Trong nội bộ tổ chức đảng, có những cá nhân cán bộ, đảng viên, đôi.khi chỉ cần một vài người, nhất là ngưòi lãnh đạo chủ chốt suy thoái, có thể làm suy thoái cả tổ chức.[r]
Trang 1PQS.TS VŨ VÁN PHÚC - PGS.TS NGÔ VÂN THẠO
(Đồng Chủ biên)
THỊỊỊẸ HIỆN ^ PHỒNG, CHỐNG SUY THOAl
TV TUỞNG, ĐẠO BÚC, LỐI SỐNG
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ-QUỐC GIA
Trang 2Mã sô': 3KV4
Trang 3PGS.TS VŨ VẢN PHÚC - PGS.TS NGÓ VĂN THẠO
(Đồng Chủ biên)
THỰC HIỆN PHÒNG, CHỐNG SUY THOÁI
Tư TƯỞNG, ĐẠO ĐÚỦ^ LÔÌ SỐNG
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - 1 sự I THẬT»
HÀ N Ô I-2011
Trang 4TẬP THỂ TÁC GIẢ PGS.TS v ữ VĂN PHỨC - PGS.TS NGÔ VÃN THẠO
(Đồng Chủ biên) GS.TS PHỪNG HỮU PHÚ PGS.TS NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA GS.TS ĐINH XỤÂN DŨNG
PGS.TS NGUYỄN VIẾT THÔNG PGS.TS PHẠM HỒNG CHƯƠNG GS.TS TRẦN VÃN BÍNH
TS PHẠM CHIẾN KHU PGS.TS LƯƠNG KHẮC HIẾU PGS.TS ĐOÀN THỂ HANH
TS LÊ MẠNH LUÂN ThS ĐÀO MAI PHƯƠNG
Trang 5LỜI NHÀ XUẨT BẲN
Trong thời kỳ đối mói, do những nguyên nhân chủ quan và khách quan đã dẫn đến tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lốì sông trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng
đã chỉ rõ: “Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưỏng, đạo đức, lôi sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi mà còn tiếp tục diễn biến phức tạp làm giảm lòng tin của nhân dân đốì với Đảng và Nhà nưóc, đe dọa sự ổn định, phát triển của đất nưóc” Chính vì vậy, công tác phòng, chông suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lô^i sông trong cán bộ, đảng viên là vấn đề đặt ra mang tính cấp bách và cần thiết, đòi hỏi phải giải quyết.
Để góp phần tìm lời giải cho vấn đề này, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản cuôn sách N hững giải pháp và điều kiện thưc hiện phòngy chống suy thoái tư tưởngị đao
đứC) lối sống trong cán bộy đảng viên, do PGS.TS Vũ Vàn Phúc và PGS.TS Ngo Văn Thạo đồng Chủ biên.
Cuốn sách gồm có 4 chương: Chương đầu làm sáng rõ cơ sờ
lý luận của việc phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lốí sông trong cán bộ, đáng viên, đồng thời nêu kinh nghiệm từ thực tiễn giải quyết vấn đề này của một sô" nưốc khác Các chương tiếp theo làm rõ nguyên nhân, thực trạng của công
Trang 6tác phòng, chông suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lôi sông trong cán bộ, đàng viên Trên cơ sỏ đó, cuôn sách đã đề xuất các giải pháp mang tính toàn diện, đồng bộ, khả khi và điểu kiện cần thiết trong cuộc đấu tranh khó khăn, phức tạp, lâu dài này Phòng, chông suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lôi sông trong cán bộ, đảng viên ỉà vấn đề rất rộng và nhạy cảm, trong quá trình biên tập chúng tôi cô" gắng hoàn thiện cuôn sách nhưng khó tránh khỏi thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý của bạn đọc để cuôn sách được hoàn thiện hơn trong lần xuấl bản sau.
Xin giổi thiệu cuốh sách với bạn đọc.
Tháng 9 năm 2011
NHÀ XUẤT BẦN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA sự THẬT
Trang 7Chương /
cơ sở LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHỒNG, CHỐNB SỤY THOAl
rư TƯỞNG CHỊNH tr ị, đạo đúc, lố i sAng
TRONB CÁN Bộ, ĐẢNíEi VỊẾN KINH NGHIỆM
CỦỈA MỘT SỐ NUttC
I KHÁI NIỆM CHUNG VỀ Tư TƯỞNG,
Tư TƯỞNG CHÍNH TRỊ, ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG;
1 Tư tưỏng, tư tưỏng chính trị, suy thoái tư tưỏng chính trị ■
a) Tư tưởng, tư tường chính trị
- K hái niệm tư tưởng uà tư tưởng chính trị
Thuật ngữ tư tưỏng có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp là Idéa (hình tượng) và hiện nay có nhiều định nghĩa khác
nhau Khái quát chung lại, tư tưởng có thể hiểu là hình
thức biểu hiện của ý thức xã hội, là kết quả của quá trình Iihận thức hiện thực khách quan, biểu thị những lợi ích ít nhiều có tính phổ biến của con người, của giai cấp và của
xã hội
Trong phạm trù tư tưởng, có tư tưởng của mỗi cá nhân,
Trang 8của một giai cấp, một tầng lớp hay nhóm xã hội Nội dung tư tưởng của mỗi cá nhân rất phong phú liên quan đến nhận thức và lĩnh vực hoạt động của họ Tuy nhiên, trong xã hội có giai cấp đốì kháng, mỗi cá nhân đều thuộc một tầng lớp, giai cấp xã hội nhất định, có lợi ích giông nhau trong các quan hệ lợi ích của xã hội Trong cuộc đấu tranh giành và bảo vệ lợi ích của giai cấp mình, lẽ tự nhiên tư tưỏng của họ mang tính giai cấp thể hiện ra là
tư tưởng chính trị
Trong lịch sử phát triển xã hội, các giai cấp đại diện cho một phường thức sản xuâ't đã phát triển tư tưởng của giai cấp mình thành hệ thống lý luận, học thuyết chính trị làm vũ khí lý luận để đấu tranh giành hoặc giữ chính quyền vì lợi ích của họ
Thuật ngữ chính trị xuất hiện từ khi xã hội phân chia
thành giai cấp và từ khi xuất hiện nhà nước Trưổc hết chính trị đưỢc hiểu là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mốì quan hệ giữa các giai cấp tầng lớp xã hội, mà cốt lõi là vấn đề giành chính quyển, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nưốc, nên chính trị cũng được hiếu là quan hệ đặc biệt giữa các giai cấp, các lực lượng xã hội có liên quan đến vấn đề nhà nước Chính trị còn được hiểu là hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước, là quan hệ giữa công dân các nhóm xã hội> các giai cấp với nhà nước; quan hộ giữa các dân tộc trong một quốc gia với nhà nước và quan hệ giữa các nhà nưốc vổi nhau
Về hình thức, khái niệm tư tưởng chính trị được cấu thành từ hai thuật ngữ: tư tưởng và chính trị
Tư tưởng chính trị thuộc ý thức xã hội, là những tư
Trang 9tưỏng phản ánh những quan điểm, những vấn để chính trị
cơ bản dựa trên những lợi ích của một giai cấp trong xã
hội Từ cách tiếp cận trên, có thể hiểu tư tưỏng chính trị là toàn bộ các quan điểm chính trị của một giai cấp, phản ánh quyền lợi của một giai cấp, là phương thức hoạt động
để bảo đảm lợi ích của giai cấp ấy trong quan hệ với các giai cấp, tầng lốp khác trong xã hội Tư tưởng chính trị là một hình thái ý thức xã hội bên cạnh các hình thái tư tưởng triết học, pháp quyền, đạo đức, tôn giáo , trong đó
tư tưởng chính trị chi phối các hình thái tư tưởng khác
Tư tưồng chính trị có thể là tiên tiến hoặc lạc hậu Tư tưởng chính trị tiên tiến, thường là của giai cấp đại diện cho lực lượng tiến bộ của thòi đại, có khả năng nắm bắt bản chất, quy luật vận động và phát triển xã hội, nên có thể dự báo được khả năng phát triển, đưa ra phưdng hưống, định hướng hoạt động chính trị đúng đắn cho toàn
xã hội, điều đó thể hiện tính vượt trước của tư tưởng chính trị tiến bộ, khoa học Ngược lại, tư tưởng chính trị của các giai cấp đã lạc hậu, lỗi thời so vói sự phát triển của lịch sử,
có mục tiêu bảo vệ lợi ích riêng của họ, là sự kìm hãm sự phát triển của xã hội
Tư tưởng chính trị (đặc biệt là hệ tư tưỏng chính trị)
có vai trò quan trọng đốì với sự phát triển xă hội Tư tưởng chính trị cúa giai cấp cầm quyền có tác động trở lại
cơ sỏ kinh tế và có thể làm thay đổi cơ sỗ kinh tế Tư tưỏng chính trị thâm nhập vào các lĩnh vực của đời sống tinh thần xã hội, chi phối các lĩnh vực pháp lý, đạo đức, tôn giáo Tác động tích cực hay tiêu cực của tư tưởng chính trị phụ thuộc vào tính chất tiến bộ, cách mạng
9
Trang 10hoặc phản tiến bộ, phản cách mạng của giai cấp mang tư
tưởng đó
Tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân (chủ nghĩa Mác - Lênin, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân) là sự kết hỢp giữa ý thức chính trị của giai câ"p vô sản được phát triển trong cuộc đấu tranh chông chủ nghĩa tư bản và lý luận khoa học về chủ nghĩa xã hội Nó không chỉ là sự thể hiện lợi ích của giai cấp công nhân mà còn là khoa học vê
sự giải phóng con ngưồi và loài người; dẫn dắt giai cấp công nhân và nhân dân lao động, nhân loại tiến bộ đấu tranh xoá bỏ áp bức, bất công, xây dựng xã hội mới tôl đẹp, phù hợp với quy luật phát triển và tiến bộ xã hội Vì vậy, chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ tư tưởng chính trị khoa học và cách mạng nhất Đảng ta khẳng định “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưỏng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động”*
Biểu hiện của tư tưỏng chính trị cộng sản chủ nghĩa trong cán bộ, đảng viên theo các cấp độ sau:
+ Mức độ nhận thức về những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưỏng Hồ Chí Minh - nền tảng
tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng
+ Sự trung thành, kiên định với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, vối con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; thống nhất với quan điểm, đưòng lốỉ của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nưởc
+ Ý thức trách nhiệm và việc chấp hành Điều lệ Đảng, các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, các nguyên tắc tổ chức
1, Điều lệ Đảng khóa X và một số quy định hướng dẫn thi hành,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, tr 9-10.
Trang 11sinh hoạt và hoạt động của Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ
+ Sự cảnh giác, tính tích cực, kiên quyết trong đấu tranh vối các nhận thức lệch lạc, những luận điệu sai trái; làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hoà bình” của các thê lực thù địch
Những biểu hiện của tư tưởng chính trị là căn cứ để đánh giá sự suy thoái tư tưởng chính trị cúa cán bộ, đảng viên hiện nay
- Cấu trúc và mối quan hệ của tư tưởng chính trị với các thành tô'khác của hệ tư tưởng
Tư tưởng chính trị được tạo thành trong sự thống
nhất, tác động qua lại của các yếu tô" cơ bản sau đây;
Một là, tri thức chính trị.
Đầy là yếu tô cơ bản, quan trọng nhất của tư tưỏng chính trị, bao gồm tri thức lý luận chính trị và tri thức kinh nghiệm chính trị Tri thức lý luận chính trị là hệ thống các quan điểm, tư tưởng về chính trị, do các nhà tư tưởng, lý luận của một giai cấp nhất định nghiên cứu, xây dựng nên trên cơ sỏ khái quát thực tiễn chính trị Tri thức
lý luận mang tính trừu tượng, tính khái quát cao, đem lại hiểu biết sâu sắc về bản chất, quy luật của các quan hệ chính IrỊ và sự kiện chính trị Vì vậy, nó như là kim chỉ nam soi đưòng, chỉ đạo hành động thực tiễn chính trị của con người, làm cho hoạt động của họ mang tính tự giác Nó giúp cho con người hiểu biết, giác ngộ về chính trị, hình thành học vấn, phẩm chất, năng lực hoạt động chính trị của cá nhân Tri thức lý luận chính trị còn có khả năng
11
Trang 12vượt trước, dự báo khuynh hướng vận động và phát triển của đòi sống chính trị
Tri thức kinh nghiệm chính trị là những tư tưởng, quan điểm, sự hiểu biết, vốn sống của con người, được hình thành khi họ trực tiếp tham gia vào các hoạt động, các phong trào chính trị Xét về nguồn gốc, tri thức lý luận chính trị được hình thành từ tri thức kinh nghiệm chính trị Nhưng quá trình hình thành tri thức lý luận lại không diễn ra một cách tự phát, đòi hỏi phải có hoạt động lý luận
tự giác của con người Để phát triển tư duy lý luận chính trị cần chú ý đến các hoạt động giáo dục, bồi dưỡng lý luận chính trị, nghiên cứu lý luận chính trị
Hai là, tình cảm, niềm tin và ý chí chính trị.
Tình cảm, niêm tin, ý chí chính trị có vai trò quan trọng trong hình thành động lực thúc đẩy hành động chính trị, tạo nên động cơ chính trị cho mỗi người
Tinh cảm chính trị là loại tình cảm cấp cao, liên quan
đến sự thoả mãn hay không thoả mãn nhu cầu tinh thần của con người và nói lên thái độ của con người đốì với những mặt, những hiện tượng chính trị khác nhau trong đời sống xã hội Nó bao gồm lòng yêu nưóc, tinh thần quốc
tế chân chính, nghĩa vụ, danh dự, lưdng tâm, tình cảm giai cấp, sự nhạy cảm chính trị, sự cao thượng, lòng trung thành, sự ngạc nhiên và hoài nghi khoa học Tình cảm chính trị là một trong những động lực mạnh mẽ đối với con ngưòi, đối với mỗi dân tộc, thúc đẩy họ hành động đế đấu tranh bảo vệ chân lý giữ vững niềm tin vào lý tưỏng cách mạng
Niềm tin là sự thừa nhận tính chân lý trong sự tồn tại
Trang 13của các sự vật, hiện tượng, diễn biến của các quá trình mà không cần chứng minh Niềm tin chính trị được hình thành trên cơ sở kinh nghiệm chính trị thực tiễn, tri thức khoa học, lập trường thê giới quan duy vật biện chứng và tình cảm chính trị tích cực
Niềm tin chính trị có niềm tin khoa học và niềm tin
mù quáng Niềm tin khoa học được hình thành từ kết quả của sự nhận thức đúng đắn, sâu sắc về lý tưởng chính trị
đã lựa chọn, mang tính ổn định, vững chắc, ngay cả trong tình huống chính trị không thuận chiều Ngược lại, niềm tin chính trị mù quáng dễ bị dao động, thậm chí phản bội lại lý tưởng khi tình thế chính trị rơi vào trạng thái khó khăn, phức tạp Niềm tin chính trị có vị trí quan trọng trong tư tưởng chính trị và đóng vai trò to lớn trong hoạt dộng chính trị - xã hội Nó quy định mục đích, hành vi của
cá nhân và tập thể trong hoạt động chính trị, định hướng
sự tìm kiếm những phương tiện để đạt tới mục đích đó
Ý chí chính trị của con ngưòi được hình thành, biến
đổi và phát triển tuỳ theo những điều kiện chính trị xã hội - lịch sử nhất định, phản ánh các quan hệ chính trị và lợi ích chính trị của một giai cấp Tính chất của ý chí chính trị được quyết định ở chỗ đại diện cho lợi ích của giai cấp nào, dân tộc nào Xu hướng của ý chí chính trị tuỳ theo vai trò của các giai cấp khác nhau và tuỳ theo tính chất của lừng thòi đại Giá trị của ý chí chính trị không chỉ được xem xét ở chỗ ý chí đó mạnh, yếu, cao thưỢng, thấp hèn như thế nào mà còn ở chỗ ý chí đó hướng vào cái gì, thể hiện trong thái độ tham gia vào công việc chung và hoạt động chính trị - xã hội
13
Trang 14B a là, lý tưỏng.
Lý tưởng là quan niệm hình ảnh về chế độ xã hội
được coi là hoàn thiện nhất, phù hợp với lợi ích kinh tế, chính trị của một tập đoàn xã hội nào đó là mục đích cuối cùng của những ước vọng và hoạt động của tập đoàn
xã hội ấy Trong lịch sử ý thức xã hội đã hình thành những lý tưởng tiến bộ và cả những lý tưởng phản động
Lý tưỏng tiến bộ phù hỢp với khuynh hướng phát tnển khách quan của xã hội và là cơ sỏ tư tưởng của những phong trào cách mạng Ngược lại, lý tưởng phản động là
quan niệm của các giai cấp đã lỗi thòi so vối thời đại, đi
ngược lại tiến trình phát triển của xã hội Lý tưởng không chỉ là động lực kích thích hoạt động chính trị mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương thức, phương tiện hoạt động chính trị
Như vậy, tư tưởng chính trị bao gồm nhiều yếu tô" cấu thành, từ nhận thức đến thái độ, từ niềm tin, ý chí đến lý tưởng; từ động cđ tư tưởng đến hành vi chính trị thực tiễn, trong đó tri thức chính trị là bộ phận cơ bản Khi tư tưởng chính trị mang tính ổn định vững chắc thì nó sẽ trỏ thành thuộc tính của nhân cách Xét từ phạm vi các hình thái ý thức xã hội, tư tưởng chính trị có mốì quan hệ chặt chẽ với các thành tô' khác của ý thức xã hội và là quy luật phát triển của ý thức xã hội
- Những nhân tô'tác động đến tư tưởng chính trị + Những nhân tô khách quan
Những nhân tố khách quan ảnh hưởng đến tư tưởng chính trị bao gồm: các điều kiện kinh tê - xà hội; điều kiện