những công lao to lớn của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước; làm rõ tư tưởng và ý chí của lãnh tụ Hồ Chí Minh tiêu biểu cho ý chí khát vọng của[r]
Trang 3In số lượng 100 cuốn Khổ 16 x 24 cm Tại: Xí nghiệp in FAHASA - 774 Trường Chinh, Phường 15, Quận Tân Bình, TP HCM XNĐKXB: 2881-2015/CXBIPH/01-198/THTPHCM cấp ngày 7/10/2015 QĐXB số: 1345/QĐ-THTPHCM-2015 ngày 10/11/2015
Chịu trách nhiệm xuất bản
Giám đốc - Tổng Biên tập ĐINH THỊ THANH THỦY
Biên tập
HOÀNG THỊ HƯỜNG - TRẦN THỊ LY
Sửa bản in
HOÀNG HÀ - SƠN CA
NHÀ XUẤT BẢN TỔNG HỢP Th ành phố Hồ Chí Minh
62 Nguyễn Th ị Minh Khai, Quận 1, Th ành phố Hồ Chí Minh ĐT: 38225340 - 38296764 - 38223637 - 38256713 - 38247225 - 38277326 Fax: 84.8.38 222 726 - Email: tonghop@nxbhcm.com.vn
Sách online: www.nxbhcm.com.vn - Ebook: www.sachweb.vn
NHÀ SÁCH TỔNG HỢP 1
62 Nguyễn Th ị Minh Khai, Quận 1, Th ành phố Hồ Chí Minh ĐT: 38 256 804
NHÀ SÁCH TỔNG HỢP 2
86 - 88 Nguyễn Tất Th ành, Quận 4, Th ành phố Hồ Chí Minh ĐT: 39 433 868
Trang 4TỔ CHỨC HỘI THẢO
CỤC VĂN THƯ VÀ LƯU TRỮ NHÀ NƯỚC
- Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II
- Tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt Nam - Cơ quan Đại diện tại TP HCM
SỞ VĂN HÓA VÀ THỂ THAO THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
- Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Th ành phố Hồ Chí Minh
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN - ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
- Bộ môn Lịch sử Việt Nam - Khoa Lịch sử
- Bộ môn Lưu trữ học - Quản trị Văn phòng
Trang 5- Bộ môn Lịch sử Việt Nam - Khoa Lịch sử
- Bộ môn Lưu trữ học - Quản trị Văn phòng Trường Đại học KHXH & NV - ĐHQG TP HCM
- Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II
- Tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt Nam -
Cơ quan Đại diện tại TP HCM
Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 6BIÊN TẬP KỶ YẾU
PGS TS Hà Minh Hồng
TS Nguyễn Th ị Hoa Xinh Nhà báo Nguyễn Văn Kết
Trang 7L Ờ I N Ó I Đ Ầ U
Sau Hiệp định Genève 1954, đế quốc Mỹ với chiến lược toàn cầu
đã thực hiện âm mưu chia cắt lâu dài đất nước Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra đường lối kháng chiến và nêu cao quyết tâm kháng chiến cho toàn dân tộc Người là biểu tượng cho khát vọng và ý chí độc lập, tự do, thống nhất Tổ quốc, là nguồn sức mạnh to lớn đưa quân và dân ta từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Mùa xuân năm 1975, cả nước hành quân vào trận cuối kết thúc thắng lợi vào ngày 30-4-1975, mặc dù Bác Hồ đã đi xa, nhưng đâu đâu cũng vẫn thấy như có Bác Hồ trong ngày vui thống nhất
Th iết thực kỷ niệm 40 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975 – 30-4-2015) và kỷ niệm 125 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-5-1890 – 19-5-2015), Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Th ành phố Hồ Chí Minh; Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, Cơ quan đại diện Tạp chí Văn thư Lưu trữ tại Th ành phố Hồ Chí Minh; Bộ môn Lịch sử Việt Nam, Khoa Lịch sử và Bộ môn Lưu trữ học - Quản trị Văn phòng, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Th ành phố Hồ Chí Minh, phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học “Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”
Hội thảo được tổ chức thành công tại Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Th ành phố Hồ Chí Minh ngày 16-5-2015 Hội thảo đã khẳng định những công lao to lớn của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước; làm rõ tư tưởng và ý chí của lãnh tụ Hồ Chí Minh tiêu biểu cho ý chí khát vọng của nhân dân Việt Nam về độc lập dân tộc và hòa bình thống nhất; làm rõ thắng lợi của quân và dân Việt Nam ta trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, đỉnh cao là Đại thắng mùa Xuân 1975 và Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử kết thúc ngày
30-4-1975, là thắng lợi của tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, tự do cho nhân dân và hòa bình thống nhất đất nước; đồng thời cũng làm rõ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, đổi mới và phát triển đất nước trong 40
Trang 8năm qua cũng là sự tiếp tục đi theo con đường chủ nghĩa xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn cho dân tộc từ đầu thế kỷ XX
Hội thảo đã giành được sự chú ý, tham dự của nhiều nhà khoa học và quản lý khoa học, các cán bộ giảng viên, nhà nghiên cứu và nhiều người quan tâm khác từ các trường đại học, cao đẳng, học viện, viện nghiên cứu, cơ quan tuyên giáo, đơn vị khoa học quân sự, đơn vị quân đội, Bảo tàng Hồ Chí Minh chi nhánh các tỉnh, thành và các trường học khác trên nhiều địa phương của cả nước Trên cơ sở hội thảo, các cơ quan phối hợp
đã tập hợp và tuyển chọn từ hơn 100 báo cáo để biên tập và in thành sách
kỷ yếu làm tài liệu phục vụ học tập, nghiên cứu và tham khảo
Kỷ yếu gồm 4 phần:
Phần Một: Th ống nhất nước nhà là con đường sống của nhân dân ta Phần Hai: Bác Hồ với miền Nam - Miền Nam với Bác Hồ
Phần Ba: Như có Bác Hồ trong ngày vui thống nhất
Phần Bốn: Mãi mãi theo con đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh Mỗi bài nghiên cứu, bài viết trong kỷ yếu này có những phong cách thể hiện sinh động khác nhau, dẫn chứng nhiều loại tư liệu và cách tiếp cận khác nhau, nhưng tất cả đều hướng đến một ý niệm chung - một chân lý chung - một tình cảm chung là: Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu - Người
là niềm tin tất thắng, là ý chí khát vọng cao đẹp của dân tộc, là biểu tượng
và là di sản vô giá của dân tộc Việt Nam
Do khuôn khổ sách có hạn nên có một số bài không thể đưa vào kỷ yếu, mong các tác giả thông cảm Mặc dù đã hết sức cố gắng biên tập để sách kỷ yếu có chất lượng và giá trị thiết thực, nhưng do khả năng và hiểu biết bé nhỏ, nên chắc chắn sách có nhiều hạn chế và khiếm khuyết, mong được các tác giả và bạn đọc chỉ dẫn thêm
Đây cũng là tấm lòng thành kính của những nhà khoa học, những cơ quan tổ chức và của tất cả chúng ta kính dâng lên Bác Hồ kính yêu nhân
kỷ niệm 125 năm Ngày sinh của Người Bốn cơ quan phối hợp tổ chức hội thảo và tập hợp bản thảo chân thành cảm ơn các cơ quan, đơn vị và
cá nhân các nhà khoa học, người nghiên cứu đã hợp tác để chúng ta có cuốn sách quý hôm nay
Th ành phố Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2015
BAN TỔ CHỨC VÀ BIÊN TẬP NỘI DUNG
Trang 9MIỀN NAM “THÀNH ĐỒNG TỔ QUỐC” LUÔN TRONG TRÁI TIM BÁC HỒ
Võ Thị Ánh Tuyết (*)
Nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, đã lập nên những kỳ
tích trong thế kỷ XX, mà đỉnh cao là thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945; thắng lợi của các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc; thắng lợi của công cuộc đổi mới, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội Nhìn lại chặng đường đấu tranh oanh liệt của Đảng ta, ôn lại những khó khăn, gian khổ, sự hy sinh vô bờ bến cùng những thắng lợi vẻ vang mà nhân dân ta đã giành được dưới sự lãnh đạo của Đảng, chúng ta càng trân trọng quá khứ, nâng niu giữ gìn những thành quả của cách mạng, càng thấm thía và biết ơn vô hạn công lao trời biển của Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn vàn kính yêu; càng thấu hiểu, tin yêu và tự hào thêm về dân tộc ta - một dân tộc anh hùng, thông minh và sáng tạo; tự hào về Đảng ta - Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh một lòng một dạ chiến đấu, hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.(1)
1 Năm 2015 là năm diễn ra nhiều ngày lễ lớn, nhiều sự kiện trọng đại của đất nước Nhân kỷ niệm 40 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, 125 năm Ngày sinh Bác Hồ, 70 năm Cách mạng tháng Tám
và Quốc khánh, Đảng bộ và Nhân dân Th ành phố bày tỏ lòng kính yêu và biết ơn vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, với các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước qua các thời kỳ, sự hy sinh to lớn của cán bộ, chiến
sĩ và Nhân dân cả nước trên mảnh đất anh hùng này
* Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Th ành ủy Th ành phố Hồ Chí Minh
Trang 10Hòa trong không khí hào hùng của những ngày tháng Tư lịch sử,
Th ành ủy Th ành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức nhiều hoạt động kỷ niệm
40 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975 – 30-4-2015); trong đó có 3 cuộc hội thảo khoa học quan trọng: “Th ành phố Hồ Chí Minh - 40 năm xây dựng, phát triển và hội nhập (1975 - 2015)”, “Vai trò của Lực lượng Công an nhân dân trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ an ninh chính trị, trật tự
an toàn xã hội trên địa bàn Th ành phố Hồ Chí Minh (1945 - 2015)”, “Đại thắng mùa Xuân 1975 - Sức mạnh của ý chí thống nhất Tổ quốc và khát vọng hòa bình” Nhân kỷ niệm 125 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-5-1890 – 19-5-2015), Th ành phố Hồ Chí Minh đã diễn ra nhiều hoạt động trang trọng, nhiều ý nghĩa, góp phần giúp mỗi người dân và bạn
bè quốc tế hiểu sâu sắc thêm về Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa kiệt xuất và tấm gương đạo đức cách mạng
ngời sáng, suốt đời “tận trung với nước, tận hiếu với dân”
Tuy nhiên, trong chuỗi các hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn trong năm 2015, không nhiều hội thảo kết hợp nhuần nhuyễn cả hai nội dung
kỷ niệm 40 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước với kỷ niệm 125 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh như hội thảo “Chủ tịch
Hồ Chí Minh với sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”
do Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Th ành phố Hồ Chí Minh, Trung
tâm Lưu trữ Quốc gia II, Cơ quan đại diện Tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt
Nam tại Th ành phố Hồ Chí Minh, Bộ môn Lịch sử Việt Nam, Khoa Lịch
sử và Bộ môn Lưu trữ học - Quản trị Văn phòng, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Th ành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức Vì vậy, hội thảo hôm nay là việc làm thiết thực, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Th ành phố, những tham luận, ý kiến phát biểu gửi đến hội thảo đã khẳng định những công lao to lớn của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước; làm rõ tư tưởng và ý chí của lãnh tụ Hồ Chí Minh tiêu biểu cho ý chí, khát vọng của nhân dân Việt Nam về độc lập dân tộc và hòa bình, thống nhất; phân tích chiến thắng của quân và dân trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ là thắng lợi của tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc; đồng thời cũng làm rõ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ, đổi mới và phát triển của
