Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh: - Nắm được những yêu cầu về sử dụng tiếng Việt ở các phương diện: phát âm, chữ viết, dùng từ, đặt câu,cấu tạo văn bản và phong cách chức năng ngôn ngữ.. [r]
Trang 1Tiết 74-75: Tiếng Việt:
NHỮNG YấU CẦU VỀ SỬ DỤNG TIẾNG VIỆT
Ngày soạn:
Ngày dạy:
A Mục tiờu cần đạt
Giỳp học sinh hiểu được những yờu cầu về sử dụng Tiếng Việt đồng thời cú ý thức rốn luyện thúi quen và năng lực sử dụng Tiếng Việt theo cỏc yờu cầu đú
B Phương tiện T/h
SGK – SGV – Sỏch tham khảo
C Phương phỏp
D Tiến trỡnh tổ chức bài dạy:
1 Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Vào bài: Chủ Tịch HCM đó núi: " Tiếng núi là thứ của cải vụ cựng lõu đời và vụ cựng quý bỏu của dõn tộc Chỳng ta phải gỡn giữ nú, quý trọng nú " Học theo lời dạy của Người mỗi chỳng ta hụm nay hóy luụn hướng tới việc sử dụng TV cho đỳng, cho hay để đạt được điều này giờ học hụm nay cụ trũ chỳng ta cựng nhau đi tỡm hiểu bài " Những yờu cầu sử dụng TV"
Hoạt động của thày H.đ của trò Nội dung cơ bản
GV yờu cầu học sinh theo dừi ngữ
liệu a, b ( SGK )
(?) Dựa vào ngữ liệu SGK hóy phỏt
hiện lỗi và chữa lại cho đỳng?
(?) Người núi (viết) đó mắc lỗi gỡ?
Nguyờn nhõn mắc lỗi?
Cỏch sửa?
(?) Phõn tớch sự khỏc biệt của
những từ phỏt õm theo giọng địa
phương so sỏnh với những từ ngữ
tương ứng toàn dõn?
(?) Từ ngữ liệu em hóy rỳt ra kết
luận khi núi và viết cần chỳ ý điều
gỡ ?
Theo dừi Trả lời
Rỳt ra KL chung
I Sử dụng đỳng theo cỏc chuẩn mực Tiếng Việt.
1 Về ngữ õm - Chữ viết.
a Ngữ liệu: ( SGK – 65 ).
b Nhận xột:
* NL1: giặc -> giặt (núi và viết sai
phụ õm cuối)
- dỏo -> rỏo (sai chớnh tả - chữ viết)
- lẽ, đối -> lẻ, đổi (sai thanh điệu )
*NL2: dưng mờ -> nhưng mà
bẩu -> bảo
( Người núi (viết) đó phỏt õm theo giọng địa phương, khụng theo chuẩn Tiếng Việt)
Phỏt õm theo ngụn ngữ địa phương thường cú sự biến õm
c Kết luận:
- Khi núi (viết) cần tuõn theo chuẩn Tiếng Việt
- Viết đỳng quy tắc hiện hành về chớnh tả …
Trang 2(?) Hãy phát hiện và chữa lỗi về các
từ ngữ trong câu sau ?
Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm
và trình bày
(?) Lựa chọn những câu đúng trong
ngữ liệu ?
(?) Khi tạo lập văn bản nói hoặc
viết ta cần chú ý gì về mặt TN ?
GV chia nhóm thảo luận các NL
SGK Phân tích cấu tạo ngữ pháp
của các câu
(?) Phát hiện lỗi và chữa lỗi trong
các câu?
(?) Phát hiện những câu đúng trong
ví dụ ?
(?) Từng câu trong đoạn văn sau
đều đúng, nhưng đoạn văn vẫn
không có được tính thống nhất, chặt
chẽ Hãy phân tích lỗi và chữa lại ?
(?) Nhận xét về đoạn văn trên?
(?) Đoạn văn trên có mấy câu?
(?) Cách sắp xếp các câu như thế
nào?
(?) Nêu cách sửa?
Theo dõi
Thảo luận nhóm Trình bày nhận xét bổ sung
Lựa chọn
Rút ra kết luận
Phân tích cấu tạo NP Phát hiện lỗi Chữa lỗi
C1: Sai VD3: C2,3 đúng
VD4:
Rút ra KL
Theo dõi Phát hiện
a NL: (1), (2) SGK.
b Nhận xét:
NL1
(1) Chót lọt:-> Chót
(2) Truyền tụng: - Truyền thụ
- Truyền đạt
(3) Sai kết hợp từ mắc và chết các bệnh truyền nhiễm -> Chết và mắc các bệnh truyền nhiễm …
(4) Sai kết hợp từ: Những bệnh nhân được pha chế ….-> Những bệnh nhân được điều trị
NL2:
- C2, 3, 4: Đúng
- C1: Sai: yếu điểm -> điểm yếu
- C5: Sai : linh động -> sinh động
c Kết luận:
- Cần dùng từ ngữ đúng với hình thức và cấu tạo, với ý nghĩa, với đặc điểm ngữ pháp của chúng trong TV
3 Về ngữ pháp:
a NL:
b Nhận xét:
(1) Câu không phân định rõ thành
phần TN – CN
Cách chữa:
C1: Bỏ từ “qua “đầu câu
C2: Bỏ từ “ của “ -> dấu phẩy
C3: Bỏ từ “đã cho “ -> dấu phẩy
(2) Câu thiếu thành phần -> chỉ mới
là cụm DT
Cách chữa:
C1: Thêm từ làm CN: “ đó là “.(2) C2: Thêm từ làm VN: “ những lớp người sẽ tiếp bước họ, đã được biểu hiện trong tác phẩm "
(3)
- Phân tích : + Câu 1: Giới thiệu chị em TK,TV + Câu 2: Đột ngột nói về Kiều + Câu 3: Nói về hai chị em + Câu 4+5: Nói về sắc đẹp + Câu 6: Nói về Kiều hơn hẳn Vân + Câu 7: Kết quả Kiều không được hạnh phúc
-Cách sửa:
Trang 3(?) Qua các ngữ liệu trên em hãy rút
ra kết luận về yêu câu sử dụng ngữ
pháp khi viết câu?
Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm
theo VD SGK
(?) Hãy phân tích và chữa lại những
từ dùng không phù hợp với phong
cách ngôn ngữ trong ngữ liệu?
(?) Ngữ liệu 1 thuộc phong cách
nào?
(?) Phát hiện từ dùng không phù
hợp ?
(?) Nêu cách chữa?
(?) Phát hiện lỗi sai trong ngữ liệu 2
và nêu cách sửa?
(?) Đọc ngữ liệu và phát hiện các từ
thuộc ngôn ngữ nói trong ngữ liệu
3?
(?) Những từ ngữ và cách nói trên
có thể sử dụng trong một lá đơn đề
nghị không? Vì sao?
(?) Khi nói và viết cần dạt yêu cầu
gì về phong cách?
Không => vì đơn là văn bản H/c’
Theo dõi Trả lời
Phát hiện, trả lời
Rút ra KL chung
Trình bày
c Kết luận:
Cần cấu tạo câu theo đúng quy tắc ngữ pháp TV, diễn đạt đúng các quan hệ ý nghĩa và sử dụng dấu câu thích hợp Hơn nữa, các câu trong đoạn văn và văn bản càn được liên kết chặt chẽ, tạo nên một văn bản mạch lạc, thống nhất
4 Về phong cách ngôn ngữ.
a NL:
b Nhận xét:
(1): Hoàng hôn(buổi chiều): Thường dùng trong văn bản nghệ thuật ( N2
V/c ) Câu trên thuộc văn bản hành chính không thể dùng từ này
Cách sửa: Lúc 17h30, này 25-10
(2): Cụm từ "hết sức là" tương đương với các từ chỉ mức độ cao (rất, vô cùng ) nhưng chỉ dùng trong ngôn ngữ sinhhoạt.Đây là văn bản nghị luận, nên cần thay bằng từ
rất hoặc vô cùng.
(3): - Các từ xưng hô: Bẩm, cụ, con.
- Thành ngữ: Trời tru đất diệt, một thước cắm dùi không có.
- Các từ ngữ mang sắc thái khẩu
ngữ: Sinh ra , có dám nói gian, quả,vè làng về nước,chả làm gì nên ăn,
=>Các từ trên không thể dùng trong một lá đơn đề nghị, dù mục đích lời nói của Chí Phèo cũng là khẩn cầu, giống mục đích của một đơn đề nghị (văn bản hành chính) Vì vậy, cách dùng từ và diễn đạt phải khác lời nói, chẳng hạn trong đơn thì cần phải viết "Tôi xin cam đoan điều đó
là đúng sự thật" thay cho lời nói
"Con có dám nói gian thì trời tru đất diệt"
c Kết luận:
Cần nói viết phù hợp với đặc trưng
và chuẩn mực trong từng phong
Trang 4GV chốt
Gọi h/s đọc ghi nhớ
Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi 1,
2, 3 SGK ?
(?) Trong câu tục ngữ "Chết đứng
còn hơn sống quỳ", các từ đứng và
quỳ được sử dụng theo nghĩa như
thế nào?
(?) Việc sử dụng như thế làm cho
câu tục ngữ có tính hình tượng và
giá trị biểu cảm ra sao?
(?)Phân tích hiệu quả biểu đạt của
việc dùng ẩn dụ và so sánh trong
các câu sau ?
(?) Khi nói viết ngoài đảm bảo tính
chính xác cần chú ý điều gì ?
(?) Lựa chọn những TN đúng trong
các trường hợp SGK ?
Gọi h/s đọc yêu cầu bài tập 2
(?) Phân tích tính chính xác và tính
biểu cảm của từ lớp(thay cho từ
hạng) và của từ sẽ (thay từ phải)
trong bản thảo Di trúc của Chủ Tịch
HCM (lúc đầu Bác dùng từ hạng
* KL chung:
* Ghi nhớ SGK
II Sử dụng hay, đạt hiệu quả giao tiếp cao.
1 NL:
a Trong câu tục ngữ các từ"đứng, quỳ" được dùng với nghĩa chuyển:
+ Đứng: dùng với nghĩa chuyển ->
phép tu từ ẩn dụ , "chết đứng" là chết hiên ngang, có khí phách cao đẹp
+ Quỳ: Biểu hiện cho nhân cách,
phẩm giá -> quỵ lụy, hèn nhát
=> Việc dùng từ "đứng" và từ "quỳ" như vậy mang tính hình tượng và biểu cảm cao
b.Các cụm từ" Chiếc nôi xanh"
"Cái máy điều hoà khí hậu"-> đều biểu thị cây cối.
->Nhưng mang tính hình tượng và biểu cảm cao hơn Dùng những cụm
từ đó vừa mang tính cụ thể, vừa tạo đươc cảm xúc thẩm mĩ
c Đ.văn dùng phép đối, phép điệp(Ai có súng dùng súng.Ai có giươm dùng gươm )
Nhịpđiệu: Dứt khoát, khoẻ khoắn.
=>Tạo âm hưởng hùng hồn, vang dội tác động mạnh mẽ đến người nghe, người đọc
2 Kết luận:
Cần sử dụng ngôn ngữ sao cho đạt được tính nghệ thuật để có hiệu quả giao tiếp cao
III Luyện tập:
1 Bài tập 1: ( SGK )
2 Bài tập 2: ( SGK )
Phân tích tính chính xác và tính biểu cảm của từ:
- Từ lớp:Phân biệt người theo tuổi
tác, thế hệ, không có nét nghĩa xấu , cho nên nó phù hợp với câu văn
này Còn từ hạng phân biệt người
Trang 5,phải sau đó Bác gạch bỏ) ? theo phẩm chất tốt- xấu, mang nét
nghĩa xấu (khi dùng với người), nên không phù hợp với câu văn này
-Từ phải:mang nét nghĩa "bắt
buộc", "cưỡng bức" nặng nề, không phù hợp với sắc thái nghĩa "nhẹ nhàng, vinh hạnh" của việc "đi gặp
các vị cách mạng đàn anh" còn từ sẽ
có nét nghĩa nhẹ nhàng, phù hợp
hơn -> Câu văn này cần dùng từ sẽ
PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm1: Trình bày trên phiếu học tập
? Hãy phát hiện lối về phát âm và chữ viết( Chính tả) ,chữa lại cho đúng
- Không giặc quần áo ở đây.(1)
- Khi sân trường khô dáo, chúng em chơi đá cầu hoặc đánh bi.(2)
? Hãy phát hiện và và chữa lỗi về từ ngữ trong những câu sau
- Khi ra pháp trường, anh ấy vẫn hiên ngang đến phút chót lọt (1)
- Số người mắc và chết các bệnh truyền nhiễm đã giảm dần (2)
? Lựa chọn những câu dùng từ đúng trong các câu sau, chữa câu sai
- Anh ấy có một yếu điểm : không quyết đoán trong công việc
- Điểm yếu của họ là thiếu tinh thần đoàn kết
- Bọn giặc đã ngoan cố chống trả quyết liệt
- Bộ đội ta đã chống trả quyết liệt
- Bộ đội ta đã ngoan cường chiến đấu suốt một ngày đêm
- Tiếng Việt rất giàu âm thanh và hình ảnh, cho nên có thể nói đó là thứ tiếng rất linh động, phong phú
? Nêu yêu cầu về sử dụng ngữ âm, chữ viết và cách sử dụng từ ngữ
Nhóm2
? Hãy phát hiện, phân tích cấu tạo ngữ pháp chỉ ra lỗi sai và đề xuất những cách chữa trong câu sau ( Làm bài tập ra bảng phụ)
Qua tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố đã cho ta thấy hình ảnh người phụ nữ nông
Trang 6thôn trong chế độ cũ
? Lựa chọn những câu văn đúng trong những câu văn sau ( Phân tích cấu tạo ngữ phápcủa câu sai)
- Có được ngôi nhà đã làm cho bà sống hạnh phúc hơn `
- Ngôi nhà đã làm cho bà sống hạnh phúc hơn
- Có được ngôi nhà, bà đã sống hạnh phúc hơn
- Ngôi nhà đã mang lại ni ềm hạnh ph úc cho cuộc sống của bà
? Từng câu trong đoạn văn sau đều đúng, nhưng đoạn văn không có được tính thống nhất ,chặt chẽ Hãy phân tích lỗi và chữa lại ( Bài ra phiếu học tập )
( Thuý Kiều và Thuý Vân… hạnh phúc Trang 66)
? Yêu cầu về sử dụng ngữ pháp
Nhóm3
? Hãy phân tích và chữa lại những từ dùng không phù hợp với phong cách ngôn ngữ
Trong một biên bản về vụ tai nạn giao thông … Trang 66
? Hãy nhận xét về các từ ngữ thuộc ngôn ngữ nói trong phong cách ngôn ngữ sinh hoạt ở đoạn sau đây
Bẩm cụ … cụ lại cho con đi ở tù Trang 67
? Yêu cầu về sử dụng phong cách ngôn ngữ
HĐ5 Hướng dẫn học sinh học ở nhà:
HĐ6: Điều chỉnh, BS
Trang 7
PHIẾU HỌC TẬP
Theo dõi vào ngữ liệu 1:
? Hãy phát hiện lối về phát âm và chữ viết( Chính tả) ,chữa lại cho đúng:
- Không giặc quần áo ở đây.(1)
+ Lỗi sai:
+ Nguyên nhân sai:
+ Cách chữa:
- Khi sân trường khô dáo, chúng em chơi đá cầu hoặc đánh bi.(2) + Lỗi sai:
+ Nguyên nhân sai:
+ Cách chữa:
? Đọc đoạn hội thoại SGK (trang 65) - Tìm những từ phát âm theo tiếng địa phương?
- Phân tích sự khác biệt của những từ phát âm theo giọng địa phương so với những từ tương ứng trong ngôn ngữ toàn dân?
? Nêu yêu cầu về sử dụng ngữ âm, chữ viết và cách sử dụng từ ngữ
Theo dõi vào ngữ liệu2: ? Hãy phát hiện và và chữa lỗi về từ ngữ trong những câu sau: - Khi ra pháp trường, anh ấy vẫn hiên ngang đến phút chót lọt (1) + Lỗi sai:
+ Nguyên nhân sai:
+ Cách chữa:
Trang 8
- Số người mắc và chết các bệnh truyền nhiễm đã giảm dần (2)
+ Lỗi sai:
+ Nguyên nhân sai:
+ Cách chữa:
? Lựa chọn những câu dùng từ đúng trong các câu sau, chữa câu sai: - Anh ấy có một yếu điểm : không quyết đoán trong công việc - Điểm yếu của họ là thiếu tinh thần đoàn kết - Bọn giặc đã ngoan cố chống trả quyết liệt - Bộ đội ta đã chống trả quyết liệt - Bộ đội ta đã ngoan cường chiến đấu suốt một ngày đêm - Tiếng Việt rất giàu âm thanh và hình ảnh, cho nên có thể nói đó là thứ tiếng rất linh động, phong phú + Lỗi sai:
+ Nguyên nhân sai:
+ Cách chữa:
? Nêu yêu cầu về sử dụng ngữ âm, chữ viết và cách sử dụng từ ngữ
Theo dõi vào ngữ liệu 3: ? Hãy phân tích cấu tạo ngữ pháp chỉ ra lỗi sai và đề xuất những cách chữa trong câu sau ( Làm bài tập ra bảng phụ) Qua tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố đã cho ta thấy hình ảnh người phụ nữ nông thôn trong chế độ cũ + Lỗi sai:
+ Nguyên nhân sai:
+ Cách chữa:
Trang 9
? Lựa chọn những câu văn đúng trong những câu văn sau ( Phân tích cấu tạo ngữ phápcủa câu sai)
- Có được ngôi nhà đã làm cho bà sống hạnh phúc hơn `
- Ngôi nhà đã làm cho bà sống hạnh phúc hơn
- Có được ngôi nhà, bà đã sống hạnh phúc hơn
- Ngôi nhà đã mang lại niềm hạnh phúc cho cuộc sống của bà
? Từng câu trong đoạn văn sau đều đúng, nhưng đoạn văn không có được tính
thống nhất ,chặt chẽ Hãy phân tích lỗi và chữa lại ( Bài làm ra phiếu học tập )
( Thuý Kiều và Thuý Vân… hạnh phúc Trang 66)
Chữa lại:
? Yêu cầu về sử dụng ngữ pháp?
Theo dõi vào ngữ liệu 4: (?) Hãy phân tích và chữa lại những từ dùng không phù hợp với phong cách ngôn ngữ? - Trong một biên bản về một vụ tai nạn giao thông: Hoàng hôn ngày 25-10, lúc 17h30, tại km 19 quốc lộ 1A đã xảy ra một vụ tai nạn giao thông + Lỗi sai:
+ Nguyên nhân sai:
+ Cách chữa:
- Trong một bài văn nghị luận: "Truyện Kiều" của Nguyễn Du đã nêu cao một tư tưởng nhân đạo hết sức là cao đẹp + Lỗi sai:
+ Nguyên nhân sai:
+ Cách chữa:
Trang 10
Bảng phụ
Nhóm 1: Ngữ âm và chữ viết
C1: - Lỗi sai:
- Ng nhân sai:
- Cách chữa:
C2: - Lỗi sai:
- Ng nhân sai:
- Cách chữa:
Nhóm 2:Về từ ngữ
a - Lỗi sai:
- Ng nhân sai:
- Cách chữa:
b - Câu đúng:
- câu sai:
- Cách chữa:
Nhóm 3: Về ngữ pháp
a - Lỗi sai:
- Ng nhân sai:
- Cách chữa:
b Câu văn đúng:
c - Lỗi của đoạn văn :
- Cách chữa:
Nhóm 4: Về phong cách ngôn ngữ
- Lỗi sai:
- Ng nhân sai:
- Cách chữa:
Tiết 75: Tiếng Việt:
NHỮNG YÊU CẦU VỀ SỬ DỤNG TIẾNG VIỆT
Ngày soạn:
Ngày dạy:
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
- Nắm được những yêu cầu về sử dụng tiếng Việt ở các phương diện: phát âm, chữ viết, dùng từ, đặt câu,cấu tạo văn bản và phong cách chức năng ngôn ngữ
- Vận dụng được những yêu cầu đó vào việc sử dụng tiếng Việt, phân tích được sự đúng - sai, sửa chữa được những lỗi khi dùng tiếng Việt
- Có thái độ cầu tiến, có ý thức vươn tới cái đúng trong khi nói và viết, có ý thức giữ gìn
sự trong sáng của tiếng Việt
B Phương tiện T/h:
SGK – SGV – Sách tham khảo
C Phương pháp:
D Tiến trình tổ chức bài dạy:
* HĐ1: Kiểm tra sĩ số: 10A8:
* HĐ2: Kiểm tra bài cũ:
* HĐ3: Vào bài:
Trang 11* HĐ4: Bài mới:
Hoạt động của thày H.đ của trò Nội dung cơ bản
(?) Theo dừi SGK trang 65-66 em
hóy cho biết cú những yờu cầu nào
về việc sử dụng tiếng Việt đỳng
theo cỏc chuẩn mực TV?
GV yờu cầu học sinh theo dừi ngữ
liệu bảng phụ
(?) Dựa vào ngữ liệu hóy phỏt hiện
lỗi và chữa lại cho đỳng?
(?) Người núi (viết) đó mắc lỗi gỡ?
Nguyờn nhõn mắc lỗi?
Cỏch sửa?
(?) Phõn tớch sự khỏc biệt của
những từ phỏt õm theo giọng địa
phương so sỏnh với những từ ngữ
tương ứng toàn dõn?
(?) Từ ngữ liệu em hóy rỳt ra kết
luận khi núi và viết cần chỳ ý điều
gỡ ?
Yờu cầu học sinh theo dừi ngữ liệu
(?) Hóy phỏt hiện và chữa lỗi về cỏc
từ ngữ trong cõu sau ?
Yờu cầu học sinh thảo luận nhúm
và trỡnh bày
(?) Lựa chọn những cõu đỳng trong
ngữ liệu ?
(?) Khi tạo lập văn bản núi hoặc
viết ta cần chỳ ý gỡ về mặt TN ?
GV chia lớp thành nhúm thảo luận
- Nhúm 1,2 phõn tớch cấu tạo ngữ
Theo dừi Trả lời
Phỏt hiện trả lời
Phõn tớch
Rỳt ra KL
Theo dừi
Thảo luận nhúm Trỡnh bày nhận xột bổ sung
Lựa chọn
Rỳt ra kết luận
I Sử dụng đỳng theo cỏc chuẩn mực Tiếng Việt.
+ Về ngữ õm - Chữ viết.
+ Về từ ngữ.
+ Về ngữ phỏp:
+ Về phong cỏch ngụn ngữ.
1 Ngữ liệu: ( Bảng phụ ).
2 Nhận xột ngữ liệu
* NL1:
- giặc -> giặt (núi và viết sai phụ
õm cuối)
- dỏo -> rỏo (sai chớnh tả - chữ viết)
- dưng mờ -> nhưng mà
bẩu -> bảo
( Người núi (viết) đó phỏt õm theo giọng địa phương, khụng theo chuẩn Tiếng Việt)
Phỏt õm theo ngụn ngữ địa phương thường cú sự biến õm
=> Khi núi (viết) cần tuõn theo chuẩn tiếng Việt, cần viết đỳng quy tắc hiện hành về chớnh tả …
* NL2:
- Chút lọt:-> Chút
- Sai kết hợp từ mắc và chết cỏc bệnh truyền nhiễm -> Chết và mắc cỏc bệnh truyền nhiễm …
- C2, 3, 4: Đỳng
+ C1: Sai: yếu điểm -> điểm yếu + C5: Sai : linh động -> sinh động
=> Cần dựng từ ngữ đỳng với hỡnh thức và cấu tạo, với ý nghĩa, với đặc điểm ngữ phỏp của chỳng trong TV
* NL3: