Trong baâi nghiïn cûáu naây taác giaã khöng mong muöën seä trònh baây àûúåc hïët àûúåc nhûäng tiïën böå trong tû tûúãng caãi caách giaáo duåc cuãa Àöng Kinh nghôa thuåc maâ chó xin tòm h[r]
Trang 1gađy nay, chuâng ta ăang tiïịn hađnh tûđng bûúâc caêi caâch giaâo duơc, gùưn viïơc hoơc vúâi thûơc tiïîn, ăoâ chñnh lađ muơc tiïu mađ
mö hònh Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô ăùơt ra tûđ trùm
nùm trûúâc Ăöng Kinh nghôa thuơc lađ möơt gúơi
múê, möơt bûúâc ăïơm quan troơng, giaâo duơc Viïơt
Nam ăaô ăang vađ seô thûơc hiïơn nhûông trùn trúê cuêa
caâc sô phu tûđ nùm trûúâc Trong bađi nghiïn cûâu
nađy taâc giaê khöng mong muöịn seô trònh bađy ặúơc
hïịt ặúơc nhûông tiïịn böơ trong tû tûúêng caêi caâch
giaâo duơc cuêa Ăöng Kinh nghôa thuơc mađ chó xin
tòm hiïíu vïì triïịt lñ "thûơc hoơc vađ thûơc nghiïơp"
(Hoơc ăïí lađm gò? Hoơc caâi gò? Vađ hoơc nhû thïị
nađo?), tûđ ăoâ coâ möơt vađi suy nghô, so saânh ăöịi
chiïịu vúâi nïìn giaâo duơc ặúng ăaơi cuêa chuâng ta
Vađo ăíìu thïị kó XX, phong trađo ýu nûúâc
chöịng Phaâp cuêa nhín dín ăaô coâ möơt chuýín biïịn
lúân - tûđ phong trađo Cíìn vûúng chuýín sang
phong trađo dín chuê tû saên Ngoơn cúđ Cíìn vûúng
thûơc chíịt lađ phong trađo ăíịu tranh giaêi phoâng dín
töơc cuêa nhín dín dûúâi ngoơn cúđ "UÊng höơ nhađ
vua" (nhađ vua ýu nûúâc chöịng Phaâp), ăaô suơp
ăöí Nhûông chuýín biïịn trong nûúâc - hïơ quaê cuêa
chñnh saâch khai thaâc thuöơc ắa líìn thûâ nhíịt cuêa
thûơc dín Phaâp - cuđng vúâi luöìng gioâ múâi vïì tû
tûúêng phûúng Tíy, qua tín thû, tín saâch tûđ Trung
Quöịc trađn vađo vađ gûúng duy tín cuêa Nhíơt Baên
TRIÏỊT LÑ "THÛƠC HOƠC THÛƠC NGHIÏƠP"
CUÊA ĂÖNG KINH NGHÔA THUƠC-BAĐI HOƠC CHO NÏÌN GIAÂO DUƠC HÖM NAY
. Ăöî Vùn Thûâc . Hoađng Xuín Sún . Phñ Hiïìn Phûúng*
khiïịn cho phong trađo ýu nûúâc chöịng Phaâp phaêi mang möơt nöơi dung múâi Song, nhûông ngûúđi ăïì xûúâng, laônh ăaơo phong trađo ăíịu tranh chöịng Phaâp luâc nađy laơi lađ nhûông sô phu ýu nûúâc, cuđng chñ hûúâng vúâi Phan Böơi Chíu nïn chûa dûât hùỉn vúâi tû tûúêng phong kiïịn ăïí tiïịp thu triïơt ăïí tû tûúêng dín chuê tû saên, duđ tû tûúêng dín chuê cuêa giai cíịp tû saên phûúng Tíy ăïịn ăíy ăaô löîi thúđi, böơc löơ khöng chó nhûông ăiïím laơc híơu mađ cođn phaên ăöơng vïì chñnh trõ, xaô höơi
Caâc sô phu ýu nûúâc nhû Lûúng Vùn Can, Nguýîn Quýìn, Lï Ăaơi, Hoađng Tùng Bñ, Vuô Hoađnh…, saâng líơp vađ töí chûâc Ăöng Kinh nghôa thuơc trong böịi caênh nhû víơy, cuông khoâ traânh khoêi nhûông luâng tuâng vïì tû tûúêng, nhíơn thûâc Tuy nhiïn, ăiïìu chuê ýịu bao truđm trong suy nghô vađ hađnh ăöơng cuêa caâc nhađ saâng líơp, töí chûâc Ăöng Kinh nghôa thuơc, cuông nhû híìu hïịt sô phu Viïơt Nam luâc bíịy giúđ lađ lođng ýu nûúâc nhiïơt thađnh, cùm thuđ giùơc Phaâp ăö höơ vađ mong muöịn giaêi phoâng dín töơc, giađnh quýìn ăöơc líơp Ăíy lađ ăiïìu ăaâng quñ, chi phöịi muơc ăñch, hûúâng phaât triïín, nöơi dung hoaơt ăöơng cuêa Ăöng Kinh nghôa thuơc Caâi triïịt lñ cuêa cuöơc víơn ăöơng nghôa thuơc lađ
"thûơc hoơc vađ thûơc nghiïơp" Ăiïìu nađy chó ăaơo cho sûơ choơn lûơa, trûúâc tiïn lađ nhûông giaâ trõ, tiïịp ăoâ lađ phûúng thûâc víơn hađnh vađ cuöịi cuđng lađ muơc
* HVCH chuýn ngađnh Lõch sûê Ăaêng CSVN (khoaâ 2006 - 2009).
Trang 2tiïu cuêa nïìn giaâo duơc Toađn böơ nhûông giaâ trõ cuô,
trong ăoâ coâ caê nhûông giaâ trõ tûđng mang laơi sûâc
maơnh, nïìn vùn hiïịn cuêa dín töơc, nhûông giaâ trõ
múâi ặúơc hònh thađnh trïn cú súê traê lúđi nhûông
cíu hoêi "hoơc caâi gò, lađm caâi gò vađ ăïí lađm gò ?"…
1 Hoơc ăïí sau nađy lađm gò?
Ăíy chñnh lađ muơc ăñch cuêa viïơc hoơc, tñnh
thûơc hoơc cuêa Ăöng Kinh nghôa thuơc thïí hiïơn úê
chöî thíịy roô ặúơc nhûông biïịn ăöíi thúđi cuöơc luâc
ăoâ Ăíịt nûấâc ăang bõ ăö höơ líìm than ngheđo ăoâi,
ngu döịt thò khöng thïí nađo hoơc nhû muơc ăñch
cuêa Nho hoơc lađ chó ăïí gia nhíơp vađo chöịn quan
trûúđng cho vinh thín, phò gia, trúê thađnh caâc öng
tuâ, öng cûê, öng phaân Coâ thïí noâi líìn ăíìu tiïn
trong lõch sûê giaâo duơc nûúâc ta, Ăöng Kinh nghôa
thuơc ăaô tûđ boê viïơc ăöìng nhíịt yâ niïơm giaâo duơc vađ
thi cûê trong chïị ăöơ cuô, trûúđng ăaô coâ bûúâc tiïịn
lúân lađ taâch boê thi cûê ra khoêi giaâo duơc Trong
cuöịn Quöịc dín ăöơc baên ăaô noâi roô: " Thiïịu
niïn chuâng ta phaêi ra sûâc hoơc caâi hûôu duơng, chúâ
ăïí caâi hoơc khoa cûê phaâ hoêng chñ hûúâng cuêa mònh
Nhûông ngûúđi giađu coâ nïn cho con em ra nûúâc
ngoađi vađo hoơc caâc trûúđng thûơc nghiïơp ăïí khuýịch
trûúng nghïì nghiïơp cuêa mònh, nhû thïị vinh
quang hún caâi hoơc khoa cûê vaơn líìn" Quan niïơm
múâi chñnh lađ möơt cuöơc caâch maơng múâi vïì tû
tûúêng, vò Ăöng Kinh nghôa thuơc cho rùìng: Hoơc
khöng chó nhùìm ăöî ăaơt, lađm quan mađ muơc ăñch
chñnh ăïí lađm ngûúđi hûôu duơng Taâc phíím Quöịc
dín ăöơc baên luíơn giaêi: Khoa hoơc phöí thöng lađ
khoa hoơc chung mađ sô, nöng, cöng, thûúng ăïìu
cíìn ăïịn Khoa hoơc chuýn mön thò chó dađnh cho
caâc chuýn gia cuêa böịn giúâi sô, nöng, cöng
thûúng noâi trïn Muöịn ăi síu vađo chuýn mön,
trûúâc hïịt phaêi hoơc phöí thöng ăaô Ăöng Kinh
nghôa thuơc muöịn hoơc ăïí múê caâi oâc mï muöơi,
muöịn goô nhûông tiïịng chuöng duy tín, muöịn gíy
möơt thïị hïơ caâch maơng trong quíìn chuâng "Baâch
niïn chi kïị maơc nhû thuơ nhín" (Nguýîn Hiïịn
Lï) "Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô chó roô hoơc ăïí ăaơt
ặúơc ba ăiïìu: "möơt lađ hoơc vïơ sinh" ăïí cho thín
thïí khoeê maơnh, "hai lađ hoơc trõ sinh" ăïí chùm lo
cho cuöơc söịng ùn, úê, mùơc, "ba lađ hoơc lađm ngûúđi
lađm quöịc dín""1 Viïơc hoơc gùưn liïìn vúâi lúơi ñch
thiïịt thín cuêa möîi caâ nhín röìi múê röơng lúơi ñch
toađn xaô höơi Trong hoađn caênh lõch sûê luâc ăoâ,
Ăöng Kinh nghôa thuơc chuê trûúng múê mang dín
trñ, níng cao dín trñ, lađm cho dín giađu nûúâc maơnh ăïí ăi túâi tûơ cûúđng tûơ líơp, song chuâng ta cuông nhíơn thíịy rùìng muơc tiïu síu xa lađ ăíịu tranh giađnh ăöơc líơp vađ muöịn ăaơt ặúơc noâ thò phaêi khúi díơy tinh thíìn dín töơc, yâ thûâc tûơ cûúđng, tûơ líơp Ngay tûđ nhûông thúđi ăiïím khoâ khùn nhû víơy trònh ăöơ cođn haơn chïị, phûúng tiïơn phuơ trúơ chûa coâ, luön bõ cíịm ăoaân vađ thiïịu thöịn víơy mađ caâc nhađ ýu nûúâc tiïịn böơ cuông ăaô ặa ra vađ thûơc hiïơn möơt cuöơc caêi caâch ríịt phuđ húơp vađ thûơc tïị, ngíîm laơi chuâng ta hiïơn nay thò sao? Chuâng ta coâ nhiïìu ăiïìu kiïơn hún nhiïìu, ăíịt nûúâc tûơ do ăöơc líơp, phûúng tiïơn hiïơn ăaơi, ăíìy ăuê víơy mađ thûê hoêi hoơc sinh, sinh viïn cuêa chuâng ta liïơu coâ bao nhiïu ngûúđi yâ thûâc ặúơc lađ hoơc ăïí lađm gò? Hay hoơc lađ chùỉng qua ăïí líịy caâi bùìng sau nađy ra trûúđng lađm ặúơc gò thò khöng cíìn biïịt Coâ khi hoơc chó ăïí cho oai, cho bùìng baơn bùìng beđ hoùơc
vò gia ằnh phaêi hoơc nhû víơy phaêi chùng chuâng
ta cođn tuơt luđi hún Ăöng Kinh nghôa thuơc hay sao? Trong thúđi cuöơc luâc ăoâ, muơc ăñch "khai dín trñ" ăïí tûơ cûúđng tûơ líơp tiïịn túâi ăíịu tranh giađnh ăöơc líơp, möơt muơc ăñch hoađn toađn phuđ húơp, cao caê vađ tiïịn böơ víơy mađ cho ăïịn ngađy nay möơt trùm nùm sau chïị ăöơ khoa cûê laơi ặúơc ăïì cao caâc loaơi hònh ăađo taơo ngađy cađng phong phuâ vađ ăa daơng khöng phaêi chó ăaâp ûâng nhu cíìu thiïịt thûơc cuêa xaô höơi mađ ăaâp ûâng nhu cíìu vïì bùìng cíịp Thûê hoêi ngay caê caâc lúâp chñnh qui thò bao nhiïu ngûúđi ra trûúđng coâ thïí lađm ăuâng nghađnh nghïì mònh ăaô hoơc, nhû víơy thò cođn noâi gò ăïịn caâc lúâp nhû lađ taơi chûâc hay tûđ xa Trong thúđi kò cöng nghiïơp hoaâ, hiïơn ăaơi hoaâ chuâng ta phaêi nïn ặa ra möơt muơc ăñch roô rađng hoơc ăïí sau nađy lađm gò cho ngûúđi hoơc vađ tíơp trung ăađo taơo nhûông caâi mađ sau nađy hoơ seô cíìn
2 Hoơc caâi gò?
Tñnh thûơc hoơc trong Ăöng Kinh nghôa thuơc cođn thïí hiïơn trong viïơc hoơc caâi gò? Nöơi dung giaêng daơy cuêa Ăöng Kinh nghôa thuơc khöng phaêi lađ nhûông kiïịn thûâc trong giaâo lñ cöí nhín nhû trong Nho hoơc ăïí röìi laơi ăađo taơo ra nhûông tíìng lúâp quan liïu, chó biïịt mađi mûơc cho nhûông caâi ăaô qua "troơng xûa khinh nay" nhûng cuông khöng coâ nghôa lađ seô boê ăi tíịt caê Nöơi dung giaêng daơy trong Ăöng Kinh nghôa thuơc traêi híìu khùưp caâc lônh vûơc tûđ khoa hoơc cú baên ăïịn caâc ngađnh ăađo
1 Díîn theo Thûúng Chíu, 1997, Ăöng Kinh nghôa thuơc, Nxb VHTT, tr.98.
Trang 3taơo thûơc nghiïơp Ăöng Kinh nghôa thuơc hoơc theo
caâch ăađo taơo cuêa nûúâc ngoađi ríịt tiïịn böơ nhûng
cuông khöng qún giaâo duơc mön hoơc truýìn thöịng
coâ yâ nghôa Caâc mön ặúơc giaêng daơy lađ ngön
ngûô, Ăõa lñ, Lõch sûê Viïơt Nam vađ thïị giúâi, Thiïn
vùn, Toaân hoơc, Vïơ sinh hoơc, Thöí nhûúông hoơc,
Caâch trñ, Hoaâ hoơc, Tím lñ, Luín lñ, Kïị hoơc (theo
thöịng kï cuêa Quöịc dín töơc baên) Nïịu so saânh
chûúng trònh nađy vúâi hïơ thöịng Nho hoơc trûúâc
ăíy thò ta thíịy roô sûơ biïịn ăöíi caê vïì lûúơng vađ chíịt
thíơm chñ noâ cođn phong phuâ vađ tiïịn böơ hún nïìn
giaâo duơc Phaâp - Viïơt luâc ăoâ Bïn caơnh viïơc tiïịp
thu caâi múâi, caâi cíìn thiïịt thò Ăöng Kinh nghôa
thuơc cuông biïịt chùưt loơc vađ kïị thûđa nhûông caâi cuô
töịt ăeơp nhû viïơc giaâo duơc ăaơo ặâc víîn lađ möơt
nöơi dung ặúơc coi troơng Tûâ thû, nguô kinh víîn
cođn ặúơc giaêng daơy theo möơt tinh thíìn múâi Ăöng
Kinh nghôa thuơc chó líịy nhûông bađi hoơc xûa lađm
kinh nghiïơm song cho ngađy nay, líịy gûúng ngûúđi
xûa mađ giaâo duơc cho thïị hïơ treê tinh thíìn ýu
nûúâc, daâm xaê thín vò nûúâc Ăöng Kinh nghôa
thuơc cuông khöng hoađn toađn theo mö hònh Tíy
phûúng mađ boê qua caâc giaâ trõ lõch sûê vùn hoaâ
nûúâc nhađ "boê chöî gíìn mađ chuýín sang rong ruöíi
núi xa íịy lađ súê hoơc míịt göịc, khinh nhađ mònh mađ
troơng nhađ khaâc cuông lađ nö lïơ" (caêi lûúng nöng
hoơc quöịc sûê giaâo khoa thû) Cho nïn tađi nùng
uýn baâc mađ khöng biïịt sûê Nam thò cuông khöng
thïí goơi lađ dín nûúâc Nam Tûđ ăoâ xaâc ắnh "ăoơc
sûê Nam lađ nghôa vuơ thûâ nhíịt Theo ăuâng lõch
trònh phaât triïín, nïịu khöng chïịt ýíu dûúâi tay
thûơc dín Phaâp, Ăöng Kinh nghôa thuơc seô tiïịn
hađnh ăađo taơo caâc chuýn ngađnh riïng trong ăoâ
coâ kinh tïị Coâ thïí thíịy rùìng trong thúđi kò lõch sûê
nhû víơy mađ Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô taơo ra ặúơc
möơt chûúng trònh daơy vađ hoơc víîn cođn mang ăíìy
yâ nghôa cho ăïịn ngađy nay
Cođn giaâo duơc cuêa chuâng ta hiïơn nay thò sao?
Trïn thûơc tïị chuâng ta ăaô hoađ bònh, öín ắnh,
höơi nhíơp vađ múê cûêa nhûng caâc chûúng trònh hoơc
cuêa chuâng ta cođn khaâ laơc híơu, nùơng vïì ăađo taơo tû
tûúêng, chñnh trõ hún nghïì nghiïơp, nhûông tiïịn böơ
cuêa thïị giúâi cođn nùưm bùưt khaâ chíơm Caâc tíơp saâch
giaâo khoa ặúc biïn soaơn khaâ líu, khöng cođn
phuđ húơp hoùơc ăaô thay ăöíi so vúâi thûơc tïị quaâ nhiïìu
mađ víîn tiïịp tuơc ăuúơc giaêng daơy Nhûông caâi cíìn
thiïịt cho xaô höơi thò chûa ặúơc ăađo taơo hoùơc ăađo
taơo möơt caâch trađn lan, khöng chíịt lûúơng vađ kïịt
quaê lađ chùỉng ặúơc bao nhiïu Vñ duơ nhû chuâng
ta thûê nhòn laơi viïơc ăađo taơo nguöìn nhín lûơc cho nghađnh cöng nghïơ thöng tin Möîi nùm, chuâng ta coâ söị lûúơng sinh viïn, hoơc viïn töịt nghiïơp khöíng löì nhûng thûê hoêi trong söị caâc kô sû, chuýn viïn tin hoơc cuêa chuâng ta coâ bao nhiïu ngûúđi coâ thïí ăaâp ûâng ặúơc ýu cíìu tuýín duơng, nhíịt lađ úê caâc cöng ti tin hoơc nûúâc ngoađi Nïịu nhû Ăöng kinh nghôa thuơc biïịt hoơc theo mö hònh Tíy phûúng mađ khöng boê qua caâc giaâ trõ lõch sûê vùn hoaâ nûúâc nhađ "boê chöî gíìn mađ chuýín sang rong ruöíi núi xa íịy lađ súê hoơc míịt göịc", hoơc ăïí lađm sao söịng cho ra ngûúđi nhûng nïìn giaâo duơc cuêa chuâng
ta nay ăaô lađm ặúơc nhû víơy chûa? Coâ leô trong nhûông bûúâc chuýín biïịn maơnh meô cuêa nïìn kinh tïị thõ trûúđng ăođi hoêi con ngûúđi phaêi thûơc duơng hún Hoơc hađnh bõ thu heơp trong söí ăiïím cao ngíịt hoùơc trong khung cûêa söí cuêa nhûông trûúđng chuýn, lúâp choơn mađ ngûúđi hoơc phaêi ăaơt Giaâo duơc chó coâ nghôa lađ líịy ăiïím, líịy bùìng cíịp Cođn tûúng lai thò coâ nghôa lađ lađm ặúơc nhiïìu tiïìn, do ăoâ mađ coâ nhûông trûúđng nhûông ngađnh cuêa ăaơi hoơc vúâi söị ăiïím cao ngíịt trúđi tó lïơ choơi lïn ăïịn hađng trùm ngûúđi líịy möơt (nhû Y, Dûúơc, Viïîn Thöng ) Ăún giaên chó vò noâ tûâc thúđi seô kiïịm ra nhiïìu tiïìn Cođn nhûông ngađnh khaâc (nhû Sûê, Ăõa ) thò laơi bõ xem nheơ Ăiïìu nađy hoađn toađn traâi ngûúơc vúâi tû tûúêng cuêa Ăöng Kinh nghôa thuơc ngađy xûa Trong khi Ăöng Kinh nghôa thuơc ríịt coi troơng mön hoơc Lõch sûê vò thíịy ặúơc giaâ trõ to lúân vađ líu bïìn cuêa noâ thò ngađy nay chuâng
ta laơi ăi ngûúơc laơi
Sau 20 nùm ăöíi múâi, tû duy giaâo ăiïìu kiïíu cuô ăaô bõ ăííy luđi möơt bûúâc quan troơng, nhûng cuông cíìn phaêi caênh giaâc vúâi sûơ taâi phaơm bïơnh giaâo ăiïìu úê núi nađy hay núi khaâc, mûâc ăöơ nađy hay mûâc ăöơ khaâc, coâ nguy cú caên trúê quaâ trònh tiïịp tuơc ăöíi múâi tû duy lñ luíơn Trong ăoâ, phaêi ăùơc biïơt caênh giaâc vúâi "chuê nghôa giaâo ăiïìu tín thúđi", mađ biïíu hiïơn cuêa noâ lađ tiïịp thu caâc tû tûúêng vađ kinh nghiïơm bïn ngoađi möơt caâch maây moâc,
xú cûâng, khöng tñnh toaân ăïịn thûơc tiïîn ăíịt nûúâc Chuê nghôa giaâo ăiïìu thûúđng töìn taơi trong ăiïìu kiïơn thöng tin haơn chïị, keâm hiïíu biïịt ăíìy ăuê thûơc tiïîn ăíịt nûúâc, suđng baâi vùn hoaâ bïn ngoađi, ăöìng nhíịt "hiïơn ăaơi hoaâ" vúâi "phûúng Tíy hoaâ" Chuâng ta phaêi biïịt choơn loơc ăïí tiïịp thu "hoađ nhíơp chûâ khöng hoađ tan", vađ muöịn lađm ặúơc ăiïìu ăoâ thò baên thín hïơ thöịng giaâo duơc - ăađo taơo phaêi ăöíi múâi nöơi dung, chûúng trònh cho phuđ
Trang 4húơp vúâi nhu cíìu cuêa thûơc tiïîn cöng cuöơc ăöíi
múâi vađ xu thïị phaât triïín cuêa thúđi ăaơi Hún nûôa,
húơp taâc giaâo duơc vađ ăađo taơo giûôa Viïơt Nam vúâi
caâc nûúâc ngađy cađng múê röơng, con ngûúđi Viïơt
Nam coâ ăiïìu kiïơn hoơc tíơp tri thûâc nhín loaơi úê
ngay caâc quöịc gia ăaô naêy sinh caâc tû tûúêng ăoâ,
khöng bõ "khuâc xaơ" qua caâc tađi liïơu trung gian
nhû caâc nhađ ýu nûúâc Ăöng Kinh nghôa thuơc
(tiïịp thu qua Tín thû, Tín vùn) vađo ăíìu thïị kó
XX Ăiïìu ăoâ ăem laơi nhûông khaê nùng múâi vïì
nhòn nhíơn, ăaânh giaâ vađ víơn duơng caâc giaâ trõ vùn
hoaâ nhín loaơi phuơc vuơ sûơ nghiïơp ăöíi múâi vò muơc
tiïu dín cûúđng, nûúâc thõnh Trong Ăöng Kinh
nghôa thuơc, chuâng ta ăaô biïịt lúơi duơng tû liïơu tiïịn
böơ cuêa nûúâc ngoađi lađm tû liïơu cuêa mònh thò taơi
sao ngađy nay chuâng ta laơi boê cöng quaâ nhiïìu ăïí
tûơ biïn soaơn giaâo trònh, coâ thïí töí chûâc dõch nhûông
giaâo trònh, tađi liïơu giaâo duơc caâc trûúđng danh tiïịng
thïị giúâi coâ bïì dađy líu ăúđi ặúơc thûơc tïị kiïím
chûâng ăïí duđng Nhû víơy, khöng chó giaâo trònh
mađ caâc qui trònh trong caêi caâch giaâo duơc cađng
tiïu chuíín hoaâ cuơ thïí cađng töịt: vïì chñnh saâch,
muơc tiïu, ăaânh giaâ chíịt lûúơng, ngûúđi daơy, hoơc
viïn, phûúng phaâp daơy vađ nghiïn cûâu, phođng
hoơc vađ phûúng tiïơn hoơc cuơ v.v
Khi ăíịt nûúâc hađng ngađn nùm quen duđng chûô
Haân, chûô Nöm khöng thuíơn tiïơn nhûng thađnh
nïịp, cođn chûô quöịc ngûô cođn múâi meê, thïị mađ Ăöng
Kinh nghôa thuơc daâm maơnh daơn ăïì nghõ boê chûô
Haân, duđng quöịc ngûô thay thïị, ăoâ lađ möơt saâng
kiïịn lúân lao, duông caêm Hiïơn nay, Nhíơt Baên ngađy
cađng khuýịn khñch duđng tiïịng Anh trong caâc
trûúđng ăaơi hoơc Caâc nûúâc trong khöịi ASEAN,
nhíịt lađ Singapore, Philippine trong tûđng nöơi böơ
gia ằnh coâ thïí tuyđ nghi sûê duơng bíịt kò ngön ngûô
nađo nhûng trong giaâo duơc - ăađo taơo, trong thuê
tuơc hađnh chñnh, sinh hoaơt xaô höơi thò qui ắnh
bùưt buöơc duđng tiïịng Anh Vò thïị ăïí goâp phíìn
thuâc ăííy sûơ phaât triïín moơi mùơt xaô höơi, nïn chùng
Viïơt Nam cíìn coâ chñnh saâch tùng cûúđng hún
nûôa viïơc duđng tiïịng Anh, trûúâc hïịt lađ trong giaâo
duơc, ăađo taơo ăïí tiïịp cíơn dïî, thùỉng, höơi nhíơp vúâi
thïị giúâi trûơc tiïịp hún, síu röơng hún, hiïơu quaê
hún trong böịi caênh nûúâc ta ăaô lađ thađnh viïn WTO
3 Hoơc nhû thïị nađo?
Hoơc theo caâch thûơc nghiïơp trïn thûơc tïị víịn
ăïì thûơc nghiïơp chuâng ta cuông ăaô tûđng thíịy trong
lõch sûê nhû trong thúđi Quang Trung - Nguýîn Húơ Nhûng phaêi ăïịn giai ăoaơn nađy thûơc nghiïơp múâi chñnh thûâc trúê thađnh nöơi dung trong hïơ thöịng giaâo duơc Caâc mön hoơc trûơc tiïịp phuơc vuơ cho thûơc nghiïơm nhû Nöng hoơc, Caâch trñ, Ăõa lñ, Ăaơi söị Caâc mön hoơc cuêa Ăöng Kinh nghôa thuơc phaên aânh nhu cíìu cuêa xaô höơi, coâ möịi quan hïơ khùng khñt vúâi nhau, höî trúơ phaât triïín con ngûúđi trïn nhiïìu mùơt Phûúng phaâp daơy hoơc chuê ýịu lađ taâc ăöơng vađo ngûúđi hoơc bùìng nhiïìu ặúđng suy nghô: giaêng saâch, ăoơc baâo, bònh vùn, diïîn thuýịt, tranh luíơn, ăoâng kõch, ăoơc thú " cho pheâp hoơc trođ bađn baơc tha höì ăöịi ăaâp tûơ do, khöng phaêi nïì hađ Khöng cíìn thïí caâch gò hïịt Röìi thïm vađo ăoâ míịy bađi vïì toaân phaâp, vïì chûô quöịc ngûô, ăïí cho caâi mađ hoơc sinh hoơc vađ thi khöng traâi vúâi cöng viïơc thûơc tïị hoơ ăaô phaêi lađm"2 Nhû víơy, ăíy khöng phaêi lađ kiïíu hoơc "thíìy ăoơc, trođ cheâp" nhû caâch lađm phöí biïịn trong caâc trûúđng hoơc cho ăïịn tíơn ngađy nay víîn cođn khaâ phöí biïịn, mađ úê ăíy Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô biïịt khuýịn khñch tinh thíìn tûơ do thaêo luíơn cuêa hoơc sinh Tû tûúêng nađy quaê lađ caâch maơng Ngađy nay, möơt xaô höơi khaâ hiïơn ăaơi thûê hoêi bao nhiïu nûúâc ăaô lađm ặúơc nhû thïị, coâ leô lađ khöng nhiïìu Vađ ăiïìu nađy khaâc hùỉn vúâi nïìn cûơu hoơc, thûơc nghiïơp ñt ặúơc coi troơng, thíơm chñ cođn bõ coi khinh do aênh hûúêng nùơng nïì cuêa löịi tû duy kinh viïơn Nho gia Ăöìng thúđi cuông khaâc vúâi löịi hoơc nhöìi soơ cuêa thûơc dín Phaâp Giaâo duơc Phaâp - Viïơt lúđ ăi nöơi dung ăađo taơo thûơc nghiïơp, haơn chïị töịi ăa viïơc tiïịp cíơn khoa hoơc - kô thuíơt cuêa dín Nam Lïn aân "löịi hoơc huíịn höî", "Tûê viïịt, Thi vín" baêo thuê cuêa nhađ Nho, Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô hûúâng theo phûúng phaâp giaâo duơc hiïơn ăaơi aâp duơng cho caê ngûúđi daơy vađ ngûúđi hoơc nhùìm "ăađo taơo ra nhûông con ngûúđi coâ saâng kiïịn, coâ oâc thûơc tïị" Trïn thûơc tïị thò do chó töìn taơi trong thúđi gian khaâ lađ ngùưn nguêi (9 thaâng) trûúđng Ăöng Kinh nghôa thuơc chûa coâ ăiïìu kiïơn thûơc hiïơn hoađn chónh mö hònh thûơc nghiïơp tiïịn böơ cuêa Khaânh ÛÂng Nghôa thuơc Nhûng hoơc nhû thïị nađo cuông lađ caâi mađ chuâng ta ngađy nay cíìn kïị thûđa vađ hoơc tíơp Nïịu nhû 100 nùm trûúâc Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô biïịt caâch daơy theo hûúâng líịy ngûúđi hoơc lađ trung tím thò cho ăïịn ngađy nay chuâng ta víîn chûa lađm ặúơc Híìu hïịt úê caâc cíịp hoơc cuêa chuâng
2 Nguýîn Hiïịn Lï, 2000, Ăöng Kinh nghôa thuơc, Nxb Vùn hoaâ Thöng tin, Hađ Nöơi, tr.59.
Trang 5ta víîn duđng phûúng phaâp truýìn thöịng ăoâ lađ
ăoơc cheâp vađ löịi hoơc "veơt" nađy cođn khaâ phöí biïịn
Taơi sao chuâng ta laơi khöng lađm ặúơc nhûông viïơc
mađ 100 nùm trûúâc Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô tûđng
lađm Líịy ngûúđi hoơc lađm trung tím cuđng tûơ do
bađn baơc thaêo luíơn taơo nïn tñnh sûơ chuê ăöơng saâng
taơo trong tû duy cuêa ngûúđi hoơc Mùơt khaâc, caâc
hoaơt ăöơng ngoaơi khoaâ, phuơ khoaâ nhû diïîn thuýịt,
ăöịi thoaơi ăaô ặúơc coi troơng Taơi sao caâch ăíy
100 nùm mađ caâc thíìy giaâo trong Ăöng Kinh
nghôa thuơc ăaô nùưm ặúơc phûúng phaâp giaêng daơy
nađy vađ ăaô daơy ríịt thađnh cöng víơy mađ ngađy nay
chuâng ta biïịt ríịt roô phûúng phaâp ăoâ mađ laơi khöng
lađm ặúơc Xeât cho cuđng, caâc thíìy giaâo trong
Ăöng Kinh nghôa thuơc giaêng bùìng lođng nhiïơt
tònh lađ chñnh chûâ ñt nùưm vûông phûúng phaâp sû
phaơm Trong khi ăoâ ngađy nay giaâo viïn chuâng
ta ặúơc ăađo taơo ríịt coâ qui cuê, thûúđng xuýn ặúơc
tíơp huíịn hoơc hoêi, trao ăöíi phûúng phaâp giaêng
daơy múâi Nhûng röìi sau ăoâ thò víîn lađ "thíìy ăoơc
trođ cheâp", tíịt nhiïn muöịn lađm ặúơc thò ăođi hoêi
thò ăođi hoêi sûơ thay ăöíi tûđ caê hai phña (thíìy vađ
trođ) Nhûng trong möơt lúâp hoơc thò tiïịng noâi cuêa
ngûúđi thíìy lađ coâ giaâ trõ nhíịt, coâ sûâc aênh hûúêng
nhíịt Nhûng thíìy khöng phaêi lađ quan toađ, thíím
phaân mađ phaêi lađ nhûông võ cöị víịn nhiïơt thađnh,
hoơc víịn síu röơng, ăaơo ặâc gûúng míîu Thíìy
phaêi lõch sûơ, tön troơng nhín caâch hoơc trođ, truýìn
giaêng nhûông gò hoơc trođ cíìn Do ăoâ, thíìy phaêi
chuê ăöơng thiïịt kïị möơt phûúng phaâp hoơc hiïơu
quaê nhíịt, trong ăoâ phaêi líịy ngûúđi hoơc lađm trung
tím vađ thíìy lađ chuê trò vađ ặa ra nhûông kïịt luíơn
cuöịi cuđng Caâc buöíi thuýịt trònh, thaêo luíơn nhoâm
khöng phaêi lađ nhûông buöíi ăoơc hiïíu mađ noâ phaêi
ăuâng theo nghôa thuýịt trònh thûơc thuơ
Cöng cuöơc caêi caâch giaâo duơc chuâng ta ăang
tiïịn hađnh ăaô úê nhûông nùm ăíìu thïị kó XXI, vò thïị
nöơi dung cuêa giaâo duơc cíìn hiïơn ăaơi, giaâ trõ ûâng
duơng thûơc tiïîn töịt, coâ hiïơu quaê kinh tïị - xaô höơi
cao; giaâo duơc ăađo taơo cíìn coâ sûơ tham gia cuêa
doanh nghiïơp bùìng caâc hònh thûâc nhû doanh
nghiïơp liïn kïịt chùơt vúâi caâc trûúđng ăaơi hoơc bùìng
caâch ăùơt hađng, húơp ăöìng caâc ăïì tađi, tađi trúơ cho
sinh viïn gioêi vađ hoơ ặúơc ûu tiïn líịy vïì lađm viïơc
khi sinh viïn hoơc xong; khuýịn khñch doanh
nghiïơp ăíìu tû tađi chñnh, víơt chíịt cho moơi cíịp
hoơc vađ coâ thïí cho pheâp cú súê ăađo taơo mang tïn doanh nghiïơp tím huýịt ăoâ nïịu sûơ uêng höơ tađi chñnh ăaơt mûâc nađo ăoâ Trûúđng ăaơi hoơc nïn múđi caâc doanh nghiïơp thađnh ăaơt, gioêi vïì noâi chuýơn taơi trûúđng ăïí truýìn ăaơt kiïịn thûâc thûơc tïị cho sinh viïn vađ thíìy giaâo Nïịu nhû Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô sûêa ăöíi pheâp thi, boê hoơc vùn biïìn ngíîu, böí khuýịt thïm phíìn cíu hoêi thi ăïì tađi quöịc ngûô, toaân; loaơi nhûông kiïíu ăaânh giaâ mang tñnh hònh thûâc ăïí chuâ troơng vađo thûơc chíịt Nguýn lñ "thûơc hoơc vađ thûơc nghiïơp" cođn tiïịp tuơc ặúơc phaât huy qua khaâng chiïịn kiïịn quöịc nhûng cuông díìn tûđng bûúâc, cuđng vúâi xu thïị quan liïu hoaâ vađ bao cíịp, ăaô xú cûâng búêi nhûông giaâo ăiïìu trong ngađnh giaâo duơc Caâc cöị gùưng caêi caâch tiïịn hađnh trong suöịt nhiïìu thíơp kó qua khöng nhûông khöng khùưc phuơc ặúơc sûơ xú cûâng íịy mađ ngađy möơt sa vađo xu hûúâng thûơc duơng, quan liïu vađ xa rúđi triïịt lñ "thûơc hoơc vađ thûơc nghiïơp"
Do chó töìn taơi tron thúđi gian ngùưn, Ăöng Kinh nghôa thuơc chûa coâ ăuê thúđi gian vađ ăiïìu kiïơn hoađn chónh mö hònh thûơc nghiïơm tiïịn böơ cuêa Khaânh ÛÂng Nghôa thuơc "Nhûng hûúâng ăađo taơo cuêa Ăöng Kinh nghôa thuơc thò coâ nhiïìu neât tûúng ăöìng vúâi ắnh hûúâng giaâo duơc xaô höơi chuê nghôa
"dín töơc, khoa hoơc vađ ăaơi chuâng" Tuy víîn cođn haơn chïị vïì nhiïìu mùơt do aênh hûúêng mang tñnh chíịt thúđi ăaơi (quaâ trònh chuýín giao tûđ phaơm truđ phong kiïịn sang dín chuê tû saên) nïn chûa ăaânh giaâ hïịt vai trođ cuêa tíìng lúâp ăöng ăaêo nhíịt trong xaô höơi luâc ăoâ lađ nöng dín Nhûng Ăöng Kinh nghôa thuơc ăaô thađnh cöng trong viïơc ắnh hûúâng xíy dûơng möơt nïìn hoơc thuíơt múâi"3
Cöng cuöơc ăöíi múâi khúêi ăíìu caâch ăíy hai thíơp kó cuông bùưt ăíìu bùìng ýu cíìu "ăöíi múâi tû duy" Leô ra, giaâo duơc phaêi lađ ngûúđi díîn ặúđng thò thûơc tïị dûúđng nhû noâ leôo ăeôo bõ cuöịn theo Leô ra, noâ phaêi trúê thađnh ăöơng lûơc cuêa ăöíi múâi vađ höơi nhíơp thò dûúđng nhû noâ laơi khöng ăaâp ûâng ặúơc vúâi nhu cíìu cung cíịp nhín lûơc cho nhûông muơc tiïu quan troơng nađy
Phaêi chùng vò giaâo duơc chûa coâ möơt triïịt lñ phuđ húơp vúâi nhu cíìu ăöíi múâi vađ höơi nhíơp hay phaêi chùng vò noâ ăaô xa rúđi caâi triïịt lñ ăaô tûđng khúêi ăöơng cöng cuöơc Duy Tín caâch ăíy möơt thïị
kó "thûơc hoơc vađ thûơc nghiïơp"
3 Nguýîn Ăùng Tiïịn (cb), 1996, Lõch sûê Giaâo duơc, Nxb Giaâo duơc, tr.245.
Trang 6TÂI LIÏÅU THAM KHẪO
1 Nguyïỵn Hiïën Lï, 1967, Àưng Kinh Nghơa Thuåc, Nxb Vùn hoấ Thưng tin, Hâ Nưåi.
2 Àinh Xuên Lêm (cb), 2005, Àẩi cûúng lõch sûã Viïåt Nam, T.2, Nxb Giấo duåc, H.
3 Hâ Minh Hưìng, 2005, Lõch sûã Viïåt Nam cêån àẩi (1858 - 1975), Nxb ÀHQG TP HCM.
4 Chûúng Thêu, 1997, Àưng Kinh nghơa thuåc vâ phong trâo cẫi cấch Viïåt Nam àêìu thïë kĩ XX, Nxb Vùn hoấ Thưng
tin, H.
5 Àẩi Nam nhêët thưëng chđ, Q.13 - viïët vïì Hâ Tơnh, Vùn hoấ tuâng thû, Sâi Gôn 1965.
6 Vuä Ngổc Khấnh, 1985, Tịm hiïíu nïìn giấo duåc Viïåt Nam trûúác 1945, Nxb Giấo duåc, H.
7 Nguyïỵn Hiïën Lï, 1968, Àưng kinh nghơa thuåc, Nxb Lấ Bưëi, Sâi Gôn.
8 Àinh Trêìn Dûúng, 2000, Nghïå Tơnh vúái phong trâo cấch mẩng giẫi phống dên tưåc trong 30 nùm àêìu thïë kĩ XX,
Nxb Chđnh trõ QG, H.
9 Àinh Xuên Lêm (cb), 1997, Tên thû vâ xậ hưåi Viïåt Nam cuưëi thïë kĩ XIX, àêìu thïë kĩ XX, Nxb Chđnh trõ quưëc gia, H.
SUMMARY
THE PHILOSOPHY OF
"THÛÅC HỔC THÛÅC NGHIÏÅP" IN TONKIN SCHOOL:
A LESSON FOR TODAY'S EDUCATION
. Àưỵ Vùn Thûác . Hoâng Xuên Sún . Phđ Hiïìn Phûúng
Nowadays, education reform is being practiced step by step to link study with reality
It is the model which was set up by Tonkin School hundred years ago Tonkin School is
a suggestion, an important step for Vietnamese education The authors of this article try to study the philosophy of "thûåc hổc thûåc nghiïåp" in terms of these questions: For what purpose? What to study? And how to study?, on the basis of which some ideas and comparison with today's education have been formed