Giáo án môn: Ngữ văn 9 - Tuần 1 - Trường Trung học cơ sở Cái Nước

- Hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh làm cho văn bản thuyết minh sinh động, hấp dẫn.. - Biết cách sử dụng một số biện pháp nghệ thuật vào văn bản thu[r]

Tuần 1: Từ ngày 24 tháng 8 đến ngày 29 tháng 8 năm 2009

Tiết (PPCT): 01

PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH

Lê Anh Trà

I Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh:

- Thấy được vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hoà giữa truyền thống

và hiện đại, dân tộc và nhân loại, vĩ đại và bình dị

- Từ lòng kính yêu, tự hào về Bác, học sinh có ý thức tu dưỡng, học tập và rèn luyện theo gương Bác

II Chuẩn bị:

- GV: Chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, phiếu học tập, …

- HS: Xem trước bài, trả lời các câu hỏi trong phần Đọc – hiểu văn bản

III Tiến trình lên lớp:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

HOẠT ĐỘNG 1: Giới thiệu bài

GV: Hồ Chí Minh không những là nhà yêu nước,

nhà cách mạng vĩ đại, một lãnh tụ thiên tài, danh

nhân văn hoá thế giới Vẻ đẹp văn hoá chính là nét

nổi bật trong phong cách của Người.

1 Hướng dẫn đọc: Chậm rãi bình tĩnh, khúc chiết,

GV và học sinh đọc

GV nhận xét

2 Giải thích từ khó:

Bất giác: Một cách tự nhiên, ngẫu nhiên, không

định trước

Đạm bạc: sơ sài, giản dị, không cầu kỳ.

…

4 Bố cục: (văn bản trích), 3 phần

- “Từ đầu rất hiện đại”: Quá trình hình thành

và điều kỳ lạ của phong cách Hồ Chí Minh

I Đọc vb và tìm hiểu chú thích, bố cục.

1 Đọc.

2 Tìm hiểu chú thích:

Bất giác: Một cách tự nhiên, ngẫu nhiên,

không định trước

Đạm bạc: sơ sài, giản dị, không cầu kỳ.

…

3 Bố cục: 3 phần:

- “Từ đầu rất hiện đại”: Quá trình hình thành và điều kỳ lạ của phong cách Hồ

- “Tiếp đến Hạ tắm ao”: Những vẻ đẹp cụ thể

của phong cách Hò Chí Minh

- Còn lại: Bình luận khẳng định ý nghĩa phong

cách Hồ Chí Minh

Chí Minh

- “Tiếp đến Hạ tắm ao”: Những vẻ đẹp

cụ thể của phong cách Hồ Chí Minh

- Còn lại: Bình luận khẳng định ý nghĩa phong cách Hồ Chí Minh

HOẠT ĐỘNG 2: Đọc – hiểu văn bản

GV: Qua học lịch sử em hãy nêu tóm tắt hoạt

động tìm đường cứu nước của Bác Hồ tại nước

ngoài?

HS: Bác xuất dương 1911, đến tận năm 1941 Bác

mới trở về nước

GV: Em hiểu gì về cuộc sống của Bác trong

quãng thời gian đó?

HS: Đó là quãng thời gian đầy truân chuyên, Bác

phải làm nhiều nghề để kiếm sống và hoạt động

GV: Giảng thêm: Chính quãng thời gian gian khổ

ấy đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho Bác

Theo em đó là những điều kiện thuận lợi gì?

HS: Tiếp xúc với văn hoá nhiều nước, nhiều vùng

trên thế giới cả ở Phương Đông và Phương Tây

GV: Chính vì được tiếp xúc với nhiều nền văn hoá

và làm nhiều nghề đã tạo điều kiện gì cho Bác?

HS: Nói và viết thạo nhiều thứ tiếng.

GV: Để giúp tìm hiểu và làm việc tốt hơn và

chính qua công việc, qua lao động mà Người có

điều kiện học hỏi, tìm hiểu

GV: Sự đi nhiều, biết nhiều của Người được tác

giả khẳng định qua lời bình nào?

HS: “Có thể nói… Hồ Chí Minh.”

GV: Qua việc tác giả kể và bình luận giúp em

hiểu về Bác như thế nào?

GV: Trong cuộc đời cách mạng đầy gian nan vất

vả, Hồ Chí Minh đã đi qua nhiều nơi, tiếp xúc với

nhiều nền văn hoá Từ trong lao động Người học

hỏi và am hiểu các dân tộc và văn hoá thế giới sâu

II Đọc – hiểu văn bản.

1 Sự tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại của Hồ Chí Minh.

- Bác có vốn tri thức văn hoá nhân loại sâu rộng

- Đi qua nhiều nơi, tiếp xúc nhiều nền VH

- Nắm vững phương tiện giao tiếp là ngôn ngữ (nói, viết thành thạo nhiều thứ tiếng Anh, Hoa, Pháp, Nga,…)

+ Học hỏi qua công việc, lao động

sắc như vậy.

GV: Theo em, vì sao Bác có vốn tri thức sâu rộng

như vậy?

HS: Vì “Đi đến đâu… uyên thâm”.

GV: Bác tiếp thu văn hoá thế giới như thế nào?

HS: Tiếp thu cái đẹp, cái tinh tuý…

GV: Em có nhận xét gì về sự tiếp thu văn hoá thế

giới của Bác?

HS: Người tiếp thu một cách có chọn lọc.

GV: Mặc dù chịu ảnh hưởng của nền văn hoá thế

giới nhưng Bác vẫn giữ được cái gốc văn hoá dân

tộc không gì lay chuyển nổi Người tiếp thu mọi

cái hay, cái đẹp nhưng đồng thời lại phê phán

những hạn chế, tiêu cực Người không chịu ảnh

hưởng một cách thụ động

Ảnh hưởng văn hoá thế giới mà vẫn giữ được

cái gốc văn hóa dân tộc đã tạo nên điều gì ở Bác?

Tạo nên một nhân các rất Việt Nam

GV:Như vậy trên nền tảng văn hoá dân tộc mà vẫn

tiếp thu những hình ảnh quốc tế Người luôn hội

nhập với thế giới mà vẫn giữ được bản sắc dân

tộc

Nói cách khác chỗ độc đáo kì lạ nhất trong

phong cách văn hoá Hồ Chí Minh là sự kết hợp

hài hoà những phẩm chất rất khác nhau thống nhất

trong một con người Hồ Chí Minh Đó là con

người truỳên thống và hiện đại, phương Đông và

phương Tây, xưa và nay, dân tộc và quốc tế, vĩ đại

và bình dị Đó là sự kết hợp và thống nhất hài hoà

bậc nhất trong lịch sử dân tộc Việt nam từ xưa đến

nay Một mặt tinh hoa Hồng Lạc đúc nên người,

nhưng mặt khác, tinh hoa nhân loại cũng góp phần

làm lên phong cách Hồ Chí Minh

+ Học hỏi, tìm hiểu đến mức sâu sắc

- Tiếp thu một cách chọn lọc tinh hoa văn hóa nước ngoài

+ Không chịu ảnh hưởng 1 cách thụ động, + Tiếp thu mọi cái đẹp, mọi cái hay đồng thời với việc phê phán những hạn chế, tiêu cực

+ Trên nền tảng văn hóa dân tộc mà tiếp thu những ảnh hưởng quốc tế

Tạo nên một nhân cách rất Việt Nam, rất Phương Đông, nhưng cũng rất mới và hiện đại.

4 Củng cố:

HS nhắc lại nội dung đã học

5 Hướng dẫn, dặn dò:

HS về nhà học bài cũ, chuẩn bị cho tiết tiếp theo (nét đẹp của phong cách HCM, nghệ thuật,

ý nghĩa của việc học tập, rèn luyện theo tấm gương của Bác

IV Rút kinh nghiệm.

