GV: Thanh Tịnh đã nói hộ cho tất cả mỗi con người chúng ta tâm trạng ngày đầu tiên đi học b»ng nh÷ng trang v¨n ®Çy chÊt th¬ cña kØ niÖm thời thơ ấu ngày tựu trường.. Chất thơ ở giọng v¨n[r]
Trang 1Ngày soạn:
Ngày dạy:
Tiết 1 : Tôi đi học
(Thanh Tịnh)
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
- Hiểu và cảm nhận những giác êm dịu trong sáng man mác buồn của nhân vật tôi ở buối
tựu trường đầu tiên trong đời, qua áng văn hồi tưởng giàu chất thơ của Thanh Tịnh
- Rèn kỹ năng đọc diễn cảm, phát hiện và phân tích tâm trạng nhân vật tôi – người kể
truyện
* Tích hợp : - VB Cổng trường mở ra
- TV: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- TLV: Tính thống nhất của chủ đề của VB
* Trọng tâm: Giới thiệu tác giả, tác phẩm; cảm xúc của nhân vật tôi trên đường
đến trường cùng mẹ
B- Chuẩn bị:
1 Thầy: Giáo án, chân dung tác giả ,bảng phụhoặc máy chiếu.
2 Trò : Đọc kỹ bài và soạn bài.
C -Tiến trình tổ chức các hoạt động
1 -Kiểm tra: (3’ ).
? Trong tiết đầu tiên của chương trình Ngữ văn 7 em đã được học VB nào? ND
chính của VB đó là gì ?
2- Bài mới (37 phút)
* Giới thiệu bài : Trong đêm ấy khi người mẹ đang thao thức thì người con có thể
vô tư ngủ ngon lành Nhưng đến sáng hôm sau, khi được mẹ đưa tới trường , lòng người
con trào lên biết bao những cảm xúc tâm trạng mới lạ Nhà văn Thanh Tịnh đã ghi lại chân
thực những cảm xúc khó quên đó của "tôi "trong truyện "tôi đi học" Trong giờ học này
Trang 2chúng ta cũng cần tưởng tượng về với ngày đầu tới lớp của tuổi học trò để sống lại những
kỷ niệm mơn man ấy
Hoạt động của thầy và trò Nội dung chính
GV nêu yêu cầu đọc: Đây là VB Kể lại những kỷ
niêm nhẹ nhàng của nhân vật tôi Vì vậy cần đọc
hơi chậm , nhẹ nhàng , tha thiết Chú ý nhấn ở
những đoạn đối thoại GV đọc mẫu
- Gọi học sinh đọc –GV nhận xét học sinh đọc
Lệnh: Hãy đọc thầm chú thích * SGK T 8
? Trình bày những nét cơ bản nhất về tác giả
Thanh Tịnh?
- GV cho học sinh xem tranh, thuyết minh: (SGK)
Các sáng tác của ông từ thơ cho đến truyện đều
đậm chất trữ tình , toát lên vẻ đẹp đằm thắm và
trong sáng> Văn của ông nhẹ nhàng và thấm sâu ,
Mang dư vị vừa ngậm ngùi vừ buồn thương, vừa
ngọt ngào quyến luyến
? Em hãy cho biết xuất xứ của văn bản "Tôi đi
học" ?
? Lớp 5 trong VB tương ứng với lớp mấy hiện
nay? (lớp 1)
? “Ông đốc” là ai ? Đó là danh từ chung hay
danh từ riêng ?
? “Tựu trường” nghĩa là gì ? Tìm những từ đồng
nghĩa với từ này ? (Khai trường – khai giảng)
? Em hiểu “lạm nhận” là gì ? có phải nhận bừa
nhận vơ không ?
I Đọc- hiểu chú thích ( 10 phút) 1- Đọc
2 - Chú thích
a Tác giả: Thanh Tịnh (1911-1988)
- Ông là nhà giáo, nhà thơ, nhà văn nổi tiếng
- Sáng tác của ông thường mang cảm xúc nhẹ nhàng, trong trẻo
b Tác phẩm :
"Tôi đi học” in trong tập “Quê mẹ” xuất bản năm 1941
c Từ khó:
Trang 3? Văn bản sử dụng phương thức biểu đạt nào ?
? Truyện kể theo ngôi thứ mấy?
? Nhân vật chính trong truyện là ai ? Nội dung
chính của truyện là gì ? Nội dung ấy được diẽn tả
theo trình tự nào?
? Căn cứ vào mạch cảm xúc ấy có thể chia làm
mấy phần ? Nội dung của từng phần ?
GV nhấn mạnh : được tái hiện theo dòng hồi
tưởng của ký ức bao gồm 1 chuỗi các sự kiện, mà
yếu tố xuyên suốt là dòng cảm xúc thiết tha tuôn
trào Mạch chính của dòng cảm xúc là tâm lý
xung quanh ngày khai trường hiện về Trong dòng
cảm xúc không chỉ có vai trò kết nối & duy trì
các sự kiện mà có yếu tố kích thích trí tưởng
tượng vận hành theo 1 quy luật thẩm mỹ
? Kỷ niệm về ngày tựu trường của nhân vật “tôi”
được khơi nguồn vào thời điểm nào ?
? Giải thích tại sao thời điểm đó, và những hình
ảnh trên lại có tác dụng gợi nhắc về kỷ niệm ở
nhân vật “tôi” ?
GV giảng: Đó là quãng thời gian và hình ảnh rất
thân thương , quen thuộc gần gũi gắn liền với tuổi
thơ của tác giả Thời điểm và những hình ảnh ấy
cũng giống như những hình ảnh của ngày đầu tiên
nhân vật “tôi” đi học chúng luôn được giữ gìn, ấp
ủ trong sâu thẳm tâm hồn tôi Sự tương đồng giữa
quá khứ và hiện tại đã khơi nguồn những kỷ niệm
khó quên của ngày đầu tiên “tôi” đi học
3 Phương thức biểu đạt: TS+ MT+
BC
* Ngôi kể: Thứ nhất
* Bố cục: (Bảng phụ)
- Đoạn 1: Từ đầu lòng tôi lại tưng bừng rộn rã Tôi từ hiện tại nhớ về dĩ vãng
- Đoạn 2 : Tiếng trên ngọn núi Trạng thái, cảm xúc của tôi khi cùng mẹ trên
đường đến trường
- Đoạn 3 tiếp xa mẹ tôi chút nào hết > tâm trạng, cảm giác của tôi khi nhận chỗ ngồi vàhọc bài đầu tiên
II Đọc- hiểu văn bản. (17 phút)
1 Khơi nguồn kỉ niệm, tôi từ hiện tại nhớ về dĩ vãng.
- Thời gian: Hàng năm cứ vào cuối thu
- Hình ảnh : lá cây rụng, mây bàng bạc, mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trường >
sự tương đồng giữa quá khứ và hiện tại
đã khơi nguồn kỷ niệm
Trang 4? Khi bắt gặp hình ảnh ấy trong lòng nhân vật
“tôi” nẩy sinh rất nhiều cảm giác.Tìm những câu
văn diễn tả cảm xúc trong lòng tác giả ?
(Lòng tôi lại nao nức mơn man., tưng bừng rộn n
rã )
? Tìm những từ ngữ trực tiếp miêu tả cảm xúc của
“tôi” ?
GV giảng: - Náo nức : xao động nhẹ nhàng trong
tâm hồn
- Mơn man: lứơt nhẹ qua gây cảm giác dễ chịu
-Tưng bừng : cảm xúc biểu hiện rõ rệt mạnh mẽ
- Rộn rã : Cảm xúc sôi nổi
H : Những từ ngữ trên thuộc loại từ gì ? ( từ láy)
H : Nhận xét về cảm xúc của tôi ? các từ láy trên
có tác dung gì?
GV bình: Cảm xúc trong lòng nhân vật “tôi” gồm
rất những cung bậc trong quá khứ nó xao xuyến
nhẹ nhàng, ở hiện tại nó mạnh mẽ sôi nổi Nó sẽ
bùng chaý đến sáng lên kỷ niệm các cung bậc cảm
xúc rất thực, rất trong trẻo ấy cứ đan cài vào nhau,
xoá đi khung cảnh giữa hiện tại và quá khứ khiến
quá khứ đã xảy ra nhiều năm mà vẫn như mới
nguyên trong lòng nhân vật
? Hãy tìm câu văn chứng tỏ những cản xúc ấy
cũng là 1 kỷ niêm đặc biệt trong lòng “tôi”?
(Tôi quên thế nào được )
? Cách diễn đạt của câu văn có gì độc đáo ?