Trang 11đất nước 40 năm qua là sự đúng đắn của con đường xã hội chủ nghĩa mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn cho dân tộc ta từ đầu thế kỷ XX
2 Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng trăn trở “Một ngày Tổ
quốc chưa thống nhất, miền Nam chưa được giải phóng, là một ngày tôi
ăn không ngon, ngủ không yên” Đối với miền Nam, đối với Sài Gòn, Bác
Hồ luôn dành tình cảm yêu thương đặc biệt sâu nặng Trong trái tim của Người luôn có một miền Nam “Th ành đồng Tổ quốc”, một Sài Gòn chan chứa tình thương yêu - nơi Người ra đi tìm đường cứu nước và luôn cháy bỏng một khát vọng được trở lại Sài Gòn, thăm lại miền Nam
Trong một lần tiếp phóng viên báo Granma (Cuba) vào ngày 14 tháng
7 năm 1969, Bác đã đặt một bàn tay lên ngực mình và nói: “Ở miền Nam,
mỗi một người, mỗi một gia đình đều có những nỗi đau khổ riêng và gộp lại tất cả những nỗi đau của mỗi người, mỗi một gia đình chính là nỗi đau khổ của riêng tôi” Kể từ lúc rời Bến cảng Sài Gòn ra đi tìm đường cứu nước
đến ngày giành được độc lập, chưa một lần Bác trở lại miền Nam, để nỗi niềm thương nhớ ngày đêm canh cánh bên lòng không một giây phút nào nguôi Từ ngọn núi, dòng sông, đến con người miền Nam anh dũng; tất
cả hòa trong tim Bác Người luôn dành tình cảm sâu đậm với miền Nam, quan tâm, theo dõi và động viên cổ vũ từng bước tiến của cách mạng miền Nam Tình cảm của Người luôn một lòng đau đáu hướng về miền
Nam ruột thịt đã được nhà thơ Tố Hữu khắc họa trong hai câu thơ “Bác
nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà/ Miền Nam mong Bác nỗi mong cha” Mong
ước ấy cũng là nguyện vọng thiết tha của dân tộc và trở thành sức mạnh thôi thúc toàn dân và toàn quân ta chiến đấu giành thắng lợi cuối cùng, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước
Sẽ chẳng bao giờ kể xiết tấm lòng kính yêu vô hạn của đồng bào miền Nam đối với Bác Sẽ chẳng có thể so sánh điều gì thiêng liêng, cao cả hơn
tấm lòng của Bác đối với đồng bào miền Nam: “Ai yêu miền Nam như
tấm lòng của Bác” Đồng bào miền Nam luôn khắc sâu chân lý: “Đồng bào Nam Bộ là dân nước Việt Nam Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý đó không bao giờ thay đổi”, quyết tâm thực hiện lời dạy thiêng
liêng của Người “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào” Nhưng niềm
vui chưa được trọn vẹn, Người ra đi khi nước nhà còn chưa thống nhất, ước nguyện một lần vào miền Nam thăm các chiến sĩ, đồng bào đã không
thực hiện được Nỗi niềm ấy gửi trọn vào Di chúc thiêng liêng “Dù khó
Trang 12khăn gian khổ đến mấy, nhân dân ta nhất định sẽ hoàn toàn thắng lợi Đế quốc Mỹ nhất định phải cút khỏi nước ta Tổ quốc ta nhất định sẽ thống nhất Đồng bào Nam Bắc nhất định sẽ sum họp một nhà”
Th ực hiện lời nhắn nhủ của Người, chiến sĩ, đồng bào miền Nam, thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định nêu cao khí phách của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, đạp bằng muôn trùng gian nguy, chiến đấu ngoan cường, làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, làm rạng rỡ truyền thống vẻ vang “Th ành đồng Tổ quốc”, góp phần viết nên những trang huy hoàng nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Trên từng bước đường kháng chiến, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong mỗi chiến công, mọi thành quả của Th ành phố đều
có hình ảnh Bác Hồ kính yêu soi đường, chỉ lối Người đã thực sự trở thành một hình tượng sáng ngời, một tượng đài vĩnh cửu với thời gian trong lòng mỗi người dân Việt Nam
