Một số giải pháp đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục ở nước ta hiện nay

Để thực hiện tốt chủ trương đó, cần thiết phải triển khai đồng bộ các giải pháp, đó là: đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền trong toàn xã hội; huy động nguồn lực củ[r]

MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XÃ HỘI HOÁ GIÁO DỤC

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

HUỲNH TIỂU PHỤNG (*)

TÓM TẮT

Xã hội hoá giáo dục (XHHGD) là một chủ trương mang tính toàn diện và đồng bộ Để

thực hiện tốt chủ trương đó, cần thiết phải triển khai đồng bộ các giải pháp, đó là: đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền trong toàn xã hội; huy động nguồn lực của các ngành, các cấp, các tổ chức và cá nhân để phát triển giáo dục – đào tạo; đổi mới công tác quản lí, giao quyền và trách nhiệm cho các nhà trường; phát triển các mô hình giáo dục mới, đáp ứng nhu cầu học tập thường xuyên, suốt đời của mọi người; tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lí của Nhà nước đối với công tác XHHGD

Làm sao cho mọi người nhận thức được rằng XHHGD không ch là nh ng đóng góp

về tài chính mà quan trọng hơn là làm thay đổi nhận thức của xã hội về vai tr của giáo dục, coi giáo dục là động lực để phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển

ABSTRACT

Education socialization is a comprehensive and uniform policy To implement this policy, it is necessary to carry out comprehensive solutions They are: To promote the dissemination of information in the society; to mobilize resources of all sectors, levels, organizations, and individuals to develop education and training; to innovate management, to give power and accountability for schools; to develop new education models to satisfy people’s whole - life study demand; to strengthen the Party's leadership and the Government’s management of the education socialization

How to make people realize that education socialization is not only financial contributions but also changes of the social perception of the role of education, which is a force to develop economy-society and investing in education is investing in development

1 ĐẶT VẤN ĐỀ (*)

Con người luôn sống trong các trình độ

xã hội nhất định Con người bao giờ cũng

là “con người xã hội” Để xã hội tồn tại và

phát triển, giáo dục được xem như là một

nhân tố đảm bảo cho sự phát triển Giáo

dục có quan hệ mật thiết và vai trò to lớn

đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi cá

nhân, gia đình, cộng đồng dân tộc trong xu

(*) Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh

thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hoá Giáo dục mang giá trị xã hội, sản phẩm của giáo dục là sản phẩm của xã hội Mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục được quy định bởi yêu cầu của một chế độ xã hội nhất định Vì thế, không được tách rời giáo dục ra khỏi đời sống xã hội; không có giáo dục đứng ngoài xã hội; không có xã hội nào có thể phát triển mà không gắn với vai trò lịch sử của giáo dục

Phát triển giáo dục là nhiệm vụ của

từng gia đình và của toàn thể cộng đồng

Trong quá trình giáo dục, người học luôn

luôn nhận được sự tác động từ nhiều phía:

gia đình, nhà trường, dòng họ, cộng đồng

làng xã, các đoàn thể quần chúng, các lực

lượng xã hội…) nhưng được tổ chức, điều

khiển, điều chỉnh theo hướng của mục tiêu

giáo dục do nhà nước quy định và quản lí

thống nhất, thông qua luật pháp và cơ chế

chính sách

Giáo dục được xã hội hỗ trợ về mọi

mặt trong quá trình phát triển Người đi

học, từng gia đình và toàn xã hội thụ

hưởng mọi giá trị do giáo dục mang lại

Sản phẩm giáo dục được xã hội thẩm định

và sử dụng phục vụ yêu cầu phát triển ngày

càng cao của xã hội

Thuật ngữ xã hội hoá (XHH) được

dùng khá phổ biến trong một số lĩnh vực

thuộc khoa học xã hội để chỉ quá trình

biến một “cá thể” (con người, một hiện

tượng xã hội, một công cụ lao động, một

quá trình sản xuất…) nghèo nàn về bản

chất xã hội trở thành một “cá thể” mang

bản chất xã hội sâu sắc và phong phú; làm

cho con người từ một thực thể tự nhiên

trở thành một thực thể xã hội, một “tổng

hòa các mối quan hệ xã hội”, như K.Marx

đã từng nhấn mạnh

XHHGD là quá trình đổi mới phương

thức tổ chức hoạt động trong lĩnh vực giáo

dục-đào tạo (GD&ĐT), tạo cơ chế và động

lực phát triển giáo dục, thực hiện công

bằng xã hội trong giáo dục, đáp ứng kịp

thời yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá

(CNH-HĐH) đất nước trong thời kì mở cửa

hội nhập quốc tế và toàn cầu hoá XHHGD

là đổi mới phương thức tổ chức hoạt động

trong lĩnh vực GD&ĐT, tạo cơ chế và

động lực phát triển GD&ĐT, thực hiện

công bằng xã hội trong giáo dục; thay đổi

cách vận hành và hình thức hoạt động để mọi nguồn lực cả về tài chính, vật chất và trí tuệ trong xã hội đều được phát huy; chuyển giao một phần công việc của các cơ quan nhà nước cho các tổ chức, tập thể, cá nhân làm dưới sự quản lí của nhà nước

2 CÁC CHỦ TRƯƠNG VỀ XHHGD XHHGD là một quan điểm cơ bản, có tính chất chiến lược trong xây dựng và phát triển giáo dục Làm cho hoạt động giáo dục vốn là hoạt động có tính chuyên môn nghiệp vụ của một thiết chế xã hội, ngành GD&ĐT trở thành một hoạt động rộng lớn, sâu sắc, toàn diện, thâm nhập vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội (kinh tế, chính trị, văn hoá, khoa học - kĩ thuật…) Vì thế, không phải xem giáo dục như là một đối tượng tác động của XHH mà là “XHH cách làm giáo dục”

XHHGD không chỉ đơn thuần là việc huy động nhân dân đóng góp tiền của, vật chất mà là một chủ trương mang tính toàn diện và đồng bộ Chủ trương này được thể

hiện ở những nội dung sau đây:

2.1 XHHGD là một hoạt động nằm trong hệ thống hoạt động của nền giáo dục nước nhà

Xuất phát từ quan điểm cơ bản, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, Đảng

ta khẳng định giáo dục là sự nghiệp của toàn dân, toàn xã hội Sự nghiệp đó đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lí của Nhà nước Nhà nước phải chăm lo tốt nhất cho sự nghiệp giáo dục Vì thế, cùng với việc đầu tư cơ sở vật chất mở mang trường lớp, xác định mục tiêu phát triển, xây dựng chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, chuẩn bị đội ngũ giáo viên, sách giáo khoa, Nhà nước còn phải huy động mọi lực lượng, mọi tiềm năng của xã

hội tham gia vào sự nghiệp giáo dục Toàn

dân và toàn xã hội tự nguyện tham gia xây

dựng trường lớp, tham gia chăm sóc và

giáo dục thế hệ trẻ với mọi khả năng của

mình và trước tiên là luôn luôn nêu gương

tốt cho thế hệ trẻ làm theo, tất cả mọi việc

làm của mọi công dân trong xã hội đều

hướng tới xây dựng một môi trường giáo

dục trong sáng, lành mạnh để thế hệ trẻ

học tập và trưởng thành

Như vậy, có thể nói XHHGD là hoạt

động nằm trong hệ thống hoạt động của

nền giáo dục nước nhà và có mối quan hệ

chặt chẽ, khăng khít với tất cả các hoạt

động giáo dục khác và rộng hơn, XHHGD

còn có mối quan hệ khăng khít với các

nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất

nước XHHGD bao gồm những hoạt động

hết sức đa dạng, mang tính toàn diện và

đồng bộ của các lực lượng xã hội hỗ trợ

cho công tác giáo dục của nhà trường

2.2 XHHGD là sự huy động toàn dân

tham gia vào sự nghiệp giáo dục

XHHGD là phải huy động toàn dân

tham gia vào sự nghiệp giáo dục toàn diện

thế hệ trẻ đang theo học trong các nhà

trường Việc dạy và học trong nhà trường

không đơn thuần là việc của các thầy cô

giáo, mà đó còn là việc của phụ huynh và

các tổ chức đoàn thể ngoài xã hội, mà ở

đây vai trò Đoàn thanh niên và Đội thiếu

niên rất quan trọng Phụ huynh, người lớn

sống gương mẫu, tôn trọng pháp luật, giữ

gìn kỉ cương phép nước, có đời sống lành

mạnh chính là sự đóng góp tốt nhất cho

việc xây dựng lí tưởng và giáo dục đạo đức

cho học sinh Bởi vậy, điều đáng quan tâm

số một trong việc thực hiện XHHGD ở

từng địa phương chính là việc phải xây

dựng bằng được môi trường sống lành

mạnh, có văn hoá Không làm được việc

này, dù có xây trường học đẹp, dù có cố gắng vận động tất cả trẻ em đi học, dù có cải thiện đời sống giáo viên bao nhiêu chăng nữa, việc giáo dục con em trong các trường học vẫn chỉ dừng ở kết quả phiến diện, bề ngoài mà thôi

2.3 XHHGD phải hướng đến việc tạo

ra một phong trào toàn dân đi học, toàn dân tự học, tự nâng cao trình độ văn hoá của mình

XHHGD còn được thể hiện ở phong trào toàn dân đi học, toàn dân tự học, tự nâng cao trình độ văn hoá của mình, tất cả nhằm góp phần nâng cao trình độ dân trí của toàn xã hội Những năm qua, nhiều địa phương, nhiều bộ ngành, nhiều tổ chức xã hội nghề nghiệp, nhiều dòng họ đã khởi xướng, duy trì và mở rộng phong trào xã hội học tập Hội khuyến học Việt Nam đi đầu trong việc tổ chức các trung tâm giáo dục cộng đồng, các hội trong Liên hiệp các hội khoa học kĩ thuật Việt Nam, Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam và nhiều hội khác đã mở nhiều trung tâm đào tạo, mở nhiều khoá đào tạo, phổ biến, nâng cao kiến thức cho mọi tầng lớp nhân dân ở từng địa phương trong phạm vi toàn quốc Phải khẳng định đây là một trong những thành công nổi trội của hoạt động XHHGD

trong thời gian qua

2.4 XHHGD phải đặt trong sự quản

lí của nhà nước

XHHGD phải đặt trong sự quản lí của Nhà nước, đây là một nguyên tắc bất di bất dịch Nhà nước quản lí các hoạt động giáo dục thông qua hệ thống pháp luật, thông qua các cơ chế chính sách, tạo mọi điều kiện để các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp và các cá nhân có thể tham gia đóng góp vào phát triển giáo dục Bởi vậy nêu

cao trách nhiệm quản lí của chính quyền và

của ngành GD&ĐT từ trung ương xuống

địa phương, chính là tạo ra động lực tốt

nhất cho XHHGD Chính quyền và ngành

giáo dục các cấp nên thường xuyên hợp tác

chặt chẽ và khuyến khích các tổ chức đoàn

thể, các tổ chức xã hội, các cộng đồng dân

cư, các dòng họ có nhiều sáng kiến và việc

làm cụ thể đóng góp cho sự nghiệp phát

triển giáo dục ở từng địa phương

Để XHHGD luôn luôn phát triển đúng

hướng, cần có sự lãnh đạo tuyệt đối và toàn

diện của các cấp uỷ Đảng Bên cạnh việc

chăm lo giáo dục cán bộ đảng viên gương

mẫu chấp hành dường lối, chính sách của

Đảng và Nhà nước, các cấp ủy Đảng cần

chú trọng hướng dẫn cho chính quyền và

các tổ chức đoàn thể, xã hội như: Đoàn

thanh niên, Đội thiếu niên, Hội khuyến

học, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh, Hội

nông dân… những định hướng cụ thể cho

các hoạt động xã hội hoá giáo dục

3 CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH

XHHGD

3.1 Đẩy mạnh công tác thông tin

tuyên truyền trong toàn xã hội về chủ

trương, nội dung XHHGD của Đảng và

Nhà nước

XHHGD là một vấn đề vừa có ý nghĩa

lí luận, vừa có ý nghĩ thực tiễn phong phú

Việc nắm vững những vấn đề cơ bản của

XHHGD giữ vai trò quan trọng trong việc

thực hiện hiệu quả hoạt động này Tuy

nhiên, trong những năm qua công tác tuyên

truyền, quán triệt chủ trương về XHHGD

chưa được thực hiện đúng mức, dẫn tới

một bộ phận không nhỏ quần chúng nhân

dân, cán bộ, đảng viên chưa nhận thức đầy

đủ, đúng đắn quan điểm của Đảng và Nhà

nước về XHHGD Các văn bản quy phạm

pháp luật liên quan đến công tác XHHGD chậm được ban hành Một số mô hình chuyển đổi và mô hình hoạt động của các

cơ sở giáo dục được khẳng định, nhưng khó nhân rộng

Vì thế, cần phải đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền trong toàn xã hội về chủ trương, nội dung XHHGD của Đảng

và Nhà nước Trước tiên, cần làm cho mọi người dân hiểu rằng, tư tưởng XHHGD không phải xuất phát từ những khó khăn trước mắt của ngành giáo dục khi nền kinh

tế chuyển sang cơ chế thị trường mà là từ bản chất của giáo dục, từ quy luật hình thành nhân cách con người như một sản phẩm, đồng thời còn như một chủ thể của

xã hội, bởi vì môi trường xã hội là một yếu

tố khách quan có tác dụng quyết định không nhỏ trong việc đào tạo nhân lực, nhân tài cho xã hội

XHHGD không chỉ là những đóng góp

về tài chính mà quan trọng hơn là làm thay đổi nhận thức của xã hội về vai trò của giáo dục, coi giáo dục là động lực để phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư cho giáo dục

là đầu tư cho phát triển

Công tác thông tin tuyên truyền cần làm thường xuyên, sinh động, đa dạng và

có hiệu quả trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong các buổi sinh hoạt chi bộ,

cơ quan, xí nghiệp, sinh hoạt đoàn thể, thôn xóm và tổ dân phố, v.v từ đó tạo nên

sự đồng thuận sâu sắc và ý thức trách nhiệm của mỗi người dân và cộng đồng xã hội trong việc chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục Trong đó, cần chú ý đúng mức công tác vận động và tuyên truyền ở các doanh nghiệp và nhà hảo tâm

3.2 Huy động nguồn lực của các

ngành, các cấp, các tổ chức kinh tế - xã

hội và cá nhân để phát triển GD&ĐT

Sau 6 năm thực hiện Nghị quyết

05/2005/NQ-CP của Chính phủ, công tác

XHHGD tiếp tục đạt được những kết quả

quan trọng Ngân sách Nhà nước chi cho

giáo dục hằng năm đều tăng Thực hiện

chương trình kiên cố hoá trường học, trong

6 năm qua, Chính phủ huy động gần 8

ngàn tỉ đồng và ngân sách các địa phương

đóng góp hơn 5 ngàn tỉ đồng để xây dựng

và đưa vào sử dụng hơn 80 nghìn phòng

học kiên cố

Trong cơ cấu chi cho giáo dục từ ngân

sách Nhà nước đã bố trí ưu tiên cho vùng

sâu, vùng xa, vùng khó khăn, vùng biên

giới hải đảo Do đó, các cơ sở giáo dục tiếp

tục phát triển, số người đi học không

ngừng tăng lên, củng cố và giữ vững kết

quả xoá mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học

và thực hiện chủ trương phổ cập giáo dục

THCS

Bên cạnh sự đầu tư của Nhà nước là

chính, ngành GD&ĐT còn nhận được sự

đầu tư, hỗ trợ về các mặt từ các tổ chức xã

hội, doanh nghiệp, tập thể, cá nhân trong

và ngoài nước

Sự hỗ trợ đó góp phần tích cực, có hiệu

quả vào việc xây dựng cơ sở vật chất

trường, lớp học, thư viện, nhà ở công vụ

cho giáo viên, mua sắm các thiết bị hiện

đại phục vụ đổi mới phương pháp dạy và

học, giúp đỡ những học sinh có hoàn cảnh

khó khăn, v.v Mỗi địa phương đều có cách

làm sáng tạo để huy động nguồn lực phát

triển sự nghiệp giáo dục Các trường đại

học cũng đã có nhiều biện pháp huy động

nguồn vốn từ doanh nghiệp nước ngoài tài

trợ cho các hoạt động đào tạo

3.3 Tiếp tục đổi mới công tác quản lí,

giao quyền và trách nhiệm cho các nhà trường trong việc tự chủ tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự và hoạt động GD&ĐT

Thực tiễn cho thấy, nhiều trường học được giao quyền tự chủ về tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự và các hoạt động của mình đều phát huy được sự năng động, sáng tạo trong quản lí, điều hành, sử dụng

có hiệu quả các nguồn lực, nâng cao chất lượng GD&ĐT, uy tín và thương hiệu của nhà trường được khẳng định trong xã hội Đồng thời, với việc đổi mới cơ chế quản lí trong nhà trường, cần phải đổi mới chế độ học phí theo hướng ngoài phần hỗ trợ của Nhà nước theo khả năng ngân sách, học phí cần bảo đảm trang trải chi phí cần thiết cho giảng dạy, học tập và có tích lũy

để đầu tư phát triển nhà trường, bước đầu

đủ bù đắp chi phí thường xuyên

3.4 Phát triển các mô hình giáo dục mới đáp ứng nhu cầu học tập thường xuyên, suốt đời của mọi người, mọi nơi, mọi trình độ và mọi lứa tuổi

Chủ trương xây dựng một nền giáo dục cho mọi người đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công Tại phiên họp đầu tiên (ngày 3/9/1945), Chính phủ lâm thời đã ra lời kêu gọi chống giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm Nhiệm vụ chống giặc dốt được xếp thứ hai sau nhiệm vụ chống giặc đói Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu Vì vậy, người nêu vấn đề phải làm cho dân ai cũng

có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành

Sự nghiệp CNH-HĐH đòi hỏi chúng ta phải đổi mới toàn diện quá trình GD&ĐT, chấn hưng nền giáo dục nước nhà theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá

và hội nhập quốc tế

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ: “Chuyển dần

mô hình giáo dục hiện nay sang mô hình

mở - mô hình xã hội học tập, với hệ thống

học tập suốt đời; đào tạo liên tục, liên

thông giữa các bậc học, ngành học; xây

dựng và phát triển hệ thống học tập cho

mọi người và những hình thức học tập,

thực hành linh hoạt, đáp ứng nhu cầu học

tập thường xuyên; tạo nhiều khả năng cơ

hội khác nhau cho người học, bảo đảm

công bằng xã hội trong giáo dục”

Trong thời đại ngày nay, giáo dục

thường xuyên (GDTX), giáo dục suốt đời

đã trở thành xu thế chủ đạo của giáo dục

thế kỉ XXI Các quốc gia trên thế giới

đang tích cực chuyển đổi hệ thống giáo

dục, chương trình và phương pháp giáo

dục nhằm xoá bỏ mọi ngăn cách trong các

nhà trường, hướng đến một xã hội học tập

thực sự

GDTX luôn gắn với cộng đồng, mục

tiêu của nó nhằm tạo nguồn nhân lực, phục

vụ cho những nhiệm vụ kinh tế - xã hội của

từng địa phương nên cách tổ chức của nó

thường bám chắc trong từng cộng đồng

Hiện nay, ở nước ta đang phát triển những trung tâm GDTX cấp tỉnh và huyện, những trung tâm học tập cộng đồng tại xã/ phường Để các mô hình giáo dục này hoạt động có hiệu quả cần có sự quan tâm của các ngành, các cấp

3.5 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lí của Nhà nước đối với công tác XHHGD

Nền giáo dục nước ta là nền giáo dục

xã hội chủ nghĩa, nền giáo dục của dân, do dân và vì dân Các chủ trương, chính sách XHHGD liên quan trực tiếp và gián tiếp quyền và lợi ích của gần một triệu nhà giáo

và hàng chục triệu học sinh, sinh viên - con

em các tầng lớp nhân dân Do đó, trong quá trình thực hiện XHHGD vừa cần tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, vừa bảo đảm sự quản lí thống nhất của chính quyền Nhà nước, giữ vững mục tiêu giáo dục và đào tạo

Tóm lại, XHHGD là một trong những chủ trương lớn để phát triển nền giáo dục nước nhà của Đảng ta Để đẩy mạnh XHHGD cần thực hiện tốt các giải pháp

mà chúng tôi đề xuất

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (2006), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

2 Nghị quyết 05/2005/NQ-CP, ngày 18/4/2005 của Chính phủ Về đẩy mạnh xã hội hoá các

hoạt động giáo dục, y tế, văn hoá và thể dục, thể thao

3 Phạm Xuân Thanh (2008), Một số giải pháp góp phần đẩy mạnh XHHGD, Báo

Nhân dân