Số liệu năm 2016 cho thấy so với những địa phương đạt điểm cao nhất thì TP Hồ Chí Minh tụt khá xa ở hai nội dung: tham gia của người dân ở cấp cơ sở, kiểm soát tham nhũng trong khu vự[r]
Trang 1NâNg cao NăNg lực cạNh traNh - từ chíNh quyềN địa phươNg đếN doaNh Nghiệp
CHỉ sỐ NAêNG LỰC CẠNH TrANH CẤp TỉNH
VÀ CHỉ sỐ HIỆU QUẢ QUẢN TrỊ VÀ HÀNH CHíNH CÔNG CẤp TỉNH CỦA THÀNH pHỐ HOà CHí MINH
ThS NGUYỄN CHI MAI*
*Học viện Hành chính Quốc gia cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh
Trong thời gian qua, Việt Nam đã bắt đầu chú trọng đến cơng tác đánh giá chất lượng dịch vụ
cơng, thơng qua đĩ nâng cao chất lượng phục vụ của hệ thống chính quyền các cấp Với nỗ lực vươn lên, TP Hồ Chí Minh cũng đạt được nhiều thành tựu trong cơng cuộc cải cách hành chính, cải cách dịch vụ cơng Tuy nhiên, bên cạnh đĩ cũng cịn khơng ít tồn tại được thể hiện trong các chỉ tiêu đánh giá Bài viết này sẽ phân tích Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính cơng cấp tỉnh (PAPI) của TP Hồ Chí Minh, từ đĩ đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao các chỉ số này của Thành phố trong tương lai.
Từ khĩa: PCI, PAPI
Provincial Competitiveness Index and Provincial Governance and Public Administration Performance Index of Ho Chi Minh City
In recent years, Vietnam has begun to focus on the quality of public service delivery, thereby improving the quality of service provided by the government of all levels In an effort to enhance public service quality,
Ho Chi Minh City also achieved many achievements in public administration reform and public service reform However, there are also many existent issues expressed in the evaluation criteria This article analyzes the Provincial Competitiveness Index (PCI) and the Provincial Public Administration and Performance Index (PAPI) of Ho Chi Minh City, thereby providing some solutions to improve these indicators of the City
in the future
key words: PCI, PAPI
1 Thực trạng PCI và PAPI của TP Hồ Chí Minh
1.1 PCI của TP Hồ Chí Minh
Năm 2015, PCI của TP Hồ Chí Minh xếp hạng
thứ 6 trong cả nước là một tín hiệu
đáng mừng, song cần phân tích kỹ hơn
về mặt điểm số Giai đoạn 2007 - 2010,
TP Hồ Chí Minh tụt hạng, đặc biệt
năm 2010 xuống cịn loại khá Năm
2011 bắt đầu lên hạng, đỉnh điểm là
2014 xếp thứ 4 , đạt loại rất tốt, song
2015 lại tụt 2 bậc, chỉ cịn loại tốt, sau
Đà Nẵng, Đồng Tháp, Quảng Ninh,
Vĩnh Phúc, Lào Cai Điểm PCI 2015
(61,36) so với 2011 (61,93) là thấp đi,
nhưng lại thăng hạng quá lớn (từ thứ
20 lên thứ 6) chứng tỏ điểm PCI của
nhiều địa phương khác trên cả nước
tụt hậu nghiêm trọng Năm 2016, PCI TP Hồ Chí
Minh mặc dù cĩ tăng điểm chút ít song xếp hạng
thứ 8, tụt hạng so với năm 2015 là 2 bậc, do một số
tỉnh khác như Bình Dương, Vĩnh Long cĩ sự cải thiện mạnh mẽ hơn
Bảng: Kết quả 10 chỉ số thành phần PCI của
TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2013-2016
Điểm số PCI 2016 của TP Hồ Chí Minh tăng chủ yếu nhờ những bước tiến trong đánh giá của doanh nghiệp về Chỉ số Gia nhập thị trường (số
Trang 2ngày so với năm trước), Chi phí không chính thức
(doanh nghiệp nhìn nhận hiện tượng nhũng nhiễu
khi giải quyết thủ tục hành chính cho doanh nghiệp
đã giảm từ 76% năm 2015 còn 64% năm 2016) và
Các nỗ lực cải cách thủ tục hành chính, tăng cường
sự thân thiện của cán bộ Ba chỉ số được điểm khá
so với các chỉ số còn lại năm 2016 là Gia nhập thị
trường (7,99 điểm); Đào tạo lao động (7,12 điểm)
và Dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp (6,82 điểm) Tuy
nhiên, năm 2016 nếu Đào tạo lao động và Gia nhập
thị trường tăng điểm thì điểm số của Dịch vụ hỗ
trợ doanh nghiệp lại giảm điểm so với năm 2015
Điểm số chi phí thời gian, tiếp cận đất đai có cải
thiện hơn trước Điểm số chi phí không chính thức
cũng có cải thiện song điểm nội dung này khá thấp,
chỉ đạt 4,74 điểm năm 2016 Chỉ số Tính minh
bạch, cạnh tranh bình đẳng, Tính năng động của
chính quyền tỉnh đều giảm điểm Đặc biệt giảm
điểm mạnh mẽ là chỉ số Thiết chế pháp lý (từ 5,04
năm 2015 xuống 4,25 điểm năm 2016, trong đó chỉ
26% doanh nghiệp cho biết “Hệ thống pháp luật
luôn có cơ chế giúp doanh nghiệp tố cáo hành vi
tham nhũng của cán bộ” giảm đáng kể từ mức 34%
năm 2013 Điều này cho thấy các doanh nghiệp tại
TP Hồ Chí Minh chưa thực sự an tâm về sự an toàn
pháp lý ở Thành phố
Bốn lĩnh vực điểm thấp của TP Hồ Chí Minh
(dưới 5 điểm) là: Chi phí không chính thức, Cạnh
tranh bình đẳng, Tính năng động của chính quyền
tỉnh và Thiết chế pháp lý Điều này không chỉ thể
hiện ở năm 2016 mà thể hiện trên toàn giai đoạn
2013-2016 Như vậy, đây là nguyên nhân dẫn đến
sự tụt hạng trong những năm gần đây, là những mặt
yếu mà TP Hồ Chí Minh cần chú ý cải thiện trong
tương lai Về vấn đề bình đẳng trong cạnh tranh,
theo báo cáo của UBND TP Hồ Chí Minh về triển
khai NQ-19 của Chính phủ cũng đã thừa nhận,
nhiều doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân cho
rằng doanh nghiệp nhà nước và các Tổng công ty
lớn đều được ưu đãi hơn trong hầu hết các lĩnh vực
chủ chốt, như: tiếp cận đất đai, các khoản tín dụng,
các hợp đồng nhà nước, cấp phép khai thác khoáng
sản và được các cơ quan hành chính ưu tiên giải
quyết thủ tục Về các doanh nghiệp FDI trên toàn
mô nhỏ, hướng vào xuất khẩu và có mức lãi tương đối thấp; cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho các nhà sản xuất lớn hơn hoặc Tập đoàn đa quốc gia, do đó thường nằm ở những vị trí thấp trong chuỗi giá trị sản phẩm Các doanh nghiệp FDI sản xuất trong lĩnh vực công nghệ cao có xu hướng nhập hàng hóa đầu vào từ chính nước xuất xứ, mà TP Hồ Chí Minh là một thành phố dẫn đầu về phát triển công nghệ cao nên cũng có kết luận tương tự
TP Hồ Chí Minh nên tham khảo địa phương có chỉ số PCI luôn dẫn đầu là Đà Nẵng Năm 2016, Đà Nẵng có điểm Chi phí không chính thức là 6,51; Cạnh tranh bình đẳng là 5,45 và tính năng động là 7,06 Thiết chế pháp lý cũng đạt 6,47 điểm Rõ ràng
về chi phí không chính thức và tính năng động Đà Nẵng hơn TP Hồ Chí Minh rất nhiều (gần 2 điểm