GV: So sánh ngày tựu trường với 1 hình ảnh cụ thể
(hình ảnh đẹp trong trẻo, vui tươi) Qua đó, ta thâý
được cảm xúc trong lòng tác giả rất trong trẻo, vui
- Cảm xúc: mơn man, náo nức tưng bừng, rộn rã
-> Cảm xúc trong sáng, ngọt ngào nẩy
nở trong lòng nhân vật “tôi”
-> Phép so sánh -> cảm xúc rất trong trẻo, đẹp đẽ trong lòng “tôi”
Trang 5? Nhân xét gì về giai điệu của các câu văn ?
GV bình: Các câu văn đều nhẹ nhàng sâu lắng là
văn xuôi mà bàng bạc chất thơ, cảm xúc chân
thành thấm đượm như lời thơ, lời hát của “tôi” về
với kỷ niêm ngày xưa, ngân nga tạo thành dư vị
lắng sâu trong lòng
? Em có nhân xét gì về cách dẫn dắt vào truyện,
cách tạo mạnh cảm xúc của tác giả ?
? Trên con đường từ nhà đến trường “tôi” đã quan
sát và cảm nhận những gì?
? Những cảm nhận ấy do đâu mà có?
GV : Do lòng nhân vật “tôi” có 1 sự thay đổi lớn
sự thay đổi báo hiệu sự trường thành trong nhận
thức của tôi Tôi hiểu đi học đồng nghĩa vớii con
đường làng sẽ dẫn cậu tới 1 thế giới đầy mới lạ
Thế giới kì diệu sẽ xuất hiện khi cổng trường mở
ra
? Có ý kiến cho rằng đây là đoạn văn sử dụng
những chi tiết đặc sắc để diễn tả những cảm xúc
nảy nở trong lòng nhân vật Hãy tìm các chi tiết
đó?
? Các chi tiết đó giúp em hiểu được gì về nhân
vật tôi và các cảm xúc đang nẩy sinh trong lòng
nhân vật “tôi”?
? Hãy tìm các câu văn chứa phép tu từ so sánh
thể hiện tâm trạng của nhân vật “tôi” ?
Tiểu kết (Máy chiếu)
Với câu văn bàng bạc chất thơ với việc sử dụng hợp lý phép so sánh Các
từ láy giàu hình ảnh và cách miêu tả tinh tế, nhân vật “tôi” đã khéo léo đưa người đọc trở về với kỷ niệm ngày đầu
đi học
2- Cảm xúc của nhân vật “tôi” khi cùng mẹ trên đường tới trường.
- Buổi ban mai
- Con đường dài và hẹp, quen mà lạ
- Cảnh vật thay đổi, tôi hồi hộp, ngỡ ngàng
- Cảm thấy trang trọng đứng đắn, thèm
được tự nhiên như các bạn, ghì chặt 2 quyển vở trên tay, muốn thử sức tự cầm bút thước
Trang 6GV giảng: Hai hình ảnh so sánh cho thấy trong
tâm hồn nhân vật “tôi” đã có sự thay đổi mạnh mẽ
về nhận thức Nhân vật “tôi” từ giữa những tháng
ngày thơ ấu chỉ biết chạy nhảy chơi đùa do vậy,
suy nghĩ của cậu còn rất ngây thơ nên “tôi” rất
đáng yêu trong cảm xúc bỡ ngỡ, lo lằng, rụt rè lại
vừa tự tin
? Qua phần vừa tìm hiểu, em cảm nhận được tâm
trạng của nhân vật “tôi” trên đường tới trường như
thế nào?
Phép so sánh và các chi tiết giúp
người đọc hiểu rõ tâm trạng rụt rè, bỡ ngỡ nhưng cũng đầy tự tin của nhân vật “tôi”
* Tiểu kết: (Máy chiếu)
Đoạn đường tới trường đã ghi dấu tâm trạng hồi hộp, bỡ ngỡ, rụt rè của một cậu bé ngây thơ nhưng đã có ý thức khẳng định mình trong ngày đầu
đi học
3 Củng cố : (2 phút)
- Giáo viên chốt nội dung bài học
4 Hướng dẫn: (1 phút)
- Về nhà học bài, soạn tiếp bài
Trang 7Ngày soạn:
Ngày giảng:
Tiết 2: Tôi đi học
(Thanh Tịnh.)
A- Mục tiêu cần đạt.
- Học sinh hiểu và phân tích được những cảm giác êm dịu, trong sáng, man mác buồn của
nhân vật tôi ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời qua áng văn hồi tưởng giàu chất thơ của
Thanh Tịnh
- Rèn HS kỹ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức biểu cảm, phát hiện và phân tích tâm
trạng nhân vật
* Tích hợp: Tiếp tục công việc ở tiết 1
* Trọng tâm: Cảm xúc, tâm trạng của nhân vật “tôi” lúc ở sân trường và khi vào trong lớp
B- Chuẩn bị.
1 Thầy: Giáo án, máy chiếu.
2 Trò: Học bài cũ, chuẩn bị bài mới.
C- Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1- Kiểm tra: (5 phút).
? Nêu những nét cơ bản về tác giả Thanh Tịnh? Xuất xứ văn bản “Tôi đi học”?
? Trên đường cùng mẹ tới trường trong ngày đầu đi học nhân vật “tôi” đã có
những cảm xúc, tâm trạng như thế nào?
2- Bài mới: (37 phút)
* Giới thiệu bài: ở giờ trước các em đã tìm hiểu và thấy đựoc tâm trạng bồi hồi,
sung sướng của nhân vật “tôi” trên đường tới trường Vậy lúc ở sân trường khi ở lớp học
nhân vật “tôi” có tâm trạng như thế nào? Để hiểu được điều đó cô cùng các em sẽ đi tìm
hiểu tiếp văn bản “Tôi đi học”
II Đọc- hiểu văn bản (27 phút)
Trang 8- Học sinh đọc thầm : “Trước sân trường chút
nào hết”
? Nhắc lại nội dung chính của đoạn văn?
- Học sinh đọc đoạn: “Trước sân trường cảnh
lạ”
? Trước ngày tựu trường, nhân vật “tôi” có cảm
nhận gì về cảnh sân trường?
(nơi xa lạ, lớp có cửa kính, có bản đồ treo
tuờng, tường cao ráo và sạch sẽ)
Giáo viên: Đó là cảm giác ban đầu của nhân vật
“tôi”, cách ngày tựu trường mấy hôm
? Ngày hôm nay, trong buổi tựu trường , nhân
vật “tôi” thấy cảnh trước sân trường làng có gì
nổi bật? (máy chiếu)
? Cảm nhận của tôi về quang cảnh nhà trường
trước và trong ngày tựu trường có gì thay đổi?
(Trước cảnh vật , trong cảnh vật , con người)
? Quan sát câu văn: “Trước mặt tôi Hoà ấp”
Tác giả sử dụng biện pháp tu từ nào trong câu
văn? (so sánh) Tác giả đã sử dụng như thế nào?
(Nơi thờ cúng, tế lễ nơi thiêng liêng cất dấu
những điều bí ẩn)
? Như vậy, hình ảnh so sánh trên có ý nghĩa
như thế nào?
? Từ những cảm nhận đầu tiên trong ngày tựu
truờng nhân vật “tôi” đã bộc lộ tâm trạng gì?
GV: Tâm trạng đó không chỉ là của riêng tôi
mà đó là tâm trạng của tất cả những cậu học trò
mới
2, Tâm trạng của nhân vật tôi lúc ở sân truờng và khi rời mẹ vào lớp.
* Khi thấy trước sân trường:
- Sân trường dày đặc cả người
- Người nào cũng sạch sẽ, gương mặt vui tươi, sáng sủa
- Trường vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm như cái đình làng
-> Phép so sánh: Diễn tả cảm xúc thiêng liêng của tôi về mái trường, đề cao trí thức của con người trong trường học
->Khi lần đầu tiên đứng trước sân trường với một ý nghĩ mới tôi thấy lo sợ vẩn vơ + Cũng như tôi cảnh lạ
Trang 9? Tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng của
những cậu học trò mới trong ngày đầu đi học?
? Quan sát đoạn văn trên (máy chiếu) và cho
biết khi miêu tả tâm trạng của các cậu học trò
mới, tác giả đã dùng biện pháp tu từ chủ yếu
nào? (so sánh) Chỉ ra những so sánh đó?
? Theo em, những hình ảnh so sánh trên có gì
đặc sắc?
GV: Đây là hình ảnh so sánh đặc sắc nhất làm
nổi bật tâm lý tôi thơ trong buổi tựu trường vừa
ngập ngừng, e sợ, vừa khao khát học hành, ước
mơ bay tới những chân trời xa, chân trời hy
vọng
GV chuyển ý:
- Học sinh đọc đoạn: Sau một Các lớp
? Những từ miêu tả tâm trạng nhân vật tôi (loại
từ gì? (từ láy) Tác dụng?
? Khi nghe thấy gọi tên vào lớp, nhân vật “tôi”
có những cảm giác hoạt động nào? (máy chiếu)
? Những hoạt động đó giúp em hiểu thêm được
gì về tâm trạng của nhân vật “tôi”?
? VS chú bé có tâm trạng như vậy?
? Quan sát đoạn văn "Các cậu lưng lẻo vuốt
mái tóc tôi”, em nghĩ gì về tiếng khóc của các
- Hình ảnh so sánh làm nổi bật tâm lý trẻ thơ vừa e sợ, vừa khao khát học hành
* Khi nghe tiếng trống trường.
- Chơ vơ, vụng về, lúng túng run run dềnh dàng
-> Từ láy -> Tâm trạng của nhân vật tôi khi nghe tiếng trống trường tiếng trống như hoà cùng nhịp tim các cậu học trò với bao
điều bỡ ngỡ, rụt rè
* Khi thầy gọi tên vào lớp:
- Quả tim như ngừng đập
- Quên cả mẹ đứng sau
- Giất mình lúng túng
- Dúi đầu vào lòng mẹ khóc nức nở
->Khi nghe thấy gọi tên , tôi vừa hồi hộp
bỡ ngỡ, và e rè lo sợ
Trang 10cậu học trò bé nhỏ khi xếp hàng để vào lớp?
(khóc: vì lo sợ)
? Như vậy, ở mỗi thời điểm nhân vật tôi lại có
những cảm xúc khác nhau Em hãy khái quát lại
toàn bộ tâm trạng của nhân vật tôi?
? Ngày đầu tiên, nhân vật tôi có tâm trạng như
vậy Còn tâm trạng của các em trong ngaỳ ấy thì
sao? (Học sinh tự bộc lộ)
GV bình: Tâm trạng của nhân vật “tôi” cũng
chính là tâm trạng chung của tất cả mọi người
Điều đó cho chúng ta thấy sự am hiểu về tâm lý
trẻ thơ và tài năng diễn tả đời sống nội tâm con
người của nhà văn Thanh Tịnh
- HS đọc phần văn bản còn lại
? Nêu nội dung chính của đoạn văn?
? Trong khi xếp hàng vào lớp nhân vật tôi có
cảm nhận gì? ( Chưa thấy lần vào xa mẹ )
? Vì sao nhân vật tôi có cảm nhận như vậy?
(Bắt đầu cảm nhận được sự độc lập của mọi
người khi được đi học)
? Những cảm giác mà nhân vật tôi cảm nhận
được khi bứơc vào lớp là gì? (máy chiếu)
? Trước môi trường sạch sẽ, ngay ngắn như vậy
nhân vật “tôi” có tâm trạng như thế nào?
? VS “tôi” lại có tâm trạng như vậy? (Vì tôi bắt
đầu ý thức được lớp học, bàn ghế, bạn bè tất
cả những thứ đó sẽ gắn bó thân thiết với mình
bây giờ và mãi mãi.)
=> Khi đứng trước sân trường 1 người hoàn toàn mới lạ, quan sát thâý bao điều kỳ thú, nhân vật “tôi” thấy lo sợ vẩn vơ rồi lúng túng vụng về đến hồi hộp bỡ ngỡ lo sợ
“Tôi” đang bứơc vào thế giới mới, TG củabao điều bí ẩn- T G của tri thức
3 Tâm trạng nhân vật “tôi” khi ở trong lớp học:
- Mùi hơi lạ xông lên -Thấy lạ và hay h ay nhìn bàn nghế nhìn bạn
-Tôi không cảm thấy sợ, xa lạ
* Tiêủ kết: Khi bước vào lớp tôi thấy
quyến luyến bạn bè, thấy sự trưởng thành trong nhân thức, những thấy nhớ tiếc những ngày trẻ thơ hoàn toàn chơi bời tự do đã chấm dứt để bước vào 1 giai đoạn mới trong cuộc đời - giai đoạn làm học sinh, làm người lớn