Bài giảng Quản lí trong giáo dục mầm non

Nguyên tắc này có vai trò quan tr ng trong lí luận và thực ti n qu n lí giáo d c.[r]

TRƯỜNG ĐẠI H C PHẠM VĂN ĐỒNG

KHOA S Ư PHẠM TỰ NHIÊN

TỔ GIÁO DỤC MẦM NON -    -

Ths Nguy ễn Th Thiện

Năm 2016

1

M C L C

M C L C 1

M C TIÊU C A H C PH N 4

Ch ơng 1: NH NG V N Đ CHUNG V QU N LÝ GIÁO D C 5

1.1 M t số khái ni m cơ b n v qu n lí và qu n lí giáo d c 5

1.1.1 Khái ni m chung v qu n lí 5

1.1.2 Khái ni m qu n lí giáo d c 6

1.2 M c tiêu qu n lí giáo d c 7

1.2.1 Khái ni m m c tiêu qu n lí giáo d c 7

1.2.2 H thống m c tiêu qu n lí giáo d c 7

1.3 Chức năng qu n lí giáo d c 8

1.3.1 Khái ni m chức năng qu n lí 8

1.3.2 Phân lo i chức năng qu n lí giáo d c 8

1.4 Nguyên tắc qu n lí giáo d c 10

1.4.1 Khái ni m nguyên tắc qu n lí 10

1.4.2 H thống các nguyên tắc qu n lí: 10

1.5 Ph ơng pháp qu n lí giáo d c 13

1.5.1 Khái ni m ph ơng pháp qu n lí giáo d c 13

1.5.2 Các ph ơng pháp qu n lí giáo d c 13

1.6 Quá trình qu n lí giáo d c 18

1.6.1 Khái ni m 18

1.6.2 Các giai đo n c a quá trình qu n lí giáo d c 18

1.7 Hình thức qu n lí giáo d c 19

1.8 Thông tin trong qu n lí giáo d c 19

1.8.1 Khái ni m chung v thông tin và thông tin qu n lí 19

2

1.8.2 Các hình thức thông tin trong qu n lí giáo d c 20

1.8.3 Các yêu c u c a thông tin trong qu n lí giáo d c 20

1.8.4 Các b c khai thác, x lí thông tin trong qu n lí giáo d c 20

Ch ơng 2:CÔNG TÁC QU N LÍ TR NG M M NON 22

2.1 Khái quát chung v tr ng m m non 22

2.1.1 V trí c a tr ng m m non 22

2.1.2 Nhi m v và quy n c a tr ng m m non: 22

2.1.3 Cơ c u t chức b máy c a tr ng m m non 22

2.1.4 Các lo i hình tr ng, l p m m non 26

2.2 Cán b qu n lý tr ng m m non 26

2.2.1 Vai trò, nhi m v và quy n h n c a ban giám hi u tr ng MN 26

2.2.2 Yêu c u đối v i cán b qu n lí tr ng m m non 28

2.3 Nghi p v qu n lí tr ng m m non 30

2.3.1 Lập k ho ch trong tr ng m m non 30

2.3.2 Qu n lí số l ng trẻ trong tr ng m m non 36

2.3.3 Qu n lí các ho t đ ng chăm sóc nuôi d ỡng và giáo d c trẻ 37

2.3.4 Qu n lí đ i ngũ giáo viên, cán b công nhân viên 41

2.3.5 Qu n lí tài chính và cơ s vật ch t trong tr ng m m non 42

2.3.6 Qu n lí công tác hành chính trong tr ng m m non 43

2.3.7 Tr ng m m non v i công tác xã h i hóa giáo d c 45

2.3.8 Kiểm tra n i b tr ng m m non 49

2.4 Tình huống trong qu n lý tr ng m m non 52

2.4.1 Khái ni m tình huống qu n lý 52

2.4.2 Đặc điểm và phân lo i THQL 52

3

2.4.3 Hành đ ng c a hi u tr ng tr c m t tình huống: 53

2.4.4 Nh ng năng lực ng i hi u tr ng c n có để gi i quy t tình huống qu n lý 53

Ch ơng 3:GIÁO VIÊN M M NON VÀ CÔNG TÁC QU N LÍ NHÓM L P TRONG TR NG M M NON 55

3.1 Ng i giáo viên m m non 55

3.1.1 Đặc điểm lao đ ng s ph m c a giáo viên m m non 55

3.1.2 Vai trò, nhi m v , quy n h n c a GVMN 58

3.1.3 Yêu c u đối v i GVMN 59

3.2 Công tác qu n lý nhóm l p c a GVMN 65

3.2.1 Nắm v ng đặc điểm c a trẻ 65

3.2.2 Xây dựng k ho ch c a nhóm l p 65

3.2.3 Qu n lý trẻ trong nhóm l p 69

3.2.4 Đ m b o ch t l ng chăm sóc, giáo d c trẻ 71

3.2.5 Đánh giá sự phát triển c a trẻ 73

3.2.6 Qu n lý cơ s vật ch t c a nhóm l p 76

3.2.7 Xây dựng mối quan h phối h p gi a giáo viên v i gia đình trẻ 77

TÀI LI U THAM KH O 79

4

M C TIÊU C A H C PH N

Sau khi h c xong h c ph n, sinh viên đ t đ c nh ng phẩm ch t và năng lực sau:

1 V phẩm ch t

m m non

ch t đ o đức c a ng i giáo viên m m non, ng i cán b qu n lí trong t ơng lai

trong nhóm

2 V năng lực

giáo d c nói chung và trong giáo d c m m non nói riêng

- Có kh năng hiểu đ c nh ng công vi c c thể c a ho t đ ng qu n lí nhóm

l p trẻ và ho t đ ng qu n lí tr ng m m non cũng nh nhi m v c a giáo viên, các cán

b qu n lí tr ng m m non

m m non

lí tr ng m m non

5

Ch ơng 1

NH NG V N Đ CHUNG V QU N LÝ GIÁO D C

1.1.1 Khái ni m chung v qu n lí

đối v i toàn b hay nh ng ph n khác nhau c a h thống xã h i trên cơ s nhận thức và vận d ng đúng đắn nh ng quy luật khách quan nhằm đ m b o cho xã h i ho t đ ng và phát triển tối u theo m c đích đã đặt ra

qua l i gi a ng i và ng i

lực, vật lực và tài lực để thực hi n nhi m v chung nhằm thúc đẩy sự phát triển c a tập thể, c a đơn v , c a t chức

nghi p trong và ngoài t chức để t o ra m t sự phối h p nh p nhàng nhằm đ t đ c

m c đích đã đ nh

Từ nh ng cách ti p cận trên, ta có thể hiểu khái ni m qu n lí m t cách khái quát, “Qu n lí là m t quá trình tác đ ng có m c đích, có k ho ch c a ch thể qu n lí (ng i qu n lí) đ n khách thể qu n lí (tập thể ng i lao đ ng) nhằm đ t đ c m c tiêu

đã đ nh”

Qu n lí có vai trò trong đ i sống xã h i, giúp đ m b o trật tự, kĩ c ơng xã h i (s d ng các quy đ nh, quy ch , đi u l , các bi n pháp qu n lí…để đ a ho t đ ng xã

h i, hành vi c a con ng i vào n n n p Đ ng th i có tác đ ng đi u chỉnh, uốn nắn

nh ng hành vi sai trái) Muốn xã h i phát triển thì ph i chú tr ng đ n qu n lí

6

Hình 1 Sơ đồ mô tả quá trình quản lý

Là m t b phận c a qu n lí xã h i Có thể hiểu khái ni m qu n lí giáo d c nh

qu n lí thu c h thống giáo d c nhằm làm cho h thống vận hành theo đ ng lối và

dự ki n

* Đặc tr ng cơ b n c a qu n lí giáo d c:

- Qu n lí giáo d c thực ch t là qu n lí con ng i

và thu c tính kinh t , xã h i)

Qu n lí giáo d c vừa là khoa h c vừa là ngh thuật

7

Để qu n lí tốt, không chỉ c n nắm v ng các luận điểm cơ b n c a khoa h c

qu n lí giáo d c mà còn nắm v ng các quy luật cơ b n v sự phát triển giáo d c cũng

nh các khoa h c liên quan đ n giáo d c

Ngh thuật qu n lí giáo d c đ c hiểu là sự tích h p c a khoa h c giáo d c và khoa

h c qu n lí giáo d c, kinh nghi m qu n lí và sáng t o c a ch thể qu n lí Ngh thuật qu n

lí giáo d c bao g m kĩ năng s d ng ph ơng pháp, kĩ năng giao ti p, kĩ năng ứng x , kĩ năng lôi cuốn qu n chúng… nhằm thực hi n có hi u qu m c tiêu đ ra

Trong qu n lí giáo d c, tính khoa h c và ngh thuật luôn gắn bó v i nhau

M c tiêu qu n lí là tr ng thái mong muốn đ c xác đ nh trong t ơng lai c a đối

t ng qu n lí

Tr ng thái: Mong muốn có đ c

Có r i và muốn duy trì

Tr ng thái này chỉ đ t đ c thông qua các tác đ ng c a ch thể qu n lí và sự vận đ ng c a đối t ng qu n lí

tiêu chuẩn và chỉ tiêu

c u ngày càng cao c a c a xã h i v ch t l ng giáo d c

và giáo d c h c sinh

để thực hi n tốt nhi m v giáo d c và đào t o

làm tốt công tác giáo d c th h trẻ

8

Mỗi m c tiêu thể hi n m t nhi m v đặc tr ng c a ho t đ ng qu n lí Các m c tiêu có mối quan h mật thi t, phối h p và b tr cho nhau t o thành m t h thống m c tiêu toàn di n

Chức năng qu n lí đ c hiểu là m t d ng ho t đ ng qu n lí đặc bi t thông qua

đó ch thể qu n lí tác đ ng vào khách thể qu n lí nhằm đ t đ c m c tiêu nh t đ nh

Chức năng qu n lí g m 2 lo i:

Gồm 2 chức năng:

- Chức năng duy trì n đ nh m i ho t đ ng giáo d c, đáp ứng nhu c u hi n hành

c a n n kinh t xã h i

nhằm bi n đ i đối t ng, đ a đối t ng đ n m t trình đ phát triển m i v ch t

Hai chức năng này có mối quan h gắn bó chặt chẽ v i nhau, quy đ nh lẫn nhau

n đ nh là cơ s để đ i m i, phát triển và ng c l i, đ i m i, phát triển sẽ tăng c ng

sự n đ nh và làm cho “sự n đ nh càng b n v ng”

T chức đựơc hiểu theo hai góc đ , là m t hành đ ng hoặc là m t tập h p

T chức là sắp đặt con ng i, công vi c m t cách khoa h c, h p lí thành m t h thống toàn vẹn nhằm b o đ m cho chúng t ơng tác v i nhau m t cách tối u đ a h thống t i m c tiêu

Chức năng t chức trong qu n lí giáo d c bao g m các n i dung ho t đ ng nh sau:

- Thi t lập c u trúc t chức b máy

9

- Quy đ nh chức năng, nhi m v , quy n h n cho từng b phận và cá nhân

v , c i thi n đ i sống c a cán b và giáo viên

Chỉ đ o là nh ng hành đ ng xác lập quy n chỉ huy và sự can thi p c a ng i lãnh đ o trong toàn b quá trình qu n lí, là huy đ ng m i lực l ng vào vi c thực hi n

k ho ch và đi u hành công vi c nhằm đ m b o cho m i ho t đ ng c a đơn v giáo d c

di n ra có kĩ c ơng và trật tự

N i dung c a chức năng chỉ đ o g m:

- Theo dõi, giám sát ti n trình công vi c

K ho ch hóa là t chức và lãnh đ o công vi c theo m t k ho ch

Để thực hi n tốt chức năng k ho ch hóa, cán b qu n lí giáo d c ph i:

dựng k ho ch

- Lập k ho ch Quá trình lập k ho ch di n ra theo các b c:

+ B c 1: So n th o k ho ch

+ B c 2: Duy t n i b (dân ch hóa k ho ch)

10

+ B c 3: Trình duy t c p trên

+ B c 4: Chính thức hóa k ho ch (ph bi n k ho ch chính thức đ n nh ng

ng i thực hi n)

d Chức năng kiểm tra Kiểm tra là đi u tra, xem xét, phân tích, đánh giá sự di n bi n và k t qu , phát

hi n sai l m để uốn nắn đi u chỉnh, khích l và giúp đỡ đối t ng hoàn thành nhi m

v

N i dung c a chức năng kiểm tra:

- Đi u chỉnh, uốn nắn các sai l ch nhằm làm cho h thống đ t m c tiêu đã đ nh

Kiểm tra là khâu cuối cùng c a m t chu trình qu n lí

Nguyên tắc qu n lí giáo d c là nh ng luận điểm cơ b n, nh ng tiêu chuẩn hành

vi đòi hỏi m i ch thể qu n lí ph i tuân theo khi ti n hành ho t đ ng qu n lí

Đây là nguyên tắc quan tr ng b o đ m thực hi n thắng l i ch tr ơng, đ ng lối, chính sách c a Đ ng v giáo d c

Để thực hi n nguyên tắc này đòi hỏi m i ch thể qu n lí ph i nghiên cứu nắm

v ng các chỉ th , ngh quy t c a Đ ng v giáo d c và t chức thực hi n nghiêm túc trong ph m vi từng đơn v , làm cho nh ng ch tr ơng, đ ng lối giáo d c c a Đ ng

tr thành h t t ng và quan điểm chỉ đ o duy nh t toàn b công tác giáo d c Ng i

qu n lí ph i luôn coi tr ng công tác giáo d c t t ng chính tr cho giáo viên, cán b

11

1.4.2.2 Nguyên tắc tập trung dân ch Nguyên tắc này có vai trò quan tr ng trong lí luận và thực ti n qu n lí giáo d c

Đó là sự lãnh đ o tập trung c a nhà n c v i vi c phát huy tối đa sáng ki n c a đông

đ o qu n chúng

Thực hi n công khai, cung c p đ y đ thông tin để cán b công nhân viên, giáo viên đ c bi t, đ c bàn, đ c làm và đ c kiểm tra giám sát

Thực hi n sự phối h p và công tác chặt chẽ v i các t chức chính tr trong nhà

tr ng và lắng nghe ý ki n, nguy n v ng c a m i ng i

T chức ho t đ ng t v n tr c khi ra quy t đ nh quan tr ng bằng nhi u hình thức: đ i h i công nhân viên chức, đ i h i công đoàn, đoàn thanh niên, h p giao ban…

Qu n lí giáo d c là m t khoa h c t ng h p, do đó đ m b o tính khoa h c trong

qu n lí giáo d c là là m t đòi hỏi t t y u Đó là yêu c u v ch t c a công tác qu n lí giáo d c

Để đ m b o tính khoa h c trong qu n lí giáo d c, ng i qu n lí giáo d c ph i nắm v ng và bi t vận d ng các quy luật khách quan, quy luật giáo d c, các tri thức khoa h c qu n lí vào quá trình t chức đi u hành các ho t đ ng giáo d c

Pháp ch chính là sự đòi hỏi, yêu c u các cơ quan nhà n c, các t chức xã h i

và m i công dân ph i tuân th và thực hi n đúng đắn nghiêm chỉnh pháp luật trong

ho t đ ng c a mình

Nguyên tắc pháp ch đòi hỏi công tác t chức và ho t đ ng c a các cơ quan

qu n lí giáo d c, c a m i ch thể qu n lí giáo d c ph i ti n hành theo đúng quy đ nh

c a pháp luật, vi ph m kĩ luật lao đ ng ph i đ c x lí nghiêm minh

Ch t l ng giáo d c ph thu c r t nhi u vào hi u qu qu n lí Hi u qu qu n lí giáo d c đ c tính trên cơ s thực hi n các m c tiêu v i nh ng chi phí nh t đ nh v các ngu n lực cho phép (nhân lực, vật lực, tài lực) sao cho đ t k t qu cao nh t v i

12

mức chi phí th p nh t Thực ch t c a nguyên tắc này là làm nh th nào để trong đi u

ki n ngu n lực nh t đ nh, v i th i gian cho phép, nhà qu n lí có thể t o ra nhi u k t

qu có ch t l ng, đ t m c tiêu giáo d c và m c tiêu qu n lí nh mong muốn

Để thực hi n nguyên tắc này đòi hỏi ng i cán b qu n lí giáo d c khi đ a ra các quy t đ nh qu n lí c n tính đ n hi u qu c a chúng và đáp ứng đ c yêu c u thực

ti n

M t trong nh ng nhi m v quan tr ng c a các nhà qu n lí giáo d c là ph i quan tâm đ n l i ích vật ch t và tinh th n c a đối t ng qu n lí, bi t k t h p hài hòa các l i ích để t o ra sự nh t trí v m c đích và hành đ ng, t o ra nhi u hi u qu giáo d c

Ch t l ng giáo d c là l i ích tối th ng c a sự k t h p hài hòa gi a l i ích nhà

tr ng, l i ích gia đình, l i ích cá nhân và l i ích xã h i Do đó vi c giáo d c, đ ng viên để nâng cao tinh th n trách nhi m, ý thức làm ch , tận tâm hoàn thành nhi m v giáo d c h c sinh có v trí đặc bi t quan tr ng

Khuy n khích tinh th n ph i đi đôi v i kích thích vật ch t Thực hi n tốt vi c

k t h p hai y u tố này sẽ t o ra sức m nh to l n, n u đối lập hai mặt đó, công tác qu n

lí sẽ kém hi u qu

Qu n lí giáo d c là sự k t h p gi a yêu c u qu n lí có tính ch t nhà n c v i

qu n lí có tính ch t xã h i

Qu n lí giáo d c có tính ch t nhà n c dựa theo cơ ch chỉ huy – ch p hành

c a h thực hi n nh ng chức năng xã h i nh t đ nh đ c lập hoặc phối h p v i các cơ quan nhà n c tham gia phát triển sự nghi p giáo d c

Các t chức qu n chúng c a h c sinh nh Đoàn Thanh niên c ng s n HCM, Đ i Thi u niên Ti n phong H Chí Minh, h i h c sinh – sinh viên cũng có trách nhi m tham gia vào vi c nâng cao ch t l ng giáo d c

13

Nguyên tắc qu n lí giáo d c là nh ng luận điểm cơ b n đ c đúc k t từ thực

ti n qu n lí giáo d c, là chỗ dựa đáng tin cậy v lí luận, giúp các nhà giáo d c có đ nh

h ng đúng đắn trong hoàn c nh luôn bi n đ i phức t p, để t chức m t cách khoa h c

ho t đ ng qu n lí, đ t hi u qu tối u Các nguyên tắc trên có liên quan chặt chẽ v i nhau, tác đ ng qua l i và b sung cho nhau Ch t l ng và hi u qu giáo d c đ c đ m

b o khi thực hi n tốt các nguyên tắc qu n lí

Ph ơng pháp qu n lí là t h p nh ng cách thức ti n hành ho t đ ng qu n lí c a

ng i lãnh đ o, tác đ ng có hi u qu đ n ng i ch p hành để thực hi n nhi m v đặt

ra c a đơn v mình

Ph ơng pháp qu n lí giáo d c là t h p nh ng cách thức ti n hành ho t đ ng qu n

lí giáo d c để thực hi n nh ng nhi m v qu n lí nhằm đ t đ c m c tiêu qu n lí

Ph ơng pháp qu n lí tr ng m m non thực ch t là cách thức tác đ ng c a hi u

tr ng t i cá nhân, tập thể cán b giáo viên nhằm thực hi n m c tiêu qu n lí đã dự

ki n

M t số yêu c u khi s d ng ph ơng pháp qu n lí giáo d c:

Ph ơng pháp hành chính pháp ch là sự tác đ ng trực ti p c a h qu n lí đ n h

b qu n lí bằng m nh l nh, chỉ th , quy t đ nh qu n lí

Ph ơng pháp hành chính pháp ch đ c c u thành từ 3 y u tố:

14

- H thống luật và các văn b n pháp quy đã đ c ban hành Ví d : Luật b o v , chăm sóc và giáo d c trẻ em, Đi u l tr ng m m non, Quy t đ nh 55 c a Th t ng chính ph quy đ nh m c tiêu k hoach đào t o nhà trẻ - tr ng mẫu giáo

tr ng, k ho ch chăm sóc - giáo d c trẻ…

Đặc tr ng c a ph ơng pháp này là nó mang tính pháp l nh bắt bu c và tính k

ho ch rõ ràng đ c thể hi n trong các văn b n hành chính

cho các quy t đ nh qu n lí đ c thi hành nhanh chóng, k p th i, chính xác

* Nh c điểm:

Ph ơng pháp này mang tính áp đặt, bắt bu c c a các m nh l nh, quy t đ nh

qu n lí vì vậy d làm cho ng i b qu n lí rơi vào tình tr ng b đ ng, h n ch tính ch

đ ng, sáng t o khi thừa hành công vi c N u l m d ng ph ơng pháp này thì sẽ dẫn đ n

b nh quan liêu, gi y t , c a quy n và d dẫn đ n sự đối lập gi a ng i lãnh đ o và

ng i b qu n lí

c p trên, c a tr ng m m non

trên cũng nh c a ng i lãnh đ o t i nh ng ng i thực hi n

qu n lí đã ban hành bằng nhi u hình thức Trên cơ s đó giúp đỡ, uốn nắn, đ ng viên,

đi u chỉnh khi c n thi t Đ ng th i qua kiểm tra ng i lãnh đ o có thể đi u chỉnh hoặc

h y bỏ văn b n, m nh l nh không phù h p

Ph ơng pháp hành chính - pháp ch là ph ơng pháp r t c n và không thể thi u

đ c trong qu n lí con ng i, tập thể ng i lao đ ng Vì nó tác đ ng trực ti p đ n đối