Giáo án Ngữ văn 7 tiết 41 đến 116 - Trường THCS Xã Hiếu

Muïc tieâu baøi hoïc : Giuùp hoïc sinh - Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng, đằm tắm của những kỷ niệm về tuổi thơ và tình bà cháu thể hieän trong baøi thô - Thấy được nghệ thuật biểu hiện [r]

Ngày soạn :

Ngày dạy:

( Mao ốc vị thu phong sở phá ca )

I Yêu cầu: Giúp học sinh

- Cảm nhận được tinh thần nhân đạo và lòng vị tha cao cả của nhà thơ Đỗ Phủ

- Thấy được vị trí và ý nghĩa của những yếu tố miêu tả và tự sự trong thơ trữ tình

- Bước đầu thấy được đặc điểm của bút pháp Đỗ Phủ qua những dòng thơ miêu tả và tự sự

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : - Đọc thuộc phần phiên âm + dịch thơ hồi hương ngẫu nhiên

- Đọc ghi nhớ Phân tích nội dung và nghệ thuật

3 Bài mới :

Nội dung – Phương thức hoạt động : Ghi bảng :

Hoạt động 1 : Đọc văn bản, chú thích diễn cảm đoạn cuối

cùng

- Đọc chú thích và cho biết vài nét về tác giả ?

Hoạt động 2 : Tìm hiểu bố cục :

- Em nào có thể cho cô biết bố cục bài thơ gồm mấy

phần ?

có 2 cách :

I Tác giả – Tác phẩm

- Đỗ Phủ : ( 712 - 770

- Là nhà thơ nổi tiếng đời đường TQ

* sgk

II Bố cục :

- 4 phần  căn cứ vào hình thức cách quãng của bài thơ

- 2 phần  phần đầu 18 câu, phần sau 5 câu

Hoạt động 3 : Học sinh đọc lại bài thơ

- Mời 1 học sinh đọc lại 5 câu đầu

- Nội dung của khổ thơ đầu nói gì?

- Ở đây phương thức nào được biểu đạt? (miêu tả+kết hợp

tự sự)

- Miêu tả ở chỗ nào, tự sự như thế nào?

Như vậy, ở khổ 1 này tác giả cho biết hoàn cảnh mái tranh

bị gió thởi bay khắp nơi Và khi tranh bay như thế chúng ta

hình dung được là sức gió rất là mạnh, dữ dội Đồng thời thấy

được sự tiếc của của ông già Đỗ Phủ trước thiên nhiên vô

tình

- Đã bao năm tháng bôn ba xuôi ngược, chạy loạn, mưu

sinh Nhờ sự giúp đỡ của bạn bè và người thân Đỗ Phủ mới

dựng được căn nhà tranh nho nhỏ Vậy mà bây giờ ông trời lại

chẳng buông tha cho người áo vải

* Học sinh đọc khổ 2 :

- Đã khổ vì nhà bị tốc mái nhà thơ còn khổ thêm vì lý do gì

nữa?

( trẻ cắp tranh)

- Ta có nên trách trẻ con thôn nam không? Vì sao?

Bài thơ chia làm 4 phần (sgk)

III Bố cục thức biểu đạt (sgk)

IV Phân tích bài :

1 Phần 1 : 5 câu đầu

Tháng 8 … mương sa

 Miêu tả (kết hợp tự sự)

 Cảnh gió thổi nhà tốc mái

2 Khổ thứ hai : (5 câu tiếp

theo)

- Trẻ con … chống gậy lòng ấm ức

 Sự kết hợp biểu cảm

- Trong khổ 2, nhà thơ đã kết hợp các loại văn bản nào?

( học sinh lần lượt trả lời )

* Học sinh đọc khổ 3 : ( 8 câu tiếp)

- Đọc với giọng bi thương ai oán

- Tác giả trong khổ này đã kết hợp các kiểu văn bản nào ?

- Nỗi khổ của nhà thơ ở đây lại tăng thêm mấy phần? Vì

sao?

- Em hiểu cơn loạn là như thế nào?

- Cách kể, tả ở khổ này có gì giống, khác với 2 khổ trên

Dụng ý của tác giả có đạt được không?

 Như vậy, ở 2 khổ trên chỉ có gió mạnh thổi nhà tốc mái

và tre con cướp tranh chạy  Tác giả cũng khổ rồi, ấm uất lắm

rồi Vậy mà ở khổ này trời lại mưa, mưa dai dẳng, chẳng dứt,

nhà lại dột lung tung khác chi ngoài trới Chăn mền cũ bị mấy

đứa con đạp lung tung, rách nát Ông trằn trọc không ngủ

được vì nhiều nỗi khổ tập kích cùng một lúc, đồng thời ông

còn lo cho đất nước lúc li loạn

* Học sinh đọc khổ cuối cùng (giọng hân hoan phấn

chấn)

- Khổ cuối này có gì khác so với 3 khổ trên?

- Tác giả sử dụng phương thức biểu đạt nào?

- Mơ ước của Đỗ Phủ có người cho rằng thật viển vông Em

có tán thành ý kiến đó không?

- Qua ước mơ của Đỗ Phủ em hiểu gì về con người ông?

* Người đời thường ca ngợi Đỗ Phủ là Thi Thánh  vị

thánh làm thơ Em hiểu đó là Đỗ Phủ làm thơ siêu việt, khác

thường như thần thánh, hay là ông có tấm lòng như bậc thánh

nhân? (Ý kiến 2)

* Qua bài học này em rút ra được điều gì?

 Cảnh đời đói khổ xót xa

3 Khổ thứ ba : (8 câu kế)

“ giây lát… sao cho trót?”

 Miêu tả kết hợp với biểu cảm

 Nỗi khổ dồn dập tập kích nhà thơ

4 Khổ cuối : (5 câu cuối)

“Ước … cũng được”

 Biểu cảm trực tiếp

 Ước mơ cao cả chứa chan lòng vị tha và tinh thần nhân đạo của nhà thơ

* Ghi nhớ : sgk

4 Củng cố : Đọc lại bài thơ

5 Dặn dò :

* Rút kinh nghiệm

Tuần 11 Ngày soạn :

Tiết 43 Ngày dạy:

Ngữ Văn TỪ ĐỒNG ÂM

I Yêu cầu: Giúp học sinh

- Hiểu được thếnào là từ đồng âm

- Biết cách xác định nghĩa của từ đồng âm

- Có thái độ cẩn trọng, tránh nhầm lẫn từ gần âm với từ đồng âm

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : - Thế nào là từ trái nghĩa ? cho ví dụ?

- Sử dụng từ trái nghĩa nhằm mục đích gì?

Nội dung – Phương thức hoạt động Ghi bảng

Hoạt động 1 : Giáo viên ghi ví dụ lên bảng

VD1: Con ngựa đang đứng bỗng lồng lên

VD2 : Mua được con chim bạn tôi nhốt ngay vào lồng

Nghĩa của từ lồng trong 2 ví dụ trên có giống nhau không?

Em hãy giải thích nghĩa của 2 ừ trên

+ Lồng 1 : Đôïng từ + Lồng 2 : Danh từ  Cái chuồng hnỏ đan bằng tre, nứa dùng để nhốt chim

- Ngoài từ lồng em còn biết từ nào nữa không?

+ đường : ăn + đường : đi

- Em có nhận xét gì về cách phát âm và nghĩa của những

từ trên (phát âm giống nhau và nghĩa khác nhau)  Từ đồng

âm

Cô mời 1 em đọc cho cô phần ghi nhớ

Hoạt động 2 : Tìm hiểu cách sử dụng từ đồng âm

- Nhờ đâu mà em phân biệt được nghĩa của các từ lồng

trong 2 câu trên? (ngữ cảnh)

- Câu “đem cá về kho” nếu tách khỏi ngữ cảnh có thể

hiểu thành mấy nghĩa? (2 nghĩa :đem cá về kho (ăn); đem về

cất trữ trong kho)

- Em hãy thêm vào câu này 1 vài từ để câu trở thành đơn

nghĩa

+ Đem cá về kho tiêu + Đem cá về kho đông lạnh

* Như vậy, để tránh đồng âm gây ra, cần phải chú ý điều

gì khi giao tiếp

- Mời 1 em nhắc lại cho cô phần ghi nhớ

Bây giờ chúng ta cùng làm bài tập

I Thế nào là từ đồng âm

VD ( ghi những ví dụ lên bảng)

* Ghi nhớ : sgk

II Sử dụng từ đồng âm :

VD : ghi VD lên bảng

* Ghi nhớ : sgk

Bài tập 1 : Tìm từ đồng âm

giành

tranh

trang

nước nam

Bài tập 2 : đặt câu :

- Hai anh em ngồi vào bàn bạc mãi mới ra một vấn đề

- Con sâu lẩn sâu vào bụi rậm

- Năm nay, năm anh em đều phát tài cả

Bài tập 3 : Anh chàng trong câu chuyện đã sử dụng biện pháp dùng từ đồng âm để không

trả lại cái vạc cho người hàng xóm (vạc đông)

Nếu là viên quan sử kiện, em đặt lại hoàn cảnh giao tiếp ban đầu của anh chàng và người hàng xóm : mượn vạc để làm gì?