Tuần 1: Từ ngày 24 tháng 8 đến ngày 29 tháng 8 năm 2009

Tiết (PPCT): 02

PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH (tt)

Lê Anh Trà

I Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh:

- Thấy được vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hoà giữa truyền thống

và hiện đại, dân tộc và nhân loại, vĩ đại và bình dị

- Từ lòng kính yêu, tự hào về Bác, học sinh có ý thức tu dưỡng, học tập và rèn luyện theo gương Bác

II Chuẩn bị:

- GV: Chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, phiếu học tập, …

- HS: Học bài, chuẩn bị theo hướng dẫn ỏe tiết 1

III Tiến trình lên lớp:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

Em hãy nêu những con đường hình thành nên phong cách văn hoá Hồ Chí Minh

3 Bài mới:

HOẠT ĐỘNG 3: Phân tích vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh GV: Trong tiết trước chúng ta đã được tìm hiểu

những con đường tạo nên phong cách Hồ Chí

Minh Vậy những điểm đặc biệt tạo nên phong

cách Hồ Chí Minh là gì? Những phong cách đó

mang ý nghĩa gì?

Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu.

GV: Yêu cầu học sinh theo dõi vào phần 2.

HS: Theo dõi SGK

GV: Lối sống rất bình dị, rất VN, rất phương Đông

của Bác được biểu hiện như thế nào? (nơi ở, làm việc,

ăn uống)

HS: Dựa vào văn bản, thảo luận với các bạn cùng bàn

tìm ND trả lời

GV: Tác giả so sánh Bác với các vị hiền triết như

Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, theo em ở Bác có

II Đọc – hiểu văn bản.

2 Nét đẹp trong lối sống giản dị mà thanh cao của Hồ Chí Minh.

- Lối sống giản dị:

+ Nơi ở, làm việc: nhà sàn nhỏ, + Trang phục giản dị, tư trang ít ỏi,

- Ăn uống đạm bạc, món ăn dân dã, bình dị

điểm nào giống và khác các vị hiền triết đó? (Về nhà).

(giống: giản dị, thanh cao; khác: gắn bó chia sẻ cùng

nhân dân)

GV bình : Các nhà hiền triết xưa có cuộc sống

gắn với thú quê đạm bạc mà thanh cao.

GV: Qua đây giúp em cảm nhận được gì về lối

sống của Bác?

HS: ………

GV: Chính lối sống giản dị này đã giúp Bác dễ

gần gũi tiếp xúc với mọi người Không chỉ riêng

Bác mà các nhà hiền triết xưa như: Nguyễn Trãi,

Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng vậy, thanh bạch, đạm

bạc mà làm cho người đời sau phải nể phục.

GV: Em hiểu thế nào là cách sống không tự thần

thánh hoá, khác đời hơn đời?

HS: Không xem mình nằm ngoài nhân loại như

các thánh nhân siêu phàm, không tự đề cao mình

bởi sự khác mọi người, không đặt mình lên mọi sự

thông thường ở đời

GV: Theo tác giả, cách sống bình dị của Bác là

một quan niệm thẩm mĩ về cuộc sống Em hiểu thế

nào về nhận xét này?

HS: Quan niệm thẩm mĩ là quan niệm về cái đẹp

Với Bác, cái đẹp là sự giản dị, tự nhiên… Sống

như thế là sống đẹp

GV: Tại sao tác giả có thể khẳng định rằng lối

sống của Bác có khả năng đem lại hạnh phúc

thanh cao cho tâm hồn và thể xác?

* Thảo luận theo bàn…( trong 3 phút)

Định hướng:

+ Sự bình dị gắn với thanh cao, trong sạch tâm

hồn không phải chịu đựng những toan tính vụ lợi

vì vậy tâm hồn được thanh cao hạnh phúc

+ Sống thanh bạch giản dị, thể xác không phải

gánh chịu ham muốn bệnh tật thể xác được thanh

cao hạnh phúc

GV: Từ đó em nhận thức được gì về vẻ đẹp trong

phong cách sinh hoạt của Bác Hồ?

HS: Là vẻ đẹp vốn có, tự nhiên, hồn nhiên, gần

gũi không xa lạ với mọi người, ai cũng có thể học

tập

GV: Cách sống đó gợi tình cảm nào trong chúng

ta về Bác?

HS: Đó là sự cảm phục lòng thương mến và kính

trọng Bác

GV: Nêu câu hỏi thảo luận: Có ý kiến về lối sống

của Bác như sau:

- Đây là lối sống khắc khổ của những con người

tự vui trong cảnh nghèo khó.

- Đây là một cách sống tự thần thánh hoá, tự làm

cho khác đời, hơn người.

- Đây là một cách sống có văn hoá đã trở thành

một quan niệm thẩm mỹ, cái đẹp là sự giản dị tự

nhiên thành một quan niệm thẩm mĩ, cái đẹp là sự

giản dị tự nhiên.

Em đồng ý với ý kiến nào?

HS: Thảo luận theo nhóm và đưa ra ý kiến:

GV: Dự kiến: Em đồng ý với ý kiến thứ ba: Sự

giản dị là một nét đẹp của con người Việt Nam

làm cho tự nhiên không phải cầu kỳ phô trương

GV: Qua bài học này ta thấy Bác có kiến thức văn

hoá nhân loại sâu rộng, là vị lãnh tụ có lối sống

giản dị Chính điểm này đã làm nên phong cách

riêng của Bác mà ít vị lãnh tụ nào có được Qua

cách sống của Hồ Chí Minh dã nêu lên một kinh

nghiệm như một qui luật muôn đời: “Sống quen

thanh đạm nhẹ người” - một cách sống đẹp, giản

dị mà cao thượng vô cùng Qua bài học ta hiểu

thêm về con người của Bác: Đó là sự kết hợp hài

hào giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và nhân

loại, vĩ đại mà bình dị Càng hiểu Bác ta càng

thêm tự hào, kính yêu Người, tự nguyện học tập

theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

GV: Vì sao có thể nói lối sống của Bác là sự kết

hợp giữa giản dị và thanh cao?

HS: Tự trình bày

GV: Chính tác giả đã khẳng định: “Nếp sống…

thể xác”

GV yêu cầu HS dựa vào SGK để chỉ ra những

biện pháp nghệ thuật của bài

GV: Để làm nổi bật phong cách của Bác, tác giả

- Lối sống rất VN

- Không khắc khổ

- Không tự thần thánh hóa

- Giản dị, tự nhiên

* Có thể nói lối sống của Bác là sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc

và nhân loại, giữa giản dị và thanh cao.

3 Tìm hiểu nghệ thuật:

- Kết hợp giữa kể và bình luận;

đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật nào?

HS: Kết hợp kể và bình luận đan xen nhau một

cách tự nhiên…

GV: Em hãy nhắc lại những điểm chính của nghệ

thuật văn bản

- Chọn lọc những chi tiết tiêu biểu;

- Đan xen thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm, sử dụng từ Hán – Việt, …

- Nghệ thuật đối lập: Vĩ nhân mà giản dị

4 Ý nghĩa của việc học tập và làm theo phong cách của Hồ Chí Minh.

HOẠT ĐỘNG 4: Tổng kết

Học sinh nhắc lại những điểm cần chú ý nghệ thuật,

nội dung văn bản theo phần Ghi nhớ III Tổng kết:

1 Nội dung

2 Nghệ thuật

HOẠT ĐỘNG 5: Luyện tập

Luyện tập:

Hướng dẫn HS thực hiện theo yêu cầu BT1 (SGK)-

GV bổ sung

IV Luyện tập:

Tìm đọc và kể những câu chuyện về lối sống giản dị mà cao đẹp của chủ tịch HCM

4 Củng cố:

- Em hiểu thêm gì về Bác Hồ khi học xong bài? Điều đó khiến em có suy nghĩ ntn?

- 2 HS nhắc lại ND bài học theo ghi nhớ

5 Hướng dẫn, dặn dò:

- Chuẩn bị: Các phương châm hội thoại,

- Tìm đọc thêm những mẩu chuyện về lối sống giản dị mà cao đẹp của Bác Hồ

IV Rút kinh nghiệm:

Tuần 1: Từ ngày 24 tháng 8 năm 2009 đến ngày 29 tháng 8 năm 2009

Tiết (PPCT): 03

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

I Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh:

- Nắm được nội dung phương châm về lượng và phương châm về chất

- Biết vận dụng những phương châm này trong giao tiếp

II Chuẩn bị:

- GV: Tham khảo thêm một số tài liệu, …

- HS: Xem trước bài, trả lời các câu hỏi trong SGK

III Tiến trình lên lớp:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

HOẠT ĐỘNG 1: Phương châm về lượng

GV: An và Nam đối thoại với nhau về vấn đề gì?

HS: Trả lời

GV: Em hiểu bơi là một hoạt động ntn?

