Ebook Bệnh tuyến tiền liệt và thực đơn phòng chữa trị - Trường Đại Học Quốc Tế Hồng Bàng

Viêm tuyến tiền liệt mạn chỉ sốt nhẹ, thường hay đi tiểu đêm và kéo theo cả viêm bàng quang tái phát... Biểu hiện lâm sàng:[r]

THựạ ĐỊrM_ PHÒriÌGCHVATRI

Tứ sách

YH O C VẦ CHĂM SÓC

SỨC KHOẺ GIA ĐÌNH

íĩ(m

TUYẾN TIỀN LIỆT

&

THựC ĐỚN PHÒNG CHỮA TRỊ

HẢI MINH

BẸNH

TUYÊN TIÊN IIỆT

&

T H ự C ĐỞN PHÒNG CH Ữ A T R I

NIIÀ Xl^ẤT BẢN \'A n IIỔA t h ô n g t in

LỜI GIỚI THIỆU

Nếu như phụ nữ lo lắng tới bệnh ung thư vú, thì mối bận tăm của nam giới là các chửng bệnh liên quan đến tuyến tiền liệt.

Tuy nhiên, không p h ải ai củng nhận biết rõ tuyến tiền liệt là gì Tuyến tiền liệt thực chất là một phần của bộ phận sinh dục nam Vị trí của tuyến tiền liệt

ở dưới bàng quang, bao quanh niệu đạo, có kích cỡ như một quả óc chó N hiệm vụ chính của nó là cung cấp chất lỏng cho tinh binh khi “xuất trận”.

Vì tuyến tiền liệt “ẩn giấu” bên trong, nên nam giới chẳng mấy khi đ ể ý đến nhưng nếu nó có vấn đề, bạn

sẽ thấy ngay.

Thường gặp nhất là tuyến tiền liệt bị sưng, phì đại Khi đời sống ngày càng được cải thiện, tuổi thọ được nâng lên thì cùng với đó là sự p h ổ biến của căn bệnh u xơ tuyến tiền liệt (Benỉgn Prostatic Hyperplasia - BPH) Tại Việt Nam, hiện có tới 65-70%

số nam giới trong độ tuổi từ 45-75 mắc căn bệnh này

và tuổi càng cao thì tỷ lệ mắc bệnh càng lớn BPH đứng thứ hai trong các bệnh về tiết niệu (sau sỏi), ơ

độ tuổi 50, khoảng 50% quý ông có bệnh này, tỷ lệ này tăng lên 70% ở độ tuổi 70 và hơn 90% ở độ tuổi trển 80 ở Mỹ, hơn một nửa đàn ông từ 60-70 tuổi và khoảng 90% từ 70-90 tuổi có triệu chứng của BPH Trong số này, có đến quá nửa số bệnh nhân bị rối loạn tiểu tiện đến mức p h ải điều trị.

Người bệnh sẽ bị ốm sốt, đau buốt khi tiểu tiện, tiểu tiện nhỏ giọt, dòng nước tiểu yếu, khó đi tiểu khi “buồn”, thậm chí có lẫn chút ìnáu trong nước tiểu và luôn có cảm giác mệt mỏi.

Ánh hưởng của bệnh làm 58% đàn ông p h ả i hạn

c h ế dùng đồ uống trước khi đi xa; 40% hạn c h ế tham

dự xem phim , văn nghệ; 62% tránh những nơi không

có nhà vệ sinh Hầu hết trong s ố họ còn không th ể ngồi xe liên tục hơn 2 giờ, hạn c h ế các hoạt động th ể thao ngoài trời, không dám uống nước trước khi đi ngủ, ngủ không trọn giấc

Chứng sưng phình ờ tuyến tiền liệt p h ổ biến hơn

là bệnh ung thư tuyến tiền liệt, nhưng có th ể chúng

là bạn đồng hành với nhau, vì chúng có triệu chứng giống nhau Song như vậy không có nghĩa tuyến tiền liệt bị sưng phình là sẽ dẫn đến bệnh ung thư

Trong khi phỉ đại tuyến tiền liệt (u xơ tuyến tiền liệt) và ung thư tuyến tiền liệt dược nói tới nhiều còn bệnh viêm tuyến tiền liệt lại rất ít được nhắc tới Đó

là một bệnh thường xảy ra ở những nam trề tuổi với những triệu chứng như luôn buồn tiểu hay đi đ ái dắt, buốt, rát, thường kèm theo đau cả vùng chậu nhỏ, bẹn

và vùng dưới thắt lưng.

Bệnh viêm tuyến tiền liệt có th ể biểu hiện ở nhiều dạng:

Type I- Viêm nhiễm khuẩn cấp: Triệu chứng thường xuất hiện bất ngờ, bao gồm : sốt và rét, có cảm giác như bị cúm, đau ở tuyến tiền liệt, ở phần dưới thắt lưng hoặc ở vùng sinh dục, đ á i dắt, đau rát hoặc khó khăn khi đi tiểu, đôi khi trong nước tiểu, trong tinh dịch có máu, đau khi xuất tỉnh.

Viêm tuyến tiền liệt cấp là một bệnh nghiêm trọng, cần p h ải đi viện điều trị kịp thời.

Type II- Viêm tuyến tiền liệt nhiễm khuẩn mạn tinh: Triệu chứng gần giống như viêm cấp nhưng

p h át triển chậm hơìi và không nguy hiểm bằng viêm cấp Viêm tuyến tiền liệt mạn chỉ sốt nhẹ, thường hay

đi tiểu đêm và kéo theo cả viêm bàng quang tái phát Type III- Viêm tuyến tiền liệt mạn không nhiễm khuẩn: Đảy là loại p h ổ biến nhất Nói chung các biểu hiện và triệu chứng của dạng này giống với type II, nhưng hầu như không bị sốt.

Tuy nhiên sự khác nhau chính là không thấy vi khuẩn khi làm xét nghiệm nước tiểu và trong dịch của tuyến tiền liệt Có khi có các tế bào mủ trong nước tiểu.

Type IV- Viêm tuyến tiền liệt không có triệu chứng: không cần xử lý.

Bệnh viêm tuyến tiền liệt rất khó chẩn đoán một phần vì triệu chứng của nó khá giống với một số bệnh khác, ví dụ như bệnh viêm nhiễm bàng quang hoặc niệu đạo.

Điều trị bệnh viêm tuyến tiền liệt không đơn giản nhưng trong nhiều trường hợp bằng những biện pháp

xử lý kh ác nhau và tự chăm sóc có thể khống ch ế và giảm bớt triệu chứng Người bệnh cần kết hợp với bác

sĩ đ ể có k ế hoạch điều trị, bao gồm : thuốc, vật lý trị liệu và p h ải phẫu thuật nêu như cần thiết.

T«}nếQ li^n liệl

Ttụt irlnig

PHẦN 1

CHỬC NĂNG VÀ BỆNH LÝ TUYẾN TIỀN LIỆT

I—

□

t-'ặ

>

□

h

I

z

m

1 Chức năng của tuyến tiển liệt

Tuyến tiền liệt (TTL) nằm ngay dưới bàng quang Tuyến tiền liệt ôm gọn lấy phần niệu đạo sát với bàng quang

- Các ống tinh xuất phát từ tinh hoàn, đưa các tinh trùng tới tuyến tiền liệt Tại đây, tinh trùng được hòa trộn với chất tiết do tuyến tiền liệt tiết ra Chất tiết này chiếm khối lượng lớn của tinh dịch, có tác dụng nuôi dưỡng và vận chuyển tinli trùng Khi phóng tinh, chất tinh dịch này sẽ được đẩy vào niệu đạo Tuyến tiền liệt không đóng vai trò trong việc thải nước tiểu, không có liên quan gì tới hoạt động cương dương Nhưng nó có tham gia vào cơ chế phóng tinh

và có thể gây ra các rối loạn tiểu tiện khi phát triển phì đại mô tuyến, gây chèn ép vùng cổ bàng quang - niệu đạo

2 Bệnh tuyến tiền liệt, biểu hiện và nguyên nhân gây bệnh

- Bệnh phổ biến là, bệnh phì đại lành tmh tuyến tiền liệt (còn gọi là u xơ tuyến tiền liệt) Bàng quang

bị chẹt bởi khối u ngay ở vùng cổ bàng quang

2.1 u xơ tuyến tiền liệt - Phì đại tuyến tiền liệt

Bệnh u xơ tuyến tiền liệt là một sự tăng kích thước

của tuyến tiền liệt ở nam giới trung niên và cao niên

Trong u xơ tiền liệt tuyến, tuyến tiền liệt tăng kích thước và ép vào niệu đạo và bàng quang, gây khó khăn cho tiểu tiện Nó gây nên triệu chứng tiểu klìông hết, tiểu nhiều lần, tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu và tiểu khó Có rất ít mối liên hệ giữa các triệu chứng của u xơ tiền liệt tuyến với ung thư tuyến tiền liệt

Lúc mới sinh, tuyến tiền liệt bằng cỡ hạt đậu Hà Lan Tuyến này lớn dần và khi đến tuổi dậy thì tuyến tiền liệt lớn rất nhanh Đến tuổi 25 tuyến tiền liệt phát triển đầy đủ

Tuy nhiên đa số dàn ông lại trải qua giai đoạn phát triển tuyến tiền liệt lần thứ hai Khi đến tuổi ngoài 40 các tế bào trong phần giữa của tuyến tiền liệt - nơi tuyến tiền liệt bao quanh tiết niệu - bắt đầu sản sinh nhanh hơn bình thường Khi các mô trong vùng lớn lên, chúng thường chèn ép niệu đạo và cản trở dòng nước tiểu Phì tuyến tiền liệt lành tứứi là thuật ngữ khoa học dùng cho tình trạng này, thường gọi là PBH

Dù viêm hay phì đại tuyến tiền liệt, đều không đồng nghĩa với ung thư, nhưng cả hai đều là nhân

tố thuận lợi cho sự hình thành của ung bướu ác tính Khi còn trẻ đàn ông cần tuyến tiền liệt để châm rửiớt hỗ trợ cho chức năng sản xuất của Hnh hoàn

B

5-ỉ s Q

z

t

h-

<iij-□

lỊỊỊ

h

>

p

h

I

z

<LŨ-m

Nhưng vừa bước qua ngưỡiìg cửa của độ tuổi 50 thì nhiều người bắt đầu tiểu són, tiểu rát, tiểu không ra

do tiền liệt tuyến bỗng lứìiên phình bụng tăng thê tích Quan điểm "đổ tội" cho tiền liệt tuyến, càng bất công hơn là nhiều gia chủ không hề biết tuyến này trước đó đã nhiều năm "đưa đầu chịu trận" trước đủ loại độc châ"t, nội sinh cũng như ngoại lai Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy tuyến tiền liệt trên thực tế

là nơi tích luỹ các chất oxy-hoá Tuổi đời càng cao, tuyến tiền liệt càng quá tải với chất phế thải Bằng chứng là tiền liệt tuyến bắt đầu viêm tây từ tuổi 25, phì đại nhiều hơn từ tuổi 45, và ung thư xuất hiện khi qua tuổi ngũ tuần Chửih vì thế mà nam giới từ tuổi trung niên cần tìm đến thầy thuốc khi vừa phát hiện triệu chứng rối loạn tiểu tiện hay dấu hiệu tiểu ra máu hoặc có máu trong tinh dịch

Tuy vậy, tình trạng này có mức độ nghiêm trọng khác nhau và không phải lúc nào cũng gây rắc rối

Chỉ có khoảng Vi người bị phì đại tuyến tiền liệt là

có những triệu chứng đáng chú ý hoặc gây tìrứi trạng khó chịu phải tìm đến bác sĩ

Các triệu chứng có t h ể là:

- Dòng nước tiểu yếu

- Bí tiểu

- Tiểu tiện ngắt quãng

- Nước tiểu nhỏ giọt khi tiểu tiện xong

- Tiểu nhiều vào ban đêm

- Không thể tiểu hết nước tiểu trong bàng quang Nếu bạn không thể tiểu hết nước tiểu trong bàng quang thì BPH có thể trở thành một nỗi đe doạ nghiêm trọng cho sức khoẻ Bàng quang thường đầy nước tiểu có thể dẫn đến tái nhiễm trùng bàng quang

và hại thận

Biểu hiện lâm sàng:

Biểu hiện lâm sàng trong bệnh viêm tuyến tiền liệt rất đa dạng Hcfn nữa, không ít trường hợp, chứng trạng và bệnh tình không tỷ lệ thuận với nhau Thí

dụ, một số bệnh nhân trong dịch TTL có lẫn rất nhiều mủ, nhưng không có biểu hiện khác thường; trong khi đó một số bệnh nhân có những chứng trạng lâm sàng rất trầm trọng, nhưng kết quả kiểm tra dịch TTL lại thấy bình thường, hoặc gần bình thường Đại thể, các triệu chủng thường gặp trong viêm tuyến tiền liệt (VTTL) có thể phân loại theo những nhóm như sau:

Cảm giác dị thiêng ở điêng tiểu: Tiểu tiện nhiều

lần, nhất là về đêm; triệu chứng này thường xuất hiện sớm nhất và kéo dài lâu ngày Tiểu tiện gấp (niệu câ"p), cảm giác mót tiểu xuâT hiện đột ngột, phải tiểu tiện ngay Tiểu tiện đau hoặc buốt, nhất là khi bắt đầu đi tiểu hoặc tiểu tiện gần xong

Niác tiểu biến đổi: Thẫm màu hoặc vẩn đục Một số

bênh nhân, nước tiểu có màu trắng như sữa Có người sáng dậy thấy có chất dịch dứih ở đầu niệu đạo Một

số người khi đi xa về, sau khi làm việc nặng, hoặc khi

đi đại tiện, thây có chất dịch ri ra ở niệu đạo

Đau cục bộ: Đau tức ở vị trí "hội âm", giang môn,

sau niêu đạo; có thể đau tinh hoàn hoặc dưcíng vật, đau lan lên vùng xương mu, thắt lưng, bẹn, phía trong đùi

Chức năng tình dục dị thiêng: Dương vật bột khởi

thất thường, xuất tinh sớm, rối loạn cương

| ‘ 1

Phương phấp chẩn đoán:

Thường chỉ cần siêu âm sẽ thấy tuyến tiền liệt to

ra Để phân biệt với ung thư thì làm xét nghiêm PSA, (bình thường PSA<4 mg/ml, nếu PSA>10 mg/ml

e(0-'D Ã

z

h

<Ị ịj

-J

'<s

h

.2

>

ế

I

ĩ.

<ÍD-ầ

thì phải chọc qua trực tràng để sirửi thiết tìm tế bào ung thư

Nguyên nhân gãy bệnh:

Nguyên nhân dẫn đến viêm tuyến tiền liệt rất phức tạp Bệnh có thể phát sinh do nhiễm khuẩn hoặc virus, nhưng cũng có thể do râ"t nhiều nguyên nhân khác Tới nay, y học hiện đại vẫn chưa có một

hệ thống lý luận nhất quán về nguyên nhân viêm tuyến tiền liệt, và cũng chưa tìm ra thuốc đặc trị Theo quan điểm hiện hành, viêm tuyến tiền liệt có thể liên quan đến các nhân tố như nhiễm khuẩn, miễn dịch, đặc điểm thể chất và tâm lý, sung huyết Tuyến tiền liệt sung huyết là một trong sô" những nguyên nhân dễ dẫn đến viêm tuyến tiền liệt nhất

Vì vậy, trong sinh hoạt thường ngày, cần đặc biệt lưu ý tới những tình huống dễ dẫn đến sung huyết TTL, như sau:

Ham muốn tình dục quá độ, thủ dâm quá nhiều,

hoặc giao hợp bị gián đoạn, vì một s ố nguyên lứiân

nào đó

Huyêt "hội âm" (ở giữa hậu môn và tinh hoàn) bị chèn ép trực tiếp, do đi xe đạp, xe máy, cưỡi ngựa, ngồi quá lâu

Rượu có thể khiến cho TTL bị sung huyết và dẫn đến trạng thái hưng phấn tình dục tạm thời

Bị cảm lạnh; Khi bị lạnh, thần kinh giao cảm trong TTL bị kích thích, khiến áp lực niệu đạo gia tăng, kích thích TTL gây nên sung huyết

Do viêm tuyến tiền liệt luôn có những biểu hiện lâm sàng râ"t phức tạp, bệnh tình thường kéo dài

và râ"t hay tái phát Nếu không được chữa trị triệt

để, rất dễ dẫn đến viêm niệu đạo, viêm bàng

quang, viêm túi tinh, viêm tinh hoàn, rối loạn chức năng sừih dục, vô sinh Vì vậy, hiện tại viêm tuyến tiền liệt vẫn là một trong số các bệnh nan y trong Nam khoa

Trong Đông y cổ truyền, các triệu chứng VTTL

được mô tả trong phạm vi các chứng "tinh trọc",

"lao lâm" và "bạch dâm" Kết quả nghiên cứu lâm sàng gần đây cho thấy, thuốc "hoạt huyết hóa ứ" của Đông y có tác dụng chống tắc nghẽn các tiểu quản trong TTL và khắc phục tình trạng rối loạn chức năng của các cơ (cơ nâng hậu môn, cơ hình trái lê) vùng đáy chậu; thuốc "kiện tỳ" có tác dụng tăng sức co bóp của cơ trơn trong TTL; thuốc "bổ thận"

có tác dụng điều hòa quá trình tiết dịch TTL; thuốc

"trừ thâ'p" có tác dụng chống ứ đọng dịch TTL

Tại Việt Nam hiện nay có tới 65% đến 70% số nam giới trong độ tuổi từ 45 đến 75 mắc căn bệnh này Phần lớn trong số đó đã phải trải qua phẫu thuật ít nhâ't là một lần Điều này gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và sinh hoạt của người bệnh

Tại Hoa Kỳ, hơn một nửa đàn ông độ tuổi từ 60 đến 70 và khoảng 90% ở độ tuổi từ 70 đến 90 có triệu chứng của u xơ tiền liệt tuyến Một số trong đó

có triệu chứng nặng đến mức cần điều trị

c/ié độ ăn uống cho bệnh u xơ tuyến tiền liệt:

Dù phì đại tiền liệt tuyến không là bệnh nan y, nhưng nếu chỉ trông mong vào thuốc như biện pháp chữa cháy thì thật sai lầm Trái lại, như đã phân tích, viêm hay phì đại tiền liệt tuyến là điều hầu như bất

- 1^

B

s

2

khả kháng trước tình trạng môi trường ngày càng ô nhiễm nặng nề Vấn đề chỉ là làm sao để tuyến tiền

<Ịịj

-_I

•<ỊỊJ

h

□

h

1

2

<&

m

liệt đến lúc nào đó phải viêm cứ viêm, có phì đại thì đành chịu phì đại, nhuhg đừng biến thể ác tữửi Thay vì phải dùng đến hoá chất tổng hợp, chế độ dinh dưỡng thường ngày sẽ đóng góp râT tích cực cho việc phòng và chữa bệnh

Những thực phẩm nên dùng:

Tất cả món ăn từ đậu nành và đậu xanh để nhờ hoạt chất thực vật có tác dụng tưcfng tự nội tiết tố, có thể ức chế phản ứng viêm tấy trong tuyến tiền liệt Tất cả các loại cải, đặc biệt là bắp cải, để mượn châT kháng oxy-hoá trong lá cải làm phương tiện giải độc cho tiền liệt tuyến

Giá sống, để giảm thiểu nguy cơ biến thể ác tính thông qua hoạt chất kháng ung thư như daifzein, genisteừi

Cà chua để mượn lycopin trong vỏ trái cà làm lá chắn chống ung thư

Các loại cá biển dồi dào dầu béo 3-Omega như cá saba, cá hồi, cá mòi làm phương tiên trung hoà hoạt tính của các chất gây viêm Với người không thích ăn

cá thì mè đen là giải pháp tliay thế nhờ cũng chứa nhiều 3-Omega

Những thực phẩm nên tránh:

Mỡ động vật cũng như các món ăn béo như patê gan, sốt mayonnaise, bơ, món ăn chiên mỡ nổi vì đó

là những yếu tố tăng cường hoạt từih của men 5- alpha reductase, nguyên nhân dẫn đến tình trạng viêm tấy của tuyến tiền liệt

Châ't đạm động vật quá cao trong mỗi lần ăn Theo nhiều nhà nghiên cứu, nam giới từ tuổi 50 không nên có hơn lOOg thịt trong mỗi bữa ăn nếu muốn phòng ngừa bệnh tiền liệt tuyến