4 Củng cố : Đọc lại ghi nhớ

5 Dặn dò : Học bài, soạn trước bài mới : Các yếu tố tự sự miêu tả trong văn biểu

cảm

* Rút kinh nghiệm

Tuần 11 Ngày soạn :

Tiết 44 Ngày dạy:

Ngữ Văn CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ MIÊU TẢ TRONG VĂN BIỂU CẢM

I Yêu cầu: Giúp học sinh

- Hiểu vai trò của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm và có ý thức vận dụng chung

- Nhận rõ các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm và vai trò của chúng

- Luyện tập vận dụng 2 yếu tố đó

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : (không)

3 Bài mới :

Nội dung – Phương thức hoạt động : Ghi bảng

Hoạt động 1: Cho học sinh đọc lại bài thơ: Nhà tranh bị gió

Thu phá

- Nhắc lại bố cục của bài thơ ?

( bố cục gồm 4 phần ứng với 4 đoạn)

- Hãy chỉ ra những yếu tố tự sự và miêu tả có trong từng

đoạn và nói rõ ý nghĩa của chúng

+ Đoạn 1 : tự sự ( 2 dòng đầu )

Miêu tả ( 3 dòng sau)

 Tạo bối cảnh chung

+ Đoạn 2 : Tự sự kết hợp với biểu cảm

 Uất ức vì già yếu

+ Đoạn 3 : Tự sự kết hợp với miêu tả ( 6 câu đầu)

Biểu cảm ( 2 câu sau)

 Nỗi khổ nhiều bề của nhà thơ

+ Đoạn 4 : Biểu cảm trực tiếp

 Tình cảm cao thượng, vị tha

- Như vậy để biểu lộ hoàn cảnh của mình tác giả dùng

phương thức biểu đạt gì? (tự sự, miêu tả)

- Yếu tố tự sự, miêu tả được sử dụng trong bài thơ có tác

dụng gì?

 Từ kể và miêu tả nhà thơ bộc bạch nỗi niềm của

mình, nỗi thống khổ khi nhà tranh bị gió thu phá nát

Hoạt động 2 : học sinh đọc đoạn văn trong sgk

- Em hãy chỉ ra các yếu tố tự sự và miêu tả trong đoạn văn

trên và cảm nghĩ của tác giả?

- “ Những ngón chân … xoa bóp khỏi”  Miêu tả

- “ bố đi chân đất … Bố đi xa lắm”  Tự sự

- “ Bố ơi ! … thành bệnh”  Cảm nghĩ

- Nếu không có các yếu tố miêu tả, tự sự thì yếu tố biểu

cảm có thể bộc lộ được hay không ? ( không)

- Đoạn văn trên miêu tả, tự sự trong niềm hồi tưởng Hãy

cho biết tình cảm đã chi phối tự sự và miêu tả như thế nào?

I Tìm hiểu bài

1 Văn bản 1 :

Bài ca Nhà tranh bị gió Thu phá

( Ghi theo bảng)

2 Văn bản 2 : Bố tôi

“ Những ngón chân…xoa bóp khỏi”  miêu tả

“ Bố đi chân đất … bố đi

xa lắm”  tự sự

Bố ơi … thành bệnh  cảm nghĩ

 Miệu tả, tự sự  gợi cảm xúc

* Ghi nhớ : học sgk

 Tự sự và miêu tả nhằm khơi gợi tình cảm, cảm xúc, do

tình cảm cảm xúc chi phối

II luyện tập :

Bài tập 1 : Kể lại bài thơ: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá bằng văn xuôi biểu cảm.

(học sinh làm nói lên trước lớp)

4 Củng cố : - Đọc lại ghi nhớ

5 Dặn dò : - Làm bài tập số 2 về nhà

- Học bài Chuẩn bị bài tiếp theo : Cảnh khuya Rằm Tháng Giêng

* Rút kinh nghiệm

======================================================================

=========

Tuần 12 Ngày soạn :

Ngữ Văn CẢNH KHUYA RẰM THÁNG GIÊNG

HỒ CHÍ MINH

I Mục tiêu bài học: Giúp học sinh

- Cảm nhận và phân tích được tình yêu thiên nhiên gắn với lòng yêu nước, pgong thái ung dung của Hồ Chí Minh biểu hiện trong 2 bài thơ

- Biết được thể thơ và chỉ ra được những nét đặc sắc nghệ thuật của 2 bài thơ

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : (không)

