GV gợi ý học sinh về nhà + Phân tích theo quan hệ nội bộ của đối tượng: các ảnh hưởng tìm hieåu của việc bùng nổ dân số đối với con người -> thiếu lương thực > suy dinh dưỡng, suy thoái [r]
Trang 1Tuaàn:3
Tieỏt ppct:9
Ngaứy soaùn:21/08/10
Ngaứy daùy:24/08/10
THAO TAÙC LAÄP LUAÄN PHAÂN TÍCH
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Nắm được mục đớch, yờu cầu của thao tỏc lập luận phõn tớch Bieỏt caựch phaõn tớch moọt vaỏn ủeà chớnh trũ, xaừ hoọi hoaởc vaờn hoùc.
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ
1 Kiến thức: Thao tỏc phõn tớch và mục đớnh của phõn tớch, yờu cầu, một số cỏch phõn tớch trong văn nghị luận
2 Kĩ năng: Nhận diện và chỉ ra sự hợp lớ, nột đặc sắc của cỏc cỏch phõn tớch trong cỏc văn bản Viết cỏc đoạn văn phõn tớch phỏt triển một ý cho trước Viết bài văn phõn tớch về một vấn đề xó hội hoặc văn học.
3 Thỏi độ: Cú thỏi độ tập trung học tập, biết viết bài văn phõn tớch về một vấn đề xó hội hoặc văn học.
C PHƯƠNG PHÁP : Sửỷ duùng chuỷ yeỏu caực phửụng phaựp ủaứm thoaùi, thaỷo luaọn, quy naùp
D TIẾN TRèNH DẠY HỌC
1 OÅn ủũnh lụựp: Kiểm tra sĩ số Anh (chị) hãy cho biết thế nào là phân tích đề, lập dàn ý, những khái niệm
về luận điểm, luận cứ ?
2 Kieồm tra: ổn định tổ chức, kiểm tra bài cũ Kiểm tra việc chuẩn bị ở nhà của học sinh
3 Bài mới: GV giới thiệu khái niệm: sự vật và hiện tưọng trong cuộc sống thường gồm nhiều bộ phận có mối liên hệ qua lại với nhau Chia tách thành nhiều yếu tố nhỏ để đi sâu vào xem xét một cách kĩ lưõng nội dung và mối quan hệ bên trong của chúng gọi là phân tích
- HS ủoùc vớ duù HS trao ủoồi nhanh vaứ traỷ
lụứi caực caõu hoỷi trong SGK
? Haừy xaực ủũnh muùc ủớch, yeõu caàu cuỷa
thao taực laọp luaọn phaõn tớch? HS traỷ lụứi
Phaõn tớch keỏt hụùp chaởt cheừ vụựi toồng hụùp
- ẹeồ thuyeỏt phuùc ngửụứi ủoùc, taực giaỷ ủaừ
phaõn tớch yự kieỏn cuỷa mỡnh HS trao ủoồi, traỷ
lụứi
- Hửụựng daón HS tỡm hieồu caựch phaõn tớch
Hoùc sinh thaỷo luaọn theo nhoựm: Tỡm hieồu
laọp luaọn phaõn tớch cuỷa caực ngửừ lieọu trong
SGK
- Xaực ủũnh ủoỏi tửụùng: “Sụỷ Khanh” Tỡm
hieồu ủoỏi tửụùng trong caực quan heọ: Beõn
trong, beõn ngoaứi Toồng hụùp, khaựi quaựt giaự
trũ phaỷn aựnh hieọn thửùc cuỷa nhaõn vaọt
Tìm hiểu mục đích , yêu cầu )
- Hs đọc đoạn trích của Hoài Thanh
- Hs thảo luận theo nhóm trả lời các câu hỏi
của sgk, cử đại diện trình bày, nhận xét chéo
- Gv nhận xét, tổng hợp trên cơ sở các câu
hỏi gợi mở
- Luận điểm (ý kiến, quan điểm) đc thể hiện
trong đoạn văn là gì?
I GIỚI THIỆU CHUNG
1 Ngữ liệu 1: Đoạn văn sgk/ 25
- Luận điểm: Sở Khanh là một kẻ bẩn thỉu đê tiện, đại diện cho
sự đồi bại trong xã hội truyện Kiều
- Các luận cứ : + SK sống bằng nghề đồi bại, baỏt chớnh + SK là kẻ đồi bại nhất trong những kẻ đồi bại (Giả tử tế để đánh lừa một người con gái hiếu thảo, trở mặt một cách trắng trợn, thường xuyên lừa bịp tráo trở )
- Thao tác phân tích kết hợp chặt chẽ với tổng hợp : Sau khi phân tích chi tiết – bộ mặt giả dối lừa bịp – Hoài Thanh đã tổng hợp khái quát bản chất của Sở Khanh: mức cao nhất của tình hình đồi bại trong xã hội
- Toồng hụùp, khaựi quaựt giaự trũ phaỷn aựnh hieọn thửùc cuỷa nhaõn vaọt ý cơ bản: Sự vô liêm sỉ, tàn nhẫn , lừa lọc của SK Tác giả
đã phân tích các khía cạnh: SK vờ làm nhà nho, hiệp khách; SK
vờ yêu để kiếm chác, đánh lừa con gái; SK lừa Kiều, mặc Kiều
bị đánh đập còn hắn bỏ trốn; SK còn dẫn mặt mo đến mắng và toan đánh Kiều Gồm các đoạn: “ Cái trò bịp xong là, nổi tiếng bạc tình”; “ Trong các nghề tồi tàn như SK”
=> Phân tích chia nhỏ đối tượng thành nhiều yếu tố để xem xét một cách kĩ càng nội dung hình thức và mối quan hệ bên trong cũng như bên ngoài của chúng Phân tích bao gìơ cũng gắn liền với thao tác tổng hợp để đảm bảo nhận thức đối tượng trong chỉnh thể của nó Phân tích cũng không bao giờ tách rời cac thao tác khác như giải thích, chứng minh, bác bỏ
- Xaực ủũnh luaọn ủieồm cuỷa ủoaùn vaờn Xaực ủũnh caực luaọn cửự
Trang 2- Các luận cứ làm sáng tỏ cho luận điểm?
(Các yếu tố được phân tích )
- Hãy phân tích và chứng minh trong đoạn
văn trên tác giả đã kết hợp chặt chẽ giữa 2
thao tác phân tích và tổng hợp?Gv nêu vấn
đề : Từ ví dụ trên anh /chị hiểu thế nào là
phân tích trong văn nghị luận ? những yêu
cầu cảu thao tác này ?Hs trao đổi, đại diện
trình bày, phát biểu tự do
- Gv nhận xét, sơ kết gv yêu cầu hs kể một
số đối tượng phân tích trong các bài văn
nghị luận (XH hoặc VH) Tìm hiểu cách
phân tích), hs đọc các ngữ liệu 1- 2 mục II
sgk/ 26
- Hs thảo luận nhóm
- Gv định hướng bằng những câu hỏi gợi
mở, kết hợp diễn giảng
- Đại diện các nhóm trình bày Gv tổng hợp
Mục đích cả thao tác lập luận phân tích ở
ngữ liệu 1/ I là gì? Để đạt được mục đích đó
tác giả đã làm như thế nào ?
- Dự kiến trả lời : Mục đích làm rõ bản chất
đồi bại của Sở Khanh => Tác giả đã phân
tích chia đối tượng thành các yếu tố nhỏ,
phương diện nhỏ để xem xét , hay nói cách
khác Hoài Thanh đã phân tích kĩ càng
những biểu hiện đồi bại của Sở Khanh ở
nhiều phương diện
- Mục đích của thao tác lập luận phân tích ở
ngữ liệu 1/II là gì ? Để đạt được mục đích,
tác giả đã phân chia đối tượng như thế nào
để xem xét ?
- Dự kiến trả lời : Mục đích làm rõ sức
mạnh thế lực của đồng tiền -> Tác giả xem
xét đồng tiền ở nhiều khía cạnh ( mặt tốt,
mặt xấu) Đặc biệt khi khẳng định tác hại
của đồng tiền, tác giả đã chỉ ra viện ra rất
nhiều lí do để chứng minh
- Mục đích của thao tác lập luận phân tích
trong ngữ liệu 2/II, để đạt được mục đích
đó, tác giả đã phân chia đối tượng thành
những yếu tố nào, theo những tiêu chí, quan
hệ nào ?
- Dự kiến hs trả lời :làm rõ tác hại của việc
bùng nổ dân số đối với cuộc sống con người
- Gv cho hs thảo luận về cách thức phân tích
và những lưu ý khi phân tích
- Hs thảo luận, trao đổi rút ra cách thức khi
tiến hành phân tích một vần đề chính trị- xã
hội văn học – cử đại diện trình bày
- hs chia 2 nhóm, thảo luận mỗi nhóm chịu
trách nhiệm một phần của bài tập
- Toồng hụùp, khaựi quaựt vaỏn ủeà: Buứng noồ
ủeồ laứm saựng toỷ luaọn ủieồm Sửù keỏt hụùp thao taực phaõn tớch vaứ toồng hụùp ủoaùn trớch chaởt cheừ Tỡm hieồu ủoỏi tửụùng trong caực quan heọ: Beõn trong, beõn ngoaứi
2 Muùc ủớch yeõu caàu cuỷa thao taực laọp luaọn phaõn tớch:
- Laọp luaọn phaõn tớch laứ thao taực chia nhoỷ ủoỏi tửụùng thaứnh caực yeỏu toỏ boọ phaọn ủeồ xem xeựt, toồng hụùp nhaốm phaựt hieọn ra baỷn chaỏt cuỷa ủoỏi tửụùng Thấy được bản chất, mối quan hệ, giá trị của đối tượng phân tích
+ Nhờ phân tích người ta còn phát hiện ra mâu thuẫn hay đồng nhất của sự việc, sự vật, giữa lời nói và việc làm, giữa hình thức
và nội dung, giữa ngoài và trong, + Nhờ phân tích người ta còn phát hiện ra mâu thuẫn hay đồng nhất của sự việc, sự vật, giữa lời nói và việc làm, giữa hình thức và nội dung, giữa ngoài và trong
- Muùc ủớch: laứm roừ ủaởt ủieồm vaứ caực moỏi quan heọ cuỷa ủoỏi tửụùng - Yeõu caàu: chia taựch ủoỏi tửụùng thaứnh caực khớa caùnh,
caực moỏi quan heọ nhaỏt ủũnh Cần đi sâu vào từng phương diện
cụ thể để xem xét một cách riêng biệt, nhưng không đựoc tách khỏi cái chung, nhỏ lẻ, chi tiết
- Cần vận dụng nhiều cách thuác cụ thể khác nhau: Cắt nghĩa, bình giá; Chỉ ra nguyên nhân , kết quả Phân loại đối tuợng, Liên hệ đối chiếu
3 Tác dụng của thao tác lập luận phân tích.
- Tác dụng: Từ việc phân tích có thể chỉ ra những phẩm chất năng lực tính cách cụ thể của con người từ đó thấy được khuynh hướng phát triển của sự vật như thế tác dụng cảu phân tích là làm rõ các đặc điểm về nội dung, hình thức, cấu trúc các mối quan hệ bên trong và ngoài của sự vật, hiện tượng, từ đó mà thấy được giá trị của chúng
II CAÙCH LAÄP LUAÄN PHAÂN TÍCH:
Tỡm hieồu ngửừ lieọu: ( ẹoaùn vaờn 1-2/26-27 SGK) a.Ngữ liệu 1/II SGK: 26
+ Phân tích theo quan hệ nội bộ của đối tượng: đồng tiền vừa có tác dụng tốt vừa có tác hại xấu
+ Phân tích theo quan hệ kết quả - nguyên nhân (để chỉ rõ tác haị của đồng tiền), kết quả : ND khẳng định tác hại của đồng tiền Nguyên nhân : vì đồng tiền chi phối hang loạt những hành
động gian ác bất chính
- Chia ủoỏi tửụùng thaứnh nhieàu maởt: Maởt toỏt, maởt xaỏu (chuỷ yeỏu), theỏ lửùc cuỷa ủoàng tieàn, thaựi ủoọ cuỷa taực giaỷ Toồng hụùp, khaựi quaựt ruựt ra baỷn chaỏt cuỷa ủoỏi tửụùng
=> Phõn tớch là làm rỏ đặc điểm về nội dung, hỡnh thức, cấu trỳc, cỏc mối quan hệ bờn trong, bờn ngoài của sự vật, hiện tượng từ đú thấy được giỏ trị của chỳng
- Khi phõn tớch đối tượng thành nhiều yếu tố theo theo những tiờu chớ và quan hệ nhất định
+ Quan hệ giữa cỏc yếu tố tạo nờn đối tượng
+ Qua hệ giữa đối tượng với các đối tượng liên quan + Quan hệ giữa người phân tích với đối tượng phân tích (thái
độ, sự đánh giá của người phân tích đối với đối tượng được phân
Trang 3daõn soỏ Aỷnh hửụỷng ủeỏn cuoọc soỏng con
ngửụứi ?
- Qua vieọc tỡm hieồu caựch phaõn tớch cuỷa
nhửừng vớ duù treõn, em haừy cho bieỏt caựch
laọp luaọn phaõn tớch ? Xaực ủũnh ủoỏi tửụùng:
“ẹoàng tieàn” (GV gụùi yự hoùc sinh veà nhaứ
tỡm hieồu)
- Tỡm hieồu caực aỷnh hửụỷng xaỏu cuỷa vieọc
buứng noồ daõn soỏ ủeỏn con ngửụứi (Thieỏu
lửụng thửùc, thửùc phaồm; suy dinh dửụừng,
suy thoaựi noứi gioỏng, thieỏu vieọc laứm, thaỏt
nghieọp) GV ủũnh hửụựng laùi theo hình
thức giảng giải, thuyết trình, phát vấn, chia
nhóm thảo luận
Anh (chị) hãy chỉ ra cách phân chia đối
tượng trong hai đoạn trích SGK Tr 27, chỉ
ra mối quan hệ giữa phân tích và tổng hợp
của các đoạn văn đó ?
- HS lấy ví dụ: "Mười cái trứng": Phần đầu
bài ca dao, tác giả chỉ đơn thuần kể chuyện
theo cách liệt kê về mười quả trứng 7 cái
trứng đầu bị ung, ba cái sau thì con diều tha,
con quạ bắt, con mặt cắt lôi Nếu chỉ dừng ở
đó thì bài ca dao trở thành bình thường,
không đáng được nhắc đến và nhớ đến
Nhưng hai câu kết đã nêu lên một chân lí
sống lạc quan, đáng cảm phục và học tập
của người nông dân: “Chớ than phận khó ai
ơi/ Còn da lông mọc còn chồi nảy cây” Da
và chồi chính là niềm tin của con người vào
tương lai tốt đẹp Như vậy, nếu phần đầu,
bài ca dao chỉ có sự chia nhỏ đối tượng
thành từng phần nhỏ (câu chuyện về từng
quả trứng) thì phần sau lại là sự tổng hợp,
khái quát chân lí sống Bài ca dao chính là
một phép phân tích tiêu biểu "Thầy bói
xem voi"
- Nêu khái niệm và tác dụng của thao tác
lập luận và phân tích?
