Ebook 100 điều cần biết về phong tục thờ cúng của người Vệt: phần 2 - NXB Hồng Đức

[r]

PHONG TỤ C THỜ CÚNG VÀO

C Á C NGÀY LỄ TẾT TRONG NĂM

61 Cúng ông Táo chầu tròi (ngày 23 tháng Chạp)

T rong các vị th ầ n th ờ i cổ, Táo th ầ n (th ầ n bếp) là vị

th ầ n th e o s á t cuộc sông củ a mọi người vối vai trò là tay

c h â n củ a Ngọc h o à n g đ ến với m uôn n h à, h à n g ng ày có

n h iệ m vụ ghi lại n h ữ n g công tội, tôt, xấu củ a mọi người

ỏ tr ầ n g ian để h à n g n ă m vào n g ày 23 th á n g C h ạp lại trở về trờ i báo cáo với Ngọc H oàng Ngọc H o àng sẽ căn

cứ vào cuôn số’ ghi ch ép n à y của Táo th ầ n để th ư ở n g cho

phác tử củ a T ấ n C át H ồng còn nói: "C ăn cứ vào cuối

th á n g , Táo th ầ n lạ i về trờ i để p h ả n á n h tìn h h ìn h n h â n gian N ếu ai có lỗi với Táo th ầ n (Việt N am gọi là Táo

q u ân ), sẽ bị T áo th ầ n báo cáo với Ngọc H oàng, tội

n g h iê m trọ n g th ì bị c ắ t bớt 300 n g ày sông, n ế u tội n hẹ

th ì cũ n g bị c ắ t bớt 100 n g ày sông! K iểu p h ạ t b ằ n g cách cưóp đi th ò i g ia n sống củ a loài người th ì ai m à khô n g

sỢ C h ín h vì th ế , th ò i cổ d â n g ia n h ầ u n h ư n h à nào cũng

h ế t sức th à n h tâ m th ờ c ú n g Táo q u ân , khô n g giám đơn sai T ấ t n h iê n mọi người th ò cú n g Táo q u â n k h ô n g chỉ

vì sỢ m à mọi người m uôn cầu xin Táo q u â n ban cho

m ìn h n h ữ n g điều tô t đẹp"

Theo d â n gian, ông Táo h ay Thô công gồm có b a vị (hai ông, m ột bà), có nơi gọi là v ua Bếp Đ ây là vị th ầ n trô n g coi mọi h o ạ t động của gia chủ, n g ăn cản sự xâm

p h ạm củ a m a quỷ

Lễ tụ c cúng ông Táo có từ r ấ t lâu đời, d â n ta tin

rằ n g có th ẩ n Bếp đêm ngày vô h ìn h ngồi ở c ạn h bếp, theo dõi công việc của chủ n h à rồi đến cuối n ăm lên trời báo cáo với Ngọc H oàng th ư ợ n g đế Để cho ông đi đường

th u ậ n lợi, ch ủ n h à p h ải biện lễ: N ấu xôi chè, đốt vàn g hương, m u a cá chép cho ông cưỡi Thường là cá chép vì

cá n à y đã vượt vũ môn hóa th à n h rồng n ên có th ế báo cao được

N guồn gốíc củ a tụ c lệ n ày n h ư sau: Xưa có người tê n

lâu m à k h ô n g có con sin h ra buồn phiền, xích mích M ột

H ai người n h ậ n r a n h a u m ừng m ừng, tủ i tủi T hị N hi

Cao trô n tạ m vào đông rơm ngoài vườn để n à n g tìm cách lo liệu cho êm đẹp

T rọ n g Cao m ệt mỏi ng ủ th iế p tro n g đông rơm

C ùng lúc đó, P h ạ m L an g vê n h à nhớ việc th iế u tro bỏ

ru ộ n g liền ch âm lử a đôt đông rơm Sự việc xảy ra

n h a n h chóng, T hị N hi th ấ y vậy â n h ận , xúc động n h ả y

vào đông rơm đ a n g cháy, P h ạm L an g th ư ơ n g xót vỢ

cũ n g n h ả y vào lử a ch ết ch áy theo T hư ợng đê cảm động

vì ba người sô n g có tìn h , có n g h ĩa n ê n pho n g cho làm Táo Q u ân : P h ạ m L a n g là T hổ công trô n g nom việc tro n g bếp, T rọ n g Cao là T hổ Đ ịa trô n g coi việc tro n g