HS: Bơi: là di chuyển trong nước, trên mặt nước

bằng cử động của cơ thể

GV: Câu trả lời của Ba có đáp ứng được điều mà

Nam cần hỏi hay ko? Vì sao?

GV: Nếu em là Ba em sẽ trả lời Nam ntn?

HS: Trả lời

GV: Qua ví dụ trên, muốn người nghe hiểu thì

người nói cần chú ý điều gì?

GV: Vì sao truyện lại gây cười?

I Phương châm về lượng

1 Ví dụ: (SGK)

* Nhận xét :

- Bơi: là di chuyển trong nước, trên mặt nước bằng cử động của cơ thể

- Không đáp ứng nội dung mà Nam cần biết vì Nam muốn biết địa điểm cụ thể nào đó: bể bơi, ao hồ, sông …

- Khi nói phải nói có nội dung đúng với yêu cầu của giao tiếp , ko nên nói ít hơn những gì mà giao tiếp đòi hỏi

2 Ví dụ 2 (SGK)

* Nhận xét:

- Vì các nhân vật nói nhiều hơn những gì cần nói

HS: Trả lời

GV: Lẽ ra anh lợn cưới và anh áo mới phải hỏi

và trả lời ntn để người nghe đủ biết điều cần hỏi

và cần trả lời?

GV: Qua câu chuyện trên, ta thấy khi giao tiếp

cần phải tuân thủ những yêu cầu gì? Em rút ra

được bài học gì trong giao tiếp hàng ngày?

GV: Gọi 2 HS đọc phần Ghi nhớ

HS: Đọc.

+ Hỏi: Có thấy con lợn nào chạy qua đây ko?

+ Trả lời: Tôi chẳng thấy có con lợn nào chạy qua đây cả

- Khi hỏi đáp cần phải chuẩn mực, chú ý

ko hỏi thừa và trả lời thừa

- Khi giao tiếp cần nói có ND – ND của lời hỏi đáp phải đúng với yêu cầu giao tiếp ko thiếu, ko thừa

3 Ghi nhớ: ( SGK )

HOẠT ĐỘNG 2: Phương châm về chất

GV: Truyện cười phê phán thói xấu nào?

HS: Trả lời.

GV: Qua đó ta thấy trong giao tiếp nên tránh

những điều gì ?

GV: Qua hai trường hợp trên em rút ra bài học

gì trong giao tiếp?

II Phương châm về chất.

1 Ví dụ: (SGK)

* Nhận xét:

- Thói xấu khoác lác, nói những điều mà chính mình cũng ko tin là có thật

- Trong giao tiếp ko nên nói những điều

mà mình ko có bằng chứng xác thực, ko tin

là có thật

2 Ví dụ: (SGK)

* Nhận xét:

- Trong giao tiếp ko nên nói những điều

mà mình ko có bằng chứng xác thực

3 Ghi nhớ: (SGK)

HOẠT ĐỘNG 3: Luyện tập

HS tự làm

III Luyện tập

1 Bài tập 1: Thừa các từ:

a) Nuôi gà ở nhà.

b) Có hai cánh.

- Sai về lượng, thêm từ ngữ mà ko thêm

HS làm nhóm.

HS lên bảng làm

nội dung nào

2 Bài tập 2

Phương châm về chất: Nói nhảm nhí, vu

vơ là nói nhăng nói cuội.

3 Bài tập 3

Phương châm về lượng ko được tuân thủ hỏi một điều rất thừa

4 Bài tập 4

- Ăn đơm nói đặt: vu khống, bịa chuyện cho người khác

- Ăn ốc nói mò: Nói ko có căn cứ

- Ăn ko nói có: Vu khống, bịa đặt -

Phương châm về chất.

4 Củng cố:

- 2 HS nhắc lại hai phần Ghi nhớ

- Nêu ví dụ ứng với mỗi phương châm hội thoại

5 Hướng dẫn, dặn dò:

- Về nhà học thuộc các Ghi nhớ

- Mỗi phương châm hãy đặt 5 ví dụ

- Chuẩn bị: Các phương châm hội thoại (tiếp theo: quan hệ, cách thức, lịch sự)

IV Rút kinh nghiệm: