Quản lý giáo dục nói chung có thể hiểu một cách khái quát chính là quản lý nhà nƣớc về GD-ĐT là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nƣớc đối với các hoạt động giáo [r]
Trang 1QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC NHÌN TỪ GÓC ĐỘ ĐỊNH HƯỚNG
VÀ KIỂM SOÁT THỰC HIỆN MỤC TIÊU GIÁO DỤC
ThS Lê Văn Hà 1 TÓM TẮT
Giáo dục Việt Nam đang xác định, đổi mới quản lý giáo dục nhằm phát triển và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực là một nhiệm vụ có tính chiến lược trong quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo theo định hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và xã hội hóa Trong đó, ba nhiệm vụ chủ yếu là: xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển giáo dục; xây dựng cơ chế, chính sách và quy chế quản lý nội dung, chất lượng đào tạo; tổ chức kiểm tra và thanh tra ” Tuy nhiên, Quản lý giáo dục - đào tạo đại học là một vấn đề rất rộng, phức tạp Chúng tôi chỉ xin trình bày những hiểu biết của mình về phạm vi: Quản lý giáo dục đại học thực chất là định hướng, kiểm soát và thực hiện theo mục tiêu chất lượng
Từ khóa: Giáo dục đại học, kiểm soát, thực hiện, mục tiêu chất lượng
1 ĐẶT VẤN ĐỀ Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại đã và đang chuyển sang một giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và quản lý chất lượng trong tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội Chất lượng và các phương thức quản lý chất lượng hiện đại thực sự đã và đang trở thành nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh và phát triển của các quốc gia nói chung và của các tổ chức (doanh nghiệp, cơ quan, nhà sản xuất, nhà trường…) nói riêng Trong hoạt động giáo dục - đào tạo ở đại học, vấn đề chất lượng giáo dục và quản lý chất lượng giáo dục cũng đang rất được quan tâm Nghị Quyết Trung ương II (Khóa VIII) của Đảng đã khẳng định: Bên cạnh những thành tựu quan trọng của Giáo dục - Đào tạo (GD-ĐT) Việt Nam, thì cũng có những yếu kém, bất cập, trong đó nhấn mạnh: GD - ĐT nước ta còn có nhiều yếu kém bất cập
cả về quy mô, cơ cấu và nhất là về chất lượng và hiệu quả; chưa đáp ứng kịp thời những đòi hỏi lớn và ngày càng cao về nhân lực của công cuộc đổi mới kinh tế – xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện CNH, HĐH đất nước theo định hướng XHCN Trong đó đáng quan tâm nhất là: chất lượng và hiệu quả giáo dục - đào tạo còn thấp; có những biểu hiện tiêu cực trong giáo dục; đội ngũ giáo viên vừa thừa vừa thiếu; cơ cấu ngành nghề, trình độ, vùng miền chưa hợp lý Nguyên nhân của những yếu kém trên, trước hết là do: công tác quản lý GD-ĐT có những mặt yếu kém, bất cập; cơ chế quản lý của ngành GD-ĐT chưa hợp lý; nội dung Giáo dục - Đào tạo vừa thừa vừa thiếu; phương pháp Giáo dục - Đào tạo chậm được đổi mới tích cực
1 ThS Phòng Tổ chức – Cán bộ, Trường Đại học Hồng Đức
Trang 2Chính vì vậy, Giáo dục Việt Nam xác định đổi mới quản lý giáo dục nhằm phát triển và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực là một nhiệm vụ có tính chiến lược trong quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo theo định hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và
xã hội hóa Trong chiến lược phát triển giáo dục nước ta giai đoạn 2010 – 2015 chỉ rõ:
“Cần đổi mới cơ bản phương thức và tư duy quản lý giáo dục tập trung làm tốt ba nhiệm vụ chủ yếu: xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển giáo dục; xây dựng cơ chế, chính sách và quy chế quản lý nội dung, chất lượng đào tạo; tổ chức kiểm tra và thanh tra ”
Tuy nhiên, Quản lý giáo dục - đào tạo ở đại học là một vấn đề rất rộng, phức tạp
và mới chỉ được tìm hiểu, nghiên cứu, ứng dụng ở nước ta trong thời gian gần đây
2 QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC LÀ ĐỊNH HƯỚNG, KIỂM SOÁT VÀ
THỰC HIỆN THEO MỤC TIÊU CHẤT LƯỢNG
2.1 Quản lý là gì ?
Quản lý nói chung có thể hiểu theo cách khái niệm phổ biến đó là hoạt động tổ chức, phối hợp, điều hành bộ máy, tập thể cho nó vận hành theo mục tiêu chung
Như vậy, quản lý là một hoạt động, nó tuân thủ theo lý thuyết Hoạt động, tức là:
nó cũng có những đặc trưng của hoạt động, tuy nhiên đó là hoạt động quản lý
Mặt khác, quản lý là một quá trình, tức là nó diễn ra theo các bước, các khâu đặc
thù của nó và theo tính chất thời gian nhất định Mà theo Deming-nhà kinh tế người Mỹ cho rằng: quản lý bao gồm bốn yếu tố cơ bản tạo thành một vòng cung (Gọi là vòng cung Deming)
P
- P (Plan): Mục tiêu, nội dung kế hoạch
- D (Do): Tổ chức thực hiện
- C (Check): Kiểm tra A D
- A (Action): Điều chỉnh
C
Từ đó có thể định nghĩa: Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên
đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan (Phạm Viết Vượng “chủ biên” - Quản lý hành chính nhà nước và quản lý ngành Giáo dục và Đào tạo, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội - 2005)
2.2 Thế nào là quản lý giáo dục?
Trang 3Quản lý giáo dục nói chung có thể hiểu một cách khái quát chính là quản lý nhà nước về GD-ĐT là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các hoạt động giáo dục và đào tạo, do các cơ quan quản lý giáo dục của nhà nước từ trung ương đến cơ sở tiến hành, thực hiện chức năng, nhiệm vụ do nhà nước ủy quyền nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo, duy trì trật tự, kỉ cương, thỏa mãn nhu cầu giáo dục và đào tạo của nhân dân, thực hiện mục tiêu GD - ĐT của nhà nước
Quản lý GD-ĐT chính là việc thực hiện quyền lực để điều hành, điều chỉnh toàn
bộ các hoạt động giáo dục và đào tạo để thực hiện mục tiêu giáo dục hướng vào nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước và phát triển, hoàn thiện nhân cách cho thế hệ trẻ - những người công dân tương lai
Hệ thống quản lý giáo dục với nhiều cấp độ, nội dung và cách thức phong phú, đa dạng: từ Bộ GD-ĐT đến các Sở GD -ĐT, phòng GD-ĐT; các trường Đại học, Cao đẳng; trường phổ thông; Mầm non, Ban giám hiệu, Quản lý về mục tiêu, kế hoạch, hoạt động; quản lý nhà trường (nhân sự, nội dung, chương trình đào tạo, trang thiết bị, quản
lý thi, kiểm ta, đánh giá, quản lý chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường Trong quá trình này, công tác quản lý GD-ĐT ở đại học về cơ bản cũng gồm các khâu:
- Kế hoạch (Plan): xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch, phân công công tác,
chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức, cá nhân các trang thiết bị
- Thực hiện (Do): theo các quy trình, quy phạm, theo tiêu chí, tiêu chuẩn
- Kiểm tra, kiểm soát (Check): chặt chẽ, phát hiện ngăn ngừa, loại bỏ sai sót
- Điều chỉnh (Action): tức là cải tiến liên tục
Tất cả các khâu trên đều nhằm hướng tới mục tiêu chất lượng GD-ĐT, cho nên tổ chức quản lý GD-ĐT cũng chính là tổ chức quản lý chất lượng giáo dục và đào tạo
2.3 Quản lý chất lượng giáo dục:
Quản lý chất lượng là thuật ngữ được sử dụng để miêu tả các phương pháp hoặc quy trình được tiến hành nhằm kiểm tra - đánh giá xem xét các sản phẩm có đảm bảo được các thông số chất lượng theo yêu cầu, mục đích đã định sẵn không
Theo quan điểm ISO: quản lý chất lượng là tổ hợp các phương pháp và hoạt động tác nghiệp được sử dụng để duy trì và đảm bảo mục tiêu chất lượng
Có nhiều quan niệm khác nhau về chất lượng trong giáo dục, khó có thể nói chất lượng như một khái niệm nhất thể, đây đang là một chủ đề gây nhiều tranh cãi không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn cầu Chất lượng được xác định kèm theo với mục tiêu hay
ý nghĩa của nó, và ở khía cạnh nà lượng thấp ở lĩnh vực khác Chất lượng giáo dục là vấn đề quan trọng nhất của mọi trường học Nâng cao chất lượng giáo dục là nhiệm vụ
Trang 4quan trọng nhất, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử phát triển của giáo dục nói chung, của các nhà trường nói riêng
Tuy nhiên cũng có thể nêu ra một số dấu hiệu cơ bản và cách định nghĩa được nhiều người chấp nhận về chất lượng giáo dục như sau:
- Có quan niệm cho rằng: Chất lượng giáo dục (CLGD) được đo bằng mức mà học viên đạt các chuẩn
- Ở Mỹ: CLGD được xem là sự phù hợp của nhiệm vụ giáo dục và các mục tiêu giáo dục đạt được với chuẩn trách nhiệm
- Các nhà giáo dục Canada thì lại quan niệm: CLGD thể hiện ở việc người học làm chủ các chuẩn kiến thức khoa học, phát triển các kỹ năng học tập suốt đời, các kỹ năng đọc, viết, tính toán, giao tiếp điện tử, hiểu biết và có khả năng trong lĩnh vực nghệ thuật, có khả năng thu thập và xử lý thông tin, phát triển các thế mạnh và tài năng của người học, có thái độ trách nhiệm công dân
- Ở Việt Nam, theo tác giả Lê Đức Phúc (Viện Khoa học Giáo dục): CLGD là chất
lượng thực hiện các mục tiêu giáo dục
- Tác giả Lê Đức Ngọc và Lâm Quang Thiệp (Đại học Quốc gia Hà Nội): Chất
lượng đào tạo được đánh giá qua mức độ đạt được mục tiêu đào tạo đã đề ra đối với một chương trình đào tạo
- Tác giả Trần Khánh Đức (Viện Nghiên cứu phát triển giáo dục): Chất lượng đào
tạo là kết quả của quá trình đào tạo được phản ánh ở các đặc trưng về phẩm chất, giá trị nhân cách và giá trị lao động hay năng lực hành nghề của người tốt nghiệp tương ứng với mục tiêu, chương trình đào tạo theo các nghề cụ thể
Như vậy, dù được hiểu nhiều cách khác nhau về CLGD nhưng nhìn chung và có thể thống nhất quan điểm là: CLGD được đo bằng các chuẩn nhằm xem xét mức độ đạt được các nhiệm vụ, mục tiêu giáo dục, thể hiện ở kết quả phát triển nhân cách người học như thế nào Ở một chừng mực nào đó có thể hiểu CLGD là sự phù hợp với mục tiêu giáo dục
Điều đó có nghĩa chất lượng là mức độ phù hợp của sản phẩm theo mục tiêu đề ra nhằm thỏa mãn nhu cầu thị trường Chất lượng giáo dục đại học là sự phù hợp giữa sản phẩm đào tạo với mục tiêu đào tạo và yêu cầu thực tiễn Trong đó, chất lượng giáo dục phải đảm bảo 2 yếu tố chủ yếu là: sự phù hợp với mục tiêu giáo dục và phù hợp với yêu cầu thực tiễn
3 KẾT LUẬN
- Công tác quản lý GD - ĐT nói chung và ở đại học nói riêng là một yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy và nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo ở Việt Nam hiện nay
Trang 5- Dù được hiểu nhiều cách khác nhau về CLGD, nhưng nhìn chung và có thể thống nhất là: CLGD được đo bằng các chuẩn nhằm xem xét mức độ đạt được các nhiệm vụ, mục tiêu giáo dục, thể hiện ở kết quả phát triển nhân cách người học như thế nào Ở một chừng mực nào đó, có thể hiểu: CLGD đại học là đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu đào tạo và đáp ứng nhu cầu thực tiễn xã hội
- Quản lý giáo dục đại học thực chất là định hướng, kiểm soát và thực hiện theo mục tiêu chất lượng Mọi hoạt động quản lý giáo dục đều nhằm hướng tới mục tiêu chất lượng giáo dục./
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam
2 Phạm Thành Nghị (2000), Quản lý chất lượng giáo dục đại học, NXB ĐHQG HN,
Hà Nội
3 Phạm Viết Vượng (Chủ biên - 2010), Quản lí hành chính nhà nước và quản lí
ngành Giáo dục và Đào tạo, NXB ĐHSP, Hà Nội
HIGHER EDUCATION MANAGEMENT SEEN FROM THE VIEWPOINT OF ORIENTATION AND MANAGEMENT OF QUALITY OBJECTIVES (TARGET) IMPLEMENTATION
Le Van Ha ABSTRACT
It is determined that the renovation of the Vietnamese Education Management in order to develop and improve the quality man-power sources is a strategic task in the process of educational reforming and training by the direction of standardization, modernization, and socialization, in which there are three main tasks: building the strategies, plans, and the educational development planning; establishing the mechanism, policies and statute of management and training quality; organizing the checking and inspecting…” However, the management of the university education and training is a large and complicated issue We only focus on the scope “The university education management is the orientation, control, and implementation under the quality objective”
Key words: Lringer edecation, management, implementation, qualuty targets
(quality objectives)
Người phản biện: PGS.TS Trần Quốc Thành; Ngày nhận bài: 051/10/2013; Ngày
thông qua phản biện: 20/10/2013; Ngày duyệt đăng: 26/12/2013