n h à còn T h ị n h i là T h ổ Kỳ coi sóc việc chợ búa

T ừ sự tíc h tr ê n n ê n cứ đến ng ày n à y người ta sắm

m ũ T h ổ công ba chiếc, m ột của N ữ th ầ n , h ai là của

N am th ầ n T h ư ờ n g th ì 23 th á n g C h ạp th ư ờ n g làm lễ tiễ n để ông T áo lên c h ầu trời, tấ u tr ìn h mọi sự c ủ a gia chủ, đ ến tr ư a 30 th á n g C h ạp th ì có m ặ t ở n h à tiế p tục công việc

Lễ v ậ t tr ê n b a n T hổ công, ngoài m ũ, áo, h ia, b ài vị còn có th ê m cây m ía (làm gậy chông), giấy vàng, giấy bạc, tr ầ u nước, h oa quả N h ữ n g n g ày lễ lớn đặc b iệ t là

n g ày 23 th á n g C h ạp th ì có th ê m cỗ m ặ n (xôi, rượu,

th ịt), m ộ t con cá chép sông Lễ xong sẽ p h ó n g s in h con

cá r a ao hoặc r a sông, con cá sẽ hóa rồ n g đư a T h ổ công lên trời

S au k h i sắm đ ủ lễ v ật, người ta th ắ p đèn, n ế n sá n g

b a n thờ rồi c h âm hương H ương th ư ờ n g được d ù n g sô' lẻ

1, 3, 5 n én , vì sô lẻ th u ộ c dương N ếu trê n b a n th ờ có

h a i, ba, hoặc bô'n b á t hương cũ n g đểu p h ả i c h âm sô' lượng hươ ng n h ư n h a u

S a u k h i c h â m hương, người ch ủ gia đ ìn h vái bôn

v ái rồi đọc v ă n k h ấ n , k h ấ n xong lại v ái tạ bốn cái K hi vái, h a i b à n ta y áp vào n h a u , hoặc cài ngón vào n h a u ,

b iểu trư n g cho sự giao hòa âm dương Đ iều cốt yếu là

người h à n h lễ phái th à n h lâm , th à n h kính, ng h iêm túc

sẽ k h iến cho T h ầ n linh chứng giám , độ trì

Khi ch áy gần h ết tu ầ n hương, gia chủ th ắ p tiêp

tu ầ n hương khác, vái bốn vái xin phép G ia th ầ n , Gia tiê n hóa v àn g (đôt giấy vàng, giấy tiền) Khi hóa xong

th ì đô vào đông tro một chén rượu, có n h ư vậy cõi âm mới n h ậ n được đồ lễ m à cõi dương ch u y ển đên Hóa

v a n g xong th ì hạ lễ, khi h ạ lễ gia chủ cũng p h ải vái bôn vái xin phép

VĂN KHẤN ÔNG TÁO LÊN CHẦU TRỜI

N am mô A Di Đà Phật!

N am mô A Di Đà Phật!

N am mô A Di Đà Phật!

Con lạy chín phương trời, mười phương Chư Phật,

C hư Phật mười phương.

Con kín h lạy ngài Đông Trù T ư M ệnh Táo Phủ Thần Quân.

Tín chủ (chúng) con là:

N gụ tại:.

Hôm nay ngày hai mưch ba tháng Chạp, tín chủ con thà nh tâm sắm sửa hương hoa vật phẩm , xiêm, hài, áo

mủ, kín h dáng Tôn Thần Thắp nén tâm hương tín chủ

con thành tâm kính bái, chúng con kinh mời ngài Đông Trù T ư M ệnh Táo ph ủ T hần Q uán hiến linh trước án thụ hưởng lễ vật.

Cúi xin Tôn Thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm X in tôn

T hần ban phúc, p h ù hộ toàn g ia chúng con, trai gái, trẻ

g ià sức khỏe dồi dào, an kh a n g th ịn h vưcpig, vạn sự tốt lành.

C húng con lễ bạc tâm thành, trước án kín h lễ, cúi xin đưỢc p h ù hộ độ tri.

N a m mô A Di Đà Phật!

N a m mò A Di Đà Phật!

N a m mô A Di Đà Phật!

62 Lễ Trừ tịch (lễ Giao thừa)

Thời k h ắ c được coi là q u a n trọ n g n h ấ t của tế t

N g u y ên đ á n là đêm T rừ tịc h (h ay còn gọi là đêm Giao

th ừ a ), ở đ ây "Trừ" là tra o lạ i chức q u an , "Tịch" là ban đêm

S au lễ Ô qg Táo (Tết Táo q u â n ) n g ày 23 th á n g C hạp

k h ô n g k h í tế t t h ậ t sự b ắ t đ ầu N h à n h à c h u ẩ n bị cho tê t tro n g k h ô n g k h í tư n g bừng, h o a n hỉ N ào là dọn dẹp

n h à cửa cho gọn gàng, sạch sẽ, k h a n g tra n g T h ậm chí,

xư a k ia người ta còn chờ đến n h ữ n g ngày cuối n ă m đế

sử a sa n g lại n h à cửa, ch iều n g à y 30 T ết họ q u é t vôi lại

tư ờ n g n h à , tẩ y u ế n h ữ n g v ết b ẩ n của n ă m cũ, tra n g trí

lại nhà cửa, cắt tỉa lại cây cảnh cho phù hỢp vối ngày lễ

ơ các làn g quê V iệt N am , T ết đến mỗi n h à cắm m ột

c àn h đào trê n b à n thò C àn h đào c h ặ t về, người ta đô't

p h ía dưới rồi cắm vào b ìn h nước, đào sẽ tươi tro n g mấy

ng ày Tết, sẽ trổ hoa và nảy lộc

Tục xưa tin rằ n g hoa đào tr ừ được m a quỷ (nay ít người chơi đào T ết vối ngụ ý tr ừ m a quỷ m à đơn th u ầ n chỉ là cho đẹp ng ày Tết) Đó là do tích cũ vê h ai vị T h ầ n

U ấ t Lũy và T h ầ n T rà Tục kể rằng: Xưa ở dưới gốc cây đào lớn tạ i n ú i Độ Sóc có h ai vị th ầ n là T h ầ n T rà và U ất Lũy cai q u ả n đ àn quỷ Q uỷ nào làm hại d â n g ian đều bị trừ n g p h ạ t ngay C h ín h vì vậy, càn h đào tế t tượng trư n g cho h a i vị th ầ n trê n M a quỷ n h ìn th ấ y c à n h đào

p h ải tr á n h xa

C àn h đào cắm trê n b àn thờ không n h ữ n g chỉ tă n g

vẻ h u y hoàng, tươi vui cho ngày T ết, m à còn là bảo vệ cho tổ tiê n về hưởng Tết, vì m a quỷ th ấ y càn h đào sẽ không bén m ản g tối, và n h ư vậy tổ tiê n khô n g bị quấy

n h iễ u tro n g n h ư n g ngày T ết

tụ c cần th iế t Đó là việc đi biếu Têt Việc đi b iếu T êt là

tù y tâm , khô n g có m ột th ể th ứ c n h ấ t đ ịn h nào ô n g bà, cha mẹ th ì lo sắm cho con trẻ q u ần áo mới, h ay món

q u à gì đó, con ch áu sẽ đ áp lại n h ư n g tù y th eo ho àn cảnh

S án g hoặc ch iều 30 T ết n h à nào cũng r a n g h ĩa

tr a n g th ắ p hương để k h ấ n mời tô tiê n và họ h à n g th â n

th íc h đã q u a đời về chứ ng giám ngày T ết của con cháu

G iao th ừ a là giờ p h ú t giao tiếp giữa n ăm cũ và mới Mọi người h ầ u n h ư khô n g n g h ỉ m à chờ đón thời khắc giao th ừ a N ăm mới sáp san g , mọi người hồi hộp chờ đợi

tuổi, và với giờ p h ú t giao th ừ a , n ă m cũ sẽ ở lại cù n g với

tấ t cả mọi sự k h ô n g m ay m ắn , và n ă m mới đến sẽ m an g lại n h ữ n g đ iều mới m ẻ và tô t đẹp n h ấ t

T ro n g đ ầ u óc, có người n h ẩ m tín h lại q u ã n g đòi m ột

n ă m q u a vối n h ữ n g công việc làm ă n của m ìn h có dễ

d à n g h a y v ấ t vả, v à người ta cầu m ong n ăm sau làm ăn

sẽ tiế n p h á t b ằn g n ăm , b ằ n g mười n ă m cũ

Giờ p h ú t giao th ừ a th ậ t là n g h iêm tra n g được chờ đợi Lễ tr ừ tịch còn m a n g tê n là giao th ừ a Người ta nói

đ ây là lễ tô n g cựu n g h ê n h tâ n (tiễn cũ đón mới) Cũ ở đây, ngoài n h ữ n g đ iều x ấ u dở, cũ kỹ của n ă m qua, người ta còn tiễ n vị đương n iê n H à n h k h iể n Đ ại vương

củ a n ă m cũ Và mới ở đây, ngoài n h ữ n g điều mới mẻ

tố t đẹp, người ta còn đón rước tâ n Đ ại vương H à n h

k h iể n củ a n ă m mới

Người x ú a tin lằ n g , mỗi n ă m có m ột vị H à n h K hiển coi việc d â n g ian , h ế t n ă m th ì th ầ n n à y b à n giao công việc lại cho th ầ n k ia, cho n ê n cú n g tê đê tiễ n đư a vị

th ầ n cũ và đón vị th ầ n c ủ a n ă m mới

Trước giờ Tý p h ả i làm lễ tiễ n q u a n đương n iê n cũ,

sa u đó đón q u a n đương n iê n mới Đ ên đ ầ u giò Tý th ì xong để c h u ẩ n bị đón G iao th ừ a Mỗi n ă m có m ột vị

q u a n Đ ương n iê n cai q u ả n , n ê n việc làm sớ tấ u cũng

n h ư lễ v ậ t cần p h ả i c h ú ý C h ú n g tôi xin giói th iệ u để các b a n th a m k h ả o và th ư c thi:

N ăm Tý

Q u a n Đương n iên là C hu vương H à n h khiển T h iên

O n h à n h b in h Chi T h ần , Lý Tào p h á n quan

vàng

N ăm Sửu

T riệu vương H à n h khiển, T am th ậ p lục thươ ng

h à n h b in h chi th ầ n K húc Tào p h á n quan

Lễ v ậ t là áo đỏ

N ăm D ần

N gụy vương H à n h khiển Mộc tin h h à n h b in h chi

th ầ n , T iêu Tào p h á n q u ân

Lễ v ậ t là áo m àu trắ n g

N ăm M ão

T rịn h vương H à n h k h iển , T h ạch tin h h à n h b in h chi

th ầ n , L iễu Tào p h á n q u an

Lễ v ậ t là áo m à u đen

N ăm Thìn

Sở vương H à n h k h iển , H ỏa T in h h à n h b in h chi

th ầ n , H ứ a Tào p h á n q u an

Lễ v ậ t là áo m à u vàng

N ă m Ty

Ngô vương H à n h k h iển , T h iên H ao h à n h b in h chi

th ầ n , Vương Tào p h á n q u an

Lễ v ậ t là áo m à u tía.

N ăm Ngo

T u ầ n vương H à n h k h iển , N gũ Đ ạo h à n h b in h chi

th ầ n , L âm Tào p h á n q u an

Lễ v ậ t là áo m à u vàng

N ăm M ùi

T ông vương H à n h khiển, N gũ Đạo h à n h b in h chi

th ầ n , L âm Tào p h á n q u a n

Lễ v ậ t là áo m à u vàng

N ăm T hản

Tê vương H à n h k h iển , N gũ M iếu h à n h b in h chi

th ầ n , T ổng T ào p h á n q u a n

Lễ v ậ t là áo m à u trắ n g

N ă m D ậu

Lỗ vương H à n h k h iển , N gũ N hạc h à n h b in h chi

th ầ n , T h à n h Tào p h á n q u an

Lễ v ậ t là áo m à u hồng

N ă m T u ấ t

V iệt vương H à n h k h iển , T h iên B á h à n h b in h chi

th ầ n , T h à n h Tào p h á n q u an

Lễ v ậ t là áo m à u hồng

N ă m Hơi

L u vương H à n h k h iể n , N gũ ô n h à n h b in h chi th ầ n ,

N g u y ễn Tào p h á n q u a n

Lễ v ậ t là áo m àu vàng.

Ngoài lễ vật; Hương, hoa, trầ u , rưỢu, b án h , xôi, gà còn th ê m áo, tiền , vàng, giấy để đưa tiễ n hoặc đón tiếp các vị H à n h k h iển h à n g năm

* C ần lưu ý: K hi d â n g hương ngoài trờ i cúng Giao

th ừ a đều p h ả i k h ấ n d a n h vị của các vị H à n h Klhiển

cù n g các vị P h á n q u an n h ắc đến ở trê n N ăm nào th ì

k h ấ n d a n h vị của n ăm ấy

S a u k h i lễ tiễ n q u a n đương n iên cũ, sẽ tiế n h à n h lễ đón q u a n đương n iên mới Lễ v ật cũ n g được c h u ẩ n bị trước (gà lễ th ư ờ n g là cả con, giữ n g u y ên bộ lòng đ ặ t trê n m iêng tiế t, lại cài c á n h tạo th ê gà c h ầu k h iế n nghi

lễ th ê m p h ầ n long trọng), và đ ú n g giờ p h ú t G iao th ừ a

sẽ tiế n h à n h th ắ p đèn n h a n g , làm th ủ tục lễ, đọc v ăn

k h ấ n Trước kh i k h ấ n vái 4 vái, và kh i k h ấ n xong lại vái 4 vái

S a u k h i người gia trư ở n g k h ấ n lễ xong th ì các

th à n h viên tro n g gia đ ìn h lần lượt th eo th ứ tự tới chấp

lễ truớ c b àn thờ hoặc m âm cúng Khi các n g h i lễ k ế t

th ú c, người chủ gia đ ìn h ró t rưỢu, và mọi người chúc

tụ n g n h a u Người lớn "m ừng tuổi" cho con cháu, con

c h á u m ừng tu ổ i lại cha mẹ, ông bà Việc m ừng tu ổ i tiề n mới chỉ là làm phép, chứ không n h ấ t th iế t p h ả i là tiề n

to, n h iề u mới có n h iề u tà i lộc Việc m ừng tuổi còn được tiếp tụ c su ố t tro n g n h ữ n g ngày T ết (Tiền m ừ ng tuổi

th ư ờ n g được để tro n g các phong bao giấy hồng, có ý tiề n

đó sẽ sin h sôi n ảy nở th ê m n h iề u và sẽ đem lại m ay

m ắn)