- Đọc và chia bố cục bài thơ? Đọc giọng tự
sự, pha chút tự trào mỉa mai, hóm hỉnh phù
hợp với nội dung bài thơ
- Trong câu 1 tác giả khẳng định vai trò và
trách nhiệm của mình như thế nào?
- Cho HS đọc phần ghi nhớ trong SGK
tích + Trong quá trình lập luận, phân tích luôn gắn liền tổng hợp + Phân tích theo quan hệ nguyên nhân – kết quả;
b Ngữ liệu 2/ II trang27
+ Phân tích theo quan hệ nhân quả -> Nguyên nhân : bùng nổ dân số Kết quả : đời sống con người bị ảnh hưởng nhiều
+ Phân tích theo quan hệ nội bộ của đối tượng: các ảnh hưởng của việc bùng nổ dân số đối với con người > thiếu lương thực
-> suy dinh dưỡng, suy thoái nòi giống > thiếu việc làm, thất nghiệp
+ Trong khi lập luận tác giả đã kết hợp chặt chẽ thao tác phân tích với khái quát tổng hợp: Dân số càng tăng thì chất lượng cuộc sống càng giảm.
- Trước khi phân tích cần xác định rõ mục đích của việc phân tích là làm sáng tỏ ý kiến, quan điẻm nào đó (kết luận của lập luận), sau đó cần chia nhỏ đối tượng phân tích (ý kiến quan niệm) ra từng yếu tố nhỏ để tìm hiểu sâu hơn
2.Caựch laọp luaọn phaõn tớch:
- Phaõn tớch caờn cửự vaứo quan heọ noọi boọ cuỷa ủoỏi tửụùng
- Phaõn tớch caực moỏi quan heọ: nguyeõn nhaõn – keỏt quaỷ, keỏt quaỷ-nguyeõn nhaõn, quan heọ giửừa ủoỏi tửụùng vụựi caực ủoỏi tửụùng coự lieõn quan, phaõn tớch theo sửù ủaựnh giaự chuỷ quan cuỷa ngửụứi laọp luaọn Phân tích không chỉ là chia tách sự vật hiện tượng để thấy cái nhỏ lẻ, chi tiết, mà còn phải biết tổng hợp, khái quát
- Một số cách phân tích: + cắt nghĩa và bình giá, + phân loại
đối tượng, + theo cấu trúc của đối tượng, + theo quan hệ nhân quả, + theo quan hệ so sánh, đối chiếu
3 Luyện tập * Baứi taọp 1/28: Trong đoạn trích người viết đã
phân tích đối tượng từ những mối quan hệ nào ?
a Quan hệ nội bộ của đối tượng (diễn biến, các cung bậc cảm
xúc của Kiều): đau xót quẩn quanh, hoàn toàn bế tắc
b Quan hệ giữa đối tượng này với đối tượng khác có liên quan
(bài Lời người kĩ nữ - Xuân Diệu; tì bà hành – Bạch Cư Dị)
* Baứi taọp 2/28: Gụùi yự : HS chuự yự phaõn tớch ngheọ thuaọt sửỷ
duùng tửứ ngửừ giaứu hỡnh aỷnh vaứ caỷm xuực trong baứi thụ) lụựp tửứ traựi nghúa, ủieọp tửứ, caựch duứng tửứ coự yự nghúa taờng tieỏn, pheựp ủ+ ý cơ bản của đoạn trích ?
3 Tổng kết: Xaực ủũnh caực moỏi quan heọ laứm cụ sụỷ ủeồ phaõn tớch ủoỏi tửụùng
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- HS naộm laùi caực caựch laọp luaọn phaõn tớch, laứm baứi taọp vaứo
vụỷ Bài tập về nhà: Phân tích các hiểm hoạ đang đe doạ nhân
loại ? Phân tích vai trò của trò chơi dân gian trong nhà trường ?
D Rỳt kinh nghiệm………