Có hơn một nửa (51,7% ) sinh viên chưa thường xuyên thực hiện theo đúng quy trình giải quyết vấn đề. = 0,884) có thể khẳng định không có sự khác biệt có ý nghĩa về mặt thống kê giữa điểm[r]
Trang 1JOURNAL OF SCIENCE OF HNUE Educational Sci., 2014, Vol 59, No 8, pp 42-53 This paper is available online at http://stdb.hnue.edu.vn
PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
Trần Lương
Khoa Sư phạm, Trường Đại học Cần Thơ
Tóm tắt.Bài báo đề cập đến khái niệm kĩ năng giải quyết vấn đề, phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho siên viên„ thực trạng kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ và nguyên nhân của thực trạng Có 81% sinh viên hiều đúng khái niệm kĩ năng giải quyết vấn đề, 92,2% sinh viên cho rằng kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề là rất cần thiết, 98,6% sinh viên quan tâm đến kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, 48% sinh viên biết được quy trình giải quyết vấn đề, 48,3% sinh viên thường xuyên thực hiện theo đúng quy trình giải quyết vấn đề Kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên đạt hiệu quả trung bình ( ¯X = 3, 25).
Nguyên nhân làm cho kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên chưa cao là do chưa có biện pháp phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên một cách phù hợp Vì vậy, chúng tôi đã thiết kế và thực nghiệm biện pháp phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên Trường Đại học Cần Thơ thông qua việc dạy học chuyên đề “Kĩ năng giải quyết vấn đề”.
Kết quả thực nghiệm cho thấy, sau khi thực nghiệm, kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên tăng lên một cách đáng kể.
Từ khóa: Phát triển, kĩ năng, vấn đề, giải quyết vấn đề, kĩ năng giải quyết vấn đề.
1 Mở đầu
Kĩ năng giải quyết vấn đề là một trong những kĩ năng sống cơ bản, đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của mỗi con người Trong cuộc sống con người nói chung và sinh viên nói riêng đều luôn có những vấn đề đòi hỏi cần phải được giải quyết Thực tiễn cho thấy, nếu chúng
ta có kĩ năng giải quyết vấn đề hay nói cách khác nếu chúng ta giải quyết vấn đề đúng đắn, phù hợp sẽ mang lại sự thành công và hạnh phúc cho chúng ta và cho người khác Ngược lại nếu chúng
ta giải quyết vấn đề không phù hợp sẽ mang lại cho chúng ta sự thất bại (hành vi sai trái, hành vi phạm pháp, ) và có thể gây nên những phiền muộn cho những người xung quanh Cho đến nay
đã có một số tài liệu nghiên cứu về kĩ năng giải quyết vấn đề như [1,3,6,7], Nhưng chưa có đề tài nào nghiên cứu “Phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên Trường Đại học cần Thơ” Trong khi đó thực trạng cho thấy, kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ chưa cao Vì vậy, nghiên cứu biện phát phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên Trường Đại học Cần Thơ để phát triển kĩ năng này cho họ là hết sức cần thiết
Ngày nhận bài: 15/03/2014 Ngày nhận đăng: 25/11/2014.
Liên hệ: Trần Lương, e-mail: tluong@ctu.edu.vn.
Trang 22 Nội dung nghiên cứu 2.1 Phương pháp nghiên cứu
Tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa để nghiên cứu xây dựng cơ sở lí luận, nghiên cứu thực trạng và đề ra biện pháp pháp phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên Đồng thời các phương pháp này còn được sử dụng để nghiên cứu thực nghiệm biện pháp phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên Trường Đại học Cần Thơ; Thiết kế bảng hỏi để khảo sát thực trạng kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ, thực trạng biện pháp phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên Trường Đại học Cần Thơ và thực trạng kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên trước và sau thực nghiệm Tổ chức thực nghiệm biện pháp phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên Trường Đại học Cần Thơ
để khẳng định tính khả thi và tính hiệu quả; Sử dụng phần mềm SPSS for Windows để xử lí số liệu nghiên cứu thực trạng và thực nghiệm
2.2 Kết quả nghiên cứu
2.2.1 Khái niệm kĩ năng giải quyết vấn đề
Theo Nguyễn Công Khanh “kĩ năng giải quyết vấn đề là khả năng xác định được bản chất vấn đề, đưa ra được các giải pháp mang tính hệ thống, đánh giá, chọn được giải pháp phù hợp để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả và triệt để” [3]
Huỳnh Văn Sơn cho rằng “Kĩ năng giải quyết vấn đề là sự giải quyết có kết quả những vấn
đề nảy sinh trong hoạt động hàng ngày của con người bằng cách tiến hành đúng đắn các thao tác, hành động trên cơ sở vận dụng những tri thức và kinh nghiệm của chủ thể” [5]
Tóm lại, kĩ năng giải quyết vấn đề là khả năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống một cách phù hợp và hiệu quả bằng cách vận dụng những tri thức, kinh nghiệm, thái độ
2.2.2 Khái niệm phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên
Phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên là làm cho khả năng giải quyết các vấn
đề trong cuộc sống của họ một cách phù hợp và đạt hiệu quả hơn bằng các tác động giáo dục chuyên biệt
2.2.3 Thực trạng về kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ
* Nhận thức của sinh viên về khái niệm kĩ năng giải quyết vấn đề
Chúng tôi đã đưa ra khái niệm về kĩ năng giải quyết vấn đề: “Kĩ năng giải quyết vấn đề là khả năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống một cách phù hợp và hiệu quả bằng cách vận dụng những tri thức, kinh nghiệm, thái độ” để thăm dò ý kiến của sinh viên Kết quả thể hiện ở Bảng 1 Bảng 1 cho thấy, trong các mức độ nhận thức về khái niệm kĩ năng giải quyết vấn, số sinh viên đồng ý và hoàn toàn đồng ý với khái niệm kĩ năng giải quyết vấn chiếm 81% cao hơn số sinh viên hoàn toàn không đồng ý, không đồng ý và phân vân với 19% Từ đó có thể khẳng định phần lớn sinh viên (81%) hiểu đúng về khái niệm kĩ năng giải quyết vấn Tuy nhiên vẫn còn 19% sinh viên chưa hiểu đúng khái niệm kĩ năng giải quyết vấn Kiểm định (ANOVA) từng cặp giữa các năm cho thấy với mức ý nghĩa (sig = 0,813), có thể khẳng định không có sự khác biệt có ý nghĩa
về mặt thống kê giữa điểm trung bình các mức độ nhận thức của sinh viên giữa các năm học về
Trang 3khái niệm kĩ năng giải quyết vấn Kiểm định Gamma cho thấy với mức ý nghĩa (sig = 0,823) có thể kết luận năm học không có liên quan đến việc nhận thức của sinh viên về khái niệm kĩ năng giải quyết vấn Hiểu biết về khái niệm kĩ năng giải quyết vấn của sinh viên ở các năm học là tương đương nhau
Bảng 1 Mức độ nhận thức của sinh viên về khái niệm kĩ năng sống
Các mức độ nhận thức của sinh viên
về kĩ năng giải quyết vấn đề
* Nhận thức của sinh viên về sự cần thiết của kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện
kĩ năng giải quyết vấn đề
Bảng 2 Nhận thức của sinh viên về sự cần thiết của kĩ năng giải quyết vấn đề
và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề
Mức độ cần thiết
Đại đa số (99,2%) sinh viên có nhận thức đúng đắn về sự rất cần thiết của kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề Tuy nhiên vẫn còn một số ít (0,8%) sinh viên chưa có nhận thức đúng đắn về kĩ năng này
Trang 4Kiểm định (ANOVA) từng cặp giữa các năm cho thấy: Với mức ý nghĩa (sig.= 0,907) có thể khẳng định không có sự khác biệt có ý nghĩa về mặt thống kê giữa điểm trung bình mức độ nhận thức về sự cần thiết của kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên giữa các năm học Kiểm định Gamma cho thấy: Với mức ý nghĩa (sig = 0,473), có thể kết luận năm học không có liên quan đến mức độ nhận thức về sự cần thiết của kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên Mức độ nhận thức
về sự cần thiết của kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên ở các năm học là tương đương nhau
* Nhận thức của sinh viên về quy trình giải quyết vấn đề
Bảng 3 cho thấy, có 52% số sinh viên chưa biết được các bước giải quyết vấn đề Chỉ có 48% số sinh viên biết được các bước giải quyết vấn đề Điểm số trung bình nhận thức của sinh viên về các bước giải quyết vấn đề ở mức 3,46 là ở dưới mức “biết rõ”
Biết được các bước giải quyết vấn đề là cơ sở, tiền đề để sinh viên ra quyết định để giải quyết vấn đề một cách chính xác và có hiệu quả Ngược lại sẽ dẫn đến việc sinh viên giải quyết vấn đề một cách cảm tính, theo chủ nghĩa kinh nghiệm sẽ mang lại nhiều rủi ro và nguy cơ
Bảng 3 Nhận thức của sinh viên về quy trình giải quyết vấn đề
Biết quy trình giải quyết vấn đề
* Thực trạng về việc sinh viên giải quyết vấn đề theo đúng quy trình giải quyết vấn đề
Quy trình giải quyết vấn đề bao gồm: Bước 1, nhận thức (nhận diện) vấn đề Bước 2, đưa ra những phương án giải quyết Bước 3, phân tích các phương án đã được đưa ra Bước 4, quyết định lựa chọn phương án giải quyết tốt nhất (tối ưu) Bước 5, thực hiện quyết định (thực thi giải pháp) Bước 6, kiểm tra, đánh giá việc ra quyết định và thực hiện quyết định
Việc giải quyết vấn đề theo đúng quy trình sẽ đem lại hiệu quả, thành công
Số sinh viên thường xuyên giải quyết vấn đề theo đúng quy trình là 39,7%, chiếm số lượng lớn nhất Đứng thứ hai là số sinh viên thỉnh thoảng giải quyết vấn đề theo đúng quy trình chiếm 35,2% Số sinh viên hiếm khi giải quyết vấn đề theo đúng quy trình là 12% đứng thứ ba Tiếp theo sau là số sinh viên rất thường xuyên giải quyết vấn đề theo đúng quy trình chiếm 8,6% Đứng cuối cùng là 4,6% sinh viên không bao giờ giải quyết vấn đề theo đúng quy trình
Trang 5Vậy, số sinh viên rất thường xuyên và thường xuyên giải quyết vấn đề theo đúng quy trình tương đối ít, chỉ chiếm 48,3% Có hơn một nửa (51,7% ) sinh viên chưa thường xuyên thực hiện theo đúng quy trình giải quyết vấn đề Điểm trung bình (3,35) là khá thấp, tương đương mức
“thỉnh thoảng”
Bảng 4 Thực trạng về việc sinh viên giải quyết vấn theo đúng quy trình giải quyết vấn đề
Thực hiện theo đúng quy trình giải quyết vấn đề
Kiểm định (ANOVA) từng cặp giữa các năm cho thấy: Với mức ý nghĩa (sig = 0,884) có thể khẳng định không có sự khác biệt có ý nghĩa về mặt thống kê giữa điểm trung bình về việc thực hiện theo đúng quy trình giải quyết vấn đề của sinh viên giữa các năm học Kiểm định Gamma cho thấy: Với mức ý nghĩa (sig = 0,908), có thể kết luận năm học không có liên quan đến việc thực hiện theo đúng quy trình giải quyết vấn đề của sinh viên Việc thực hiện theo đúng quy trình giải quyết vấn đề của sinh viên ở các năm học là tương đương nhau
* Thực trạng về việc sinh viên giải quyết vấn đề theo một số cách khác
Bảng 5 Mức độ các cách giải quyết vấn đề của sinh viên
Cách giải quyết vấn đề
Mức độ
1 = Rất thường xuyên
2 = thường xuyên
3 = Thỉnh thoảng
4 = Hiếm khi
5 = Không bao giờ
X
Quyết định ngay không cần đắn
đo, suy nghĩ
2,91
Hỏi ý kiến người khác rồi quyết định theo
2,91
Nhờ người khác quyết định thay mình
3,07
Trang 6Bảng 5 cho thấy, có 29,2% sinh viên thường xuyên và rất thường xuyên quyết định ngay không cần đắn đo, suy nghĩ khi giải quyết vấn đề Việc sinh viên khi gặp vấn đề thì quyết định ngay không cần đắn đo, suy nghĩ có thể đem lại nhiểu rủi ro và hậu quả là rất khó lường và kết quả
có thể không được như mong muốn Đây là cách làm chưa phù hợp để giải quyết vấn đề
Sinh viên khi gặp vấn đề thường xuyên và rất thường xuyên hỏi ý kiến người khác rồi quyết định theo chiếm 29,6% Việc sinh viên khi gặp vấn đề thường hỏi ý kiến người khác rồi quyết định theo có thể do họ chưa có kĩ năng giải quyết vấn đề, thiếu tự tin vào bản thân và quá lệ thuộc vào người khác
Có 32,3% sinh viên khi gặp vấn đề thường xuyên và rất thường xuyên nhờ người khác quyết định thay Điều này thể hiện họ hoàn toàn lệ thuộc vào người khác, không có lập trường, quan điểm riêng của mình, sợ mình làm sai Trong khi đó, cuộc sống có nhiều vấn đề đòi hỏi mỗi người phải
tự mình phải quyết định, tự mình phải giải quyết vấn đề Tuy nhiên khi gặp những vấn đề mà tự mình rất khó để ra quyết định và giải quyết thì nên cần có sự giúp đỡ của người khác Nhưng quyết định cuối cùng phải là của chính mình
Có 19,8% sinh viên thường xuyên và rất thường xuyên lúng túng khi giải quyết vấn đề, tức
là họ không biết giải quyết vấn đề như thế nào,
Thường xuyên và rất thường xuyên bỏ qua khi giải quyết vấn đề có 26,6% sinh viên
* Thực trạng về sự quan tâm của sinh viên đối với kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề
Bảng 6 Thực trạng về sự quan tâm của sinh viên đối với kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề
Bảng 6 Thực trạng về sự quan tâm của sinh viên đối với kĩ năng giải quyết vấn đề
việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề
Mức độ quan tâm
Đa số (98,6%) sinh viên có thái độ quan tâm và rất quan tâm đến kĩ năng giải quyết vấn đề
và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề Tuy nhiên vẫn còn một số rất ít (1,4%) sinh viên có thái độ chưa quan tâm đối với kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề Kiểm định (ANOVA) từng cặp giữa các năm cho thấy: Với mức ý nghĩa (sig = 0,403), có thể khẳng định không có sự khác biệt có ý nghĩa về mặt thống kê giữ năm thứ nhất và năm thứ ba Kiểm định Gamma cho thấy với mức ý nghĩa (sig =0,438), có thể kết luận năm học không có liên
Trang 7quan đến mức độ quan tâm của sinh viên đến kĩ năng giải quyết vấn đề Mức độ quan tâm đến kĩ năng giải quyết vấn đề giữa các năm học là như nhau
* Hiệu quả của việc giải quyết vấn đề của sinh viên
Kiểm định (ANOVA) cho thấy, với mức ý nghĩa (sig = 0,001), có thể khẳng định có sự khác biệt có ý nghĩa về điểm số trung bình giữa 4 năm học Bảng thống kê mô tả cho thấy điểm số trung bình tăng dần khi năm học tăng Kết quả kiểm định t từng cặp giữa 4 năm học cho thấy chỉ có sự khác biệt có ý nghĩa giữa điểm số trung bình năm thứ 1 và năm thứ 4, giữa điểm số trung bình năm thứ 2 và năm thứ 4
Bảng 7 Hiệu quả của việc giải quyết vấn đề của sinh viên
Hiệu quả của việc giải quyết vấn đề
Kiểm định Gamma cho thấy với mức ý nghĩa (sig = 0,0), có thể kết luận năm học có liên quan đến điểm số trung bình hiệu quả của việc giải quyết vấn đề của sinh viên Năm học càng tăng thì điểm số trung bình càng cao
* Nguyên nhân làm cho kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên chưa cao
Kết quả khảo sat thực trạng cho thấy, có 81,7% sinh viên cho rằng kĩ năng giải quyết vấn
đề chưa cao là do Chưa có biện pháp phát triển kĩ năng này phù hợp
Qua kết quả khảo sát thực trạng, chúng tôi có một số nhận xét chung:
Phần lớn sinh viên hiều đúng khái niệm kĩ năng giải quyết vấn đề, xem kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề là rất cần thiết, quan tâm đến kĩ năng giải quyết vấn đề và việc rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề Có 51,7% sinh viên chưa thường xuyên thực hiện theo đúng quy trình giải quyết vấn đề Hiệu quả của việc giải quyết vấn đề của sinh viên chỉ ở mức trung bình Nguyên nhân làm cho kĩ năng giải quyết vấn đề của sinh viên chưa cao là do chưa
có biện pháp phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên một cách phù hợp