và gần 3 điểm) Ba nội dung cao điểm nhất của
Đà Nẵng (hơn 7,5) là Gia nhập thị trường (9,22), Đào tạo lao động (7,98) và Chi phí thời gian (7,74) Như vậy, về mặt chiến lược Đà Nẵng làm rất tốt: chú trọng đào tạo lao động hướng về mục tiêu phát triển chất lượng nguồn nhân lực chứ không dựa vào nhân công rẻ, thiếu tay nghề Việc xây dựng hệ thống một cửa liên thông cấp Thành phố cũng giúp cho Đã Nẵng có được Chi phí thời gian rút ngắn,
và đặc biệt Chỉ tiêu gia nhập thị trường khá thông thoáng đạt gần mức tối đa
Năm 2016, TP Hồ Chí Minh là một trong 10 tỉnh
là điểm đến đầu tư hấp dẫn nhất Việt Nam, song phần lớn doanh nghiệp lựa chọn TP Hồ Chí Minh hay Hà Nội là vì các cơ hội kinh doanh (81-85%) hoặc quy mô thị trường (74%) Yếu tố môi trường kinh doanh thuận lợi, chất lượng điều hành tốt chỉ
đủ thu hút 29% nhà đầu tư tới TP Hồ Chí Minh hay 22% nhà đầu tư tới Hà Nội Tuy nhiên, đối với Đà Nẵng, chất lượng điều hành tốt đang giúp Đà Nẵng thu hút được tới 65% số nhà đầu tư tiềm năng Riêng trường hợp của Lào Cai, một địa phương miền núi với vị trí kém thuận lợi, khoảng cách khá
xa các thành phố lớn, cơ sở hạ tầng hạn chế hơn, nhưng cũng nằm trong nhóm 10 tỉnh thành hấp dẫn về đầu tư Yếu tố môi trường kinh doanh thuận lợi, chất lượng điều hành tốt thậm chí còn là một trong ba lợi thế hàng đầu để Lào Cai thu hút đầu
Trang 3NâNg cao NăNg lực cạNh traNh - từ chíNh quyềN địa phươNg đếN doaNh Nghiệp
tư (cao hơn cả yếu tố cơ sở hạ tầng và chất lượng
nguồn lao động) Rõ ràng TP Hồ Chí Minh cần
nâng cao hơn nữa về chất lượng điều hành, sẽ giúp
thu hút các nhà đầu tư nhiều hơn nữa
1.2 PAPI của TP Hồ Chí Minh
PAPI 2015 của TP Hồ Chí Minh khơng tốt,
được đánh giá tổng quan ở mức độ trung bình
thấp trong bốn mức độ đánh giá, giảm so với 4
năm trước liên tục ở nhĩm trung bình cao, giảm
khoảng hơn 7% Năm 2011 chỉ số về hiệu quả quản
trị và hành chính cơng cấp tỉnh (PAPI) của TP Hồ
Chí Minh xếp thứ 18 trên cả nước, nhưng đến năm
2015 chỉ số này rơi xuống thứ 47 trong số 63 tỉnh, thành Năm 2016, TP Hồ Chí Minh tiếp tục nằm trong nhĩm đạt điểm trung bình thấp với 34,91 điểm (tăng khơng nhiều, năm 2015 là 34,22 điểm) Hai nội dung bị người dân đánh giá thấp, cho điểm thấp nhất là chỉ số tham gia của người dân và kiểm sốt tham nhũng
Số liệu năm 2016 cho thấy so với những địa phương đạt điểm cao nhất thì TP Hồ Chí Minh tụt khá xa ở hai nội dung: tham gia của người dân
ở cấp cơ sở, kiểm sốt tham nhũng trong khu vực cơng Hai trục đạt điểm dưới 5 là Trách nhiệm giải trình và Tham gia của người dân ở cấp cơ sở
PAPI qua các năm (TP Hồ Chí Minh)
Tham gia của người dân ở cấp cơ sở
Cơng khai minh bạch Trách nhiệm giải trình
Kiểm sốt tham nhũng trong KV cơng
Thủ tục hành
2011 5.14 6.01 5.24 6.15 7.08 7.15
2012 4.74 5.8 5.14 6.37 7.08 7.52
2013 4.79 6.28 5.64 6.31 7.07 7.23
2014 4.69 5.85 5.78 6.4 6.85 7.54
2015 4.27 5.41 4.97 5.14 7.05 7.38
2016 4.7 5.75 4.92 5.03 7.00 7.51
Nhĩm
2015 Thấp TB Cao Thấp Thấp Cao Cao
So sánh từ năm 2011 đến năm 2016 nĩi chung
xu hướng của các chỉ tiêu đều giảm, chỉ cĩ trục thủ
tục hành chính cơng và cung ứng dịch vụ cơng là
được duy trì và ở mức cao Riêng năm 2016, điểm
số các trục tham gia của người dân và cơng khai
minh bạch tăng so với năm 2015, song về trách
nhiệm giải trình và kiểm sốt tham nhũng thì giảm
Tham gia của người dân ở cấp cơ sở
Năm 2016, TP Hồ Chí Minh tiếp tục xếp loại
thấp So với năm 2015 thì hai nội dung của chỉ tiêu
này là Chất lượng bầu cử và Tri thức cơng dân sụt
giảm, Đĩng gĩp tự nguyện và Cơ hội tham gia là
tăng điểm hơn hẳn năm 2015 Trong khi đĩ, lẽ ra
Tri thức cơng dân TP phải là cao vì là một trong
hai đầu não của đất nước, tập trung giới trí thức và
nhân lực cĩ trình độ cao Năm 2016 cĩ cuộc bầu
cử nên điểm cơ hội tham gia đã tăng lên, tuy nhiên Chất lượng bầu cử lại giảm sút là một trong những nhược điểm mà Thành phố cần khắc phục Bầu cử đại diện thơn/tổ dân phố ít cạnh tranh nhất ở TP
Hồ Chí Minh, nơi chỉ cĩ 20% số trả lời cho biết
cĩ từ hai ứng cử viên trở lên để họ lựa chọn TP
Hồ Chí Minh cũng là nơi cĩ số cử tri được mời tới tham gia bỏ phiếu bầu trưởng thơn/tổ trưởng tổ dân phố thấp nhất tồn quốc
Cơng khai minh bạch
Năm 2016, điểm Cơng khai minh bạch cĩ nhích lên và ba nội dung thành phần đều tăng điểm Đây
là một xu hướng đáng khích lệ Tuy nhiên, điểm này vẫn nằm trong nhĩm trung bình cao, để cải thiện nội dung này hơn nữa thì các danh sách hộ nghèo, quy hoạch sử dụng đất và bảng kê thu chi
Trang 4ra công bố ở các cuộc họp tổ dân phố.
Trách nhiệm giải trình với người dân
Năm 2015 xếp loại thấp Năm 2016, chỉ số này
giảm điểm song lại nằm trong nhóm trung bình
cao, chứng tỏ nội dung này của cả nước giảm điểm
mạnh Trong ba nội dung nghiên cứu thì nội dung
Ban Thanh tra nhân dân vẫn đạt điểm thấp nhất Về
hiệu quả của Ban Thanh tra nhân dân, Hải Dương
đạt điểm cao nhất (1,65 điểm) trong khi TP Hồ Chí
Minh đạt điểm thấp nhất (1 điểm)
Kiểm soát tham nhũng trong khu vực công
Năm 2015, xếp loại thấp trong bốn loại So với
năm 2011 sụt giảm khoảng 17% Năm 2016, chỉ tiêu
này vẫn thuộc loại thấp nhất Theo Bảng ta thấy hai
nội dung giảm điểm so với năm 2015 là kiểm soát
tham nhũng trong cung ứng dịch vụ công và kiểm
soát tham nhũng trong chính quyền Câu hỏi Tỷ
lệ người cho biết cán bộ chính quyền không dùng
tiền công quỹ vào mục đích riêng của TP Hồ Chí
Minh đạt thấp nhất 29,27% so với tỉnh cao nhất Bến
Tre là 79,32% Hai nội dung có tăng điểm là Công
bằng trong tuyển dụng vào Nhà nước và Quyết tâm
chống tham nhũng Tỷ lệ người biết về Luật phòng
chống tham nhũng ở TP Hồ Chí Minh đạt điểm
cao nhất toàn quốc TP Hồ Chí Minh cần học tập
Cần Thơ, Tiền Giang, Bến Tre là những tỉnh đạt
điểm cao Trong khi đó, Đà Nẵng 2016 cũng lọt vào
nhóm điểm thấp
Thủ tục hành chính công
Năm 2015 xếp loại cao Năm 2016, điểm trục
này có giảm không đáng kể nhưng lọt xuống nhóm
trung bình thấp chứng tỏ điểm trục này của các địa
phương khác gia tăng nhiều Điểm thấp nhất trong
bốn nội dung nghiên cứu là cấp Giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất Trong nội dung Giấy chứng
nhận quyền sử dụng đất, theo báo cáo PAPI thì hai
khía cạnh kém của TP Hồ Chí Minh trong điều tra
là Phí được niêm yết công khai và Nhận được kết
quả như lịch hẹn
Cung ứng dịch vụ công
Có tới 5 Tỉnh/Thành phố (gồm Vĩnh Long,
Rịa-Vũng Tàu) ở phía Nam luôn đứng trong nhóm
16 địa phương đạt điểm cao nhất kể từ năm 2011
Ở chỉ tiêu này, TP Hồ Chí Minh năm 2015 tăng
so với năm 2011 khoảng 3% số điểm So với năm
2014 lại giảm nhẹ, trong đó TP Hồ Chí Minh lại
ở điểm thấp nhất cả nước ở nội dung quãng thời gian tới trường tiểu học công lập Điều này chứng
tỏ giao thông ở TP Hồ Chí Minh thường xuyên bị tắc nghẽn hoặc tình trạng học sai địa bàn còn phổ biến Năm 2016, TP Hồ Chí Minh tiếp tục nằm trong nhóm điểm cao Nội dung cơ sở hạ tầng căn bản giảm, ba nội dung còn lại tăng điểm thể hiện
ưu thế trong cung ứng dịch vụ công của Thành phố
Những vấn đề kinh tế - xã hội đáng quan ngại nhất
Tham khảo Báo cáo PAPI năm 2015 cho thấy đói nghèo là vấn đề quan ngại nhất của cả nước nhưng chỉ là vấn đề thứ hai đối với TP Hồ Chí Minh Vấn
đề quan ngại nhất của TP Hồ Chí Minh là đường
sá giao thông Lượng dân nhập cư lao động ở đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh là quá nhiều, đường
sá chưa được cải thiện phù hợp nên vấn nạn tắc đường, ô nhiễm, ngập nước, tai nạn giao thông xảy
ra thường xuyên Đây là vấn đề cấp bách cần giải quyết Với một thành phố có tốc độ tăng trưởng cao so với cả nước như TP Hồ Chí Minh thì mức
độ phân hóa giàu nghèo sẽ khá rõ rệt, mặc dù chuẩn nghèo là cao hơn nhiều địa phương khác Một mặt, nền kinh tế toàn thế giới đang suy thoái, vấn đề tăng giá, hạn hán đang đe dọa Mặt khác, lượng dân nghèo từ các nơi đổ về TP Hồ Chí Minh kiếm sống ngày càng tăng Vì vậy, cần quan tâm đến chính sách phù hợp với những người nghèo, người ăn xin Ví dụ, áp dụng kinh nghiệm của Đà Nẵng “cho cần câu chứ không cho con cá”, không cho tiền người ăn xin mà đưa về quê để hỗ trợ phát triển sản xuất thoát nghèo
Tham khảo Báo cáo PAPI năm 2016 cho thấy bên cạnh đói nghèo, môi trường đã trở thành vấn
đề đáng quan ngại hàng đầu Với TP Hồ Chí Minh cũng cần chú ý vấn đề này, ô nhiễm môi trường của TP Hồ Chí Minh khá trầm trọng với một thành phố đông cơ sở sản xuất và xe cộ
Trang 5NâNg cao NăNg lực cạNh traNh - từ chíNh quyềN địa phươNg đếN doaNh Nghiệp
2 Một số giải pháp nhằm nâng cao điểm số
PCI và PAPI của TP Hồ Chí Minh trong tương lai
Với tình hình PCI và PAPI như đã phân tích
nêu trên, chúng tơi xin đưa ra một vài giải pháp đối
với TP Hồ Chí Minh nhằm nâng cao điểm số các
chỉ tiêu này:
- Hồn thiện văn bản quy phạm pháp luật theo
hướng thơng thống, tạo điều kiện cho các doanh
nghiệp phát triển lành mạnh, bình đẳng, rút bớt
những thủ tục phiền hà
- Cần cĩ đường hướng chiến lược phát triển các
doanh nghiệp FDI, tham khảo Đà Nẵng: chú trọng
đào tạo lao động hướng về mục tiêu phát triển chất
lượng nguồn nhân lực
- Cần chú trọng chính sách với dân nhập cư,
nhằm vừa thu hút nhân tài, vừa giảm nghèo, giảm
tệ nạn xã hội
- Cải tạo cơ sở hạ tầng (đường sá) của Thành
phố Giãn dân và các cơ quan, nhà máy, ra khu vực
ven đơ thị Xây hệ thống đường cầu phù hợp với
đơ thị đơng dân, hiện đại Cĩ chính sách phát triển
các loại hình giao thơng cơng cộng Giảm thiểu
những phương tiện xe cộ quá cũ gây ơ nhiễm mơi
trường Xây dựng thành phố theo cốt nền tổng thể
để chống ngập nước, triều cường Đảm bảo nâng
cao dân trí về chấp hành Luật Giao thơng, nâng cao
hiệu lực thi hành luật
- Tham khảo Đà Nẵng trong việc xây dựng cơ
chế một cửa liên thơng cấp Thành phố, kết hợp với
chương trình Chính phủ điện tử
- Chú trọng hơn nữa vấn đề dân chủ cơ sở ở cấp
địa phương Cần cĩ sự kiểm tra giám sát thường
xuyên với các cấp xã phường, thơn, tổ trong thực
hiện dân chủ cơ sở và cĩ biện pháp, chế tài nếu thực
hiện khơng đúng Thực hiện dân chủ trong bầu cử
tại thơn tổ nĩi riêng và tồn quốc nĩi chung; đẩy
mạnh cơng tác giới thiệu, ứng cử, tiếp xúc, thơng
tin ứng viên
- Cơng khai minh bạch thu chi xã phường, hộ
nghèo, qui hoạch sử dụng đất, biểu phí bằng
nhiều hình thức như niêm yết tại trụ sở, lấy ý kiến,
thơng báo qua loa phát thanh, bản tin; đặc biệt là
cần đưa ra các cuộc họp nhân dân
- Tạo thêm các kênh tiếp thu ý kiến của người dân và nâng cao độ nĩng, tính hiệu quả của các kênh này Ví dụ đường dây nĩng phải thực sự nĩng, đại biểu nhân dân phải tiếp xúc với nhân dân, tránh bệnh hình thức trong thực hiện Sau tiếp thu cần cĩ
xử lý nghiêm minh và phản hồi kết quả
- Ban hành các biện pháp, chế tài mạnh mẽ với các biểu hiện tiêu cực như tham nhũng, hối
lộ, nhận phí bơi trơn Kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm với các vi phạm trong thực hiện cơng vụ của cơng chức, viên chức, vì nhiều khi văn bản, cơ chế, đường lối tốt, nhưng người thực hiện sai văn bản Cĩ thể tham khảo Đà Nẵng trong việc thiết lập các bảng điện tử để người dân đánh giá cơng chức ngay tại nơi làm việc
- Đề xuất nghiên cứu kinh nghiệm của Singapore trong việc “lương thật cao, chế tài thật nặng” đối với cơng chức Trong tuyển dụng cần chú trọng tư tưởng phục vụ tận tụy, lâu dài, vì theo quan điểm này của Singapore, kỹ năng cĩ thể bổ sung sau, song tư tưởng
vì dân thì khĩ đào tạo bổ sung Tuyển dụng cần cơng khai theo hướng thi tuyển minh bạch để lấy được nhân tài, tránh gian lận, tránh ưu tiên các “mối quan hệ” trong tuyển dụng
Rất mong rằng nếu TP Hồ Chí Minh làm tốt những giải pháp nêu trên thì trong tương lai, chất lượng dịch vụ hành chính cơng của Thành phố sẽ vươn lên xứng tầm một thành phố đầu tàu của cả nước, là một thành phố đáng sống với chất lượng sống tốt, văn minh, hiện đại, nghĩa tình
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Báo cáo PCI 2016;
2 Báo cáo PAPI 2016;
3.http://www.pcivietnam.org/diem-tin/ tp-.-ho-chi-minh-lo-%E2%80%9Cmat-
diem%E2%80%9D-voi-nha-dau-tu-vi- %E2%80%9Cco-phi%E2%80%9D-long-hanh-a1240.html;
4 http://laodong.com.vn/su-kien-binh-luan/bao-cao-noi-xuoi-papi-noi-nguoc-540401.bld;
5 http://www.thesaigontimes.vn/145372/ Thach-thuc-lon-voi-TPHCM.html.