- Luyện tập để có thể sử dụng từ theo các nghĩa khác nhau và lĩnh hộ từ với các nghĩa khác nhau, đồng thời chọn lựa từ thích hợp trong từng ngữ cảnh.. - Bồi dưỡng và nâng cao tình cảm yê[r]
Trang 1TIẾT: 28 Tiếng Việt
NS: 8/10/08 THỰC HÀNH VỀ NGHĨA CỦA TỪ TRONG SỬ DỤNG
NG: 10/10/08
A Mục tiêu cần đạt: Giúp HS
- Củng cố và nâng cao những hiểu biết về các phương thức chuyển nghĩa của từ và hiện tượng từ nhiều nghĩa, hiện tượng đồng nghĩa
- Luyện tập để có thể sử dụng từ theo các nghĩa khác nhau và lĩnh hộ từ với các nghĩa khác nhau, đồng thời chọn lựa từ thích hợp trong từng ngữ cảnh
- Bồi dưỡng và nâng cao tình cảm yêu quý vốn từ ngữ phong phú, giàu sức biểu hiện của tiếng Việt
B Chuẩn bị
Thầy: Soạn giáo án, TKTL Trò: soạn bài
C Tiến trình tổ chức các hoạt động
HĐ 1: Kiểm tra bài cũ
? Thế nào là thành ngữ? Thế nào là điển cố?
HĐ 2: Giới thiệu bài mới
HĐ 3: Bài mới
Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung cần đạt
? yêu cầu HS đọc to bài
tập 1/74/SGK
? Xác định các yêu cầu
của bài?
a, Trong câu thơ: “Lá
vàng trước gió khẽ đưa
vèo” Từ “ lá” được dùng
theo nghĩa gốc hay nghĩa
chuyển? Hẫy xác định
nghĩa đó?
b, Trong tiếng Việt, từ lá
còn được dùng theo nhiều
nghĩa khác trong những
trường hợp sau:
- Lá gan, lá phổi, lá lách
- Lá đơn, lá thiếp, lá thư,
lá phiếu lá bài
- Lá cờ, lá buồm
- Lá tôn lá đồng, lá vàng
Hãy xác định nghĩa của từ
lá trongmoix trường hợp
trên, cho biết cơ sở và
HS đọc 1 Bài tập 1
Trang 2phương thức chuyển
nghĩa của từ lá
GV chia nhóm HS thảo
luận, thời gian 5 phút Hết
thời gian HS trình bày ý
kiến của nhóm, các nhóm
khác nghe và bổ sung ý
kiến
GV treo bảng phụ
Yêu cầuHS đọc to bài tập
2 và xác định các yêu cầu
của bài?
Các từ có nghĩa gốc chỉ
bộ phận trên cơ thể người(
đầu, chân, tay, miệng, óc,
tim, ) có thể chuyển
nghĩa để chỉ cả con người
Đặt câu với mỗi từ đó
HS thảo luận nhóm
HS trả lời
HS đọc
HS xác định yêu cầu
a, “Lá” trong câu thơ trên được dùng theo nghĩa gốc
Lá: là bộ phận của cây, thường ở ngọn hay trên cành cây, thường có màu xanh, mỏng dẹt có bề mặt
b, Lá trong các trường hợp sau được dùng theo nghĩa chuyển:
- Lá gan -> chỉ bộ phận cơ thể người
và động vật
-Lá thư, lá phiếu -> các vật được làm bằng giấy
-Lá cờ, lá buồm -> chỉ các vật làm bằng vải
- Lá cót, lá chiếu -> các vật làm tre, cói
- Lá tô, lá đông -> các vật làm bằng kim loại
=> Cơ sở chuyển nghĩa của từ lá: có cùng nét nghĩa mỏng, dẹt, có bề mặt Tlại các từ lá trên dùng để định danh các sự vật khác nhau nhưng chúng có mqh tương đồng với nhau ở nét nghĩa: mỏng, det, có bề mặt, người ta gọi là phương thức ẩn dụ từ vựng
2, Bài tập 2
Trang 3theo nghĩa chỉ cả con
người?
HS thảo luận nhóm và trả
lời.( Thời gian: 5 phút)
GV nhận xét và chốt ý
“Bác ơi, tim bác mênh
mông thế,
Ôm cả non sông, mọi
kiếp người”
? Yêu cầu HS đọc to bài
tập 4/75/sgk, xác định yêu
cầu của bài?
Gọi HS trả lời, các HS
khác bổ sung ý kiến, GV
nhận xét và chốt ý
HS đọc bài tập 5/75/SGK,
và xác dịnh các yêu cầu
của đề
HS lựa chọn từ ngữ thích
hợp trong những từ đã cho
để điền vào chỗ trống
Gọi HS trả lời và cho biết
vì sao chọn từ đó.Gv chốt
ý
HS thảo luận
HS trả lời
HS đọc HSTL
HS đọc
HSTL
Mẫu
- Đó là một chân sút cừ khôi
- Một tay chơi đàn hay
- “Một tay gây dựng cơ đồ Bấy lâu bể Sở, sông Ngô tung hoành.” ( Truyện Kiều-ND)
- Đúng là óc bã đậu
- “ Người là cha, là bác, là anh, Quả tim lớnlọc trăm dòng máu đỏ” ( Bác ơi- TH)
- Nhà tôi có bốn miệng ăn
3, Bài tập 4
“ Cậy”: - đồng nghĩa với từ nhờ
- thể hiện sự tin cậy
- thể hiện thái độ thiết tha van nài
“ Chịu” –đồng nghĩa với từ nhờ
- thể hiện sự ép buộc em phải nhận lời
cách sử dụng từ ngữ của ND rất chính xác không chỉ diễn đạt trúng nội dung mà còn thể hiện được thái độ tình cảm của nhân vật phù hợp với ngữ cảnh
4, Bài tập 5
a, Canh cánh-> diễn tả nỗi lo lắng cho nước cho dân thường trực trong Bác
b, Dính dáng, liên can-> phù hợp về ngữ nghĩa cũng như kết hợp ngữ pháp
c, Từ “ bạn”
Trang 4? Qua việc phân tích các
bài tập trên, em hãy chỉ ra
sự khác nhau giữa từ
nhiều nghĩa với từ đồng
âm
? Em rút ra bài học gì khi
sử dụng từ ngữ
? Có những phương thức
chuyển nghĩa của từ nào?
HSTL
HSTL
HSTL
Kết luận
- Điểm giống: có cùng hình thức
âm thanh
- Điểm khác: từ nhiều nghĩa thì các nét nghĩa có mối quan hệ với nhau ở một khía cạnh nào đó
Từ đồng âm thì các nét nghĩa không có mối liên hệ với nhau
- Khi sử dụng từ ngữ đặt câu phải có sự lựa chọn từ: phù hợp với ngữ cảnh sử dụng, với sắc thái biểu cảm, đạt các yêu cầu về sử dụng tiếng Việt có tính chất nghệ thuật
-Có 2 phương thức chuyển nghĩa của từ: + Ẩn dụ
+ Hoán dụ
HĐ 4: Hướng dẫn học bài ở nhà
- HS nắm được sự khác nhau giữa từ nhiều nghĩa và từ đồng âm
- Vận dụng được cách sử dụng từ ngữ vào việc tạo lập văn bản
- Tiết sau soạn bài ôn tập văn học trung đại