3 Bài mới :

- Giới thiệu : Chủ Tịch Hồ Chí Minh vốn là một con người với tâm hồn nghệ sĩ Mặc dù Người từng viết “ngâm thơ ta vốn không ham”, mặc dù hồi đầu kháng chiến chống Thực dân Pháp, ở chiến khu Việt Bắc, bận trăm công nghìn việc nhưng có khi giữa đôi phút nghỉ trong đêm khuya thanh tĩnh, nơi rừng sâu, núi thẳm tình cờ bắt gặp một cảnh đẹp, vẳng nghe tiếng hát, dõi theo một mảnh trăng xa, Người lại làm thơ Hai bài thơ chữ Việt, chữ Hán chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học này chính là hai trường hợp hiếm hoi như thế

- Giáo viên cho học sinh xem những bức tranh, ảnh Bác Hồ làm việc, ngắm trăng ở Việt Bắc

Nội dung – Phương thức hoạt động Ghi bảng :

Hoạt động 1 : Hướng dẫn đọc, giải thích từ

1 Bài cảnh khuya

Câu 1 nhịp : 3/4

Câu 2+3 nhịp : 4/3

Câu 4 nhịp : 2/5

2 Bài rằm tháng giêng

- Đọc phiên âm chữ hán :4/3

- Địch thơ : 2/2/2, 2/4/2

Học sinh đọc chú thích

- Em hiểu gì về tác giả Hồ Chí Minh?

* Chúng ta đi vào phân tích 2 bài thơ

- Đọc lại cho cô hai bài thơ

Hai bài đều miêu tả cảnh đẹp đêm trăng ở chiến khu

Việt Bắc Em hãy nhận xét cảnh trăng trong mỗi bài có nét

đẹp như thế nào?

Bài thơ 1: Được Bác viết trong hoàn cảnh nào? Miêu tả

cảnh gì? Cảnh ấy ở đâu?

- Ở câu đầu có biện pháp nghệ thuật gì được sử dụng? (so

sánh)

- So sánh cái gì? ( tiếng suối trong như tiếng hát xa)

- Tác dụng của nghệ thuật so sánh trong câu thơ này?

I Tác giả, tác phẩm Sgk

II Tìm hiểu văn bản

1 Cảnh trong thơ Hồ Chí Minh

- “ Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”

 So sánh, điệp ngữ

- “Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên

Xuân giang, xuân thủy tiếp xuân thiên”

 Điệp ngữ

 Cảnh trăng đẹp ở chiến khu Việt Bắc thể hiện tình yêu thiên nhiên sâu đậm của Bác

2 Tâm trạng của nhà thơ

- “ Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

( So sánh tiếng suối với tiếng hát là lấy con người làm

chủ, làm cho âm thanh của thiên nhiên Tiếng suối xa cũng

trở nên gần gũi, thân mật như con người, giống con người

trẻ trung, rong trẻo )

 Vậy mở đầu bài thơ là âm thanh tiếng suối róc rách,

văng vẳng đâu đây, mơ hồ bên tai nhà thơ, khiến Người

tưởng như có giọng hát ngọt ngào nào đó của ai vang vọng

trong đêm trăng khuya tĩnh lặng

- Cũng có nhiều câu thơ hay tả tiếng suối tiếng hát bằng

biện pháp so sánh, em nào có thể tìm cho cô trong những

bài thơ mà các em đã học?

“ Côn sơn suối chảy rì rầm

Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai” (côn sơn

ca)

Hay : “Tiếng suối trong như nước ngọc tuyền” (tiếng sáo

thiên thai)

- Nhưng nhìn chung tất cả đều tả tiếng suối chưa cụ thể,

chưa gần gũi sống động như câu thơ của Bác

- Ở câu 2 các em có phát hiện ra nghệ thuật gì được sử

dụng hay không ?  Điệp từ “lồng”

- Tác dụng của điệp từ “lồng” ?  Điệp từ được sử dụng

thật hay, bởi nó khiến cho bức tranh đêm trăng rừng khuya

không chỉ lớp lang, tầng bậc cao thấp, sáng tối hòa hợp

quấn quýt mà còn tạo nên vẻ đẹp lung linh ảo huyền, chỗ

đậm, chỗ nhạt, bóng cây cổ thụ lấp lóang ánh trăng lại có

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”

- Yên ba thâm xứ đàm quân sự…

 Lòng yêu nước của vị lãnh tụ và tinh thần lạc quan, phong thái ung dung của Bác

bóng lá, bóng cây, bóng hoa in lên mặt đất thành những

bông hoa thêu dệt như gấm Đọc đến câu thơ này người ta

thường nhớ đến đoạn thơ nổi tiếng trong bản dịch Chinh Phụ

Ngâm của Đoàn Thị Điểm : Trăng dãi nguyệt,

nguyệt in một tấm

Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông

- Hai câu thơ cuối của bài thơ Cảnh Khuya đã biểu hiện

những tâm trạng gì của tác giả? ( chưa ngủ)

