Về đổi mới quản lí nhà nước đối với giáo dục đại học

đặt hàng cho giáo dục, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, giải quyết dứt điểm các hiện tượng tiêu cực kéo dài, gây bức xúc trong lĩnh vực giáo dục và đ[r]

VỀ ĐỔI MỚI QUẢN LÍ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

ĐẶNG ỨNG VẬN (*)

TÓM TẮT

Bài viết đi sâu phân tích, lí giải nêu lên vấn đề: đổi mới quản lí nhà nước đối với giáo dục đại học phải đổi mới từ tư duy, dổi mới phương thức quản lí, đổi mới cách trao quyền phân cấp và trong đổi mới phải đảm bảo dân chủ

Từ khoá: đổi mới quản lí nhà nước, giáo dục đại học, tư duy, phương thức quản lí,

phân cấp, dân chủ

ABSTRACT

The article thoroughly analyses, reasons and raises the issues: the innovation of the state management of higher education must innovate the thinking, the modes of management, the methods of decentralization and there must be guaranteed democracy in the innovation

Keywords: innovation of state management, higher education, thinking, modes of

management, decentralization, democracy

1 MỞ ĐẦU

Nghị quyết kì họp thứ 8 Ban Chấp hành

Trung ương khoá XI (viết tắt là NQ8) mang

một luồng gió mới và tạo cơ hội mới cho sự

phát triển giáo dục đại học Việt Nam khởi

đầu bằng những đổi mới về tư duy quản lí

Những điểm mới về tư duy quản lí này tuy

không nhiều nhưng có tính đột phá Ví dụ:

đặt hàng cho giáo dục, phát huy sức mạnh

tổng hợp của cả hệ thống chính trị, giải quyết

dứt điểm các hiện tượng tiêu cực kéo dài,

gây bức xúc trong lĩnh vực giáo dục và đào

tạo; tạo sự đồng thuận và huy động sự tham

gia đánh giá, giám sát và phản biện của toàn

xã hội đối với công cuộc đổi mới, phát triển

giáo dục Thực hiện cơ chế người học tham

gia đánh giá hoạt động giáo dục, đào tạo; nhà

giáo tham gia đánh giá cán bộ quản lí; cơ sở

giáo dục đào tạo tham gia đánh giá cơ quan

quản lí nhà nước

Bên cạnh những điểm mới đó, NQ8

cũng đã một lần nữa khẳng định lại những

vấn đề cốt lõi của quản lí nhà nước đối với

giáo dục đại học Đó là:

1 Xác định rõ trách nhiệm của các cơ

quan quản lí nhà nước về giáo dục, đào tạo

và trách nhiệm quản lí theo ngành, lãnh thổ của các bộ, ngành, địa phương

2 Phân định công tác quản lí nhà nước với quản trị của cơ sở giáo dục và đào tạo Đẩy mạnh phân cấp, nâng cao trách nhiệm, tạo động lực và tính chủ động, sáng tạo của các cơ sở giáo dục, đào tạo giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các cơ sở giáo dục, đào tạo; phát huy vai trò của hội đồng trường

3 Chuẩn hoá các điều kiện bảo đảm chất lượng và quản lí quá trình đào tạo; chú trọng quản lí chất lượng đầu ra Xây dựng

hệ thống kiểm định độc lập về chất lượng giáo dục, đào tạo

Những luận điểm nêu trên thực sự đã tạo cơ hội cho việc đổi mới về cơ bản quản

lí nhà nước đối với giáo dục đại học Việt Nam Tuy vậy, bên cạnh đó vẫn còn những thách thức đã và sẽ nảy sinh mà công tác quản lí giáo dục đại học phải đối mặt; đòi hỏi phải có những giải pháp hiệu quả cả về

tư duy và phương thức trong quá trình thực hiện nhằm đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống

(*) GS.TS, Hiệu trưởng Trường Đại học Hòa Bình, Hà Nội

Trong khuôn khổ báo cáo này chúng

tôi không có tham vọng trình bày hết các

thách thức và giải pháp cần thiết mà chỉ tập

trung vào 3 nội dung chủ yếu là: i) tiếp tục

đổi mới tư duy và phương thức quản lí nhà

nước ii) bảo đảm dân chủ trong nhà trường

và iii) trao quyền và phân cấp

2 TIẾP TỤC ĐỔI MỚI TƯ DUY VÀ

PHƯƠNG THỨC QUẢN LÍ NHÀ NƯỚC

2.1 Đổi mới tư duy

Đổi mới tư duy là việc đầu tiên và

quan trọng nhất phải làm Kết luận Hội

nghị trung ương 6 khoá XI đã khẳng định

Tư duy về giáo dục chậm đổi mới, không

theo kịp sự phát triển của đất nước trong

bối cảnh kinh tế thị trường định hướng

XHCN và hội nhập quốc tế Thực tiễn cho

thấy, khó nhất đối với việc đổi mới quản lí

không phải là các vấn đề kĩ thuật mà là tư

duy Chừng nào chưa thay đổi được tư duy

mà chỉ chú trọng vào kĩ thuật quản lí thì

việc quản lí chắc chắn không tiến bộ được

là bao Chương trình của Bộ GD-ĐT thực

hiện Chỉ thị 296/CT-TTg của Thủ tướng

Chính phủ về đổi mới quản lí giáo dục đại

học giai đoạn 2010-2012 huy động toàn hệ

thống đại học cao đẳng tham gia cũng chỉ

thu được kết quả hạn chế

Vì vậy, muốn đổi mới quản lí nhà

nước tốt thì phải bắt đầu bằng đổi mới tư

duy tốt, tư duy về giáo dục nói chung và tư

duy quản lí giáo dục nói riêng Mặt khác,

chỉ đổi mới tư duy quản lí cũng không đủ

Không đổi mới tư duy về giáo dục nhà

quản lí cũng khó có thể thực hiện được các

chức năng quản lí trong tiến trình đổi mới

quản lí

Đổi mới tư duy trước hết là phải nhận

dạng cho được những bất cập trong quan

điểm, nhận thức về các vấn đề chủ yếu của

giáo dục và xây dựng triết lí giáo dục mới

NQ8 đã chỉ rõ: “Mục tiêu giáo dục toàn

diện chưa được hiểu và thực hiện đúng

Bệnh hình thức, hư danh, chạy theo bằng

cấp chậm được khắc phục, có mặt

nghiêm trọng hơn Tư duy bao cấp còn

nặng, làm hạn chế khả năng huy động các nguồn lực xã hội đầu tư cho giáo dục, đào tạo Việc phân định giữa quản lý nhà nước với hoạt động quản trị trong các cơ sở giáo dục, đào tạo chưa rõ” Đối với giáo dục đại học chúng ta có thể cụ thể hoá thành một

số bất cập sau đây:

Nhận thức sai lệch về các giá trị, tư tưởng bằng cấp, tâm lí khoa cử, bệnh thành tích dẫn đến việc gia đình và xã hội xem việc học đại học là con đường tiến thân duy nhất cho thế hệ trẻ Trẻ em phải luyện thi

từ lớp một vào các trường điểm, lớp chọn, trường chuyên với hy vọng lọt qua cửa tuyển sinh đại học mà lãng quên việc phát triển nhân cách và năng lực của mỗi cá thể Quan điểm về chất lượng không thích hợp, thiếu toàn diện dẫn đến chủ quan nóng vội Ở quy mô hệ thống bài toán chất lượng phải được giải trên cơ sở cân bằng giữa yêu cầu phát triển quốc gia - năng lực đầu tư cho giáo dục – năng lực đào tạo của

hệ thống – năng lực sử dụng sản phẩm giáo dục của xã hội Cân bằng này đảm bảo cho hiệu quả đầu tư giáo dục quốc dân là cao nhất Đòi hỏi quá sức làm cho hệ thống trở nên bất ổn và mất phương hướng phát triển, thậm chí còn phát sinh bệnh thành tích, tiêu cực học đường

Nhận thức sai lệch về mục tiêu giáo dục dẫn đến lệch lạc về chức năng của cơ

sở giáo dục Mục tiêu của giáo dục đại học lâu nay vẫn được hiểu là nhằm cung cấp cho người học một kĩ năng và kiến thức tối thiểu để có được việc làm Thậm chí chiến lược giáo dục 2010-2020 còn xếp chung giáo dục đại học với giáo dục nghề nghiệp

Từ đó dẫn đến việc chúng ta chưa xây dựng được một hệ thống đại học lành mạnh trên nên tảng của nghiên cứu khoa học công nghệ và phát triển xã hội Cho đến nay đại học Việt Nam vẫn là một nền đại học “teaching” hướng tới mục tiêu đào tạo nhân lực mà chưa phải là một nền đại học

“research” hướng tới sáng tạo tri thức khoa học công nghệ và phát triển xã hội nên

không hoặc đầu tư rất ít cho nghiên cứu

Điều này ảnh hưởng đến chất lượng đội

ngũ giảng viên Giảng viên đại học không

chỉ là người thầy mà còn phải là một nhà

khoa học biết cách tổ chức thực hiện và

trực tiếp thực hiện công việc nghiên cứu

khoa học

Tư duy hội nhập và học hỏi tinh hoa

của chúng ta hiện nay còn nhiều khiếm

khuyết Học hỏi kinh nghiệm các nước mà

không qua sàng lọc, không qua phân tích

đầy đủ các khía cạnh liên quan đến việc

triển khai trong điều kiện nước ta, không

có quyết tâm chính trị, không có năng lực

tổ chức thực hiện thì dễ dẫn đến thất bại

Đại học đại cương và đào tạo hai giai đoạn

là một ví dụ Chương trình liên thông cũng

vậy Hội nhập phải có điều kiện, mục tiêu

thích hợp và duy trì bản sắc dân tộc Thực

tiễn chứng minh rằng có một số thách thức

về thể chế và hệ thống trong xã hội chuyển

đổi và/hoặc đang phát triển vượt qua bất cứ

điều gì các nước tiên tiến đã từng phải đối

mặt

Tư duy về giáo dục và thị trường cần

phải thay đổi Lâu nay chúng ta thường né

tránh bàn về thị trường và giáo dục với lí

do không chấp nhận sự trao đổi ngang giá

trong giáo dục Giáo dục về cơ bản vẫn

phải là phúc lợi xã hội và do nhà nước đảm

nhận Tuy vậy, như là một thực tế khách

quan, thị trường nhân lực đã và đang điều

khiển chương trình đào tạo của tất cả các

cấp bậc học, đặc biệt là đào tạo nghề

nghiệp và giáo dục đại học Thị trường

thúc đẩy xu hướng kinh doanh ở các cơ sở

giáo dục, thậm chí tới từng giáo viên các

cấp Ở cấp học càng cao xu thế này càng

lớn Thị trường thúc đẩy việc tư nhân hoá

giáo dục đại học từ việc chia sẻ chi phí

giáo dục đào tạo thông qua học phí, lệ phí

đến việc mở các cơ sở giáo dục kiếm lời

đồng thời do người học tự trang trải học

phí nên giáo dục đại học trở thành hàng

hoá tư khác với việc đơn thuần là phúc lợi

công cộng trong quá khứ

Như là hệ quả tất yếu, đổi mới tư duy giáo dục dẫn tới đổi mới tư duy quản lí

Khi đã thay đổi tư duy về giáo dục trong nền kinh tế thị trường thì cũng tất yếu phải chuyển từ tư duy quản lí nhà trường như là một đơn vị hành chính sự nghiệp theo cơ chế bao cấp đối với một trường đại học sang tư duy quản lí doanh nghiệp (không phải là doanh nghiệp hoá nhà trường) trong cơ chế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa

Khi đã thay đổi tư duy về chức năng của trường đại học thì việc tăng quyền tự chủ đặc biệt là tự chủ về học thuật và đào tạo cho nhà trường như là một điều tất yếu Những quy định hành chính cứng nhắc khuôn mẫu trở nên không thích hợp với một tổ chức cần có sự năng động sáng tạo

để tồn tại và phát triển Vậy là phải trao quyền quyết định cho Nhà trường và Nhà trường là người chịu trách nhiệm cuối cùng

về các quyết định và hành động của mình cũng như các hệ quả từ các quyết định và hành động đó đối với quyền tự chủ được giao

Đổi mới tư duy về chất lượng dẫn đến việc đổi mới tư duy về quản lí chất lượng

về phân tầng hệ thống và về kiểm định chất lượng

Đổi mới tư duy về hôi nhập và học hỏi kinh nghệm quốc tế giúp chúng ta đổi mới

tư duy quản lí sự thay đổi/đổi mới khi tiếp thu tinh hoa nhân loại trong quá trình phát triển giáo dục

2.2 Đổi mới phương thức quản lí

nhà nước đối với giáo dục đại học

Phương thức quản lí là cách thức thực hiện việc quản lí “ Phương thức” có ý nghĩa như là từ “phương thức” trong

“phương thức sản xuất” Đổi mới phương thức quản lí giáo dục được thực hiện trên

cơ sở đổi mới tư duy quản lí giáo dục Tư

duy thay đổi lại đòi hỏi phải thay đổi phương thức quản lí giáo dục Đặc biệt là khi sự phát triển đã tác động đến tư duy và làm thay đổi nó thì thể chế cũ sẽ nhanh

chóng trở nên lạc hậu không đáp ứng nhu

cầu phát triển Nhưng vấn đề là làm thế nào

để thiết lập cho được những thể chế cần

thiết?

NQ8 đã khẳng định: “- Việc thể chế

hoá các quan điểm, chủ trương của Đảng

và Nhà nước về phát triển giáo dục và đào

tạo, nhất là quan điểm "giáo dục là quốc

sách hàng đầu" còn chậm và lúng túng

Việc xây dựng, tổ chức thực hiện chiến

lược, kế hoạch và chương trình phát triển

giáo dục - đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu

của xã hội Dễ thấy rằng đây là các yếu

kém của quản lí nhà nước

Nếu không đi vào chi tiết thì nội dung

quản lí nhà nước về giáo dục được quy

định trong Điều 99 của Luật Giáo dục bao

gồm1:

1 Xây dựng thể chế (mục 1, 2, 3, 11)

2 Tổ chức thực hiện (mục 2) chỉ đạo

(mục 1, 7), quản lí (lại quản lí) (mục 4, 8,

9, 10), thực hiện (mục 5), tổ chức bộ máy

(mục 6), huy động (mục 8) và thanh tra,

kiểm tra (mục 12)

Tư duy không nhất quán dẫn đến việc

một văn bản Luật cấp Nhà nước trình bày

nội dung quản lí một cách không khoa học,

không rõ ràng và trùng lặp (huống chi khi

thực hiện; việc quản lí thiếu nhất quán,

phân tán, như là điều tất yếu) Rất đáng tiếc

là 4 năm sau (2009) Luật sửa đổi bổ sung

Luật giáo dục 2005 đã để nguyên không

sửa điều này Vậy là những nhược điểm cơ

bản trong quản lí giáo dục vẫn tồn tại cho

đến hôm nay NQ8 cũng yêu cầu phải “Xác

định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản

lí nhà nước về giáo dục, đào tạo và trách

nhiệm quản lí theo ngành, lãnh thổ của các

bộ, ngành, địa phương Phân định công tác

quản lí nhà nước với quản trị của cơ sở

giáo dục và đào tạo Đẩy mạnh phân cấp,

nâng cao trách nhiệm, tạo động lực và tính

chủ động, sáng tạo của các cơ sở giáo dục,

đào tạo

Vì vậy, nên đổi mới căn bản và toàn diện quản lí giáo dục ngay từ văn bản Luật Giáo dục với 3 nội dung sau đây:

Thứ nhất là, phân biệt rõ quản lí nhà nước (hay nhà nước quản lí) với quản lí cơ

sở Trên cơ sở đó nhà nước chỉ nên tập trung vào 3 nhiệm vụ:

1 Xây dựng thể chế (bao gồm cả việc xây dựng chiến lược, kế hoạch và chương trình phát triển giáo dục - đào tạo);

2 Hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc thực hiện thể chế

3 Tổ chức bộ máy quản lí nhà nước bao gồm cả việc phân cấp, phân quyền trong phạm vi bộ máy quản lí nhà nước các cấp

Thứ hai là, quy định phạm vi định chế của nhà nước Phát huy đầy đủ quyền tự chủ, sức sáng tạo và năng động của cấp quản lí cơ sở Có thể trao quyền định chế cho các cơ sở giáo dục đại học trong một

số nội dung quản lí cụ thể, ví dụ chương trình, giáo trình, kế hoạch học tập, tài chính

… Thứ ba là, cụ thể hoá quyền tự chủ và nghĩa vụ giải trình và chịu trách nhiệm cuối cùng về những quyết định và hành động của trường đại học và về những hậu quả của các quyết định và hành động này (đặc biệt là về đảm bảo chất lượng và tài chính) Chuyển mô hình quản lí hành chính, quan liêu bao cấp của các cơ sở giáo dục đại học công hiện nay sang mô hình quản lí mới dựa trên phương thức quản lí doanh nghiệp để tăng tính năng động và hiệu quả của hệ thống, chống tham nhũng tiêu cực trong nhà trường, quy định việc trường đại học công phải bảo toàn và phát triển vốn nhà nước v.v…

Con đường phát triển của giáo dục đại học Việt Nam đang đòi hỏi mạnh mẽ sự đồng hành của cải cách thể chế Đây là trách nhiệm của quản lí Nhà nước.và cũng

là công việc đầy khó khăn thách thức Hội đồng trường là một ví dụ minh họa Việc tái cơ cấu các trường công đã được bắt đầu

bằng việc bổ sung Hội đồng trường vào cơ

cấu tổ chức trường từ năm 2003 Đây là

một bước tiến đáng ghi nhận (LQ Thiệp,

xem NTM Lộc và NH Châu, 2012) Tuy

nhiên quá trình đưa Hội đồng trường vào

GDĐH nước cho ta đến nay diễn ra không

suôn sẻ Có nhiều nguyên nhân (NTM Lôc,

NH Châu, 2012) trong đó có việc nhà

trường không được tăng thêm quyền tự chủ

đi kèm với Hội đồng trường dẫn đến việc

chia sẻ quyền lực vốn có giữa Hiệu trưởng

và Hội đồng trường

Công việc quan trọng và cấp bách của

đổi mới quản lí nhà nước đối với giáo dục

hoàn chỉnh và xây dựng mới hệ thống các

văn bản quy phạm luật pháp và chính sách

về giáo dục đại học Thể hiện cho được tư

duy đổi mới của NQ8 trong hệ thống các

văn bản này Đặc biệt chú trọng đến các

nội dung cụ thể sau đây:

Một là, thể hiện rõ bốn chức năng cơ

bản của trường đại học: giáo dục nghề

nghiệp, phát triển và hoàn thiện nhân cách,

nghiên cứu khoa học công nghệ, dịch vụ xã

hội và phát triển và truyền bá tri thức văn

hoá nhân loại

Hai là, thể chế hoá quyền được học

tập và học tâp suốt đời của công dân; bảo

đảm tính dân chủ, công bằng, bình đẳng về

cơ hội giáo dục đại học cho mọi người

Ba là, đổi mới thể chế tài chính trong

giáo dục Thể chế hoá việc chuyển cơ chế

cấp phát kinh phí bình quân sang đặt hàng

trên cơ sở hệ thống định mức kinh tế - kĩ

thuật và tiêu chí, tiêu chuẩn của từng loại

hình dịch vụ giáo dục như NQ8 đã chỉ rõ;

