Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên hoan nghênh Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin cho ra mắt bạn đọc tác phẩm: Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn và chia vui cùng tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa đã đ[r]
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn là một công trình địa chí văn hóa, có giá trị
đặc biệt về tư liệu đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của nhiều đối tượng khác nhau, khi nghiên cứu về tầm cao, chiều sâu và bề rộng văn hóa lịch sử của tỉnh Phú Yên
Kết tinh nhiều tâm sức, điền dã, miêu tả, khảo tả của nhiều cán bộ Bảo tàng với anh chị em làm công tác văn hóa từ tỉnh đến cơ sở, tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa đã dày công chắt lọc, tổng hợp và trình bày có hệ thống về diện mạo văn hóa vật thể và phi vật thể ở Phú Yên qua bề dày thời gian và chiều sâu cội nguồn
Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn lấp lánh những vẻ đẹp đặc trưng của một
vùng đất trên con đường di sản văn hóa nhân loại qua miền Trung Việt Nam Một Phú Yên thời kỳ tiền sơ sử ngời sáng trong không gian văn hóa Sa Huỳnh, một Phú Yên phát triển rực rỡ thời vương quốc Chămpa và một Phú Yên mở đầu sự nghiệp khai phá xứ Đàng Trong của các chúa Nguyễn với sự ra đời phủ Phú Yên năm 1611 và lịch sử phát triển gần 400 năm Tỉnh Phú Yên sẽ tổ chức kỷ niệm 400 năm Phú Yên hình thành và phát triển vào năm
2011
Dòng chảy liên tục của lịch sử, để lại một di sản văn hóa đa dân tộc phong phú, phả hồn vào những sự kiện nhiều chiều, tạo một nét đặc trưng văn hóa độc đáo của vùng đất Phú Yên Di sản văn hóa ấy đang tiếp sức cho hiện tại và hướng về tương lai trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa quê hương
Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên hoan nghênh Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin cho
ra mắt bạn đọc tác phẩm: Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn và chia vui cùng tác giả
Nguyễn Thị Kim Hoa đã đóng góp vào gia tài lịch sử văn hóa của tỉnh một sản phẩm có giá trị, một dấu nhấn đầy ấn tượng của công tác nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn trên địa bàn tỉnh, gợi mở nhiều cảm hứng cho các công trình nối tiếp
Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc
Tuy Hòa, ngày 23 tháng 11 năm 2007
T/M Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên
CHỦ TỊCH
Phạm Ngọc Chi
Trang 2LỜI GIỚI THIỆU
Cách đây 5 năm tập bản thảo Phong tục vòng đời của người ÊđêMdhur ở Phú Yên, của tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa, công tác trong ngành Văn hóa Thông tin Phú
Yên được gửi về Bộ Văn hóa Thông tin nhờ thẩm định Bản thảo được đánh giá tốt, được Bộ Văn hóa Thông tin giới thiệu quỹ Việt Nam-Thụy Điển và Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc, xuất bản năm 2003, đánh dấu bước khởi đầu của một nữ tác giả, một cán bộ nghiên cứu văn hóa của Phú Yên ở lĩnh vực văn hóa Trước đó, độc giả trong cả nước biết đến Nguyễn Thị Kim Hoa với tư cách là Hội viên Hội sử học Việt Nam, chuyên nghiên cứu và viết lịch sử Đảng ở Phú Yên
Năm 2005, tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa tiếp tục gởi về Bộ Văn hóa Thông tin
tác phẩm Thức với Sông Hinh Tác phẩm này đặc biệt thể hiện sự tâm huyết của tác
giả đối với vùng đất và con người đôi bờ Sông Hinh, một vùng văn hóa đậm đặc bản
sắc của Phú Yên Thức với Sông Hinh được Bộ Văn hóa Thông tin thẩm định và
được Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin cho ra mắt bạn đọc
Lần này, nâng trên tay tập bản thảo Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn, dày
hơn 1000 trang của tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa, tôi không khỏi ngạc nhiên, trân trọng và thầm cảm phục sự tâm huyết, cần mẫn, sáng tạo trong nghiên cứu di sản văn hóa ở tầm vóc một tỉnh miền Trung Thật khó mà xác định danh tính cuốn sách
có thể coi là đồ sộ này bởi tác giả lại là một cán bộ quản lý Bảo tàng tỉnh trực thuộc Cục
Di sản Văn hóa - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trực thuộc Sở Văn hóa Thông tin tỉnh
Phú Yên - Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên
Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn phảng phất đâu đó cảm xúc của sáng tác văn
học nhưng đó chỉ là cách dẫn chuyện của người kể chuyện, sự mềm mại của lời văn viết trong cảm xúc giàu nữ tính khi đề cập đến những vấn đề không dễ dàng cảm hóa được người đọc
Cuốn sách là sự tổng hợp có chắt lọc và sắp đặt của hệ thống những nghiên cứu thông qua các bài viết tích lũy hàng chục năm trời Cuốn sách vừa mang lại những thông tin khoa học lại hàm chứa những thông tin cảm xúc qua lăng kính người viết Mà người viết ở đây lại kết hợp khá nhuần nhị bản lĩnh và ngôn ngữ vừa với tư cách một nhà báo, vừa với tư cách một nhà nghiên cứu văn hóa bản địa
Có thể tin Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn là cuốn địa chí văn hóa của tỉnh Phú
Yên Nếu như vậy thì đây là cuốn sách quý Những kiến thức về văn hóa tại địa phương
mà cuốn sách đề cập tới rất phong phú, đa dạng, hàm súc Cuốn sách rất cần cho cán bộ quản lý và hoạt động sự nghiệp không chỉ riêng ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch và không chỉ cần thiết cho người Phú Yên mà cho tất cả những ai đó yêu mến, quan tâm, đã
và chưa đặt chân tới vùng đất Phú Yên hào hùng và giàu truyền thống văn hóa, đồng thời cũng rất đậm đặc chất Trung Bộ này
Tôi không hình dung nổi ngoài công việc một nhà báo, một Ủy viên Ban chấp hành Hội
sử học Phú Yên, một cán bộ quản lý văn hóa cấp huyện, một lãnh đạo Bảo tàng cùng với bao điều níu kéo của cuộc sống ra thì tâm trí đâu, nguồn lực và động lực nào giúp Nguyễn Thị Kim Hoa hoàn thành tập sách dày dặn về số trang in, dày dặn về lượng kiến thức này Tôi cho rằng để hoàn thành cuốn sách ngoài tâm huyết, nghị lực cá nhân ra hẳn
Trang 3phải có sự động viên khích lệ và tạo điều kiện của lãnh đạo tỉnh và ngành Văn hóa Thông
tin Phú Yên
Thật vui mừng lần này Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin lại cho ra mắt bạn đọc
cuốn sách Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn Văn hóa Phú Yên lại có dịp mở thêm
cánh cửa sổ thông tin về di sản văn hóa để bạn đọc và người mến mộ Phú Yên lại được
tiếp nối mở rộng tầm nhìn, được tiếp nối cảm xúc về một vùng đất miền Trung giàu
truyền thống, đậm đặc bản sắc văn hóa xây dựng nước, văn hóa giữ nước
Xin trân trọng giới thiệu tác phẩm Phú Yên trong chiều sâu cội nguồn với bạn đọc
và chúc mừng thành công của tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa
Hà Nội, ngày 23 tháng 11 năm 2007
Nhà văn Ngô Quang Hưng
Phó vụ trưởng, vụ Văn hóa Dân tộc
- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
DI SẢN VĂN HÓA THỜI TIỀN SỬ
Hậu đẹp, thời gian công tác ở Bảo tàng 15 năm Đó là lý do để giám đốc chọn thuyết minh cho đoàn sinh viên khoa Sử năm thứ tư, trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn, do giáo sư Phan Quang và giáo sư MariKo đồng trưởng nhóm, hướng dẫn
làm luận văn ở Phú Yên Chiếc xe 15 chỗ ngồi của Sở Văn hóa Thông tin chật ém Ngày
đầu tiên đoàn đi khảo sát, nên nhiều thành phần của tỉnh Phú Yên tham gia: Văn phòng
Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Ngoại vụ, Sở Văn hóa Thông tin, Sở Nội vụ, Bảo tàng tỉnh
Len chân sau các sinh viên Nhật, loay hoay một hồi, Hậu cũng tìm được chỗ Mới ngồi
xuống, một anh bên cạnh hỏi:
- Em làm ở đâu vậy?
- Chỗ em làm khi nói đến anh phải uốn lưỡi mười lần, nếu không cẩn thận sẽ làm hỏng tiếng Việt
- Em dạy ngôn ngữ ở trường đại học à?
- Không phải! Anh có cái gì quí nhất, hiếm nhất không cần thiết phải lạ nhất thì mang tới gởi chỗ em
- Em làm bên ngân hàng hay bên kho bạc?
- Không phải! Nơi em làm theo đúng luật thì vật quý hiếm của anh gởi vào sẽ không ai được mó tới Mọi người chỉ có quyền nhìn thôi Riêng em, luật cho phép không
những được mó mà còn được sờ nắn, tôn tạo, quảng bá rộng rãi Vật quý hiếm anh gởi
chỗ em giữ cứng ngắc, cứng nghiểng, không bao giờ mất, em nắm chặt lắm
- À! Anh biết rồi, em làm ở bảo tồn, bảo tàng đúng không? Anh là Quân làm ở Sở Ngoại vụ
- Anh quá tay, cơ quan em là một cơ quan tổng hợp, liên kết với rất nhiều ngành khoa học, nhưng phải sau ba lần em nói, anh mới đoán ra, phạt mới được
Trang 4- Em nói vòng vo, nếu em nói thẳng anh biết cơ quan em và nhiều người ở đó lâu rồi
- Dóc, anh biết ai ở cơ quan em mà nói
- Anh biết anh Đức, anh Lân, chị Liên, em giám đốc giấu kỹ quá, giờ anh mới thấy -Ừa! giờ anh mới biết em, chứ anh mà thấy em thì mệt đó!
Hậu đang chí chóe với Quân thì cách hai hàng ghế trên giáo sư Phan Quang gọi:
- Hậu à, em lên trên này nói chuyện với giáo sư MariKo cho vui
- Dạ thưa thầy, em lên ạ
Ngồi một bên giáo sư MariKo, Hậu lễ phép:
- Dạ thưa giáo sư, sắp đến Sông Cầu rồi
- Trên bản đồ, chúng ta đang ở chỗ nào em Hậu?
- Dạ thưa giáo sư, vùng đất chúng ta đang đi chính là ở đây ạ Hậu lấy viết khoanh vùng bắc Sông Cầu trên bản đồ của giáo sư MariKo
- Nơi này đẹp quá Giáo sư MariKo nhận xét
Các sinh viên nhoài người ra khỏi xe, chụp hình, quay camêra, ai cũng tấm tắc: Sông Cầu tuyệt vời quá Dừa ở đây xanh mướt mát, cát trắng nao lòng, biển một màu lam nhẹ Bức tranh hài hòa của thiên nhiên được cư dân điểm xuyến bằng những chiếc thuyền xinh xắn đi bắt tôm hùm, những chiếc ghe nhỏ đánh cá gần bờ, những ngôi nhà mái lá truyền thống… Tất cả tạo nên nét duyên dáng, đằm thắm của vùng biển Sông Cầu Ngay tại địa đầu của Sông Cầu, mọi người đi trên xe còn được thưởng thức khuyến mãi mùi thơm đặc trưng của nước mắm Gành Đỏ Nước mắm ở đây ngon nổi tiếng với những nhà thùng truyền thống: Tân Lập, Bà Mười, Ông Già, Bà Tư
Đã hẹn trước ở trung tâm Sông Cầu, đoàn khảo sát được anh Chương - Trưởng phòng Văn hóa Thông tin đón Hậu xuống xe, nói vắn tắt:
- Anh ạ, điểm đầu tiên Bảo tàng tỉnh dẫn đoàn tới khảo sát là di chỉ khảo cổ Gò Ốc Đoàn làm việc trực tiếp ở di chỉ này để rút kinh nghiệm chung, sau đó chia thành ba nhóm đi khảo sát cụ thể
- Nhất trí, nhưng xe chật quá, anh và anh Dung sẽ đi xe ra sau
- Dạ
Xe vừa chạy, giáo sư Phan Quang hỏi:
- Từ đây ra di chỉ khảo cổ Gò Ốc xa không Hậu?
- Dạ thưa thầy, còn trên 40km, Gò Ốc là vùng đất dưới chân đèo Cù Mông, giáp ranh với Bình Định Nãy giờ, mọi người ca ngợi Gành Đỏ tuyệt vời, nhưng sắp tới chúng
ta sẽ đi đến một địa điểm trên cả tuyệt vời, đó là 15 km biển Sông Cầu, rẽ về bên phải qua 15km biển Sông Cầu, chúng ta tới di tích Gò Ốc Đây là di tích khảo cổ thời tiền sử của Phú Yên
- Hậu giới thiệu còn thiếu, 15 km bờ biển ở Sông Cầu còn nổi tiếng với biệt danh là
“15 cây số ăn chơi” đấy thầy ạ! Anh Châu - Chuyên viên Văn phòng Uỷ ban nhân dân tỉnh lên tiếng Mọi người trên xe cười rộ
- Sao lại kêu là “15 cây số ăn chơi”? Giáo sư Phan Quang ngạc nhiên hỏi
Trang 5- Nhìn thì thấy, không có biển ở nơi nào đẹp như ở đây cả Nếu ngồi trên máy bay thầy sẽ khẳng định chắc chắn hơn Mặt khác, trên thực tế, các quán gội đầu, mát xa, karaokê Mộng Tuyết, Hồng Oanh, Mơ Huyền mọc ở hai bên đường này luôn luôn có những em xinh đẹp, sẵn sàng chiều cánh đàn ông chúng ta từ A đến Z Anh Châu giải thích
- Hấp dẫn quá! Vậy Hậu dẫn đoàn chúng ta xuống đó trước Giáo sư Phan Quang
hồ hởi
- Dạ thưa giáo sư! Em không phải là chuyên gia xã hội học nên không dẫn đoàn đi được Nội dung này anh Châu dẫn đi thầy ạ Hậu cố nén cười nói
Giáo sư MariKo lên tiếng:
- Cho giáo sư Phan Quang xuống đây đi, không thể chấp nhận một nhà khoa học như thế
Giáo sư Phan Quang phấn chấn:
- Giáo sư MariKo ơi, chào anh nhé! Chúng ta tạm biệt thôi, em ở lại với biển Sông Cầu Gần ba mươi năm em gắn bó với nghiệp khảo cổ, suốt ngày ăn, ngủ với di tích, nói chuyện với gốm, với đá Em có giải thích với mọi người rằng: tình yêu của dân khảo cổ lãng mạn, sâu sắc, nhạy cảm, thì cũng chẳng ai tin Quan điểm của em là dân khảo cổ có tình yêu không điều kiện Nhưng xã hội không chấp nhận Họ cho rằng dân khảo cổ không biết yêu Ngay cả vợ em khi bỏ đi cũng rất ấm ức, nàng nói tức tưởi: anh yêu mấy cái mảnh gốm vỡ, lôi từ trong miền Nam về hơn tôi Bây giờ em nhìn biển Sông Cầu thơ mộng, thấy các em Sông Cầu xinh tươi, nghe tiếp thị được hát karaokê mỏi tay là em OK, chuyển ngành thôi Muộn còn hơn không Em sẽ nghiên cứu những vấn đề về xã hội học Trước hôm em đi, bạn em gọi điện cho em giữa trưa nắng như lửa đốt: - Quang ơi! Mình
ăn phở với một em bán hoa, giờ thấy ghê ghê Em trấn an:
- Ăng-Ghen nói: trong xã hội hàng hóa, vợ là mua sỉ, gái bán hoa là mua lẻ, nhằm nhò gì ba chuyện lẻ tẻ
- Ồ! Thế hả Quang, Ăng-Ghen tập mấy?
- Mình nhớ đại thể như thế, không nhớ tập mấy Đấy là em nói bừa với bạn em, khi nào bí là em lôi kinh điển ra Ai cũng chạy nhoắng lên kiếm tiền, kiếm tình, có ai đọc kinh điển đâu, có “mác” giáo sư rồi, em nói tốt Trên bình diện chung, dân khảo cổ chưa đạt tới ngưỡng được hâm mộ, nhiều nguy cơ bị xã hội cho là thiếu thực tế, vợ bỏ, người yêu chạy Làm thế nào để trong mắt người khác phái, dân khảo cổ là “số một” phải nghiên cứu Xã hội học sẽ làm tốt việc đó hơn khảo cổ học Trước mắt, em ở lại Sông Cầu làm đề tài: “Hát Karaokê bằng tay - Thực trạng và giải pháp” Đề tài này hết sức hấp dẫn, hứa hẹn nhiều vấn đề mới mẻ, cần phải mổ xẻ dưới góc độ khoa học Khoa học phải phục vụ cuộc sống Làm như thế nào để các em ở Sông Cầu hát karaokê bằng môi chứ không hát karaokê bằng tay, bằng mắt là một vấn đề hết sức nan giải Đặc biệt, đối với đàn ông chúng ta, mới nhìn thấy các em thì mắt như sao sa, mất hết nhuệ khí Khi đó, các em có mời hát bằng chân thì cũng gật Trong tình thế đó, giải pháp nào để hát bằng môi là hữu hiệu? Hóc búa lắm Khoa học không phải là phù thủy Em phải hy sinh
vì khoa học thôi, giáo sư MariKo ạ!
Cả xe cười ầm lên, Hậu không ngờ giáo sư Phan Quang lại hài như thế
- Đi xe dọc đường cũng có cái thú, giáo sư Phan Quang tiếp tục nói: cách đây ba năm mình thề là không bao giờ đi xe Hồi đó, mình 58 tuổi, có việc phải đi vào Đà Nẵng
Trang 6ĐỊNH HƯỚNG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA PHÚ YÊN
- Dẫn truyện 901
- Qui hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản
văn hóa tỉnh Phú Yên, giai đoạn (2007 - 2010)
- Dẫn truyện 945
NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA THÔNG TIN
43 Lò Đúc – Hà Nội
PHÚ YÊN TRONG CHIỀU SÂU CỘI NGUỒN
Chịu trách nhiệm xuất bản:
BÙI VIỆT BẮC Chịu trách nhiệm bản thảo:
NGUYỄN VĂN KHƯƠNG
Biên tập : THU NGÂN Chế bản: TRƯƠNG THỊ HỢP PHẠM THỊ HỒNG LINH NGUYỄN THỊ THÙY
Vẽ bìa: VÕ TĨNH Sửa bản in: THU NGÂN Ảnh: LÊ NGỌC MINH
Sách do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin liên kết xuất bản
với Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Phú Yên,
Bảo tàng tỉnh Phú Yên
In 500 cuốn, khổ 14,5x20,5cm, tại Công ty CP In – TM Phú Yên
Số 396 Hùng Vương - Phường Bảy - Thành phố Tuy Hòa
Giấy phép số 859 – 2007/CXB/01-147/VHTT
In xong và nộp lưu chiểu năm 2008