- Điệp ngữ này có tác dụng như thế nào đối với sự thể

hiện tâm trạng của bài thơ  2 chữ chưa ngủ được lặp lại cho

thấy 2 nét tâm trạng được mở ra trước và sau 2 chữ ấy

đồnmg thời bộc lộ chiều sâu nội tâm của tác giả

- Ở câu 3, đó là sự rung động, say mê trước vẻ đẹp như

tranh của cảnh rừng Việt Bắc Nhưng câu 4 bất ngờ mở ra

vẻ đẹp chiều sâu mới trong tâm hồn nhà thơ, thao thức chưa

ngủ còn chính là lo nghĩ đến vận mệnh của đất nước Hay

chính là thức đến khuya lo việc nước mà Người bắt gặp

được cảnh trăng đẹp

- Điệp từ chưa ngủ đặt như thế chính là bản lề mở ra 2

tâm trạng trong cùng một con người Niềm say mê thiên

niên và nỗi lo việc nước Hai nét tâm trạng ấy thống nhất

trong con người của Bác thể hiện sự hòa hợp giữa nhà thi sĩ

và người chiến sĩ trong vị lãnh tụ

Hoạt đôïng 3 : Tìm hiểu bài thơ “ Nguyên Tiêu”

- Bài thơ tả cảnh gì? ở đâu?

- Nhận xét về hình ảnh không gian và cách miêu tả

không gian trong bài “Nguyên Tiêu” Câu thơ 2 có gì đặc

biệt về từ ngữ và đã gợi ra vẻ đẹp rộng lớn bát ngát của

không gian như thế nào?

 Nếu như bài cảnh khuya ở trên là cảnh trăng rừng tuyệt

đẹp thì 2 câu đầu của “rằm tháng giêng” đã vẽ ra một

không gian cao rộng, bát ngát, tràn đầy ánh sáng và sức

sống của mùa xuân trong đêm rằm tháng giêng

- Câu đầu mở ra khung cảnh bầu trời cao rộng, trong trẻo

nổi bật trên bầu trời ấy là vầng trăng tròn đầy, tỏa sáng

xuống khắp trời đất

- Câu 2 vẽ ra 1 không gian trời đất bát ngát không giới

hạn, con sông, mặt nước tiếp liền với bầu trời Với 3 từ

“xuân” được lặp lại đã nhấn mạnh vẻ đẹp, sức sống của

mùa xuân tràn ngập đất trời

- Học sinh đọc 2 câu cuối

Như vậy, cả 2 bài thơ đều được làm trong thời kỳ đầu của

cuộc kháng chiến đầy khó khăn gian khổ Bài Cảnh Khuya

(1947) năm đầu của cuộc kháng chiến, vận nước đang rất

khó khăn Còn bài Nguyên Tiêu được viết (1948) sau chiến

thắng Việt Bắc rất quan trọng của quân và dân ta đánh bại

cuộc tấn công quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt

Bắc Đặt trong hoàn cảnh ấy chúng ta thấy rõ sự bình tĩnh,

* Ghi nhớ : sgk

lạc quan của vị lãnh tụ

* Qua 2 bài thơ này em nào có thể nhắc lại cho cô nội

dung và nghệ thuật của 2 bài thơ

4 Củng cố : Đọc lại 2 bài thơ

5 Dặn dò : Học bài, Tìm những bài thơ có từ Trăng của Bác

Soạn trước bài mới

 Rút kinh nghiệm

======================================================================

========

Tuần 12 Ngày soạn :

Ngữ Văn THÀNH NGỮ

I Yêu cầu: Giúp học sinh

- Hiểu được đặc điểmvề cấu tạo và ý nghĩa của thành ngữ

- Tăng thêm vốn thành ngữ, có ý thức sử dụng thành ngữ trong giao tiếp

II Các bước lên lớp :

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ : (không)

3 Bài mới :

- Giới thiệu : Trong lời ăn tiếng nói hàng ngày nhiều lúc ta sử dụng thành ngữ một cách tự nhiên không cố ý nhưng ngược lại nó đã tạo nên một hiệu quả giao tiếp tốt Đó là sự sinh động, gây ấn tượng mạnh nơi người nghe, người đọc Vậy thành ngữ là gì? Để hiểu rõ về thành ngữ với những đặc điểm của nó chúng ta cùng đi vào tiết học hôm nay