3 Bốn mươi năm đã đi qua kể từ Đại thắng mùa Xuân 1975 lịch sử, non sông thu về một mối, Bắc - Nam sum họp một nhà Vinh dự là những người dân của Th ành phố mang tên Bác Hồ vô vàn kính yêu, đã từ lâu, hình ảnh vị Cha già dân tộc luôn soi sáng trên từng bước đường đi tới
và là niềm tin lớn lao trong lòng mọi thế hệ người dân Th ành phố Dù Bác đã đi xa nhưng những người con của Th ành phố luôn ước mong đón Bác trở về để thỏa lòng thương nhớ, ước muốn tha thiết được xây dựng Tượng đài Bác giữa lòng Th ành phố để được gần Người hơn Th ấu hiểu
và trân trọng nguyện vọng, tình cảm và lòng mong mỏi thiết tha của Đảng bộ và Nhân dân Th ành phố, từ năm 2011, Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa XI đã thống nhất chủ trương cho Th ành phố Hồ Chí Minh xây dựng Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh Sau hơn ba năm triển khai thực hiện với tinh thần khẩn trương, tâm huyết, chu đáo, khoa học, công trình Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nay đã hoàn thành với chất lượng cao về nội dung tư tưởng, kỹ thuật, mỹ thuật, như một biểu tượng cho niềm tin yêu, tình cảm kính trọng của Nhân dân Th ành phố đối với Bác Hồ
Hòa trong niềm tự hào của cả dân tộc hướng về kỷ niệm 125 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-5-1890 – 19-5-2015), ngày 17 tháng
5 năm 2015, Th ành ủy Th ành phố Hồ Chí Minh trang trọng tổ chức Lễ Khánh thành và báo cáo với Nhân dân, Đảng bộ Th ành phố về hoàn
Trang 13thành xây dựng Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh Tượng đài được đặt tại Trung tâm hành chính của Th ành phố, nơi có vị trí trang trọng nhất, đẹp nhất và thuận lợi để Nhân dân mọi miền đất nước và bạn bè quốc tế được chiêm ngưỡng, viếng thăm Đây là một công trình văn hóa có ý nghĩa chính trị, lịch sử và nhân văn sâu sắc của Nhân dân Th ành phố, đồng bào Nam Bộ và cũng là niềm vui chung của tất cả chúng ta
Bốn mươi năm - bốn mươi mùa hoa nở và trong trái tim mỗi người con Th ành phố bao giờ cũng dành những đóa hoa đẹp nhất, rạng ngời nhất dâng lên Bác kính yêu Bác đã trở về trong vòng tay yêu thương để cán bộ, đảng viên và Nhân dân Th ành phố được thể hiện lòng tôn kính, báo công với Bác, là sự nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên Th ành phố phải luôn tự soi rọi bản thân, tự răn mình, tu dưỡng, rèn luyện, nỗ lực không ngừng để xứng đáng với sự tin tưởng của Nhân dân và trọng trách mà Đảng và Nhân dân giao phó Bác đã trở về trong ngày vui đại thắng Bác đứng đó uy nghi mà thân thiết, vĩ đại mà gần gũi với bàn tay đang vẫy chào Cái vẫy tay thể hiện sự mong mỏi của Người một lần trở lại miền Nam, về nơi Bác ra đi tìm đường cứu nước và cũng là lời chào của Người đối với miền Nam trong mùa Xuân đại thắng
Hòa trong niềm vui chung của Đảng bộ và Nhân dân Th ành phố, bên cạnh những giá trị khoa học, thực tiễn, Hội thảo khoa học “Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” là dịp để cán bộ, đảng viên và Nhân dân Th ành phố cảm nhận sâu sắc hơn
tư tưởng, tấm gương đạo đức, tình yêu thương đặc biệt và lòng tin mãnh liệt đối với đồng bào miền Nam “Th ành đồng Tổ quốc” Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ trở thành một biểu tượng đặc biệt, niềm tự hào của
Th ành phố, xứng đáng với tầm vóc và nhân cách ngời sáng của Người Đảng bộ và Nhân dân Th ành phố hôm nay nguyện phấn đấu làm theo lời Bác dạy để rèn luyện, học tập tư tưởng, tấm gương đạo đức của Người
nhằm góp phần cùng cả nước xây dựng “Đất nước ta đàng hoàng hơn, to
đẹp hơn” như lúc sinh thời Bác đã mong ước và căn dặn, mãi xứng đáng là
Th ành phố vinh dự mang tên Người - Th ành phố Hồ Chí Minh