đảm bảo suất đầu tư trên mỗi người học

tương ứng với chất lượng, phù hợp ngành

nghề và trình độ đào tạo Nhà nước hỗ trợ

hoặc bao cấp cho những ngành nghề đặc

biệt quan trọng; đối tượng chính sách và

vùng khó khăn Chuyển đầu tư nhà nước

qua cơ sở giáo dục và đào tạo sang trực

tiếp người được thụ hưởng Thể chế hoá

trách nhiệm của các doanh nghiệp, cá nhân

sử dụng lao động tham gia đầu tư cho giáo dục

Bốn là, thể chế hoá quyền tự chủ, nghĩa vụ báo cáo, giải trình và chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục về các quyết định và hành động của họ khi thực hiện quyền tự chủ, thể chế hoá phương thức quản lí kiểu doanh nghiệp công khai, minh bạch và được kiểm định về chất lượng và kiểm toán

Năm là, thể chế hoá trách nhiệm công khai, tạo sự đồng thuận trong xã hội của các cấp quản lí trước khi triển khai các cơ chế, chính sách mới Thể chế hoá trách nhiệm giáo dục của gia đình và xã hội Cùng với nhà nước, các tổ chức xã hội cũng cần phải phát triển, định hướng, điều

phù hợp với sự đổi mới về thể chế giáo dục, truyền bá ý thức sống và làm việc theo pháp luật Làm sống lại tinh thần “nhân nghĩa trí tín” của những giảng viên và cán

bộ quản lí đại học – những người mà thời trước được liệt vào hàng ngũ các sĩ phu – hết lòng vì sự nghiệp trồng người

3 TRAO QUYỀN VÀ PHÂN CẤP Như đã phân tích ở trên để việc cơ cấu lại các trường đại học đáp ứng thể chế giáo dục đại học mới thì nhà nước phải giao thêm quyền cho các trường đại học so với những gì họ có được hiện nay Thách thức lớn nhất đối với cấp quản lí nhà nước chính

là ở điểm này vì kèm theo quyền quyết định là quyền giám sát và khả năng giám sát Khi khả năng giám sát hạn chế thì người ta, để đảm bảo an toàn, thường giữ lại quyền quyết định Vậy khi đã trao quyền quyết định thì đòi hỏi năng lực giám sát phải tăng lên Bởi vì dù có trao quyền thì cấp quản lí nhà nước vẫn chịu trách nhiệm liên đới về những việc mà trường làm sai NQ8 cũng đã chỉ ra cần phải “tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra của cơ quan quản lí các cấp”; Bên cạnh đó là việc

“thực hiện giám sát của các chủ thể trong

nhà trường và xã hội; bảo đảm dân chủ,

công khai, minh bạch”

Chúng tôi xin trình bày vấn đề phân

cấp từ một cách tiếp cận khác Từ các

nghiên cứu và thảo luận về các biện pháp

phân cấp trong năm nền kinh tế Đông Á

(Trung Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông,

Singapore và Đài Loan) Leung (Leung,

2004) cho rằng các động cơ, bản chất và

ảnh hưởng của các biện pháp phân cấp

quản lí rất khác nhau; không ai trong số họ

thực sự hướng tới một sự chuyển giao đích

thực quyền cho các nhà giáo dục ở tuyến

đầu (tức là ở các cơ sở giáo dục), hoặc

nâng cao chất lượng giáo dục

Sự phân cấp không thành công chứng

minh rằng ý tưởng phân cấp không thích

hợp với văn hoá Á Đông Đặc biệt, hai đặc

điểm của văn hoá Á Đông được xem là lạc

lõng (at odd) đối với ý tưởng về phân cấp

là: tính đồng đều (uniformity) và chủ nghĩa

thực dụng (pragmaticism)

Ý tưởng về tính đồng đều (thống nhất),

dayitong hoặc một "đại nhất thống", là một

đặc điểm đặc trưng của văn hoá Trung

Quốc, nền văn hoá có ảnh hưởng lớn trong

khu vực Đông Á Trong nền văn hoá Đông

Á có một sự chú trọng hơn vào xã hội chứ

không phải là khía cạnh cá nhân của con

người So với các nền văn hoá phương

Tây nhấn mạnh sự độc lập và chủ nghĩa cá

nhân, văn hoá Đông Á nhấn mạnh hội

nhập và hòa hợp

Trong nền văn hoá này, cá nhân dự

kiến sẽ ghép mình phù hợp với cấu trúc xã

hội hiện có hơn là cấu trúc được thay đổi

để phù hợp với nhu cầu của cá nhân Nó

không phải là khó để thấy rằng những đặc

điểm này là phù hợp hơn với một hệ thống

tập trung, thống nhất chứ không phải là

một hệ thống phân cấp và phân tán

Văn hoá Đông Á cũng đặc trưng bởi

bản chất thực dụng khắc nghiệt của nó Đối

với phương Tây, trong khi phân cấp là với

mục đích "thúc đẩy sự linh hoạt và đổi mới

trong hệ thống” và tập trung là để "đảm

bảo rằng hệ thống chịu trách nhiệm cho thấy rằng tất cả học sinh đạt được và làm chủ các nội dung cốt lõi ", những điều này dường như không là mối quan tâm của các nền kinh tế Đông Á Đối với các nền kinh

tế Đông Á, tập trung là để kiểm soát và phân cấp quản lí là để có hiệu quả mà không bị mất kiểm soát Vì vậy, phân cấp

là một chủ nghĩa thực dụng chứ không phải

là một động thái ý thức hệ Khi nó được thực hiện như là một động thái ý thức hệ (như trong trường hợp của Đài Loan), nó

có thể dẫn đến sự hỗn loạn2 Trong nền văn hoá thống nhất và thực dụng này phân cấp đích thực không đạt được và do đó, người ta không hoàn toàn

hy vọng rằng chất lượng giáo dục sẽ được

tự động nâng cấp hoặc hệ thống giáo dục trở nên hiệu quả hơn đơn giản chỉ vì các biện pháp phân cấp Đây thực sự là một thách thức tiềm ẩn đối với quá trình đổi mới Nó cũng liên quan tới quyền tự chủ và trách nhiệm của các cơ sở giáo dục

Theo Uông Chu Lưu3 sản phẩm cuối cùng của quá trình phân cấp quản lí nhà nước là một hệ thống quy định pháp luật về phân định thẩm quyền quản lí nhà nước và

cơ chế thực hiện những thẩm quyền đó Cần xác định cơ chế giám sát, kiểm tra việc thực hiện thẩm quyền và quy định các điều kiện về tài chính, tổ chức, nhân sự để bảo đảm thực hiện thẩm quyền được phân định, đặc biệt là những thẩm quyền mới được chuyển giao

Trong thời gian qua, Chính phủ đã phân cấp cho địa phương quản lí các trường đại học tư nhưng chưa quy định các điều kiện đảm bảo việc thực hiện có hiệu quả thẩm quyền được giao đặc biệt là về nhân sự và tổ chức nên đã nảy sinh một số vấn đề cần phải giải quyết về trình độ và năng lực quản lí của cán bộ các cấp được phân cấp Ngoài ra, thủ tục hành chính và

lề thói quan liêu vẫn rất nặng nề nên tuy là phân cấp để mọi việc có thể được giải

quyết nhanh hơn nhưng thực tế đã không

diễn ra như mong muốn

4 ĐẢM BẢO DÂN CHỦ

Việc trao quyền tự chủ cho nhà trường

không chỉ đi kèm với nghĩa vụ giải trình và

chịu trách nhiêm mà còn phải phát huy cao

độ dân chủ trong nhà trường Khì bàn về

dân chủ trong quản lí giáo dục cũng nên

nhắc lại tư tưởng Hồ Chí Minh về việc

thực hiện dân chủ trong nhà trường4

Người yêu cầu phải xem “giáo dục là sự

nghiệp của quần chúng” có mục tiêu cao

nhất là "đào tạo các em nên những người

công dân hữu ích cho nước Việt Nam

làm phát triển hoàn toàn những năng lực

sẵn có của các em" (Hồ Chí Minh 2002),

để "biến một nước dốt nát, cực khổ thành

một nước văn hoá cao và đời sống tươi vui

hạnh phúc" (Hồ Chí Minh 2002) Để làm

được điều đó, Người yêu cầu “phải phát

huy đầy đủ dân chủ xã hội chủ nghĩa” vì

theo Người, chỉ có phát huy dân chủ đến

cao độ thì mới động viên được tất cả sinh

viên, học sinh đề ra sáng kiến Theo đó,

nhà trường “phải thật sự mở rộng dân chủ

trong cơ quan” (Hồ Chí Minh 1954)

Dễ dàng nhận thấy rằng tư tưởng

HCM đã được quán triệt trong văn bản

NQ8 “Xây dựng nền giáo dục mở … hiện

đại hoá , dân chủ hoá ; “đổi mới căn bản

công tác quản lí giáo dục, đào tạo, bảo đảm

dân chủ, thống nhất”; “lãnh đạo nhà trường

phát huy dân chủ”,

Thách thức lớn nhất khi triển khai dân

chủ trong giáo dục ở nhà trường chính là ở

chỗ xem dân chủ là một phương thức quản

lí hay là mục tiêu của tổ chức Hồ Chí

Minh đã khẳng định chỉ có phát huy dân

chủ đến cao độ thì mới động viên được tất

cả sinh viên, học sinh đề ra sáng kiến để

trường học có thể thực sự trở thành một

trường tốt ở nơi đó có thể phát huy tài năng

tiềm ẩn của mỗi cá thể Suy nghĩ như vậy

thì dân chủ phải là mục tiêu và điều này

chưa được nhấn mạnh trong NQ8

Một xu thế mới theo hướng bảo đảm dân chủ trong nhà trường và hoàn toàn phù hợp với tư tưởng HCM đó là xây dựng các tập thể sư phạm trở thành tổ chức biết học hỏi là một tổ chức học và khuyến khích học tập cho giảng viên và cán bộ quản lí

Nó thúc đẩy trao đổi thông tin giữa các giảng viên và lãnh đạo trường, giữa giảng viên và giảng viên, giữa giảng viên và sinh viên, giữa giảng viên và những người tuyển dụng, giữa nhà trường và xã hội Do đó tạo

ra một lực lượng cán bộ, giảng viên không chỉ kiến thức hàn lâm mà cả kiến thức thực tiễn ngày càng được nâng cao Điều này tạo ra một tổ chức rất linh hoạt, ở nơi đó mọi người sẽ chấp nhận và thích nghi với những ý tưởng mới và những thay đổi thông qua một tầm nhìn chung của tổ chức

đó trước những biến động của xã hội và đặc biệt là thị trường lao động

Chuyển từ việc đảm bảo dân chủ là phương thức nâng cao hiệu quả quản lí sang mục tiêu xây dựng nhà trường dân chủ sẽ tạo nên một chuyển biến mạnh mẽ

và tích cực trong việc thực hiên quyền tự chủ và nghĩa vụ giải trình và chịu trách nhiệm của nhà trường Thể chế hoá việc xây dựng nhà trường dân chủ cũng là việc

mà quản lí nhà nước nên làm

5 KẾT LUẬN

Để có thể đổi mới quản lí nhà nước đối với giáo dục đại học theo tinh thần của NQ8 thì trước hết cần tiếp tục đổi mới tư duy giáo dục và tư duy quản lí giáo dục đại học Cần thay đổi nhận thức sai lệch về các giá trị, tư tưởng bằng cấp, tâm lí khoa cử, bệnh thành tích; các quan niệm thiếu toàn diện về chất lượng; về chức năng của các trường đại học; về hội nhập và học hỏi tinh hoa; về giáo dục và thị trường v.v… Khi sự phát triển đã tác động đến tư duy và làm thay đổi nó thì phương thức cũ sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu không đáp ứng nhu cầu phát triển Việc đổi mới phương thức quản lí nên bắt đầu từ việc: