Luận văn góp phần làm sáng tỏ thực trạng cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng và bước đầu đề xuất một số giải pháp hiệu quả để đóng góp cho công tác cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng nói riêng và thành phố Hà Nội nói chung.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
VŨ ANH TUẤN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CAI NGHIỆN
MA TÚY TẠI CỘNG ĐỒNG TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN HAI BÀ TRƯNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: QUẢN LÝ CÔNG
Mã số: 8 34 04 03
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG
HÀ NỘI, NĂM 2018
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: TS Bùi Kim Chi
Phản biện 1: TS Nguyễn Thị Hường
Phản biện 2: TS Đoàn Hữu Bảy
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng họp 402, Nhà A – Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Số 77, Đường Nguyễn Chí Thanh, Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội
Thời gian: vào hồi giờ ngày 11 tháng 12 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia
Trang 3
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI CỘNG ĐỒNG 3
1.1 Các khái niệm công cụ 3 1.2 Nội dung quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng 4
Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
VỀ CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI CỘNG ĐỒNGTRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HAI BÀ TRƯNG 6
2.1 Đặc điểm chung của địa bàn nghiên cứu 6 2.2 Thực trạng nghiện ma túy và cai nghiện ma túy trên địa bàn quận Hai Bà Trưng 7 2.3 Thực trạng quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng 10 2.4 Kết quả đạt được và tồn tại trong hoạt động quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng của quận Hai Bà Trưng 13
Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI CỘNG ĐỒNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HAI BÀ TRƯNG 14
3.1 Những căn cứ đề xuất giải pháp 14 3.2 Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng 15
KẾT LUẬN 17
Trang 4MỞ ĐẦU
Tệ nạn ma túy đã lan rộng ra tất cả các tỉnh, thành phố, các khu vực dân cư, đến mọi thành phần, lứa tuổi Nghiện ma túy không chỉ hủy hoại sức khỏe, ảnh hưởng đến giống nòi mà còn là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các loại tội phạm, gây mất an ninh trật tự Mặc dù quận Hai Bà Trưng đã có nhiều nỗ lực nhưng tệ nạn ma túy, đặc biệt là tệ nạn nghiện ma túy đang gia tăng, tỷ lệ tái nghiện rất cao (khoảng 80%) nhưng số người nghiện cai nghiện thành công chỉ vào khoảng 10–20%
Số người nghiện ma túy phát sinh mới, bị bắt đưa đi cai nghiện và các tội phạm khác liên quan đến ma túy có xu hướng gia tăng, đặc biệt là
số người sử dụng ma túy tổng hợp Trong khi đó, công tác rà soát thống kê, quản lý người nghiện ma túy tại cộng đồng còn thiếu chặt chẽ; chất lượng cai nghiện còn nhiều hạn chế, tỷ lệ tái nghiện còn cao; công tác dạy nghề và tạo việc làm cho người sau cai nghiện chưa được giải quyết tốt
Đã có nhiều nghiên cứu về tệ nạn ma túy nhưng hầu hết các công trình đó chỉ đi sâu vào những vấn đề chung nhất về tệ nạn ma túy Vì
vậy, tác giả chọn đề tài Quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội để
nghiên cứu, từ đó đưa ra những kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống ma túy trên địa bàn quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
Mục đích nghiên cứu: Đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước
về cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng,
từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả cai nghiện ma túy tại cộng đồng của quận Hai Bà Trưng
Nhiệm vụ nghiên cứu: (1) hệ thống hóa một số vấn đề lý luận đối với
quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng; (2) đánh giá
Trang 5thực trạng công tác quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng; và (3) đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng nói riêng và thành phố Hà Nội nói chung
Đối tượng nghiên cứu: Quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại
cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
Phạm vi nghiên cứu: Địa bàn quận Hai Bà Trưng, giai đoạn 2013–
2017, trong đó có hai phường Vĩnh Tuy và Thanh Lương có số người mắc nghiện ma túy nhiều nhất quận Hai Bà Trưng
Phương pháp nghiên cứu: (1) Thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp
(tài liệu khoa học, nghiên cứu đã công bố và các báo cáo có nội dung liên quan đến đề tài); (2) thu thập và phân tích dữ liệu sơ cấp từ 08 buổi thảo luận nhóm tại hai phường Thanh Lương và Vĩnh Tuy với nhóm người nghiện ma túy đang sinh hoạt tại Câu lạc bộ B93
Ý nghĩa khoa học của đề tài: Lý giải một số vấn đề thực tiễn thông
qua việc tìm hiểu và phân tích tình hình cai nghiên nghiện ma túy tại cộng đồng quận Hai Bà Trưng
Ý nghĩa thực tiễn của đề tài: Góp phần làm sáng tỏ thực trạng tình
hình cai nghiện ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng,
đề xuất một số giải pháp hiệu quả để đóng góp cho công tác cai nghiện
ma túy tại cộng đồng trên địa bàn quận Hai Bà Trưng; sử dụng làm tài liệu tham khảo cho cán bộ làm công tác phòng chống tệ nạn xã hội, xây dựng kế hoạch phòng chống tệ nạn ma túy
Kết cấu luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận
văn có ba chương: Chương 1 trình bày cơ sở lý luận quản lý nhà nước
về cai nghiện ma túy tại cộng đồng; Chương 2 phân tích thực trạng nghiện ma tuý, cai nghiện ma túy tại cộng đồng và công tác quản lý
Trang 6nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng quận Hai Bà Trưng; Chương 3 đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng quận Hai Bà Trưng
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
VỀ CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI CỘNG ĐỒNG
1.1 Các khái niệm công cụ
Ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần, có nguồn gốc tự
nhiên hoặc tổng hợp, được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành, khi xâm nhập vào cơ thể người sẽ làm thay đổi trạng thái ý thức
và sinh lý Nghiện ma tuý là tình trạng lệ thuộc về mặt tâm thần hoặc
thể chất hoặc cả hai khi một người sử dụng ma túy lặp đi lặp lại theo
chu kỳ hoặc dùng kéo dài liên tục một thứ ma tuý Tái nghiện xảy ra
khi một người ngưng sử dụng ma tuý trong vài tuần hoặc vài tháng nếu quay lại sử dụng sẽ có xu hướng tái sử dụng một cách nhanh chóng
và hình thành lại sự lệ thuộc vào ma tuý
Cai nghiện ma túy là quá trình áp dụng các hoạt động điều trị, tư
vấn kết hợp với học tập, lao động và rèn luyện để người nghiện ma túy cắt được cơn nghiện và dần dần phục hồi toàn diện về sức khỏe, nhận
thức, tâm lý, hành vi và nhân cách Cai nghiện ma túy tại cộng đồng
là việc áp dụng quy trình cai nghiện đối với người nghiện ma túy đang
cư trú tại cộng đồng, theo Nghị định 94/2010/NĐ-CP được thực hiện theo hai hình thức: tự nguyện và bắt buộc
Quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng do các chủ
thể có thẩm quyền thực hiện để thi hành pháp luật về phòng chống ma túy, góp phần phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội, giữ gìn an ninh
trật tự góp phần vào công cuộc phát triển kinh tế xã hội Chủ thể là
các cơ quan hành chính nhà nước: Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang
Trang 7bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; chính quyền địa phương các cấp Cơ sở
là hệ thống thể chế, chính sách liên quan đến quyền, nghĩa vụ, trách
nhiệm của các chủ thể có liên quan đến phòng, chống ma túy Khách thể là các đối tượng trực tiếp tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy
và chịu ảnh hưởng tiêu cực của các hoạt động trên Đối tượng bao
gồm các tổ chức, cá nhân có hành vi, tàng trữ, sử dụng trái phép các
chất ma túy Mục tiêu bao gồm nhiều mục tiêu cụ thể (như giảm số
người nghiện ma túy, rà soát, lập danh sách quản lý và áp dụng các biện pháp cai nghiện phù hợp ) nhằm huy động các cấp, các ngành
và toàn xã hội phòng, chống ma túy có hiệu quả
1.2 Nội dung quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng
1.2.1 Ban hành các văn bản về cai nghiện ma túy: Xây dựng chính
sách, luật pháp làm cơ sở xây dựng chiến lược, kế hoạch về phòng, chống ma túy; ban hành văn bản quy phạm pháp luật về cai nghiện ma túy tại cộng đồng; ban hành văn bản quy định danh mục chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần…
1.2.2 Tổ chức thực hiện cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện tại cộng đồng: Liên quan đến nhiều cơ quan, tổ chức và các tầng lớp
nhân dân với các hoạt động cụ thể như: tổ chức bộ máy phù hợp với chức năng, nhiệm vụ thẩm quyền và cơ cấu tổ chức để thực hiện cai nghiện ma túy trong mỗi giai đoạn; phân cấp quản lý nhà nước giữa các cơ quan ở trung ương và với chính quyền địa phương một cách hiệu quả; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức nội dung, hình thức, phương pháp cai nghiện ma túy tại cộng đồng
1.2.3 Sự phối hợp của các cơ quan quản lý nhà nước trong tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng: Các
cơ quan quản lý nhà nước cấp trung ương thực hiện quản lý nhà nước
về cai nghiện ma túy tại cộng đồng gồm Bộ Lao động, Thương binh
Trang 8và Xã hội, Bộ Y tế, Bộ Công an, và Bộ Tài chính Các cơ quan quản
lý nhà nước cấp địa phương thực hiện quản lý nhà nước về cai nghiện
ma túy tại cộng đồng gồm UBND cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; và UBND cấp quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh, UBND cấp xã, phường, thị trấn
1.2.4 Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ cai nghiện
ma túy tại cộng đồng: Khuyến khích tự nguyện cai nghiện ma túy; áp
dụng chế độ cai nghiện đối với người nghiện ma túy; tổ chức các cơ
sở cai nghiện ma túy bắt buộc và khuyến khích cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức thực hiện các hình thức cai nghiện ma túy tại gia đình
và cộng đồng Tạo điều kiện cho người đã cai nghiện được học nghề, tìm việc làm, vay vốn, sản xuất, kinh doanh và tiếp cận với các dịch
vụ y tế, xã hội, phòng, chống tái nghiện ma túy Huy động các tổ chức,
cá nhân giúp đỡ, hỗ trợ, tạo điều kiện cho người đã cai nghiện ma túy hòa nhập cộng đồng Hợp tác quốc tế về tổ chức cai nghiện ma tuý và quản lý người đã cai nghiện ma tuý; nghiên cứu, triển khai ứng dụng các bài thuốc, các phương pháp cai nghiện ma tuý…
1.2.5 Hỗ trợ và huy động nguồn lực cho cai nghiện ma túy tại cộng đồng: Lực lượng chuyên trách (chi cục phòng, chống tệ nạn xã hội,
phòng phòng, chống tệ nạn xã hội, hoặc ghép với phòng bảo trợ xã hội) và lực lượng tình nguyện (đội hoạt động xã hội tình nguyện cấp
xã, phường)
1.2.6 Thanh tra, kiểm tra hoạt động quản lý nhà nước về cai nghiện
ma túy tại cộng đồng: Hoạt động thanh tra chuyên ngành, do ngành
lao động, thương binh và xã hội và các bộ phận trong ban chỉ đạo quản
lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng như ngành y tế, tài chính, công an Kiểm tra quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng do các cơ quan quản lý nhà nước thuộc Bộ quản lý ngành
Trang 9và UBND các cấp thực hiện
1.3 Vai trò quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng
Định hướng, điều chỉnh hoạt động cai nghiện ma túy tại cộng đồng
Hỗ trợ, tạo điều kiện cho hoạt động cai nghiện ma túy tại cộng đồng Bảo đảm thực hiện cai nghiện ma túy tại cộng đồng đối với người nghiện ma túy
1.4 Kinh nghiệm quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng đồng và bài học kinh nghiệm cho quận Hai Bà Trưng
Kinh nghiệm tại tỉnh Nam Định và Thái Nguyên: Một là lãnh đạo, chỉ
đạo, triển khai và đôn đốc, kiểm tra công tác cai nghiện ma túy tại
cộng đồng ở địa phương Hai là xây dựng và tăng cường đội ngũ cán
bộ chuyên trách phòng, chống ma túy và Đội công tác xã hội tình
nguyện tại phường Ba là tăng cường đầu tư để nâng cao năng lực hoạt
động của hệ thống quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy tại cộng
đồng thuộc ngành có chức năng liên quan Bốn là xã hội hóa công tác bảo đảm cai nghiện ma túy tại cộng đồng Năm là tăng cường phối hợp
liên ngành trong thanh tra, kiểm tra cai nghiện ma túy tại cộng đồng
đối với từng phường Sáu là duy trì, xây dựng mô hình hỗ trợ cắt cơn,
điều trị nghiện ma túy bằng thuốc tại gia đình và cộng đồng
Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
VỀ CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI CỘNG ĐỒNGTRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN HAI BÀ TRƯNG 2.1 Đặc điểm chung của địa bàn nghiên cứu
Quận Hai Bà Trưng có diện tích 10,26 km2, nằm ở phía Đông Nam nội thành Hà Nội Quận có 20 đơn vị hành chính cấp phường với gần
300 nghìn người, có nhiều đầu mối giao thông quan trọng với nhiều đường giao thông lớn như đường sắt, quốc lộ, đường thuỷ nối liền các
Trang 10tỉnh phía Bắc (Lạng Sơn, Bắc Ninh), các tỉnh phía Đông Bắc (Hải Phòng, Quảng Ninh) Do đó, Quận là một trong những địa bàn thuận lợi cho tội phạm về ma túy
2.2 Thực trạng nghiện ma túy và cai nghiện ma túy trên địa bàn quận Hai Bà Trưng
2.2.1 Thực trạng nghiện ma túy: Số người nghiện ma túy trên địa
bàn Quận giảm dần trong những năm qua nhưng số người nghiện ma túy ở cộng đồng lại tăng (Bảng 2.1) Tổng số người nghiện ma túy toàn Quận năm 2017 là 718 người, trong đó phân bố trên địa bàn toàn
bộ 20/20 phường; các phường có số người nghiện ma túy cao nhất là Thanh Lương, Vĩnh Tuy, và Trương Định (Bảng 2.2)
Đa số người nghiện ma túy là nam giới, có trình độ học vấn thấp
và không có việc làm thường xuyên (Bảng 2.3) Thành phần đối tượng nghiện chủ yếu tập trung ở nhóm thanh niên bỏ học sớm, lười lao động, thích hưởng thụ, nhóm thanh niên thuộc các gia đình khó khăn, gia đình có người vi phạm pháp luật, cha mẹ ly hôn… Nhưng cũng có cả người nghiện ma túy ở tầng lớp trí thức, công chức Loại ma tuý được thanh niên sử dụng chủ yếu là ma tuý tổng hợp hay còn gọi là ma tuý
“đá” hay “hàng đá” và hình thức sử dụng phổ biến nhất là uống, tiếp theo là hút, hít và cuối cùng là tiêm, chích (Bảng 2.4)
Tóm lại, tình hình nghiện ma túy trên địa bàn Quận diễn biến phức tạp cả về số lượng người nghiện, loại ma túy và hình thức sử dụng Do vậy, việc nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện ma túy trong thời gian tới là cần thiết không chỉ đối với các cấp ngành mà còn là mối quan tâm của các gia đình, cộng đồng và toàn xã hội
Trang 11Bảng 2.1 Số người nghiện ma túy quận Hai Bà Trưng (2013–2017) Năm Tống số (người) Trong đó
ở cộng đồng ở trung tâm ở trường, trại
Nguồn: Báo cáo Phòng Lao động, Thương binh và Xã hội Q Hai Bà Trưng
Bảng 2.2 Số người nghiện ma túy quận Hai Bà Trưng năm 2017
Trang 12Bảng 2.3 Giới tính, trình độ học vấn, và tình trạng việc làm của người nghiện ma túy quận Hai Bà Trưng năm 2017
Phân loại Số lượng (người) Tỷ lệ (%)
Thất nghiệp, không có việc làm
Nguồn: Báo cáo Phòng Lao động, Thương binh và Xã hội Q Hai Bà Trưng
Bảng 2.4 Kết quả khảo sát hình thức sử dụng ma túy
Hình thức sử dụng ma túy Số lượng (người) Tỷ lệ (%)
Nguồn: Khảo sát thành viên Câu lạc bộ B93 Q Hai Bà Trưng
2.2.2 Thực trạng cai nghiện ma túy tại cộng đồng: Từ năm 2010,
quận Hai Bà Trưng cai nghiện ma tuý tại gia đình và cộng đồng trên địa bàn quận cho hàng trăm lượt người nghiện, thời hạn cai là 6 tháng Tuy nhiên, mô hình này bộc lộ nhiều hạn chế như tỷ lệ tái nghiện cao, công tác phối hợp giữa các cơ quan chức năng về phòng chống ma tuý
và gia đình có người nghiện ma túy chưa chặt chẽ, chưa hiệu quả và đòi hỏi sự tự nguyện, quyết tâm của người nghiện ma túy Công tác