Hoạt động của HS - HS c¨n cø vµo th«ng tin SGK, th¶o - ý nghÜa cña giai ®o¹n trøng ph¸t triÓn luËn vµ tr¶ lêi: + Trøng ph¸t triÓn trong mang trai mÑ, thµnh Êu trïng trong mang trai mÑ?. [r]
Trang 1Ngày soạn:
Ngày dạy:
Chương V: Ngành thân mềm
Tiết 19- Bài 18: Trai sông
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Học sinh nắm được vì sao trai sông được xếp vào ngành thân mềm
- Giải thích được đặc điểm cấu tạo của trai thích nghi với đời sống ẩn mình trong bùn cát
- Nắm được các đặc điểm dinh dưỡng, sinh sản của trai
- Hiểu rõ khái niệm: áo, cơ quan áo
2 Kĩ năng
- Rèn kĩ năng quan sát tranh và mẫu
- Kĩ năng hoạt động nhóm
3 Thái độ
- Giáo dục ý thức yêu thích bộ môn
II Đồ dùng dạy và học
- Tranh phóng to hình 18.2; 18.3; 18.4 SGK
- Mẫu vật: con trai, vỏ trai
III Tiến trình bài giảng
1 ổn định tổ chức
- Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài học
GV giới thiệu ngành thân mềm có mức độ cấu tạo như giun đốt nhưng tiến hoá theo hướng: có vỏ bọc ngoài, thân mềm không phân đốt Giới thiệu đại diện nghiên cứu là con trai sông
I: Hình dạng, cấu tạo
a- Vỏ trai
- GV yêu cầu HS làm việc độc lập với
SGK
- GV gọi HS giới thiệu đặc điểm vỏ trai
trên mẫu vật
- GV giới thiệu vòng tăng trưởng vỏ
- Yêu cầu các nhóm thảo luận
- Muốn mở vỏ trai quan sát phải làm
- HS quan sát hình 18.1; 18.2, đọc thông tin SGK trang 62, quan sát mẫu vật, tự thu thập thông tin về vỏ trai
- 1 HS chỉ trên mẫu trai sông
- Các nhóm thảo luận, thống nhất ý kiến Yêu cầu nêu được:
Trang 2như thế nào?
- Mài mặt ngoài vỏ trai ngửi thấy có
mùi khét, vì sao?
- Trai chết thì mở vỏ, tại sao?
- GV tổ chức thảo luận giữa các nhóm
- GV giải thích cho HS vì sao lớp xà cừ
óng ánh màu cầu vồng
+ Mở vỏ trai: cắt dây chằng phía lưng, cắt 2 cơ khép vỏ
+ Mài mặt ngoài có mùi khét vì lớp sừng bằng chất hữu cơ bị ma sát, khi cháy có mùi khét
- Đại diện nhóm phát biểu ý kiến, các nhóm khác nhận xét, bổ sung
b- Cơ thể trai
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
- Cơ thể trai có cấu tạo như thế nào?
- GV giải thích khái niệm áo trai,
khoang áo
- Trai tự vệ bằng cách nào? Nêu đặc
điểm cấu tạo của trai phù hợp với cách
tự vệ đó?
- GV giới thiệu: đầu trai tiêu giảm
- HS đọc thông tin tự rút ra đặc điểm cấu tạo cơ thể trai
- Cơ thể có 2 mảnh vỏ bằng đá vôi che chở bên ngoài
- Cấu tạo:
+ Ngoài; áo trai tạo thành khoang áo,
có ống hút và ống thoát nước
+ Giữa: tấm mang + Trong: thân trai
- Chân rìu
II: Di chuyển
- GV yêu cầu HS đọc thông tin và quan
sát hình 18.4 SGK, thảo luận và trả lời
câu hỏi:
- Trai di chuyển như thế nào?
- GV chốt lại kiến thức
- GV mở rộng: chân thò theo hướng nào,
thân chuyển động theo hướng đó
- HS căn cứ vào thông tin và hình 18.4 SGK, mô tả cách di chuyển
- 1 HS phát biểu, lớp bổ sung
Kết luận:
- Chân trai hình lưỡi rìu thò ra thụt vào, kết hợp đóng mở vỏ để di chuyển
III: Dinh dưỡng
- GV yêu cầu HS làm việc độc lập với
SGK, thảo luận nhóm và trả lời:
+ Nước qua ống hút và khoang áo đem
gì đến cho miệng và mang trai?
+ Nêu kiểu dinh dưỡng của trai?
- HS tự thu nhận thông tin, thảo luận nhóm và hoàn thành đáp án
- Yêu cầu nêu được:
+ Nước đem đến oxi và thức ăn
+ Kiểu dinh dưỡng thụ động
Trang 3- GV chốt lại kiến thức.
+ Cách dinh dưỡng của trai có ý nghĩa
như thế nào với môi trường nước?
Nếu HS không trả lời được, GV giải
thích vai trò lọc nước
Kết luận:
- Thức ăn: động vật nguyên sinh và vụn hữu cơ
- Oxi trao đổi qua mang
IV: Sinh sản
- GV yêu cầu HS thảo luận và trả lời:
- ý nghĩa của giai đoạn trứng phát triển
thành ấu trùng trong mang trai mẹ?
- ý nghĩa giai đoạn ấu trùng bám vào
mang và da cá?
- GV chốt lại đặc điểm sinh sản
- HS căn cứ vào thông tin SGK, thảo luận và trả lời:
+ Trứng phát triển trong mang trai mẹ,
được bảo vệ và tăng lượng oxi
+ ấu trùng bám vào mang và da cá để tăng lượng oxi và được bảo vệ
Kết luận:
- Trai phân tính
- Trứng phát triển qua giai đoạn ấu trùng
4 Củng cố
- HS làm bài tập trắc nghiệm
Khoanh tròn vào câu đúng:
1 Trai xếp vào ngành thân mềm vì có thân mềm không phân đốt
2 Cơ thể trai gồm 3 phần đầu trai, thân trai và chân trai
3 Trai di chuyển nhờ chân rìu
4 Trai lấy thức ăn nhờ cơ chế lọc từ nước hút vào
5 Cơ thể trai có đối xứng 2 bên
5 Hướng dẫn học bài ở nhà
- Học bài và trả lời câu hỏi SGK
- Đọc mục “Em có biết”
- Sưu tầm tranh, ảnh của một số đại diện thân mềm
Rút kinh nghiệm: