Ngugc lai, khi thdnh dat gidu cd ma IU phy che rang tai nang ban ngufli, khdng nhd eong sinh thanh duflng due, khfing nhd gdc r l ngudn cgi Td lien Ihi vinh hoa phfl chi nhat thfli,[r]
Trang 1•lil'I'lilllil'I'Ca ! Q ^ Tpp cbl Ctag t i c Tta glio
mi BIA DOC Dio dr A CHOA TTM LIT
TINH BIC MNH
Chfla TTnh Lu trdn nfli Thidn Thfii, huydn
Gia Luong, linh Ble Ninh vfin cfi tfl thfii
Ly, dugc tu bd Ifln fl thfli Le, song Irong
chidn Iranh da bj phd hfly hodn todn RIt may
tfdn nen cu d n giCrduge nguydn ven mdt nhd
bia dfle ddo tfl d i u thd ky XVII, duy nhit d n
Ihly fl Vidt Nam
Dja thd xay dyng ehua nhfl chlnh bia chfla
da vidt: Chfla TTnh Lu xay fl Iflng chflng nfli,
nfli nfii gifla dfing bang, cfl sflng Thien Dfic
ufin quanh, ehua fl vj tri ky tfl, nhung quy md
d n nhfl, nen ehfla Thanh Vuong Trinh Trdng
cho xay dflng lai Dd la lfli doan diu bia Tich
Luttiidn tu bi dung nam Phfle thdi 6 (1648)
Khac hau bet d c nha bia la met kidn tmc
rieng bao tmm ien t i m bia, nhd bia chfla TTnh
Lu lai chinh la ban than lam bia, dflgc dung fl
gflc ding tmflc nfla ben phai cfia ndn ehfia
T d n bg nha bia ddu bang da mau dai 1,90m,
rdng 1,18m, chdn ddi 1,55m, rdng 0,71m
Nen nhd bia bang da cfl 3 d p thu nhfl din,
d p dufii bj d i m , d p giua eao 0,2m keo ddi
ra ngodi hdi nhd 1,2m, d p Iren eao 0,6m Tfl
nen da trfl len, nha bia eao 2,20m, gdm tuflng
hdi cao 1,71m va mai cae 0,49m Hai tuflng
hdi d k i d thuflc nhu nhau: cao 1,71, rflng
0,71m vd ddy 0,155m 6 giua nha bia dung
mdt tdm bia cao sat mai vd hai ben tren gan
d t hai hdi nha kia Bia eao 1,27m, rfing
1,12m, ddy 0,17m, treng dfl cfl phin Iran bia
eao 0,24m
Bia dung sat mdi song lai efl dang Irdn
eong hfli bet theo ddng bia ihdi Le sfl Mat
tmfie bia khac bai van "TTnh Lottiiin tobi'vdi
nien dai Phue Thdi thfi 6 (1648), niat sau
mang ten Trdn bia hai mat cham trang tri
tuang tu, ehl cd hinh mdt trdi vd nhflhg cym
OC THiCH THANH C H I I N
mdy nhfi Nhung hai hdi cfia nhd bia, fl mat
ngodi Id hai bfit phfi aeu to, Se tdi Id adn tfch
d u hidn
Phin Cham fl m l i I l m chidm g i n hdt mat hdi nhd, cao 1,40m, rdng 0,51m, d a m n& 4,5em, xung quanh dd lai nhU met d i khung
Bdn canh hinli cham ddu d ddng dhilSe tin
bfit eham
Bfle fl hdi ben Irai mang ten "YDoSn c^h ndi sin, sO thin hiiu phd quin", ndi rfi didn
tfch Y D d n la d n g thdn dfli nhd Thuang, tfing d y mgng fl dat Hilu Sin Vua Thang ba lln ddn mfli, fing mfii chju ra giflp vua Thang ddnh vua Kiel, diet nha Ha, dung nen cfl nghiep nhd ThUOng Vua Thang m i l , chdu la Thai Gidp len nfii ngfii Thdy Thai Giap vd dao fing bat dem_a day Ba nam sau, khi Thai Giap da hoi ifii, Y Doan mfii ggi ve, giao ngfii vua lai cho Thai Gidp Vfli ndi dung l y nghe
sy gidnh phan tren efla bflc cham diln la hai ban lay ven may de 16 ra dfii rdng Ifln vd be fl
lu Ihd nhao ifin, d phong d d nghe tfiuat gifla thd ky XVII Cfin phin dufli ciia bCic Cham thd hien fing gid rau dai ngdi dufli goe lung, phanh la do hfl d nguc va bung, mde quin thung rgng, ngdi xdp bang, ben canh cfi nam mgu Dufli be d con tfdu nlm nghi ben canh chide d y D i n g tfuflc flng gia d ba vien quan ao mu chinh te gdm mot ngufli quy lay
vd 2 ngufli dflhg, ddu a d d n dit
Bflc fl hai ben trai mang ten "Vin Vuang Ciu hiin, Vu Cit ttdn tOu" ttie hien adn tich
vd La Vgng: dng da 80 tufii v l n d u d fl sfing
Vj Vua d n g lap nha Chu la Van VUOng a san, gap fing, mflng rfi mfic vd lam quan sU, tfin Idm Thdi cdng (cha), Idm Thugng phu
(ngufli kinh trgng ngang vfli cha) La Vgng
Si 1-1^2-2013
Trang 2Tap chi Ctag tic Tta glio
vmsEBaM^
giup van Vuong va con Id Vu Vuong lap nen
nghlep nhd Chu Vfli tich truyen Iren, bfie
cham nay bd cue gidng bfic cham truflc: Phia
tren cung la del rong tfl man may nhd ra Phia
dufli d ey gid ngdi tua edy lung, minh Iran
nhung mac quin dai, Irdn oao, ldc mUdt, dl
chan hai xao, ngdi vat chan chfi ngu, ben
canh cfl d y gay trflc vdi sgi ddy cudn quanh
Ben Irdi cu gid ed ngflfli hau gdi dang quat
cho eu Ben phai eu gla cd ngflfli quy hin
xufing dang len mfit khay efi am bat, phia
tnrflc mat cu gia cfin cfi met ngflfli cae ludi an
van ljch sU fl IU thd ngdi quy hfli nghieng,
ngoai Id ngufli linh mang vfl khi dflng gifi
ngua Ndn chdn bflt eham la nhiing ldp da't
gap ghenh va sdng nufie menh mdng Didn
Uch Y - La ludn S\ vfli nhau nhu hai vd dd'i, chi
nhflng be tdi gioi Ky thuat eham trau chudt,
gidng nhu fl lan can da chua But Thap, cd
phan cfin ky d n g ban vfii do nfii rat cao, anh
sang chidu vdo nfii khdi rat ro, vfii didn rdng, hinh cd net dep phdng khoang
Theo ndi dung vdn bia, nhflng ngudi hung
d n g chua id nhCfng quy tde cao cap nhat, trong dd d Thanh Vuong (trinh Trang) Thai thugng hodng Le Duy Dy, tay Qud'c cdng Trinh Tac, cd ea ba Trinh Thj Ngoc Tnjc Iflng gan bd nhieu vdi ehua Bfli Thap cung dugc xdy dung Idn vao luc nay
Mdt dieu rat thu vj la ngedl tdc gll bdi vdn bia la Tuyen qudn eong Nguyin Duy Thi, khac bia Id 3 ngudi thd da xa Kinh Chfl: Le
Da, Nguyin Sfly va Nguyin Tich Trfl Cd the ttn chlnh hg Id lae gia efla nhflng bflc cham nay vl thg eham bia khdng ehl khac Ihu ma cdn cham Irang tri nfla, vd nhu the thg eung la nghe sya
Tai lieu tham khao:
S^ng gia chiia xua - My thuat Phat glao
TiN NGUONG THQ CUNG TO TIEN
(tie'p theo trang 86)
thuflc d a ban thfl Ban thfl nen bd tri dfi ngu
hanh, khi bdy l l vdt nhat la trdi d y nen dfi
ngu sle vd tfieo bd nhu da ndi fl tren, ben trdi
nen d m hoa mau trang, ben phai mdu vdng
dd, hdng Khi cham huong, ndu bay to su kinh
tong tfli dung met ndn ggi Id tam hUdng, khi
mudn thinh d u vide gi nen dflng 3 nen, ba la
sd duong, la sdddng, ddng thi vide cau xin se
chuydn Nhung viec to Ifln dflng 5 ndn, khdng
nen dflng sd chan 2,4, 6, 8 Id d e sfi tfnh, sfi
am Khi cflng l l ndn cd ldng thdnh kinh: giau
cd md eflng l l so sdi, qua loa, bdi bae Td tfen
che cufli, ngheo ma Idm thanh, y kinh dfl ehi
cd nen hUflng eoi trau, chen nuflc, thin linh,
gia lien v l n chfing giam, dp tri eho gia chfi
chfl khdng nhat thiet mam cao cfl day Gla
chfl Ihd hien sU thanh kinh tfl Ifie mua dd l l
ddn d e h bdy bien va khi cfing l l Ndu dfing
long thanh se thfing linh dugc Tfi tien dugc Td
ten che chfl, nhae bao, ndu eflng qua loa che
xong ehuyen hay qud me lin Td lien cung khdng ehflng dac Thfl cflng la dd ton vinh, hge tap dflc tinh tmyen thdng tdt dep cfla Td tfen, de tfdp ndi cudc sdng efla dng bd cha
me, dd ddng dfll khfing bj dflt quang hay kdt thfle Ndu thfl eflng ehl mong dugc toai nguyen nhflhg adu mong eau ma khfing hgc tap, cham chi lao dgng, sfi'ng khfing cfi nhan dflc, bd't hidu, bit nghTa, Ihi thfi phung cung vfi ich Ngugc lai, khi thdnh dat gidu cd ma IU phy che rang tai nang ban ngufli, khdng nhd eong sinh thanh duflng due, khfing nhd gdc r l ngudn cgi Td lien Ihi vinh hoa phfl chi nhat thfli, lodi hoa sdm nfi td'i tan, nufle khfing cfi ngudn ma thdi
Nguyin Dinh Chidu mdt nha thd Ifin, nha van hod Viet Nam da khai qudt len nhflng d u tho vfla la dae ly vfla Id tridt ly din dat tinh than cho ngflfli Viet:
Chfl bao nhidu dao, thuydn khdng khim Dam miy thing gian, bflt chang Id Tha dul ma gifl dao nhd, Cdn hfln sdng mat dng cha khfing thfl«
Si 1-1^2-2013