Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học theo tinh thần Nghị quyết Trung Ương 8 khoá XI

Sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, của Mặt trận Tổ quốc, của toàn xã hội, của từng gia đình đối với sự nghiệp giáo dục; truyền thống hiếu học, phẩm chất thông min[r]

ĐỔI MỚI CĂN BẢN, TOÀN DIỆN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THEO TINH THẦN NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG 8 KHOÁ XI

PHÙNG HỮU PHÚ(*)

TÓM TẮT

Bài viết đi sâu nghiên cứu, phân tích các yêu cầu, thời cơ, thách thức và các bước chuyển đổi có ý nghĩa chiến lược nhằm đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 8, Khoá 11 và khẳng định sức mạnh đổi mới phải bắt đầu

từ tự đổi mới

Từ khoá: đổi mới căn bản, giáo dục đại học, chuyển đổi chiến lược, thời cơ, thách thức

ABSTRACT

The paper thoroughly studies and analyses the requirements, the opportunities, the challenges and the significant strategic transitions so as to radically and comprehensively innovate the higher education in the spirit of the Central Resolution 8, Session 11 and confirms the fact that the strength of the innovation must start from the self-renewal

Keywords: radical innovation, higher education, strategic transitions, opportunities,

challenges

YÊU CẦU VÀ THỜI CƠ, THÁCH THỨC

Đất nước đang trong quá trình đẩy

mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá , hội

nhập quốc tế, phấn đấu đến năm 2020 cơ

bản trở thành nước công nghiệp theo

hướng hiện đại Sự nghiệp trọng đại, vẻ

vang đó đặt ra những yêu cầu to lớn đối

với giáo dục đại học

Thực tiễn đòi hỏi, giáo dục đại học

phải góp phần trực tiếp, hiệu quả vào quá

trình phát triển đất nước nhanh, bền vững;

bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn

vẹn lãnh thổ Những năm tới, giáo dục đại

học cần tích cực tham gia vào quá trình tái

cơ cấu nền kinh tế gắn mới đổi mới mô

hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng,

hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế,

sức mạnh tổng hợp của đất nước; góp

phần phát triển văn hoá, giữ vững ổn định

chính trị - xã hội, tăng cường tiềm lực

quốc phòng, an ninh, không ngừng nâng

cao chất lượng cuộc sống của nhân dân

Muốn hoàn thành được những nhiệm vụ

nặng nề đó, giáo dục đại học không có con

đường nào khác là phải vươn lên mạnh mẽ, phải đổi mới căn bản, toàn diện

Ở thời điểm hiện tại và trên chặng đường sắp tới, giáo dục đại học nước ta có nhiều thuận lợi và thời cơ phát triển Nhìn trên bình diện toàn cầu, những thập niên đầu của thế kỉ XXI, đúng như nhận định của UNESCO, phát triển hệ thống giáo dục sẽ là một xu thế chung của các quốc gia Trên thực tế, ở hầu khắp các nước đang diễn ra làn sóng cải cách và đổi mới giáo dục, đào tạo, nói chung, giáo dục đại học, nói riêng Càng ngày, vai trò, vị trí của giáo dục đại học càng được nhận thức sáng tỏ, đầy đủ hơn Viện trưởng Viện Đại học Rice, Giáo

sư Mallcolin Gills đã có nhận xét rất chí lí:

“Thời đại ngày nay, hơn là bất cứ lúc nào trong lịch sử nhân loại, sự giàu có hay nghèo nàn - của các quốc gia tùy thuộc vào chất lượng giáo dục đại học Những nước mà có một tài nguyên nhân lực lớn về kĩ năng và sức học hỏi cao thì có thể nhìn về một tương lai dài đầy những thành quả kinh tế chưa từng có Nhưng trong hàng chục năm tới

(*) GS.TS, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lí luận Trung ương

những nước có trình độ giáo dục thấp sẽ

đối diện với viễn cảnh tuyệt vọng âm

xu hướng hình thành những giá trị giáo dục

khu vực, toàn cầu, xây dựng đại học đẳng

cấp quốc tế… là môi trường buộc và khích

lệ giáo dục đại học Việt Nam đổi mới, là

cơ hội tốt để chúng ta có thể tiếp cận, tiếp

thu chọn lọc những kinh nghiệm quý từ thế

giới để không ngừng tự hoàn thiện, vượt

lên

Ở trong nước, những thành quả, kinh

nghiệm phát triển giáo dục đại học - cả

kinh nghiệm thành công và chưa thành

công, mấy chục năm qua gắn với thành

quả to lớn, có ý nghĩa lịch sử của gần ba

mươi năm đổi mới đất nước, trực tiếp là

gần hai mươi năm thực hiện Nghị quyết

Trung ương 2, khoá VIII về định hướng

chiến lược phát triển giáo dục đào tạo là

những tiền đề vật chất, tinh thần quan trọng

để chúng ta kế thừa, phát triển Sự quan

tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, của Mặt

trận Tổ quốc, của toàn xã hội, của từng gia

đình đối với sự nghiệp giáo dục; truyền

thống hiếu học, phẩm chất thông minh,

năng lực trí tuệ của người Việt Nam, thế hệ

trẻ Việt Nam là những thuận lợi lớn, là bệ

phóng vững chắc để giáo dục đại học nước

ta có thể cất cánh trong thế kỉ mới

Tuy nhiên, cũng phải thấy cho hết

những khó khăn, thách thức gay gắt đang

và sẽ tác động nhiều mặt đến quá trình phát

triển giáo dục đại học Việt Nam để quyết

tâm khắc phục, vượt qua

Trong thế giới toàn cầu hoá, cùng với

xu thế hợp tác, phát triển là quá trình cạnh

tranh ngày càng quyết liệt giữa các quốc

gia, đặc biệt là cạnh tranh về khoa học,

công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng

cao - cũng có nghĩa là cạnh tranh về giáo

dục đại học Trong cuộc chạy đua tăng tốc

này, giáo dục đại học Việt Nam còn ở điểm

xuất phát thấp và chưa có nhiều lợi thế, có

nguy cơ tụt hậu xa hơn so với giáo dục đại

học khu vực, thế giới2

Mô hình tổ chức, phương thức hoạt động của đại học nước ta tuy đã có những bước đổi mới, song dấu ấn của tư duy, cách nghĩ, cách làm, thói quen thời bao cấp vẫn

là một trở lực Mặc dù Đảng, Nhà nước, xã hội và gia đình đã dành sự quan tâm đáng

kể trong đầu tư cho giáo dục đại học, song

do tiềm lực kinh tế đất nước có hạn, nguồn lực tài chính quốc gia, khả năng đầu tư của cộng đồng xã hội và khả năng đóng góp của phần đông các gia đình chưa đáp ứng được yêu cầu Mặt trái của cơ chế thị trường, hội nhập quốc tế đang tác động đến nhận thức, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận sinh viên và một số giảng viên, cán bộ quản lí giáo dục, làm phát sinh những tiêu cực, tệ nạn gây bức xúc xã hội, cản trở bước tiến của giáo dục đại học Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học đòi hỏi chúng ta phải nhận thức đầy đủ, sâu sắc những thuận lợi, khó khăn, thời cơ, thách thức; kiên trì kế thừa, phát huy những thành tựu, kinh nghiệm tốt; tận dụng những cơ hội phát triển; kiên quyết khắc phục những nhận thức, việc làm chưa đúng, đẩy lùi những tiêu cực và tệ nạn; tiếp thu có chọn lọc những thành quả và kinh nghiệm phù hợp của giáo dục đại học quốc

tế để phát triển nhanh, bền vững

NHỮNG CHUYỂN ĐỔI CÓ Ý NGHĨA CHIẾN LƯỢC

Tháng 11 năm 2013, Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng,

khoá XI đã ban hành Nghị quyết về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Nghị quyết đánh dấu bước

phát triển mới về tư duy chiến lược của Đảng đối với sự nghiệp phát triển giáo dục

và đào tạo nước nhà Bảy quan điểm chỉ đạo, mục tiêu và chín nhóm nhiệm vụ, giải pháp nêu trong Nghị quyết có giá trị định hướng tư tưởng, hành động rất sâu sắc, thiết thực đối với toàn ngành giáo dục, đào

tạo, nhất là đối với quá trình đổi mới giáo

dục đại học Quán triệt tinh thần Nghị

quyết, soi vào thực tiễn giáo dục đại học

nước ta hiện nay trên hệ quy chiếu với giáo

dục đại học khu vực, thế giới có thể thấy

sáng tỏ hơn nhiều vấn đề cốt lõi của đổi

mới và phát triển Nổi bật và xuyên suốt là

định hướng về những bước chuyển có ý

nghĩa chiến lược của giáo dục đại học mà

chúng ta phải ra sức phấn đấu, đi trước

trong việc thực hiện mục tiêu đến năm

2030 nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ

tiên tiến trong khu vực3

Bước chuyển từ quá trình giáo dục

chủ yếu truyền thụ kiến thức sang phát

triển toàn diện năng lực và phẩm chất

người học

Về phát triển năng lực của người học

Bước vào thế kỉ XXI, các nhà giáo dục

học quốc tế tán đồng cao với quan niệm

của UNESCO: việc chuyển giao trách

nhiệm nắm bắt tri thức từ người giảng sang

người học sẽ là thay đổi chính trong hệ

của cách mạng khoa học, công nghệ vừa là

sản phẩm trí tuệ của nhân loại, vừa nâng

cao khả năng sáng tạo của con người Khối

lượng tri thức được tạo ra ngày càng khổng

lồ, hết sức đa dạng, luôn luôn mới mẻ

Trước thực tế đó, con người buộc phải thay

đổi phương thức nắm bắt tri thức, chuyển

mạnh từ nắm bắt những tri thức cụ thể sang

trau dồi phương pháp tiếp cận, sàng lọc,

vận dụng, sáng tạo tri thức

Giáo dục đại học Việt Nam nói riêng,

giáo dục đại học Châu Á nói chung, có nét

giống nhau là thiên về truyền thụ kiến thức

Nói về đặc điểm này, Hiệu trưởng Đại học

Yale (Mĩ), Giáo sư Richard C Levin đã

đưa ra một nhận xét sắc sảo trong bài viết

Sự trỗi dậy của các đại học Châu Á:

Phương pháp giảng dạy tập trung vào việc

làm chủ nội dung, chứ không phải phát

triển năng lực tư duy độc lập và tinh thần

phản biện Cách tiếp cận của Châu Á

truyền thống đối đối với chương trình học

và phương pháp giảng dạy có thể rất thích hợp cho việc đào tạo những kĩ sư và viên chức chính phủ hạng trung, nhưng có lẽ không mấy thích hợp để đào tạo giới tinh

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực đổi mới, song đến nay, về cơ bản giáo dục đại học nước ta vẫn chưa khắc phục tốt hạn chế được nêu trong Nghị quyết Trung ương 2,

khoá VIII về Định hướng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá và nhiệm

vụ đến năm 2000, cách đây đã hơn 17 năm

Sinh viên do chúng ta đào tạo ra vẫn còn yếu về trình độ kiến thức, kĩ năng thực hành, phương pháp tư duy khoa học và trình độ ngoại ngữ; khả năng vận dụng kiến thức vào sản xuất, đời sống, thích ứng với

sự biến đổi nhanh chóng của ngành nghề,

khi tốt nghiệp, số lượng sinh viên chưa đáp ứng được yêu cầu công việc hoặc phải đào tạo lại còn chiếm tỉ lệ cao

Nhận thức sâu sắc những yếu kém đã tồn tại từ lâu, chậm được khắc phục, Nghị quyết Trung ương 8, khoá XI đã định hướng rõ, giáo dục đại học phải chú trọng

phát triển năng lực tự học, tự làm giàu kiến thức, sáng tạo của người học; phải đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực; phải khắc phục lối

truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy

móc, tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật kiến thức, đổi mới kiến thức, phát triển năng lực sáng tạo, kĩ năng vận dụng kiến thức

Thực hiện những định hướng nêu trên

sẽ tạo bước chuyển có ý nghĩa cách mạng trong quan hệ giữa người dạy và người học, chuyển người thầy từ vai trò truyền thụ những tri thức cụ thể thành người chuyển giao bí quyết nắm bắt, vận dụng tri

thức; đặt người học ở vị trí chủ thể trung tâm của quá trình giáo dục, chủ động,

năng động biến quá trình đào tạo thành quá

trình tự đào tạo một cách thực chất Đồng

thời, đây cũng là quá trình tạo ra sự biến

đổi về chất trong giáo dục đại học, nâng

giáo dục ở tầm chuyển giao - tiếp nhận tri

thức lên tầm không ngừng làm giàu tri

thức, sáng tạo tri thức

Về giáo dục, bồi đắp phẩm chất, nhân

cách của người học

Bốn trụ cột mà UNESCO xác định như

là cơ sở của cải cách giáo dục trong thế kỉ

XXI: “học để hiểu biết; học để làm việc;

học để chung sống; học để tự khẳng định”

đã trở thành sự gợi mở đầy sức thuyết phục

về mục tiêu giáo dục phẩm chất, năng lực

của người học Hai mệnh đề đầu là sự tiếp

nối tư duy đã được khẳng định trước đây,

song hai mệnh đề sau thì thật là mới mẻ và

sâu sắc Học là học kĩ năng sống để có thể

chung sống thân thiện với thế giới tự nhiên,

chung sống hài hòa với cộng đồng; học là

để tiếp nhận các giá trị và tự sáng tạo

những giá trị của chính mình, của riêng

mình, đóng góp vào giá trị chung của cộng

đồng Trong xã hội hiện đại, giáo dục, học

vấn, văn hoá là ba bộ phận của một quá

trình thống nhất - sự phát triển về mặt tinh

thần và nhân văn của cá nhân và xã hội; là

các yếu tố không tách rời của sự phát triển

xã hội một cách văn minh, đồng thời, là nội

dung, tiền đề và kết quả của phát triển7

Trường đại học chính là nơi hội đủ ba nhân

tố giáo dục - học vấn - văn hoá, do vậy

phải trở thành trung tâm bồi đắp đời sống

tinh thần và chủ nghĩa nhân văn của người

học, phải tạo hiệu ứng lan tỏa văn hoá

trong xã hội

Từ xa xưa, trong nền giáo dục truyền

thống, ông cha ta đã nêu một triết lí dung

dị mà vô cùng sâu sắc: học ăn, học nói, học

gói, học mở - tức là học kĩ năng sống, học

để làm người Đến thời đại cách mạng, Bác

Hồ nâng tầm giáo dục thành sự nghiệp

trồng người với thiên chức dạy để người

học có tri thức làm việc, làm người, làm

cán bộ cách mạng Nền giáo dục đại học

cách mạng của nước ta đã giương cao tôn

chỉ cao quý đó Tuy nhiên, bước vào cơ chế thị trường, do chậm đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp đào tạo; do không đánh giá hết tác động của mặt trái kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, thiếu những biện pháp tích cực, kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi những tiêu cực, tệ nạn xâm nhập vào học đường, môi trường giáo dục đại học đã bị ô nhiễm Giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống có phần bị xem nhẹ; xuất hiện bệnh hình thức, hiếu danh, chạy theo bằng cấp và sự sa sút phẩm chất, nhân cách trong một bộ phận sinh viên, giảng viên, cán bộ quản lí

Nghị quyết Trung ương 8, khoá XI đã nêu định hướng điều chỉnh, khắc phục chiều hướng lệch lạc đó, nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức người học Nghị quyết nhấn mạnh, phải đặt dạy người lên trên hết, trước hết, rồi mới đến dạy chữ, dạy nghề; phải chú trọng giáo dục con người phát triển toàn diện, hài hòa đức, trí, thể, mĩ, yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, sống tốt, làm việc hiệu quả Để thực hiện bước chuyển quan trọng này, phải phấn đấu xây dựng môi trường đại học thật sự dân chủ, ở đó con người được tôn trọng, được thể hiện và hoàn thiện các giá trị cá nhân để định hình, phát triển nhân cách; phải xây dựng một không gian văn hoá, nơi nuôi dưỡng, bảo vệ sự trung thực, và những giá trị đích thực, nơi ươm trồng và lan tỏa quan hệ trong sáng, lành mạnh Đồng thời, phải đưa vào nội dung, chương trình dạy - học những giá trị cao đẹp của văn hoá, truyền thống và đạo lí dân tộc, tinh hoa của văn hoá nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh Giáo dục phẩm chất, nhân cách người học phải được đặt thành nhiệm vụ thường xuyên quan trọng của tổ chức đảng, bộ máy quản lí, các đoàn thể trong nhà trường, nhất là của đoàn thanh niên, hội sinh viên trên cơ sở nhận thức đúng, tôn trọng, quan tâm, chăm lo

thật sự đối với người học - chủ thể trung

tâm của giáo dục đại học

Bước chuyển từ phát triển chủ yếu theo

số lượng sang chú trọng chất lượng,

hiệu quả với số lượng hợp lí

Ở các nước phát triển, trên nền mặt

bằng dân trí khá cao, để đáp ứng nhu cầu

thường xuyên, đa dạng, ngày càng sâu rộng

của người học trong một xã hội học tập,

giáo dục đại học có xu hướng đại chúng

hoá , thực hiện phân tầng mạnh, hình thành

nhiều loại hình cơ sở đào tạo với mục tiêu,

nội dung, chương trình, thời lượng rất đa

dạng, đáp ứng nhu cầu học tập của mọi đối

tượng Đây là xu hướng khách quan, tiến

bộ mà giáo dục đại học các nước đều

hướng tới

Cách đây 17 năm, trong điều kiện

mạng lưới giáo dục nước ta đang trong quá

trình hình thành, chưa đủ sức đáp ứng nhu

cầu ngày càng lớn của người học, Nghị

quyết Trung ương 2, khoá VIII định

hướng phát triển: coi trọng cả ba mặt quy

mô - nâng cao chất lượng - phát huy hiệu

quả; phát triển quy mô, số lượng được đặt

ở vị trí ưu tiên Theo tinh thần đó, gần 20

năm qua, nhất là những năm gần đây, mạng

lưới giáo dục đại học không ngừng được

mở rộng; số lượng các trường đại học tăng

lên rất nhanh - đến cuối năm 2012, theo số

liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cả nước

đã có 204 trường đại học, vượt xa những

năm trước đó Có thể ghi nhận sự nỗ lực và

cố gắng đáng trân trọng từ sự phát triển

mạnh mẽ này, song lại phải thấy một sự

thật không vui là, trong điều kiện đội ngũ

giảng viên đại học còn có hạn, cơ sở vật

chất bảo đảm cho dạy và học còn thiếu

thốn, phổ cập trung học phổ thông còn

đang trong quá trình phấn đấu, trình độ

phát triển kinh tế đất nước còn thấp, sự

phát triển nóng về số lượng các trường đại

học và quy mô tuyển sinh đã không tương

thích với việc nâng cao chất lượng đào tạo

và góp phần làm trầm trọng hơn tình trạng

bất hợp lí về cơ cấu nguồn nhân lực qua

đào tạo Chất lượng, hiệu quả giáo dục đại học có chiều hướng giảm sút và được đánh giá là khâu yếu trong chất lượng, hiệu quả của giáo dục, đào tạo nước ta nói chung

Để khắc phục tình trạng này, Nghị quyết Trung ương 8, khoá XI đã xác định, phải chuyển phát triển giáo dục và đào tạo

từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu số lượng; giáo dục đại học phải hướng vào đào tạo nguồn nhân lực chất

chuyển này đòi hỏi phải rà soát, sắp xếp, phân tầng mạng lưới giáo dục đại học hợp lí; kết gắn chặt chẽ kế hoạch đào tạo của các cơ sở đại học với quy hoạch nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu, điều kiện của từng ngành, từng địa bàn; khắc phục tình trạng mất cân đối giữa đào tạo đại học với đào tạo nghề, bất hợp lí giữa các ngành đào tạo bậc đại học dẫn tới tình trạng nguồn nhân lực vừa thừa vừa thiếu

Vấn đề quan trọng hơn là phải phấn đấu nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục đại học; lấy việc phục vụ trực tiếp, thiết thực quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng

từ chiều rộng sang chiều sâu, tái cơ cấu, nâng cao giá trị tăng thêm, sức cạnh tranh

và phát triển nhanh, bền vững của nền kinh

tế đất nước; góp phần tích cực vào sự nghiệp phát triển văn hoá, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh… làm thước đo chủ yếu xác định giá trị sáng tạo của đại học Sản phẩm của giáo dục đại học, trước hết

là sinh viên tốt nghiệp ra trường, phải được

xã hội thừa nhận về phẩm chất, năng lực Lấy sự chấp nhận của thị trường lao động đối với người học là tiêu chí quan trọng để đánh giá uy tín, chất lượng các cơ sở giáo dục, đào tạo và là căn cứ để định hướng phát triển ngành nghề, quy mô, số lượng

học phải rà soát, đổi mới căn bản, toàn diện quy trình, chương trình, nội dung, phương pháp, phương thức đào tạo theo đúng phương châm học đi đôi với hành, lí luận

gắn với thực tiễn, đào tạo gắn với nhu cầu

phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ Tổ quốc,

với tiến bộ khoa học công nghệ, phù hợp

với quy luật khách quan của kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa và yêu

cầu hội nhập quốc tế Từng cơ sở giáo dục

đại học phải giải quyết tốt mối quan hệ

giữa đào tạo tài năng, đào tạo chất lượng

cao và đào tạo đại trà căn cứ vào mục tiêu,

điều kiện, năng lực thực tế

Bước chuyển từ hệ thống giáo dục còn

khép kín, cứng nhắc, biệt lập sang hệ thống

giáo dục mở, linh hoạt, liên thông

Hình thành, phát triển trong điều kiện

nền kinh tế thị trường ra đời sớm và không

ngừng hoàn thiện, giáo dục đại học ở phần

lớn các nước tiên tiến được thiết kế thành

hệ thống mở, mềm dẻo, có tính liên kết

cao, đủ sức thích ứng với thị trường luôn

biến động, thay đổi Phương thức đào tạo

theo tín chỉ được thực hiện trong hệ thống

giáo dục đại học uyển chuyển đó tạo điều

kiện để người học có thể học tập suốt đời,

có khả năng trang bị những tri thức phù

hợp mỗi khi buộc phải hoặc mong muốn

chuyển đổi nghề nghiệp, công việc

Nền kinh tế thị trường nước ta đang

trong quá trình hình thành; thị trường lao

động vẫn còn sơ khai, nhu cầu việc làm

còn rất lớn, người lao động chưa có điều

kiện và nhu cầu thay đổi công việc Những

yếu tố khách quan đó cùng với dấu ấn tư

duy, phương thức quản lí, điều hành giáo

dục theo kiểu hành chính đã tồn tại quá lâu

là những nguyên nhân chính khiến cho hệ

thống giáo dục đại học của chúng ta (dù đã

từng qua một số năm thử nghiệm không

thành công mô hình liên thông vào đầu

những năm 1990), cho đến hiện nay, về cơ

bản vẫn là hệ thống khép kín, khô cứng,

biệt lập Bước vào thời kì mới, khi kinh tế

thị trường ngày càng phát triển theo chiều

sâu, quá trình hội nhập quốc tế không

ngừng mở rộng, hệ thống giáo dục đại học

như thế không còn thích hợp nữa, không đủ

sức đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao, ngày càng đa dạng của thực tiễn

Nghị quyết Trung ương 8, khoá XI đã nêu mục tiêu: xây dựng nền giáo dục mở với năm đặc trưng cơ bản (1) thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lí tốt; (2)

có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lí, gắn với xây dựng xã hội học tập; (3) đảm bảo những điều kiện nâng cao chất lượng; (4) chuẩn hoá, hiện đại hoá, dân chủ hoá,

xã hội hoá và hội nhập quốc tế; (5) giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc Mục tiêu trên là định hướng chung xây dựng nền giáo dục, đào tạo nước nhà trong thời kì mới Đây cũng là định hướng sát hợp với giáo dục đại học Trong quá trình thực hiện mục tiêu này, giáo dục đại học phải giải quyết hiệu quả ba vấn đề mấu chốt:

Thứ nhất, từng bước khắc phục tình

trạng khép kín của cả hệ thống, của từng cơ

sở đào tạo, hình thành cơ chế mở trong từng trường, trong toàn hệ thống; mở giữa

hệ thống giáo dục đại học với đời sống xã hội, với cộng đồng giáo dục quốc tế

Thứ hai, mềm hoá, linh hoạt hoá mô

hình tổ chức và phương thức vận hành giáo dục đại học, thích ứng với sự vận động của

cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế

Thứ ba, khẩn trương xóa bỏ trạng thái

chia cắt, biệt lập về chương trình, nội dung đào tạo trong từng trường, giữa các trường trên từng lĩnh vực, trên từng địa bàn và trong toàn hệ thống, giải quyết hài hòa giữa trang bị kiến thức chuyên sâu với kiến thức liên ngành, tạo sự liên thông, liên kết giữa các bậc học, giữa các trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo, giữa đào tạo trong nước và đào tạo quốc tế…

SỨC MẠNH ĐỔI MỚI BẮT ĐẦU TỪ

TỰ ĐỔI MỚI

Ba bước chuyển có ý nghĩa chiến lược nêu trên, nói thì có vẻ dễ dàng, nhưng thực hiện cho được là cả một quá trình phấn đấu gian khổ, đòi hỏi sự nỗ lực cao độ của toàn Đảng, của cả hệ thống chính trị, của ngành

giáo dục, đào tạo, của cộng đồng xã hội,

của từng gia đình, trực tiếp là sự phấn đấu

của các cơ sở đào tạo, của người dạy,

người học

Quá trình đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục đại học, cốt lõi là thực hiện ba

bước chuyển có ý nghĩa chiến lược, trước

hết đòi hỏi các trường đại học, đặc biệt là

đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lí phải quyết

tâm, quyết liệt đổi mới cách nghĩ, cách

làm, phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách

nhiệm, chuyển mạnh từ quản lí hành chính

sang quản trị khoa học, nhất là quản trị đào

tạo, nghiên cứu khoa học, quản trị nhân lực

và tài chính

Sự chuyển đổi có ý nghĩa cách mạng

của giáo dục đại học đòi hỏi và tạo điều

kiện để người thầy tự vượt lên chính mình,

tự hoàn thiện tài năng và nhân cách, thật sự

là tấm gương sáng và là người dẫn dắt thế

hệ trẻ học đường vững bước vào đời, vào

con đường học tập, sáng tạo suốt đời

Đổi mới giáo dục đại học, thực hiện

những bước chuyển căn bản và toàn diện tạo

cơ hội thuận lợi và cũng đòi hỏi nghiêm ngặt

sự rèn luyện, phấn đấu cao độ của các thế hệ

sinh viên, học viên, đặc biệt là ý thức làm

chủ và thái độ trách nhiệm với chính mình,

với gia đình, cộng đồng và xã hội

Sức mạnh đổi mới giáo dục đại học

không bắt đầu từ đâu xa mà bắt đầu từ sự

tự đổi mới của từng thầy giáo, cô giáo,

từng cán bộ, học viên, sinh viên trong từng

trường, trong toàn ngành cộng hưởng với

sự đổi mới của toàn xã hội dưới sự lãnh

đạo của Đảng Thống nhất nhận thức,

quyết tâm hành động, dù khó khăn, phức

tạp đến mấy, công cuộc đổi mới căn bản,

toàn diện giáo dục đại học theo tinh thần

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8, khoá

XI nhất định sẽ thành công./

Chú thích:

hình đại học đa lĩnh vực trong thời đại kinh

tế tri thức, Tạp chí Đại học Sài Gòn, số 17, tr.47

2013-2014 của Diễn đàn kinh tế thế giới, Việt Nam xếp thứ 70 trong 148 nước về chỉ số cạnh tranh toàn cầu, trong đó giáo dục đại học xếp thứ 95

kiện Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khoá XI, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2013, tr 122

Hồ Chí Minh (2012), Phát triển giáo dục

và đào tạo nguồn nhân lực, nhân tài( một

số kinh nghiệm của thế giới),Nxb Chính

trị-hành chính, HN, tr.41-42

5 Richard C Levin, “Sự trỗi dậy của đại

học Châu Á”, Phát triển giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, nhân tài…- một số kinh nghiệm của thế giới, sđd, tr 410

Chấp hành Trung ương khoá VIII về Định hướng chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá và nhiệm vụ đến năm 2000, 12-1996

các chuyên gia là vecstơ phát triển giáo dục trên con đường đi tới tiến bộ, trong sách

Phát triển giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, nhân tài…, sđd, tr 43

kiện Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hànhTrung ương khoá XI, Sđd, tr 120,

132

kiện Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hànhTrung ương khoá XI, Sđd, tr 120,

132