Bài giảng Hình ảnh tổn thương não do chấn thương - Trường Đại Học Quốc Tế Hồng Bàng

* Độ nhạy 100% phát hiện tổn thương cần can thiệp phẫu thuật thần kinh. * Giảm chỉ định CT các cas “bình thường”[r]

HÌNH ẢNH

TỔN THƯƠNG NÃO

DO CHẤN THƯƠNG

Bs LÊ VĂN PHƯỚC

KHOA CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

BỆNH VIỆN CHỢ RẪY

Hà Nội, 18/8/2018

hinhanhykhoa.com

NỘI DUNG

sàng, phân loại

thường qui: XQ, CT, MRI, DSA

DTI, DTT, MRS

CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN

BvCR

hinhanhykhoa.com

• Tổn thương não do chấn thương (TBI)

– “là tổn thương não do tác động lực cơ học bên ngoài kết hợp giảm hoặc thay đổi tình trạng ý thức, có thể dẫn đến gây suy giảm chức năng tạm thời hay lâu dài về nhận thức, sinh lý, tâm lý – xã hội”

– “tác động ngoài gây gián đoạn chức năng não

bình thường”

– TBI : một phần của “chấn thương sọ não”

MỞ ĐẦU

Taylor CA, MMWR surveill Summ, 2017

THỐNG KÊ TBI

Ngã 48%

Đả thương 14%

Tai nạn giao thông 14%

Tự sát 9%

Khác 15%

Taylor CA, MMWR surveill Summ, 2017

Chết:

50,000

Nhập

viện:

282,000

• ???

Phòng cấp

cứu:

2,500,000

Số ca bệnh/ năm Nguyên nhân (%)

82%

2%

1%

2%1% 12%

Tai nạn giao thông Lao động

Ngã Tai nạn xã hội Tai nạn sinh hoạt Khác

Phạm Ngọc Hoa, Lê Văn Phước, Tạp chí Y học Việt Nam, 1999

Ở bv Chợ Rẫy: CTSN do TNGT 14-21.000 cas/năm (phẫu

thuật 8.000 cas/năm = 23 cas/ngày) (2015: 14.186/7.660)

Khoa Cấp cứu, bvCR

hinhanhykhoa.com

PHÂN LOẠI

Hình ảnh cấu

trúc

Bình thường Bình thường

hoặc bất thường

Bình thường hoặc bất thường

Mất ý thức 0-30 phút 30 ph-24 giờ > 24 giờ

Mất mùi < 1 ngày 1-7 ngày > 7 ngày

Thay đổi tình

trạng ý thức

< 24 g > 24 g; mức độ

dựa trên các tiêu chuẩn khác

> 24 g; mức độ dựa trên các tiêu chuẩn khác

GCS 13-15 9-12 3-8

J Neurotrauma, 2015 Neurology, 1995

Giai đoạn Cấp Bán cấp Mạn

Thời gian 1 tuần 1 – 3 tháng > 3 tháng

TBI nhẹ = chấn động não (concussion)

Hội chứng sau chấn động não (Postconcussion syndrome):

40-50% còn triệu chứng sau 3 th, 10-15% sau 1 năm.

HÌNH ẢNH HỌC

VAI TRÒ HÌNH ẢNH HỌC

• Phát hiện tổn thương cần phẫu thuật hoặc can thiệp

• Phát hiện tổn thương đòi hỏi điều trị nội

khoa sớm hoặc cần theo dõi thận trọng

• Xác định tiên lượng giúp kế hoạch điều trị phục hồi chức năng, tham vấn gia đình

RSNA statement on traumatic brain injury, 2018

HÌNH ẢNH HỌC

X QUANG QUI ƯỚC

VAI TRÒ

• X quang qui ước thường

không chỉ định

• CT thay thế X quang qui ước:

vỡ hộp sọ

• Chỉ định hạn chế: dị vật cản

quang, tổn thương xuyên thấu

ACR 2015

Mảnh đạn trong hộp sọ

(BvCR)

hinhanhykhoa.com

KỸ THUẬT HÌNH ẢNH

CT

VAI TRÒ CT

• Ưu điểm

– Nhanh, sẵn có

– Độ nhạy cao trong phát hiện khối choán

chỗ, xuất huyết, kích thước não thất

– Tốt cho xương, vật lạ cản quang

– Xác định cas cần can thiệp ngoại khoa

thần kinh

– Hạn chế

- Nhiễm xạ

- Xuất huyết nhỏ, phù não, dập não cạnh

xương, DAI…

Lê Văn H 21t, Vỡ hộp sọ do đạn bắn,

bvCR

HÌNH ẢNH TỔN THƯƠNG

Nguồn Bv Chợ Rẫy

• Tổn thương ngoài màng cứng (16%) ,

tụ máu dưới màng cứng (47%) cao

• DAI thấp (20%)

• Adams JH: 10%-18% -29%

Phạm Ngọc Hoa, Lê Văn Phước, Tạp chí Y học Việt Nam, 1999

1 2 2 3

Nguồn Bv Chợ Rẫy

5

4

CT

DẬP NÃO

• PL-CT là kỹ thuật hình ảnh ban đầu thích hợp

• Cơ chế: cùng bên và đối bên

• Hạn chế CT:

– không đánh giá hết tổn thương

– tổn thương nông – xuất huyết nhỏ – xảo ảnh xương lân cận

Postgrad Med J, 2016 Neurotrauma, 2015

Tống Thị H 25t , CTSN, bvCR

TỔN THƯƠNG TRỤC LAN TỎA

• Cơ chế chấn thương

• 50-80% CT bình thường

– Tỉ lệ tàn phế nặng (9,8%), sống thực vật (2%)

• Đặc điểm CT: xuất huyết,

• MRI > CT

Riata, Front Neuro, 2016

Nguồn Bv Chợ Rẫy

CHỈ ĐỊNH CT

J Neurotrauma, 2015

• CT chỉ định trong hầu hết TBI trung

bình và nặng

• Trường hợp TBI nhẹ: chỉ định chọn

lọc hơn

– Tiêu chuẩn chỉ định CT đầu của Canada

(CCHR)

– Tiêu chuẩn New Orleans (NOC)

CHỈ ĐỊNH CT NHÓM “NHẸ”

Trong các cas “bình thường”:

– < 1% có tổn thương đòi hỏi phải phẫu thuật

– 10-15% có tổn thương não cấp

Mehta H, AJNR (2016)

Po Chan D 48t , CTSN, bvCR

5

CT tất cả: tăng chi phí, nhiễm xạ

Chọn lựa chỉ định:

*Lựa chọn bệnh nhân

CHỈ ĐỊNH CT NHÓM “NHẸ”

• Qui luật CT đầu của Canada (CCHR)

– GCS ≤ 15 điểm: sau 2 giờ

– Nghi ngờ CT chấn thương sọ hở, lún sọ

– Dấu hiệu vỡ nền sọ

– ≥ 2 nôn mữa

– >65 tuổi

• Tiêu chuẩn New Orleans

– Đau đầu

– Nôn mửa

– Mất mùi tiến triển, dai dẵng

– Chấn thương nhìn thấy vùng trên xương đòn

– > 60 tuổi

– Có thuốc/ rượu

– Co giật Haydel MJ Clinical decision instruments for CT scanning in minor head injury JAMA 2005

thiệp phẫu thuật thần kinh

* Giảm chỉ định CT các cas “bình thường”

hinhanhykhoa.com