Cơ sở này định hướng cho người dạy và người học phải năng động cải tiến cách dạy, cách học sao cho phù hợp để giúp người học thành công trong việc học thông thạo các n[r]
Trang 1ĐỔI MỚI CĂN BẢN, TOÀN DIỆN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
CẦN MỘT TRIẾT LÍ VỀ ĐÀO TẠO
TÓM TẮT
Sự kiện Hội nghị Trung ương lần thứ 8 thông qua Nghị quyết Đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục và đào tạo có ý nghĩa rất quan trọng, đưa sự nghiệp giáo dục nước nhà hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu đổi mới Dưới góc độ đổi mới quá trình đào tạo thì cần phải có một triết lý về đào tạo ph hợp trong giai đoạn hiện nay Bài viết này chúng tôi giới thiệu một triết lý đào tạo hiện đang được nhiều nước tiên tiến áp dụng, đó là Triết lý đào tạo theo năng lực thực hiện (Competency-Based Training: CBT)
Từ khoá: Triết lí đào tạo, năng lực thực hiện, phương pháp dạy học, chương trình đào tạo
ABSTRACT
The fact that the Central Conference 8 has approved the Resolution- to radically and comprehensively innovate the education and training - is very important, which enables the education to reach the international integration in order to meet the requirements of the innovation From the innovation perspectives, the training process should have the training philosophy which is appropriate in the current period In this article, we would like to introduce the training philosophy which has been applied in many developed countries It is the Competency-Based Training: CBT"
Key words: education philosophy, performing ability, teaching method, training program
1 Sự kiện Hội nghị Trung ương lần thứ 8
thông qua Nghị quyết Đổi mới căn bản và
toàn diện giáo dục và đào tạo có ý nghĩa
rất quan trọng, đưa sự nghiệp giáo dục
nước nhà hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu
cầu đổi mới: “Phải tạo cho được chuyển
biến căn bản về chất lượng và hiệu quả
giáo dục – đào tạo” [1] Từ tinh thần Nghị
quyết 8, dưới góc độ đổi mới quá trình
đào tạo, cần có một triết lí về đào tạo phù
hợp trong giai đoạn hiện nay Bài viết này
giới thiệu một triết lí đào tạo hiện đang
được nhiều nước tiên tiến áp dụng, đó là
“Triết lí đào tạo theo năng lực thực hiện”
(Competency-Based Training: CBT) Đây
là phương thức đào tạo mới được đánh giá
có nhiều ưu điểm như chú trọng đến kĩ
năng, đào tạo phù hợp với thực tiễn và đáp
ứng yêu cầu xã hội… Ưu thế của đào tạo
theo năng lực thực hiện (NLTH): Chú
trọng vào kết quả đầu ra/ chuẩn đầu ra
(Outcomes), vào sự thực hiện trong quá trình đào tạo Nhiều nước phát triển đã áp dụng phương thức này như: Úc, Canada, Anh, New Zealand, Scotland, USA .Tại nước ta từ những năm 1994 đã có nhiều khóa đào tạo kĩ năng giảng dạy theo NLTH
do dự án Tăng cường các Trung tâm dạy nghề SVTC (Thụy Sỹ) triển khai [2]
2 TRIẾT LÍ VỀ ĐÀO TẠO THEO NĂNG LỰC THỰC HI N
“Đào tạo theo NLTH” đã xuất hiện từ khoảng nửa thế kỷ trước, mô tả một phương thức đào tạo mới khác với phương thức đào tạo truyền thống, dựa vào những tiêu chuẩn quy định cho một nghề và đào tạo theo các tiêu chuẩn đó không dựa vào thời gian Nó được đánh giá có nhiều ưu điểm, phù hợp với thực tiễn và đáp ứng yêu cầu xã hội Trong đào tạo theo NLTH, các tiêu chuẩn dựa trên kết quả hay đầu ra (chính là các kĩ năng / công việc của một ngành đào tạo),
Trang 2được sử dụng làm cơ sở để thiết kế xây
dựng chương trình đào tạo, lập kế hoạch,
thực hiện và đánh giá quá trình cũng như
kết quả học tập [3], [4]
2.1 Triết lí này dựa trên các nguyên tắc cơ
bản của John B.Carroll, James H.Block và
Benjamin S.Bloom đặt yếu tố “con người”
làm nền tảng trong đào tạo, đó là “Học
thông thạo”(Mastery Learning) Nó tạo nên
sự khác biệt giữa đào tạo theo NLTH và
đào tạo theo truyền thống: “Đa số những
người học có trí tuệ phát triển bình thường
đều có thể học được cái gì đó đến mức độ
nắm vững hay thông thạo với hai điều kiện
có tính chất quyết định là:
* Người học có đủ thời gian (thời gian
học khác nhau đối với từng người và phải
được tạo điều kiện học tùy theo khả năng
của mỗi người)
* Người dạy có sự hướng dẫn tốt và có
phương pháp thích hợp với người học [4],
[5,tr.11-16]
Cơ sở này định hướng cho người dạy
và người học phải năng động cải tiến cách
dạy, cách học sao cho phù hợp để giúp
người học thành công trong việc học thông
thạo các nội dung học tập Có thể xem đây
là cơ sở định hướng cho việc đổi mới quá
trình đào tạo: đổi mới thiết kế nội dung
chương trình đào tạo (CTĐT), cấu trúc nội
dung và thời lượng để người học có thể học
tùy theo khả năng của mình; đổi mới
phương pháp dạy học (PPDH); đổi mới
kiểm tra đánh giá theo NLTH
Trong các nguyên tắc của triết lí đào
tạo theo NLTH thì nguyên tắc số 1 được
xem là nền tảng triết lí “Học thông thạo”
và nguyên tắc số 7 được xem là cốt lõi
- Nguyên tắc 1: Mỗi người học đều
có thể làm thành thạo hầu như bất kỳ công
việc nào với trình độ cao, nếu được dạy với
chất lượng cao và được bố trí đủ thời gian
Nguyên tắc này là nền tảng của triết lí “học
thông thạo” Như vậy để đổi mới giáo dục
đại học cần phải thiết kế CTĐT hiện đại,
mang tính trọn vẹn và liên thông để người học có thể học bất kỳ thời gian nào thích hợp
- Nguyên tắc 7: Nội dung và chất
lượng giảng dạy là yếu tố quan trọng nhất trong quá trình dạy và học Có thể xem đây
là nguyên tắc cốt lõi của dạy và học theo
quan điểm học thông thạo, như vậy yêu
cầu nội dung chương trình phải được thiết
kế năng động, thường xuyên biến đổi phù hợp với người học, đáp ứng yêu cầu của xã hội Việc thiết kế giảng dạy, tài liệu giảng dạy, các phương pháp dạy học và các hoạt động dạy học phải được xây dựng trên quan điểm “lấy người học làm trung tâm” Các nguyên tắc còn lại được xem là cơ
sở để thiết kế quá trình dạy và học trên quan điểm “lấy người học làm trung tâm”:
- Nguyên tắc 2: Không thể dựa vào
năng lực học tập của người học để tiên đoán kết quả của họ Có thể hiểu năng lực
của người học chỉ là cơ sở để dự đoán cần
học bao lâu chứ không phải học được bao
nhiêu và học ra sao Thời gian cho người học cần phải đủ và họ phải được chủ động
- Nguyên tắc 3: Sự khác biệt trình độ
thành thạo giữa người học, trước hết là do sai sót trong môi trường đào tạo chứ không phải do đặc điểm của người học Như vậy, nếu có sự tiếp thu khác biệt nhau giữa người học, thì cần phải xem lại các yếu tố khác như PPDH, phương tiện dạy học…
- Nguyên tắc 4: Dù là người học
nhanh hay chậm, học khá hay kém thì đa
số người học đều có khả năng học tập rất giống nhau khi họ được tạo điều kiện học tập thuận lợi Như vậy cần tập trung nỗ lực vào việc phát triển, điều chỉnh nội dung chương trình và cách thức đào tạo nhằm tạo thuận lợi phù hợp với người học và đáp ứng yêu cầu của xã hội
- Nguyên tắc 5: Cần tập trung vào sự
khác nhau trong học tập hơn là chú ý đến
sự khác biệt giữa người học Như vậy chúng ta cần phải xem lại quá trình giảng
Trang 3dạy là nguồn gốc vấn đề chứ không dựa
vào sự khác biệt giữa người học để lí giải
vấn đề
- Nguyên tắc 6: Nội dung nào cần
học thì cần phải dạy tốt Có thể hiểu nội
dung CTĐT cần phải được thiết kế dựa
trên nhu cầu thực tiễn của người học và
yêu cầu của xã hội, cần phải phân tích nghề
theo NLTH để xác định nội dung học tập
không thừa, không thiếu
Tóm lại, theo triết lí “học thông thạo”, sự
chênh lệch khả năng học tập của mỗi người
chủ yếu được giải thích do thiếu thời gian,
chứ không phải là do thiếu khả năng của họ
Như vậy, cần cấu trúc nội dung chương trình
học theo các mô đun/ học phần, thời lượng
theo học chế tín chỉ để người học chọn lựa
Việc dạy và học cần chú ý đến nội dung
chương trình cần học, phải được xây dựng
trên cơ sở phân tích nghề để tìm ra các nội
dung này Thời gian là nguồn lực cần thiết
cho việc học tập, sự thành thạo là kết quả nỗ
lực của mỗi cá nhân [6]
2.2 Mô hình đổi mới quá trình dạy học theo tiếp cận NLTH
Muốn đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục & đào tạo theo NLTH, cần phải xem xét tổng thể quá trình dạy học với sáu thành tố cơ bản: mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, tổ chức, đánh giá Các thành tố này tương tác với nhau, tạo thành một chỉnh thể nhằm đảm bảo chất lượng của quá trình dạy học Trong
đó, mối quan hệ giữa mục tiêu, nội dung và
phương pháp là cơ bản nhất, tạo nên “Tam
giác sư phạm Phương pháp dạy học
(PPDH) một mặt phải phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học, mặt khác PPDH lại
có ảnh hưởng tích cực đến việc thực hiện nội dung và mục tiêu dạy học [7], [8] Như vậy để đổi mới giáo dục đại học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo theo tiếp cận NLTH, cần thiết phải đổi mới đồng thời cả 6 thành tố nói trên Có thể đưa
ra mô hình đổi mới quá trình dạy học theo NLTH như sau: Hình 1
Hình 1 ô hình đổi mới quá trình dạy học theo NLTH
NỘI DUNG MÔN HỌC
theo NLTH
MỤC TIÊU MÔN HỌC
theo tiêu chuẩn đầu ra KIỂM TRA &
ĐÁNH GIÁ
theo tiêu chuẩn của NLTH
PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(giảng dạy tương tác)
TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
ĐÀO TẠO THEO NLTH
1
2
3
Trang 4Từ mô hình, chúng ta có thể tập trung
vào ba lĩnh vực quan trọng có tác động đến
toàn bộ quá trình dạy học theo NLTH:
1 Xây dựng nội dung chương trình
đào tạo (CTĐT), xuất phát từ mục tiêu dạy
học theo NLTH
2 Đổi mới PPDH theo NLTH, trong
đó PPDH tác động trực tiếp vào hình thức
tổ chức các hoạt động dạy học và phương
tiện dạy học
3 Đổi mới cách kiểm tra và đánh giá
theo NLTH
Xây dựng chương trình đào tạo theo
NLTH
a) Xây dựng chương trình đào tạo theo
NLTH
Quá trình dạy học được khởi đầu từ
việc xây dựng CTĐT trong đó xuất phát từ
mục tiêu dạy học Môn học/ học phần được
cấu trúc từ chương trình khung (CTK) vì
vậy CTK phải xuất phát từ việc phân tích
nghề theo NLTH
b) Cấu trúc chương trình thành các học
phần theo hệ thống tín chỉ
Cấu trúc của CTĐT theo NLTH được
chia thành các khoá học (môđun), hay học
phần như qui chế đào tạo theo hệ thống tín
chỉ, để người học có thể lựa chọn theo yêu
cầu, tạo điều kiện cho người học lựa chọn
các khoá học phù hợp với khả năng của
bản thân, điều này phù hợp với đào tạo
theo hệ thống tín chỉ [6] Tuy nhiên cần ưu
tiên thiết kế các học phần theo hướng giúp
người học dễ dàng lựa chọn không bị ràng
buộc như:
- Thiết kế đa số các học phần có cấu
trúc phân nhánh để người học có thể lựa
chọn tùy hoàn cảnh cụ thể, có thể rút ngắn
thời gian đào tạo
- Thiết kế kiểu hỗn hợp, vừa nối tiếp
vừa phân nhánh
Đổi mới phương pháp dạy học theo
NLTH
PPDH là một trong 6 thành tố cơ bản
của quá trình dạy học (mục tiêu, nội dung,
phương pháp, phương tiện, tổ chức, đánh
giá) Để nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học, cần thiết phải đổi mới đồng thời cả 6 thành tố nói trên Trong đó, đổi mới PPDH giữ vị trí quan trọng vì nó tác động trực tiếp tới việc nâng cao chất lượng dạy học PPDH có tác động tương quan mật thiết đến hình thức tổ chức các hoạt động dạy học và phương tiện dạy học [7], [8] Dạy học theo NLTH phải trên quan điểm “lấy người học làm trung tâm” do đó các hoạt động dạy học và sử dụng PPDH phải trên
cơ sở người học được chủ động tham gia như các hoạt động: sắm vai, thảo luận nhóm, cặp đôi, bài tập nhóm, trình diễn…
Sử dụng các PPDH có tương tác với người học như: vấn đáp, trực quan, thực hành, nêu vấn đề
Kiểm tra – đánh giá theo NLTH
Việc kiểm tra đánh giá phải dựa trên
các tiêu chuẩn, tiêu chí rõ ràng cụ thể của từng kĩ năng, công việc có thể quan sát được Chúng phải được xây dựng trên kết
quả đạt được, chuẩn đầu ra; dựa trên phân tích nghề và các yêu cầu trong công nghiệp Các phiếu đánh giá phải được thiết
kế trình bày đơn giản và khoa học, phải đánh giá được mức độ hoàn thành và mức
độ năng lực của mỗi người sau khi học Các tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá phải được công bố trước khi thực hiện để người học định hướng cùng với mục tiêu bài học Đây chính là điểm khác biệt có ý nghĩa so với đào tạo theo truyền thống
3 KẾT LUẬN Trước yêu cầu đổi mới giáo dục đại học theo tinh thần Nghị quyết Trung ương
8, Khóa XI cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật và công nghệ, đổi mới giáo dục & đào tạo là cấp thiết; đặt các nhà nghiên cứu giáo dục trước những câu hỏi: đổi mới giáo dục đại học như thế nào để phù hợp với thực tiễn và đáp ứng yêu cầu của xã hội? phải xuất phát từ đâu? Triết lí
về đào tạo theo NLTH là một định hướng
cụ thể, tích cực và hiệu quả được nhìn nhận dưới nhiều góc độ và là xu hướng phát
Trang 5triển hiện nay Trên cơ sở triết lí này sẽ
giúp các nhà nghiên cứu giáo dục chỉ ra
các phương cách để thực hiện đổi mới quá
trình đào tạo như: xây dựng mục tiêu đào
tạo như thế nào cho phù hợp với người
học, đáp ứng yêu cầu của xã hội (nên dùng
phương pháp phân tích nghề) Từ mục tiêu
đào tạo thì phát triển chương trình đào tạo như thế nào (nên dùng phương pháp DACUM: Develop A Curriculum) Cấu trúc CTĐT như thế nào?… từ đó có thể vận dụng vào thực tiễn cho tiến trình đổi mới giáo dục đại học tại nước ta
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban chấp hành Trung ương khóa XI, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 (2013), Đổi mới căn
bản, toàn diện giáo dục & đào tạo, Nghị quyết số 29-NQ/TW,Hà Nội
2 Phan Chính Thức (2004), Sổ tay về thiết kế và tổ chức khóa tập huấn kĩ năng giảng dạy,
Tổng cục dạy nghề & SVTC, Hà Nội
3 Nguyễn Đức Trí (1996), Tiếp cận đào tạo nghề dựa trên năng lực thực hiện và việc xây
dựng tiêu chuẩn nghề, Báo cáo tổng kết đề tài cấp Bộ B93-38-24 (1996),Viện nghiên
cứu Phát triển giáo dục, Hà Nội
4 Collum John (2002), Overview of Competency Based Training, Concept card, (18.5.94
v2 030 & 20.5.94 v3 032 & 18.5.94 v1 031), Swisscontact
5 Blank W.E (1982), Handbook for Developing Competency-Based Training Programs
Prentice-Hall, Inc Englewood Cliffs, New Jersey 07632
6 Trịnh Xuân Thu (2012), “Đào tạo theo NLTH – Cơ sở cấu trúc học phần Rèn luyện
nghiệp vụ sư phạm theo học chế tín chỉ”, Tạp chí Giáo dục, (278), trang 28 – 30
7 Nguyễn Văn Tuấn chủ biên (2007), Giáo trình phương pháp giảng dạy, trường ĐH
SPKT Tp.HCM
8 Viện Nghiên cứu PTGDCN (2005), Những định hướng đổi mới phương pháp dạy học,
tài liệu bồi dưỡng phương pháp giảng dạy cho giáo viên hạt nhân VTEP, Tổng cục Dạy nghề, Bộ LĐTB&XH
* Ngày nhận bài: 11/1 2014 Biên tập xong: 20/2/2014 Duyệt đăng: 24/2/2014