1. Trang chủ
  2. » Luận Văn - Báo Cáo

Về "Tam giáo đồng nguyên" ở Trung Quốc

9 7 0

Đang tải... (xem toàn văn)

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 9
Dung lượng 732,35 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Tin dd dUdc dan dat tu luyen mau thanh tien dng, tien ba "trUdng sinh bat tfl" vdi ci tram phep thuat luyen khi cdng, nhin an lfldng thtic (tinh cd'c), luyen dan (trgn la quy[r]

Trang 1

TON GIAO 0 Nirorc NGOAI

VE "TAM CIAO DONG NGUYEN" 6 TRUNG QUOC

C d nhieu cich hieu sai lac ve "Tam

gido dong nguyen" d Trung Qud'c va

cang sai lech ve "Tam gido ddng nguyen"

b nfldc ta Vi du: tfl dien Cao Dai - xuat

hien "mien p h f tren Internet tfl dam

nam nay, giai thich (trich yeu) nhfl sau:

"Tam gido dong nguyen la ba nen ton

gido: Nho gido, Phdt gido, Ldu gido

ciing mgt goc, gdc do Id Diic Chiia Trdi

Ngoc Hodng Thiidng De, md ngdy nay ggi

Id Ddng Cao Ddi Tii tiidng Tam gido

dong nguyin co tii thdi nhd Tiing ben

Tdu, cdch nay khodng LUX) ndm Lao

gido thi cho van vdt deu c6 nguon gdc la

Dqo, cuoc ddi Id phii vdn, hdi ddu ma lo

nghi Phdt gido thi cho van vdt do Chdn

nhii md ra, sdc vdi khong Id mot, sii sinh

sinh hoa hoa Id do vgng niem chd khong

CO thiic Nho gido thi cho sii hien hoa

trong Vd tru Id do nhdt dgng nfidt tinh

cua Thdi ciic md ra Thdnh thii cdi goc

cua Tam gido von Id mot, md cdi nggn thi

chia ra khdc nhau Tom lai, d Trung Hoa,

Tam gido von dong nguyen, nhiing ve

cdch lap gido vd thuyet minh cua moi

gido CO khdc, ldm cho ngiidi ta ldm tiirjng

Tam gido khdc hdn nhau"

1 De ro hdn ve giai thich neu tren,

chung ta cd the tim trong lich sfl tfl tfldng

- tdn giio Trung Hoa, do hoan canh nao

va vi sao gidi hgc gii neu ra thuyet "Tam

gido ddng nguyen" Ngfldi dau tien neu

hgc t h u y e t hda ddng nay chinh la Dao

MAI THANH HAI'*'

Hoing C i n h (456-536) Ong de xfldng

thuyet "Tam gido dong nguyen" vdi li le

ddn giin la: ba tdn giad Nhd, Phat, Dao deu cung tfl mdt ngudn gd'c cflng dfla con ngfldi den dinh cao cfla nhfl y toai nguyen Thuyet ay dfldc dfla ra dflng lflc vua chua thich cd nhflng bay tdi trung thanh do Nho giio cung cap, lai thich sdng mai lau dai de hUdng thfl vui efla Dao giao, lai cung mudn sau cung dfldc giii thoat de dat dfldc Niet Ban cfla Phat

giao Thuyet Tam gido dong nguyen

thinh vfldng dfldc may tram nam, nhat la trong thdi Dfldng - Td'ng (650-1257) cho den lflc ma xa hdi thay chi neu ddng nguyen la chfla that sau sic Vfldng

Trflng DUdng lap ra phdi Todn Chdn

nang cad len thanh chu trUdng "Nho, Thich, Dao hdp nhat" xay dUng li thuyet

ve Thien dinh b i y cap, va viet cic giing

bflt gia ldi t h i n tien dgc cho cic dng ddng

ba cd't truyen di k h i p ndi; dng ta hd had cac hgc gii deu cin p h i i tham n h u i n Dao Dfle kmh va Thanh Tinh kmh cfla Dao giio Ban Nhflgc Tam kinh efla Phat giio

va Hieu kinh cfla Nho giio, de that sfl l i mdt eon ngfldi cfla "Nhd, Thich, Dao hdp nhat" Xet rieng cii ggi la "Dao giio" xuat hien khoang ba tram nam trflde Cdng nguyen d Trung Qudc, tfl trong ban sd, nd khdng he ciu xin d mdt Dang Tdi cao linh thieng, huyen bi nao ca; no khong hinh dung Nha nghien cuu Ha Ndi

Trang 2

ra mot Thucmg De nao ca; no cung khong

dimg ra mot Thien Chiia diing tren cao,

sang tao ra the gidi Nen tang tfl tfldng

cua nd l i di tim han phflc d chinh minh

khdng chay theo ngoai vat Cho den khi

d i n d i n mang nhflng yeu td' thd cflng Dad

giio xuat phat tfl tinh thd'ng nhat ba mat

gifla t h i n linh, con ngfldi va vfl tru tfl

nhien; quy t h i n cd the chi phdi sd' phan

con ngfldi, va ngfldc lai, con ngUdi cd the

tiep xflc vdi quy than qua mdi gidi la dao

si, la cic thay p h i p sfl, phfl thfly, ta ggi

ndm na la dng ddng ba cd't,

Theo truyen thuyet, ngfldi xfldng xuat

Dao giao (cflng cd ndi ggi la Lao giio) l i

Lao Tfl (tieng Anh ghi ten dng l i Laotzu)

Nhflng that ra, c h i n g cd ai ten l i Lao Tfl,

ching he ed hgc gii nio, dao si nio, mdt

con ngfldi nao mang hg Lao d day ci

Cung cd the cd mdt ngfldi cad tudi sau

n i y dfldc tdn len nhfl mgt nha triet hgc

Trung Hoa cd dai; Lai ddn r i n g , dng gia

nay ngfldi nfldc Sd khdng ai biet dng sinh

nam nad, mat nam nao (sau niy ed sach

ghi ang chflng la dng sinh khoing nam

604 TCN, mat khoang nam 523 TCN);

Lai ddn rang, me dng mang thai den may

tram nam mdi sinh ra dng, eho nen chfl

be vfla chao ddi r a u da d i i ba thudc Ten

that l i gi khdng ai biet, nhflng chac c h i n

khdng p h i i la hg Lao Sau nay, cd ndi cho

r i n g dng ten l i Ly Nhi hoac Ly Dam, tfl

la Ba Dfldng "Ong" khdng cd mdt cii ten

dich xic, mgt tieu sii chinh xac, cung nhfl

bat ki mgt tac pham cu the n i o ca Sau

niy, ngfldi ta g i n cho "dng" cd mdt t i c

pham chinh ggi l i Dao Dfle kinh (Dao De

Jing), nhflng t h a t ra cud'n sich nay do

mdt ngfldi ten la Hoan Uyen tfl coi minh

nhfl hgc trd ciia "thiy" Lae Tfl tap hdp ldi

ddn truyen va bien soan vao thdi Chien

Qudc Vi Dao Dfle kinh dfldc bien soan

b i n g ngdn tfl tfl bien nen r a t xa la so vdi each d i l n dat quen thudc sau nay Chfl cd ghi ldi xfla, nhieu cau ghi fl d, ddi sau tha sflc ddin Cho nen ngay khi dd va nha't la

ve sau nay, cd nhieu each hieu khac nhau nhieu each giai thich khac nhau, mdi each ed mdi trfldng anh hfldng to ldn

k h i c nhau nhfl cau; "Dqo ui nhdt, nhdt

sinh nhi, nhi sinh tam, tam sinh van vdt", thi cd the d i l n ra la "Dqo von la mgt, mgt sinh ra hai, hai sinh ra ba, ba sinh

ra vqn vdt"; Lai ed cau: "Dqo khd dqo, phi thiirMg dqo, danh khd danh, phi thiidng danh" (cd the hieu la; "Dqo md ta che ggi diidc, khong con phdi Id dqo thiidng Danh md co the goi diidc thi khong phdi

Id danh thiidng" Nhflng ngfldi bao ve ndi

tieng efla Dao giio la Dfldng Chu

(340-266 TCN), Td'ng Hinh, Doan Van va nhat

la Trang Tfl (369-286 TCN) Trang Tii de

ra phep bien ehflng cfla it va nhieu, tuyet ddi va tfldng ddi, dn dinh va bien ddi, nhflng Trang Tfl cung cd sflc tuyet ddi hda cii it trong c i i nhieu, dflng yen trong van ddng, cd' sflc t i c h biet "dao" vdi sfl vat, nham tao ra cd sd tfl tfldng cho Thuyet Vd vi cfla dng Thuyet nay trd

t h i n h mgt trong nhflng ngudn tfl tfldng hinh t h i n h tin ngfldng Dad giao luc gin bfldc sang Cdng nguyen

2 Xa hdi thiia ay day ray me tin, cflng

te quy than, phfl phep ddng bdng va bdi

t o i n tfldng so' tfl vi, dac biet la me tin chay theo than tien Cac "Dao" bien the thdi n i y thfldng fla dung ma thuat (magic); ma t h u a t thfldng g i n bd vdi niem tin rang, eon ngfldi ed the dflng nhflng sflc manh sieu nhien de t i c ddng vao tfl nhien v i con ngfldi, nhfl b i n g khan nguyen, lam phep, yem bfla, an quyet, md phep la, chay dan, dd't hdn via, niem t h i n chfl, la "quy than"

Trang 3

Cac bieu tfldng ma thuat cung dfldc gin

lien vdi thuat yem bfla, chfla benh bing

phfl phep, rdi d i n d i n "tien len" cac phip

thuat efla t h i y phfl thfly, ke tfl viec deo

bfla hg menh, ngam rUdu trong mdm phun

ra de tao mUa, ggi ma quy len danh ddn

xua dudi de giai han, xoa d i u cac hdn da de

dUdc chfla de, eho den viec "day" am binh

di dep cac nan dich benh hoac cac tai hga

ldn cfla ca mdt vflng dat, viec "xflc diu" len

ngfldi Cdn benh, dflng "thanh cd't" hoac "ki

vat" cfla cic bac t h i n tien de chfla benh,

viec t i m trong ddng sdng thieng lieng hoac

lay nfldc sudi thieng, gieng t h i n ve de tim

khdi benh (nhfl truyen thuyet Ly Thin

Tdng dfldc t i m bing vac diu thin cua

phap sfl Khdng Ld, de rung het ldng cgp

mgc diy ngfldi)'"

Ke cd quyen the, cflng nhfl ke lim bac

nhieu gao, mong Udc dUdc sung sUdng ben

lau va mai mai dua nhau ddng be mang,

tau thuyen ra bien khdi de tim den ba

nggn nfli Bdng Lai, Phfldng Trfldng va

Doanh Chau mong dUdc gap tien dng

tien cd, de xin dUdc cic "linh dan", cac

thfl thud'c "trfldng sinh bat tfl" Den thdi

Ddng Han (25-220), nhflng hinh thflc me

tin ay ket hdp vdi hgc thuyet Dao Gia,

dan den sfl xuat hien cua Dao giao, Khi

nd thu hflt tat c i cac tin ngUdng dan

gian, p h i t trien manh te le va phap luat,

tfl bien dang thanh Dqo Thdn tien, Dqo

Phil thuy, luyen dan lam thud'c trudng

sinh bat tfl, lam phep la de tan hfldng

khoii lac Vi dao tfldng ndi tieng nhat la

Vu Cat, sd'ng gifla the ki thfl II, t i c gii

sich Thdi Binh Kinh, dflng phep am

dfldng, ngfl hanh de phfl phep, len ddng

bdng ggi hdn ngfldi chet, sai khien ma

quy,v.v (cac "phep" nay sau ggi tdm

chung la Vu thuqt co dqi)

Den thdl Tam qudc (220-280), ngfldi

theo cac Dao ay, quan tren d i u mdt m i n h

vii vang, (nen sau ggi la dao Hoang Cin; Hoang can nghia la khan vang, nen cung cdn ggi la Dao Khan vang), d i n d i n mang theo mau sac Thien Nien luan va dao Cflu the'^' Dao Khan vang dflng thd cflng td tien cd't de tap hdp q u i n chung chd'ng lai

vua quan h i khac; lay Thdi Binh kinh lim

"Kinh dien"; sau dd, bien thanh dao T h i i Binh, di dau cung tuyen truyen phep trfldng sinh bat tfl, dflng tan hfldng nfldc

la phfl phep de chfla khdi benh va sd'ng mai khdng chet De gay uy the chd minh, lam cho Dao tang them ve huyen io, ki bi, dao trfldng bia ra r i n g chinh dng ndi cfla dng ta da tflng dfldc dich than Lao Tfl trao cho sfl menh dflng Thai Binh kinh de xay dflng thanh dao Thai Binh cho toan the loai ngUdi mai mai thoat khdi cinh khd sd ddi khat Tfl mdt he tfl tfldng triet hgc, pha trdn them nhieu hinh thflc ll bai, tin ngUdng, rdi bien d i n thanh mgt hinh thflc tdn giao, bao gdm ci sfl dung nhieu cdng

cu trang tri (nhfl tranh, tfldng, b i t bflu, ) hoac phdng ve (nhfl n h i n , bfla, ngii, ) dung ddng thdi vdi nhieu dang thflc ma thuat (xien linh hfl hdn, ciu hdn, len ddng, dudi ma quy, v,v ) khic Tudng trUng cho hinh thflc tin ngfldng - tdn giao nay la bieu tUdng Am Dudng dUdc bao quanh b i n g Bat Quai Li luan chfl toan cfla nd la nen tang cua Dich hgc, Tfl vi, Phong thfly, Sieu Hinh hgc Trung Hoa,

3 Sau khi hai "dao" tren bi dan i p , bg phan cdn lai bien thanh mdt loai hinh tdn giio chinh thdng, mang tam trang bat man vdi trieu dinh, trien mien chd'ng ddi, chd thdi Cd ndi len Nhflng ba bdn tram nam cfl lien tiep that bai, nhieu tri thflc chin n i n di tim t h i n tien tren nfli de dfldc an fli; Mdt sd ngfldi di vao hgc thuat,

trd thanh hgc gii cd tieng tam nhfl Cdt

Hong, Ddo Hodng Cdnh, Luc Tu Tinh, Khdu Khiem Chi, Vudng Hy Chi (nhfl thfl

Trang 4

phip), VUdng Hien Chi, v.v C i t Hdng

(238-363) (dfldc ddi sau ggi la Cat Tien dng)

chfl trUdng ket hdp Dao giao vdi Phat giao

va NTio giio thanh dao Kim Dan cfla quy

tgc, nhflng tap trung vao tinh bat tfl thieng

lieng l i dac trflng cfla Dao giio Chinh lflc

dd, Dao Hoang C i n h (456-536) dUa chfl

trfldng ciia C i t Hdng thanh li luan, t h i n h

hgc thuyet Tam gido dong nguyen vdi li le

rang, ci ba dao NTio, Phat, Dao cung mdt

ngudn gd'c Ong ta xiy dflng hoan chinh li

thuyet ve Thien dinh Dqo gido; eho rang,

Thien dinh cd bay cap, v i giang bflt mfldn

ldi t h i n tien dgc cho cic dng ddng ba cdt

truyen di khap ndi'" Vua chfla sau nay

thich cd nhflng bay tdi trung thanh ma

Nhe giid cung cap, thich sd'ng mai de

hfldng thfl vui cua Dao giio lai cung thich

dat Niet Ban cua Phat giio cho nen thuyet

Tam gido dong nguyen may tram nam

thinh vfldng (tU thdi Nam - Bac trieu

(420-581) cho den thdi Tuy - DUdng (581-907))

Dudi nggn cd tU tUdng dung hdp ve Tam

gido dong nguyen Dao Hoang Cinh, nha li

luan ndi tieng nhat dau the ki thfl VI, da

viet sich Chdn linh vi nghiep do de de phd

cap hgc thuyet Tam giio ddng nguyen

Sich Chdn linh vi nghiep do neu chu t h i n

dUdc xep thanh 7 cap do ngay ngan rd

rang; Cap do thii nhdt, dflng d i u la

Nguyen Thfly Thien Tdn cd danh hieu l i

Hfl Hoang Dao Quin; ben t i xep t h i n h

h i n g chfl nhat cd Ngu Linh That Minh

Thin Sinh Cao Thfldng Dao Quan Ddng

Minh Cao Thfldng Hfl Hding Dao Quin;

ben hflu la Tfl Hfl Cao Thfldng Nguyen

Hoing Dao Quan, Dgng Hu Tam Nguyen

Thii Minh Phfldng Hoang Dao Quan; Cap

do thd hai l i Dao Dao Quan cd ten hieu

day du la Thii Thanh Cao Thanh Thii

Thfldng Nggc T h u i n Huyen Hoang Dai

Dao Quan, vdi hang loat chfl t h i n da giing

xudng t r i n the t h i n h nhan vat lich sfl nhfl

Doan Hi, An Ky Sinh, Cat Huyen, Khdng Tfl, Nhan Hdi, Hoang De, Nghieu, Thuan,

Vu, Tfl Ma Quy Chfl, Trang Tii, Lao Dam,

v.v ; Cap do thii tii dflng d i u la Thii

Thanh T h i i Thfldng Lao Quan chinh la Lao Tii (thud ban d i u Dao giao xep Lao Tfl

l i t h i n cfla mudn t h i n , den khi "trfldng thanh" Dad giao cd b i y he t h i n nen Lao Quan khdng cdn la chfla te vu tria, sinh trUdc Trdi Dat nfla, cflng khdng cdn li

"thin cfla mudn t h i n " nfla, ma la Thai Thanh giio ehu, tfle l i giio chfl ciia Dao

giao thdi); Cap do thii ndm dflng d i u la TrUdng Phung; Cap do thii sdu dUng diu

la TrUdng Mao Quan; Cap do thd bdy,

dflng d i u la Phong Dd Bac Am Dai De Tren day mdi chi la p h i he than tien ciia dao si phai Mao Sdn Ngdai ra cdn cd khdng it t h i n p h i cua nhieu p h i i khic nhau, chflng td day khdng cdn l i ao giic cua thdi nguyen thuy nfla ma da l i ket

q u i cau tao cd y thflc mang chieu bai ddng nguyen cfla tam giio Xuyen qua may mu bao quanh, " t h i n p h i " cho ta thay quan niem ve sd dd vfl tru cd dai Trung Qud'c va thay rd he quy chieu thfl hai cfla td chflc t h i n p h i nay l i quan niem ddi lap nhi nguyen "sinh tdn" va "tii vong", k h i n g dinh tam linh con ngfldi da xic lap tinh c i m ed ban nha't, dd la hfldng

ve sfl sd'ng v i sd hai cii chet, nhat la sfl

sd hai eii chet cflng la ngudn gd'c tam li cfla truyen thd'ng quy t h i n

4 Ve sau, trong qua trinh truyen tdi cic vung mien k h i c nhau Dao giao lai thay c i n thau nap them cic dang b i c bat tfl de viec thd cflng dfldc them uy nghi, phdn thinh B i n thd qua tflng thdi gian lai l i n Ifldt cd bay them " b i t tien" vdi nhieu tai la phep quy, vi nhfl La Ddng

T i n thfldng m a n g mdt cai chdi dudi rudi, ndi tieng la vi tien bao trd sflc

Trang 5

khde cd tai chfla dfldc mgi benh tat

hiem ngheo; Ly Thiet Quai ludn ludn

mang theo qua b i u va cai nang, x u i t

hien nhu mgt ngUdi an xm que cut

benh viic ke cd ddn; TrUdng Qua Lao cd

k h i nang tang hinh, thUdng cUdi mdt

chiee xe td trang, mang mdt cai dan d'ng

true va hai cai gay, b i o trd cho cac cu

cao nien; H i Tien Cd tien nfl cam cai

mudi tre, mdt bdng sen va ddi khi them

mdt t r i i d i o tien ndi tieng ve khd hanh

va ldng nhan i i ; H i n Tfldng Tfl - vi tien

bid trd cac nhac si ludn cim mdt d'ng

tieu, ndi tieng ve an tieu hoang phi, fla

cinh sd'ng tich mich; Chfldng Ly Quyen

la mdt chien binh bi bai tran, sau trd

thanh n h i luyen dan ndi tieng, tay ludn

ludn cim mdt cai quat; Lam Thai Hda,

mdt chan di giay mdt chan khdng, tay

mang gid hoa, bao trd ngUdi trdng hoa

va b i n hoa; Tao Qud'c (]flu, la vi bao trd

cac dien vien nghe thuiit, i o quan ludn

ludn long lay, giiu nang lUc ma thuat

Sang den thdi DUdng - Td'ng, Dad

giio dUdc giai cap thd'ng tri nang dd nen

the liic lan bflng kha manh, phat trien

nhieu n h i n h , ket hdp rat nhieu hinh

t h i i cflng bai phfl thfly, pha trgn cac

loai me tin di doan, thd dfl mgi thfl t h i n

thanh, ke tfl Nggc hoang ThUdng de

Thai ThUdng Lao quan - tflc Liio Tfl, rdi

den sao Bac D i u (ggi la Huyen Vu) rdi

den sao Van Xudng sau dd la Quan

Thanh, tflc Quan Vu (tflc Quan Van

Trfldng ddi Tam Qud'c) v.v Cic dao

nay trflde sau deu tap trung thd cung

Lao Tfl cflng cac vi tien Liio Tfl dUdc coi

la hda than cfla "dao" da nhieu l i n

giang sinh xud'ng lam ngUdi; hg cho

r i n g "dao" da sinh ra cic dang Trdi nhfl

"Nggc Thanh, ThUdng Thanh, T h i i

Thanh, dUdc ggi chung la "Tam Thanh

Thien" Cac vi tien khdng nhung chi d

tren cac t i n g trdi ma cdn d treng 36 hang ddng va phflc dia d tren mat dat Den ddi Thanh (1644-1911) lai thd them Ma td Nfl t h i n phu hg ngUdi di bien va Chan Vu d i n g rua va r i n Cac bien the cua Dao giao dua nhau md ra that nhieu phfldng t h u a t phfl chfl c i u sdng lau dUa ke quyen quy va giau sang t h i sflc hfldng khoai lac, venh vang dm het phflc lgc thg trong thien trang c i u an cua ke ngheo khd b i n g cich vun quen tU tudng mong c i u hda binh am i trong dan gian

Tin dd dUdc dan dat tu luyen mau thanh tien dng, tien ba "trUdng sinh bat tfl" vdi ci tram phep thuat luyen khi cdng, nhin an lfldng thtic (tinh cd'c), luyen dan (trgn la quy thanh thud'c vien) Cac phUdng si chuyen di thUc hanh thuat luyen dan bay dat cho vua chua va gidi quyen quy cd thud'c la biet cich sd'ng sao cho trUdng sinh bat lao, tham chi la trUdng smh bat tfl; va cd loai cac an sT ludn lan trd'n vio nui cao, sd'ng xa lanh cugc ddi de khdi In danh ldi trdi huge, de chinh minh mau chdng trd thanh tien Ve mat xa hgi nd trd thanh ddng lflc tinh

t h i n cho cac "dao si" di tim t h i n tien va thud'c trfldng sinh bat tfl, cung nhu cic dao thd cung quy t h i n , dung khdi hUdng, chieng trd'ng, tranh tUdng, dd b i t bflu va nhieu dang thflc ina thuat (nhu bfla ngii, xien linh, hu hdn, cau hdn, len ddng, dudi ma ) quyen ru de tfl giau hen cflng vao the gidi hnh thieng'^'; mat khac, hoat ddng trong ndng dan ngheo khd, cic dao nay sfl dung nhieu ma thuat*'"'', t i c ddng manh vao tap quan binh d i n g cua ldi sd'ng cdng xa nguyen thfly, kich ddng ndng nd va ndng dan ndi day khdi nghia pha bd sfl i p bflc t i n bao cfla giai cap thdng tri, nhd dd cd anh hfldng to ldn va sau rdng trong quan chung lao khd

Trang 6

5 Dfldc dfla vao Trung Qud'c khoang

cudi ddi T i y H i n (diu Cdng nguyen) lflc

d i u Phat giao dfldc coi la mgt loai phUdng

thuat t h i n tien, chi mgt bg phan nhd

thudc t i n g Idp tren cfla giai cap thd'ng tri

phung thd; Phat giao lao vio vach ra con

dUdng chiu khd ddi niy, luc chet dUdc ban

thudng hda kiep sung sUdng cUc lac Thdi

Nguy - Tan, Nam Bic trieu (420-589),

Phat giao trd thanh tdn giio cfla q u i n

chflng, giao li n h i Phat cung dfldc mdt bd

phan xa hdi tiep nhan li tUdng binh dang

(ai cung cd the tdi Niet Ban cung cd the

thanh Phat) Cflng nflp dudi chieu bai

"Tam giao ddng nguyen" cic tdn giio dep

bd nhflng chuyen t r i i tai gai mat Mat

khic, cic t i n g Idp thd'ng tri cung sdm biet

ldi diang Phat giao lam cdng cu me hoac

q u i n chflng, ru ngfl con ngfldi di vio sieu

thoit Dien hinh nhu Ludng Vu De

(502-550) tuyen bd' lay Phat giio lam Qud'c

giao, lien dd, Pham Chan dUa ra Thdn

diet ludn, dflng tfl tfldng duy vat thd sd

dap manh Phat giid: "Nhuc the l i ban

the cfla tinh t h i n ; tinh t h i n p h i hfly xac

thit; rdi khdi xac thit thi tinh t h i n cung

bi diet bd"

Hdn mdt nam sau, Phat giio bi ldi

dung xau xa nhat nhfl mdt man dien bi

h i i kich, khi cung phi Vd Tac Thien vao

chfla tu lflc 27 tudi, nhflng that ra la de

de lam nhan tinh eua t h i i tfl, sau len

ngdi la Dfldng Cad Tdng cho tdi khi sfl nfl

cd thai lien dfldc Cad Tdng dfla ve trieu

l i m chinh cung hoang hau; sgu nay, khi

quyen binh n i m trgn trong tay, Vd Tic

Thien cho dflng bd kinh Phat Dqi Vdn

kinh, gdm 4 tap, ngi dung ghi rd; "Vd

hoing hau nguyen l i Dfle Phat Di Lac

xudng tran de lam Vua cai tri thien ha"

Den 70 tudi, ba bat q u i n t h i n tdn len

lim Hoing De, ddi qud'c hieu nha Dfldng

thanh nha Chu; mfldi nam lam Hoing

De, "Dfle Phat Ba" bio: "Cic nam h o i n g

de cd biet bao nhieu cung tan mi nfl, ta la nfl hoang de sao lai khdng cd nhflng phi

t i n trai trang cho minh?

Ndi chung thdi Tfly - Dfldng (581-907), Phat giid trd thanh mdt the lflc kinh te

-xa hgi to ldn, lap dfldc hang chuc nghin dien trang nflp danh tu vien de p h i t trien the lflc chinh tri - tfl tfldng, nay nd hang loat tdng phai mang dac trflng dan tdc Trung Hoa Den thdi Td'ng - Minh (960-1644), cic phai Phat giao d i n d i n cd xu hudng dung hda, thiic hien "Tam giao ddng nguyen", mud'n nhda d i n trong "Nho

- Thich - Dao hdp nha't" de de tdn tai

6 Den day, nen ban them ddi dieu ve Nho giio Nho giao khdng he ddng nhat vdi hgc thuyet ciia Khdng Khau (551-479 TCN), vi rat lau trUdc lue Khdng Khau ra ddi, d Trung Hoa da ed mgt t i n g Idp ngUdi, ggi la cic nha nho (Nho gia), tflc la nhflng ngfldi "hgc theo dao t h i n h hien", tfl cho rang minh hieu biet dfldc le Trdi,

Dat va le ngfldi, di day bao ngfldi ta an b

"cho phai dao" Hdn ba t r a m nam sau khi Khdng Khau chet (479 TCN), hgc thuyet cfla Khdng da bi ngfldi ddi lang quen, mai den the ki II TCN, di san tfl tfldng ciia Khdng K h i u mdi dfldc Ddng Trgng Thfl (179-104 TCN) tan trang t h i n h thuyet

Thien Nhdn cdm dng, tad t h i n h cd sd li

luan va tfl tfldng ciia che do phong kien Trung Hoa sudt hai nghin nam, Tham chi, den nam 136 TCN, vi vua thfl siu nha Tay H i n l i Han Vu De (149-86 TCN)

ra lenh "bai t r u a t bach gia, dgc tdn Nho thuat"; H i n Vu De, ten t h a t la Lflu Triet, trong ddi lam vua, 11 l i n thay ddi nien hieu cho dep, nhflng tinh tinh hung bao, net mat danh ac, giet ngUdi khdng ghe tay; khap xfl tre con khde, nhac den ten

Trang 7

H a n Vu De la sd h a i n i n t h i t ngay; sudt

sau chuc n a m lam v u a thi h a n h h a n g loat

chinh s i c h bdc lot t h a m te, vet het vet

sach cfla c i i t r o n g d a n Vu De van d u n g

triet de hoe t h u y e t Nho gia vao viec cai

tri Nho g i i o b i t d i u trd t h a n h he tfl

tfldng c h i n h thd'ng cfla xa hdi T r u n g

Qud'c Tfl ddi H a n trd ve sau k h u d n thudc

c h u a n miic N h o giao bien t h a n h tin dieu

thieng lieng sach vd Nho g i i o trd t h a n h

"bau v a t cfla T h a n h hien" Den khi ay

tflc la g i n 500 n a m s a u khi qua ddi,

Khdng K h a u lai dUdc bien t h a n h mdt

"Dfle T h i n h " de thd cflng de le b i i va c i u

xin, va tfl dd, N h e g i i o k h o a c i o choang

m a n g m a u sac tdn giao N h i e u ngfldi t h a y

hinh thflc le nghi cflng te K h d n g K h a u da

tfldng l i m day la mdt tdn g i i o , va k h o i c

cho nd cai ten la "dao Khdng", ndi chfl la

"Khdng giio" K h d n g it ngfldi neu cdng

lao cfla K h d n g Tfl v i cfla Nho g i i o ndi

chung la da khdi xfldng va nudi dfldng cai

"truyen thd'ng Q u a n T h i n T r u n g Hoa"

(chienese i m p e r i a l t r a d i t i o n ) , tfl dd sinh

ra bao nghi thflc, le nghi vai lay thd

p h u n g vua chfla cflng Trdi Dat Neu hieu

nhfl vay thi "Khdng giao" dflng la mdt tdn

giao va nhfl vay d i n g dfldc ggi la Khdng

giao hay dao Khdng, va le dfldng nhien se

dan tdi t u d n g tUdng de ve t r a n h , treo

anh, diing tUdng DUc T h i n h K h d n g P h u

Tfl, xay v a n mieu, lap ban thd, nghi ngflt

cflng te Dfle T h a n h Khdng, v i i lay xi xup,

xin Dfle T h a n h phfl hd cho hgc gidi, thi

dd, ra lam q u a n

Dao Nho dfldc md d a u b a n g cac t h u y e t

ve Am Dfldng, ve B i t q u i i ve Ngu h a n h ,

trflde h e t n h i m g i i i thich ngudn gdc van

vat Am dfldng cdn ggi la lfldng nghi t i c

ddng vao n h a u ma tao t h a n h t a t ca mgi

vat t r o n g trdi d a t nay T r o n g Bat quai

Can va Khdn la q u a n t r g n g n h a t Vdi

q u a n niem t a m yeu t d v a t c h a t tao nen vu

tru cd chu j ^ d e n sfl p h i t t r i e n cfla sfl vat

t h u y e t B i t Q u i i la mdt tU t u d n g triet hgc

m a n g t i n h duy v a t bien chflng nhUng yeu to' tich cflc cdn h a n che: t h u y e t Bat

Q u i i s a u nay la cd sd cho viec bdi toan

Ngfl h a n h la n a m t i c n h a n tao nen sfl vat gdm: Mdc (gd), Hda (Ifla), Thd (dat), Kim (khi) va Thfly (nfldc)

Tfl c i c thuyet tren, cac nha Nho "Am Dudng gia" md ra trUdng p h i i tU tUdng thdi Chien Qud'c"*', diia vao Am Dudng va Ngu

h a n h de giai thich sfl bien hda trong gidi tfl nhien, sfl chuyen bien trong bd'n mua, bdn phUdng, ngu sac, ngu vi, ngfl tang, ngu am,

t h a p can, cac cdn sd va sU p h a t trien cfla xa hdi N h a n vat tieu bieu cfla p h i i Am Dfldng gia la T r a u Dien Den thdi Tay H i n , thuyet Am DUdng Ngfl Hanh dfldc bd s u n g

va cd i n h hudng lau dai trong tU tudng triet hgc T r u n g Qudc

Dau la t r u y e n t h u y e t , lich sfl cd dai

T r u n g Qud'c dfldc tinh tfl ddi P h u c Hy, tiep dd la H o a n g De, rdi ddng ddi H o a n g

De la D u d n g Nghieu, Ngu T h u a n , Ha Vu;

Vu chet, con cfla Vu la K h i i len lam vua,

md dau che do cha t r u y e n con ndi, va cflng d a n h d a u T r u n g Qudc budc vao xa hgi cd n h a nUdc Ba vUdng trieu ndi tiep

n h a u : n h a H a tfl t h e ki XXI den the ki XVI TCN; n h a ThUdng, cdn ggi la n h a An,

t u t h e ki XVI den t h e ki XII TCN; n h a Chu, t u t h e ki XI den t h e ki thfl I E TCN

T r i i dai t i m t h e ki tdn tai n h a Chu chia lam hai thdi ki la Tay Chu, tfl d i u trieu

C h u den n a m 771 T C N (ggi la Tay, vi ddng dd d Cao K m h phia Tay) va Ddng

C h u tU 770 den 221 T C N (ggi la Ddng vi ddi dd s a n g Lap Ap d phia Ddng Thdi Ddng Chu tUdng dUdng vdi hai thdi doan

la thdl Xuan T h u (722-481 TCN) va thdi Chien Qudc (403-221 TCN); dd la 500

n a m n h a C h u suy yeu, cac c h u b i u ndi len Hen m i e n c h i e n t r a n h can xe n h a u

Trang 8

va tieu diet n h a u quyet liet ddi kem

kinh ngUdi Cic n h i tU tUdng dUa ra vd

sd' quan diem de giii thich Trdi Dat va

thdl cugc hinh thanh nhieu trUdng phai

va hgc thuyet k h i c nhau, chang ban

nhu P h i p gia: bat ngudn tfl cac n h i cii

each phfldng p h i p cai tri thdi Xuan

Thu, ndi tieng n h a t Q u i n Trgng: thdi

Chien Qud'c lai cd ThUdng Udng, Than

Bat Hai, Than Did, NgUdi ddng gdp

nhieu n h a t la Han Phi ( k h d i n g 280-230

TCN), cho r a n g vat chat v i tinh t h a n

deu do Dao sinh ra, su vat ludn ludn

thay ddi, khi cdn, khi mat, bdng sd'ng

bdng chet, luc thinh lflc suy Ong cho

rang, "dan vd'n nhdn vdi long thfldng

ma chi vang theo uy liic", cho nen c i n

dflng p h i p luat, menh lenh, hinh phat

de cai tri Nhflng mud'n phap luat cd the

dfldc thi h i n h thi vua p h i i cd the, tflc la

p h i i d i y dfl uy quyen Ngoai ra cai tri

p h i i cd thuat, tflc la phudng p h i p bd

nhiem, k h i o hach va thudng phat, tflc

la cd du ba yeu t o ' p h i p , the, thuat Tdm

lai, hgc thuyet chinh tri cua P h i p gia

khdng gi k h i c la chu nghia dgc tai

chuyen che thflc dflng cd dai Nhflng b i i

viet v i bai ndi ciia Han Phi, ve sau dfldc

tap hdp t h a n h sach, lai ggi l i s i c h Han

Phi Tfl, cung cd khi ngUdi ta t i c h Han

Phi ra khdi P h i p gia, de hinh t h a n h

them mdt phai mdi ggi la Han gia Ong

chfl trUdng p h i i quan tam den s i n xuat

la ndng nghiep v i chien dau: " dan

trong nudc, mgi ldi ndi hdp vdi p h i p

luat, mgi viec dd'c vao viec ciy cay, ke

dung cam dd'c het sflc vao viec quan, do

dd khi vd sfl thi nfldc giau, khi hflu sfl

thi bmh manh Dd l i cai vdn cua nghiep

vfldng, lai biet ldi dung thdi cd ciia nfldc

thi vfldt Ngu De, ngang Tam Vfldng ti't

la do phep ay, " Bao nhiem nam Xuan

Thu, Chien Qud'c, chien t r a n h lien

mien, P h i p gia (va Han gia) chfl trfldng dflng p h i p tri la dung, nhd dd ma nha

T i n mau thd'ng n h a t dfldc dat nfldc Nhflng mat khac lai q u i n h a n manh bien p h i p trflng p h a t n a n g ne phfl

n h a n dao dfle tinh cam, thfl tieu van hda, giio due, Vi the, sau khi thd'ng nha't dat nfldc, nha Tan tiep tiac " p h i p tri", nen chi dUdc 15 nam thi sup dd VUdng Bat (226-249) va ngUdi bid trd l i

Ha An dUdc cdi la nhflng ngfldi xfldng xuat li t h u y e t Huyen hgc b i n g cich nghien cflu Kinh dich, t h a m k h i o Dao Dfle kinh, tfl tfldng T r a n g Tfl va triet li cua P h a t giio Dai thfla Tuy van thfla

n h a n minh la Nho gia nhUng cac n h i Huyen hgc p h a n b i c cac d a n h hieu nhU ngUdi theo Khdng giio, ngUdi theo Dao giio va cd' k h a m p h i chan li td) hieu cao tiem an trong Nho giio, trong Trang Tfl, cung n h u trong P h a t giao Dai thfla

Hg ca ngdi Vfldng Chung (27-100) trflde

dd da dam vfldt bd Sieu hinh hgc ciia Khdng giio de tim den cic he thd'ng phflc tap ve nhflng tfldng flng gifla Trdi, Dat va Con ngfldi, cac ehu ki cua eii ggi

la Ngu h a n h , dfla vao dd de cd cic cd'

g i n g dfl d o i n tfldng lai K h i t vgng hieu biet cic nguyen t i c cd ban cua vfl tru khdng bi mat di, nhflng k h i i niem cd ban khdng bi h o i n toan bai bd Trong the ki thfl III, Huyen hgc ndi bat len de lam day khoang trd'ng Sieu hinh hgc Huyen hgc cho r i n g , cac hien tfldng vd han cfla vu t r u la n g i u nhien, n g i n ngui va khdng cd bat ki md hinh y nghia nao; tfl dd luan ra la t a t ca chflng phai dfldc p h i t s m h bdi mdt chan li ddn gian, vinh cflu Dd la hfl khdng nguyen thuy, hay vd the, ngudn gd'c cfla mgi hflu the

(Ki sau ddng tiep)

Trang 9

Chii thich;

1 v i sau, ma thuat bien thanh mot uong nhung thanh td quan trpng nhat, the hien qua hanh dpng mang dau

tich ma thuat trong nhieu nghi le cac ton giao ke ca trong cac tdn giao da duoc "canh tan" va "hien dai" nhu

Cdng giao sau Cong ddng Vatican II trong Mat tong cua Phat giao Do dd ma thuat tdn tai bang each gan bd

vdi ton giao, nhieu khi trd thanh mot bp phan cua ton giao Dac biet d nhieu vung mien nui heo lanh, dan tri

cdn thap d Yiet.N^jn, cung nhu d nhiSu nudc Nam My va Chau Phi ma thuat cdn dang dien ra kha phd bien

dU(&i ohi^tijjtaih thllc: ma thuat tinh yeu (bib biia tha chai yem ngai ), ma thuat mang benh (ma lai, ma ca

rdng ) ma thuat chua benh ,^di nhi^u cap dp khac nhau: thin bi, vat hda, true tiep, gian tiep (nhu cung

sao giai haii chyi'b.enh khong thudc tii xa v.v ) Ma thuat khac ton giao thuSn tiiy

2 Thien Ni^n luan ttiSngPhap; MiUe: tieng Anh; Chiliasm, Milenarianism) la luSn thuyet ve nghin nam tdi day

Dflhg Cuu the se ra "ngay tan the" dot chay het triin gian nay de' toan the linh hdn duoc rua ray tii dd ma Ipe ra linh

hdn trong sach duac len Thien dudng linh hdn tpi ldi ddi ddi chiu phat dudi Hda nguc Dao Ciru the (tieng Phap:

Mesianisme; tieng Anh: Mesianism) la ten goi ehung nhieu nhdm tin ngirong tdn giao khac nhau thdi tnrdc Cdng

nguyen; cac nhdm nay cung chd dpi va can xin mot Dftng Qiu the xudng triin gian de' giai thoat cho loai ngudi khdi

mudn van su khd ai Cho den dau the ki XXI chua phai het cac toan tinh dua tren cac "thuyet" nay

3 It lau sau, Kham Khiem Chi (365-448) suu tam cac dao tang bi're kinh die'n Dao giao, liic dd da len den 1.215

quye'n, ehii truong bd cac phii phep lap dao mdi nghieng ve tung niem dd la dao Bac Thien su; cdn Luc Tu Tinh

lien ket dao Kim Dan vdi Bac Thien Su dua vao Phat giao de dat ra nghi thiic mdi cho Dao giao, goi ten la dao

Nam Thien Su Nhan thay viec ap dung nhao nhao va Ion alu ca ba giao thuyet ciia Phat giao Nho giao va Dao

giao dua den nhieu phuc tap va nhat la gay ra nhieu trai khoay den the ki XII Vuong Triet tue Vuong Trung

Duong, cai td eae phai eu thanh phai Toan Chan, dua ra mot cham ngon hanh dpng goi la "Nho Thich Dan hgp

nhdt" hoac eon di:ing mot hinh anh khac la "tao ra nhdng do de nhdi qudn ciia Khong- Phdt- Lao"

4 Cung nen thira nhan nhieu anh hudng khac cua Dao giao ddi vdi van hoa Trung Qudc nhu thuyet tu luyen

la CO sd ciia y hpc dupe hpc chain cuu vd thuat ciing each nau an len thanh nghe thuilt iim thuc; thai dp tim

su hoa minh vao the gidi la eo sd ciia kieii triic thi phap hdi hoa thi ca each lam vudn: each tu than dudng

due la nen tang cua quan niem tim hanh phiic d chinh minh khong chay theo ngoai vat; nhd cac phuong sT

ciia Dao giao ma Trung Qudc trd thiinh que huong phat minh ra thudc simg ra phep duang sinh va cd them

nhieu tha, van gdp trong kho tang van hpe nghe thuat

5 Ma thuat (magic) la gpi ehung eae phuong thire nghi Id kem theo mdt tin ngudng, nham dua anh hudng

ciia the gidi sieu nhien tac dpng mdt each tu dong vao eae sir kien; ma thuilt thudng gdn bd vdi niem tin rang

eon ngudi cd the dung nhung sue maiih sieu nhien de tac dpng \'ao tu nhien va con ngirdi, nhu bang khan

nguyen, lam phep, yem biia, aii huyet md phep la, chay dan hdn \'ia niem thiin ehii, lam "bi tich",v.v Ma

thuat giir vi tri trpng yeu trong viec dieu tiet himh vi xa hdi ciia con ngudi va ca trong viec td ehii;c xa hoi Ma

thuat vdi tinh each la mdt tac ddng gan lien vdi quan niem ve mot lue luong sieu tu nhien xuat hien ve sau

nay, khi ma "tu duy ma thuat" da ton tai ben canh tu duy logic Quan niem thudng ngay ve ma thuat gan lien

vdi niem tin vao chd cd the thirc hien ngay nhung mong mudn ma khong ciin ed nhtrng hanh ddng cd muc

di'eh (nhu chua khdi benh, mua het han han ) Cac bieu tuong ma thuat cung dupe gan lien vdi thuat yem

bua chCra benh bang phii phep rdi dan dan "tieii len" eae phap thuat eiia thay phii thuy, ke tir viec deo biia hd

menh, ngam rirau trong mdm phun ra de tao mua, goi ma quy len danh ddn xua dudi de giai han, xoa dau cac

hdn da de cd eon cho den viec day am binh di dep cac nan dich hoac ciic tai hoa Idn eua ca mdt viing dat, viec

"xdc dau thanh" len ngudi eon benh, md eae euoe hanh huang diing "thanh edi" hoac "xa h" eua cac thanh va

cac dang Phat, vice tam trong ddng song Hang (thieng lieng, truyen lai sau nay la cac phep la xoa nudc trong

md hoac udng thudc thanh eiia Dire Ba hien hinh Lp due (Lourdes-tay nam nude Phap) Ve sau ma thuat bien

thanh mdt trong nhfmg thanh td quan trpng nhat, the hien qua hanh dpng mang dau tich ma thuat trong nhieu

nghi le cac ton giao, ke ca trong cac tdn giao da dupe "canh tan" va •"hien dai", do dd, ma thuat tdn tai bang

each gan bd vdi ton giao, ddi khi trd thanh mp bp phan eua ton giao Dac biet d nhieu viing mien niii heo

lanh, dan tri cdn thap d nudc ta eiing nhu d nhieu nudc khac, ma thuat cdn dang dien ra kha phd bie'n, dudi

nhieu hinh thire: ma thuat tinh yeu (bd biia, chai, yem ngai ) ma thuat mang benh (ma lai, ma ca rdng), ma

thuat chua benh vdi nhieu cap dp khac nhau; than bi, vat hoa, true tiep, gian tiep (nhu cung giai han, ehua

benh khdng thudc tii xa, v.v ) Ma thuat khac "tdn giao thuan tuy" d chd tin rang d mot con ngudi nao dd

cd sue manh huyCn of sieu nhien cd tac dong xau tdt deii ngudi khac va ca nhdm ngudi khac Cd nhung nghi

le, tin ngudng ma thuat da va ,se mat di, trong khi tu duy ma thui;u van cdn tdn tai trong mdt sd ngudi nao dd

6 Theo Udc le thdi Xuan Thu va thdi Chien Qudc deu kliudn viio nha Ddng Chu (770 -256 TCN), trong dd

thdi Xuan Thu (770-475 TCN), ndi bat nhat trong "Bach gia chu tu" lii Khdng Khau (551-479 TCN) va Mac

Dinh (khoang 475-390 TCN); thdi Chien Qudc (cd ngudi chi tinh lir nam 403 den nam 221 TCN), ndi bat

nhat la Manh Tu va Han Phi Tu (280-230 TCN)

Ngày đăng: 01/04/2021, 18:01

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w