Mục đích của luận văn nhằm đánh giá, phân tích thực trạng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng. Đề xuất những giải pháp bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng.
Trang 1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ
…………/………… ……/……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
NGUYỄN THỊ HÀ PHƯƠNG
GIÁM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT VỀ PHÍ,
LỆ PHÍ CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP Ở
Trang 2Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học : TS Đàm Bích Hiên
Phản biện 1: PGS.TS Lê Thị Hương
Số: 77 - Đường Nguyễn Chí Thanh - Quận Đống Đa - TP Hà Nội
Thời gian: vào hồi 15 giờ ngày 22 tháng 11 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Sự cần thiết của việc nghiên cứu đề tài
Trong tình hình phát triển hiện nay của đất nước, yêu cầu, nhiệm vụ tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân được xác định là mục tiêu chiến lược, trong đó cần tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử như Quốc hội, HĐND các cấp để các cơ quan này thực sự là cơ quan đại diện của Nhân dân và là cơ quan quyền lực Nhà nước trong việc xem xét và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, của địa phương
Pháp luật hiện hành của nước ta đã khẳng định giám sát của HĐND là hoạt động giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước, là một trong những chức năng trọng yếu, cơ bản của HĐND các cấp
Thực tiễn kinh tế-xã hội tại thành phố Hải Phòng trong những năm qua cho thấy thành phố đã có bước phát triển mạnh mẽ và duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn ở mức cao so với mức bình quân chung của cả nước Vì vậy giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí là hoạt động quan trọng và cần thiết Qua quá trình triển khai và đánh giá, có thể thấy rằng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng vẫn còn
nhiều bất cập Đó là lý do tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài “Giám sát việc tuân
theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp ở thành phố Hải Phòng”
2 Tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài
Cho đến nay, hoạt động giám sát của HĐND các cấp đã được nhiều đề tài tiếp cận, nghiên cứu dưới những góc nhìn và mục đích khác nhau Căn cứ vào nội dung có thể chia thành các nhóm sau:
Thứ nhất, nhóm công trình nghiên cứu về những vấn đề lý luận chung, những vấn đề pháp lý cơ bản về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND trong hệ thống cơ quan quyền lực Nhà nước Trong nhóm đề tài này,
có thể kể đến một số tác phẩm tiêu biểu như:
- Nguyễn Đăng Dung (2012), Hội đồng nhân dân trong Nhà nước pháp
quyền, Nxb Tư pháp, Hà Nội Trong tác phẩm này, tác giả đã phân tích cụ thể,
chuyên sâu các yêu cầu của Nhà nước pháp quyền đối với tổ chức và hoạt động của HĐND, các Ban của HĐND, đại biểu HĐND với vị trí pháp lý là cơ quan quyền lực Nhà nước tại địa phương, cơ quan đại diện của nhân dân địa phương
- Nguyễn Thị Lợi (2014), Tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân
tỉnh – Qua thực tiễn tỉnh Nghệ An, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật –
Trường Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội Trong luận văn, tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, pháp lý về tổ chức, hoạt động của HĐND cấp tỉnh nói chung
và đi sâu nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức, hoạt động của HĐND tỉnh Nghệ An để đưa ra những đề xuất đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND tỉnh nói chung và HĐND tỉnh Nghệ An nói riêng
Trang 4- Hà Lương Đức (2017), Hoạt động của Hội đồng nhân dân xã ở huyện Tây
Hòa, tỉnh Phú Yên, Luận văn Thạc sĩ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Học
viện Hành chính quốc gia, Thừa Thiên Huế Trong luận văn, tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, pháp lý về tổ chức, hoạt động của HĐND cấp xã nói chung và
đi sâu nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức, hoạt động của HĐND
xã ở huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên để đưa ra những đề xuất về giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về HĐND xã nói chung, nâng cao chất lượng hoạt động tại địa phương được nghiên cứu nói riêng
- Lê Văn Minh (2018), Tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân xã ở Việt
Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Viện Hàn
lâm Khoa học Xã hội Việt Nam – Học viện Khoa học Xã hội, Hà Nội Trong luận văn, tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp lý về tổ chức, hoạt động của HĐND cấp xã để đưa ra những đề xuất về giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về tổ chức, hoạt động của HĐND xã
Thứ hai, nhóm công trình nghiên cứu về giám sát của HĐND Đây là những công trình mang tính thực tiễn cao khi chứa đựng và phân tích những số liệu được thu thập tại một địa phương cụ thể Đồng thời, những công trình này thể hiện quan điểm của người nghiên cứu trong việc đưa những giải pháp bảo đảm hoạt động giám sát của HĐND Các công trình này có thể phân tích nội dung giám sát của HĐND nói chung hoặc ở một lĩnh vực cụ thể Trong nhóm công trình này, có kể đến một số nghiên cứu sau:
- Nguyễn Đăng Dung (2016), Chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân,
Nxb Tư pháp, Hà Nội Dựa trên kết quả nghiên cứu đề tài QG.15.66 năm 2015 cấp Đại học Quốc gia Hà Nội, cuốn sách do GS TS Nguyễn Đăng Dung chủ biên đi sâu phân tích cơ sở lý luận và hình thức thực hiện chức năng giám sát của HĐND các cấp Cuốn sách gồm hai phần: phân tích chức năng giám sát của Hội đồng địa phương trên thế giới và phân tích chức năng giám sát của HĐND tại Việt Nam
- Lê Thị Thanh Trà (2014), Đổi mới hoạt động giám sát của Hội đồng nhân
dân đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang, Luận văn Thạc sĩ Quản lý
công, Học viện Hành chính quốc gia, Hà Nội Trong luận văn, tác giả đã hệ thống các quan điểm lý luận cơ bản về giám sát của HĐND với Ủy ban nhân dân, đồng thời phân tích thực trạng của hoạt động này tại tỉnh Tuyên Quang để chỉ ra những hạn chế, bất cập cần khắc phục cũng như những giải pháp đổi mới hoạt động này tại địa phương
- Phạm Thị Hồng Yên (2015), Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
cấp tỉnh trong lĩnh vực Tài chính – Ngân sách từ thực tiễn ở Hà Giang, Luận văn
Thạc sĩ Quản lý kinh tế, Trường Đại học Kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động giám sát cấp tỉnh nói chung, đặc biệt tập trung phân tích thực trạng hoạt động giám sát của
HĐND cấp tỉnh trong lĩnh vực Tài chính – Ngân sách tại tỉnh Hà Giang nhằm chỉ
Trang 5ra những hạn chế, bất cấp trong hoạt động này và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát trong lĩnh vực Tài chính – Ngân sách tại địa phương được nghiên cứu
- Nguyễn Phú Bình (2016), Giám sát của Hội đồng nhân dân phường, Từ
thực tiễn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Học viện
Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Hà Nội Trong luận văn, tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động giám sát của HĐND và phân tích thực trạng hoạt động giám sát của HĐND phường tại quận Đống Đa Từ
đó chỉ ra những hạn chế trong hoạt động giám sát để đề xuất giải pháp tăng cường hoạt động giám sát của HĐND phường trên địa bàn quận Đống Đa
- Trần Thị Sáu (2017), Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh
Quảng Bình, Luận văn Thạc sĩ Quản lý công, Học viện Hành chính quốc gia,
Thừa Thiên Huế Luận văn phân tích cơ sở lý luận, pháp lý về chức năng giám sát của HĐND tỉnh, đặc biệt tập trung đánh giá thực trạng hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Quảng Bình, từ đó đưa ra đề xuất quan điểm và giải pháp bảo đảm có tính chất tham khảo trong hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Quảng Bình
- Phí Văn Thuận (2017), Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp
xã – Từ thực tiễn huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật
Hiến pháp và Luật Hành chính, Học viện Hành chính quốc gia, Hà Nội Trong luận văn, trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn về hoạt động giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội, tác giả
đã đưa ra những quan điểm và giải pháp đẩy mạnh hoạt động giám sát của HĐND cấp xã nói chung và tại địa phương được nghiên cứu nói riêng
- Lê Xuân Tương (2017), Giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Đắk
Song, tỉnh Đắk Nông đối với Ủy ban nhân dân huyện trong lĩnh vực thu – chi ngân sách Nhà nước, Luận văn Thạc sĩ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính,
Học viện Hành chính quốc gia, Đắk Lắk Trong luận văn, tác giả đã nghiên cứu các vấn đề lý luận, pháp lý của HĐND cấp huyện, đi sâu phân tích thực trạng giám sát của HĐND huyện Đắk Song nói chung và giám sát chuyên đề thu-chi ngân sách Nhà nước nói riêng, từ đó có những đánh giá và đề xuất nâng cao chất lượng hiệu quả giám sát của HĐND tại địa phương được nghiên cứu
- Lê Thị Quỳnh Hương (2018), Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
tỉnh Lào Cai, Luận văn Thạc sĩ Quản lý công, Học viện Hành chính quốc gia,
Hà Nội Trong luận văn, tác giải đã hệ thống cơ sở lý luận về hoạt động giám sát của HĐND tỉnh nói chung và đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Lào Cai Trên cơ sở đó, tác giải đề xuất giải pháp bảo đảm hoạt động giám sát tại địa phương được nghiên cứu
- Phạm Thị Nhung (2018), Giám sát của Hội đồng nhân dân huyện – Từ
thực tiễn huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật Hiến pháp
và Luật Hành chính, Học viện Hành chính quốc gia, Hà Nội Luận văn Thạc sĩ
Trang 6Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Học viện Hành chính quốc gia, Hà Nội Trong luận văn, tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận, pháp lý về hoạt động giám sát của HĐND huyện nói chung, và tập trung phân tích, đánh giá thực tiễn hoạt động giám sát của HĐND tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội,
từ đó tác giả đưa ra những giải pháp có tính chất tham khảo để đẩy mạnh hoạt động giám sát tại HĐND huyện Hoài Đức
Có thể nhận thấy rằng, chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu
về giám sát của HĐND các cấp trong việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí ở thành phố Hải Phòng Do đó, đề tài ngiên cứu do tác giả thực hiện là cần thiết và không trùng lặp với các công trình đã được công bố
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1 Mục đích
Nghiên cứu cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn nhằm đề xuất những giải pháp bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế -xã hội của địa phương
3.2 Nhiệm vụ
Với mục đích nêu trên, luận văn phải thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Phân tích cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND
- Đánh giá, phân tích thực trạng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng
- Đề xuất những giải pháp bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu lý luận và thực tiễn giám sát việc tuân theo pháp luật
về phí, lệ phí của HĐND các cấp đối với UBND các cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND ở thành phố Hải Phòng
Tuy nhiên, nhiệm kỳ 2011-2016, thành phố Hải Phòng là một trong các địa phương thí điểm không tổ chức HĐND quận, huyện, phường nên nghiên cứu nội dung giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp trong giai đoạn này ở thành phố Hải Phòng sẽ chỉ tập trung vào HĐND thành phố và HĐND xã, thị trấn Nội dung này sẽ tiếp tục được nghiên cứu tại đủ ba cấp hành chính ở địa phương trong giai đoạn 2016 đến nay
Trang 7Về thời gian: Luận văn nghiên cứu nội dung giám sát việc tuân theo pháp luật
về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng từ năm 2011 đến nay
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
5.1 Phương pháp luận
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về tổ chức và hoạt động của HĐND trong mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện dựa trên một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích và so sánh để làm sáng tỏ những nội dung cần nghiên cứu Trong đó, phương phân tích và so sánh được sử dụng để trình bày hệ thống các quan điểm lý luận, quan điểm pháp lý qua từng thời kỳ về cơ cấu tổ chức, hoạt động của HĐND Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích được sử dụng để trình bày, đánh giá các số liệu thực tiễn và đề xuất các giải pháp bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng
6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận văn
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài Phần Mở đầu và Kết luận, Danh mục các từ viết tắt, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm 3 chương :
- Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp lý về giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân
- Chương 2: Thực trạng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp ở thành phố Hải Phòng
- Chương 3: Quan điểm, giải pháp bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp ở thành phố Hải Phòng
Trang 8CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ GIÁM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT VỀ PHÍ, LỆ PHÍ CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN 1.1 Tổng quan về Hội đồng nhân dân
1.1.1 Vị trí, tính chất của Hội đồng nhân dân
Theo quy định tại Khoản 1 Điều 113 của Hiến pháp 2013 và Khoản 1 Điều
6 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân HĐND do nhân dân địa phương bầu ra, phải chịu trách nhiệm trước nhân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên [32], [38] HĐND vừa mang tính đại diện vừa mang tính quyền lực và hai tính chất này có quan hệ biện chứng với nhau
Với vị trí pháp lý như trên, quyền lực của HĐND chỉ được giới hạn trong phạm vi đơn vị hành chính lãnh thổ HĐND chính là cầu nối giữa Nhân dân và Nhà nước, tăng cường quyền làm chủ của Nhân dân Mối quan hệ hai chiều này chỉ được thúc đẩy khi có thể dung hòa giữa yếu tố ý chí của Nhân dân và quyền lực của Nhà nước Tuy là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, nhưng HĐND không có quyền lập pháp, mà chủ yếu thực hiện chức năng quản lý về mặt chủ trương, định hướng đối với mọi mặt đời sống xã hội địa phương nhưng không mâu thuẫn với lợi ích quốc gia, quan điểm của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước
1.1.2 Chức năng của Hội đồng nhân dân
HĐND có hai chức năng cơ bản là: chức năng quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương và chức năng giám sát Hai chức năng này có quan
hệ chặt chẽ, mật thiết và hỗ trợ nhau
1.1.3 Cơ cấu tổ chức, hình thức hoạt động của Hội đồng nhân dân
1.1.3.1 Cơ cấu tổ chức của Hội đồng nhân dân
Cơ cấu tổ chức của HĐND gồm có: (1) Thường trực HĐND là một bộ phận quan trọng và cơ bản trong tổ chức của HĐND, (2) các Ban của HĐND được xác định là cơ quan chuyên môn giúp việc cho HĐND
1.1.3.2 Hình thức hoạt động của Hội đồng nhân dân
Các hình thức hoạt động cơ bản của HĐND gồm có: (1) hoạt động tại kỳ họp HĐND, (2) hoạt động của Thường trực HĐND và các Ban của HĐND, (3) hoạt động của đại biểu HĐND
1.2 Giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
1.2.1 Khái niệm giám sát của Hội đồng nhân dân
Khái niệm giám sát nói chung được đề cập tại nhiều công trình nghiên cứu theo những góc độ khác nhau, gắn với mỗi chủ thể xác định, khái niệm hoạt động giám sát sẽ được cụ thể hơn, chi tiết hơn
Trang 9Giám sát của HĐND được hiểu là việc cơ quan quyền lực nhà nước theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành các quy định của pháp luật trong lĩnh vực được giám sát, từ
đó có các biện pháp nhằm bảo đảm cho lĩnh vực được giám sát vận hành thông suốt, hiệu quả, đúng quy định của pháp luật
1.2.2 Khái niệm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
1.2.2.1 Khái niệm phí, lệ phí
Luật Phí và Lệ phí năm 2015 đã đưa ra định nghĩa tương đối rõ ràng và đầy
đủ về phí và lệ phí tại Khoản 1 và 2 Điều 3 của Luật So với với các quy định trước đây trong quản lý về phí, lệ phí thì Luật Phí và Lệ phí năm 2015 đã có một điểm mới nổi bật khi tăng cường phân cấp về phí và lệ phí cho chính quyền địa phương Với sự đổi mới này, đã đặt ra yêu cầu về việc giám sát việc tuân theo pháp luật về phí và lệ phí của HĐND các cấp Thông qua giám sát của HĐND, các quy định pháp luật về phí, lệ phí sẽ được bảo đảm tuân thủ đúng và đầy đủ, mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương
1.2.2.2 Khái niệm tuân theo pháp luật về phí, lệ phí
Tuân theo pháp luật về phí, lệ phí được hiểu là hành vi của chủ thể được tiến hành phù hợp với quy định của pháp luật về phí và lệ phí, tức là không trái, không vượt quá khuôn khổ mà pháp luật đã quy định
Trong luận văn này, tác giả tập trung nghiên cứu, phân tích việc UBND các cấp, các cơ quan chuyên môn của UBND thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được quy định tại Hiến pháp, Pháp lệnh Phí và Lệ phí năm 2001, Luật Phí và Lệ phí năm 2015 và các quy định pháp luật khác có liên quan đến hoạt động thu phí, lệ phí
Như vậy giám sát của HĐND trong việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí được hiểu là tổng thể các hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban HĐND, Tổ Đại biểu HĐND và Đại biểu HĐND nhằm xem xét, theo dõi, đánh giá việc chấp hành Hiến pháp, luật, Pháp lệnh, các văn bản pháp quy của cơ quan Nhà nước cấp trên, các Nghị quyết của HĐND đối với UBND các cấp, các
cơ quan chuyên môn thộc UBND trong việc thu phí, lệ phí
1.2.3 Mục đích giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp là một hoạt động có mục đích rõ ràng Theo quan điểm của tác giả, có ba mục đích cơ bản sau đây mà giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các
Trang 10Thứ ba, kiểm tra tính khả thi, phù hợp của quy định pháp luật, quyết định quản lý của cơ quan Nhà nước trong việc thu phí, lệ phí đối với đời sống xã hội tại địa phương
1.2.4 Chủ thể giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Chủ thể giám sát trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND bao gồm: HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Tổ đại biểu HĐND (thành phố, quận, huyện) và đại biểu HĐND
1.2.5 Đối tượng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí Hội đồng nhân dân các cấp
Đối tượng chính trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp là UBND các cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND
Nhìn chung, theo danh mục phí và lệ phí đính kèm Luật Phí và Lệ phí năm
2015, đối với từng nhóm phí, lệ phí thuộc các lĩnh vực, sẽ có sự phân công tổ chức thu phí, lệ phí bởi cơ quan quản lý Trung ương hoặc do HĐND cấp tỉnh tại địa phương phê duyệt phân công theo đề xuất của UBND
1.2.6 Nội dung giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Chủ thể giám sát sẽ theo dõi, xem xét, đánh giá, kiến nghị đối với UBND, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND trong các bước thực hiện thu phí, lệ phí
để kiểm chứng tính khả thi, phù hợp và tuân thủ của các hoạt động này với quy định pháp luật hiện hành
Mặc dù có sự thay đổi cụ thể trong hành lang pháp lý điều chỉnh các nội dung về phí và lệ phí nhưng về mặt nguyên tắc chung, các quy định pháp lý trong giai đoạn 2011 đến nay đều tập trung hướng dẫn, quy định các nội dung cơ bản sau: (1) thẩm quyền thu phí, lệ phí, (2) nguyên tắc xác định mức thu phí, lệ phí, (3) quy trình thủ tục thu phí, lệ phí
Tuy nhiên, tùy theo tình hình kinh tế, xã hội tại mỗi địa phương mà giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp sẽ có sự chọn lọc, tập trung để đáp ứng nhu cầu của xã hội và nguyện vọng của nhân dân địa phương
1.2.7 Hình thức giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Các hình thức cơ bản, chủ yếu được chủ thể giám sát áp dụng khi thực hiện giám sát việc tuân theo pháp luật về thu phí, lệ phí gồm có:
Thứ nhất, xem xét báo cáo của UBND về việc kết quả thực hiện thu phí, lệ phí
Thứ hai, xem xét việc trả lời chất vấn của Chủ tịch UBND, thành viên UBND và thành viên các cơ quan chuyên môn của UBND đối với những câu hỏi về hoạt động thu phí, lệ phí
Trang 11Thứ ba, xem xét quyết định của UBND về việc hướng dẫn thực hiện thu phí, lệ phí
Thứ tư, giám sát chuyên đề về thu phí, lệ phí
1.3 Tiêu chí đánh giá và bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
1.3.1 Tiêu chí đánh giá giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Theo tác giả, đánh giá giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của
HĐND các cấp cần dựa trên một số tiêu chí cơ bản sau:
Thứ nhất, mức độ thực hiện thẩm quyền của chủ thể giám sát
Thứ hai, ý thức thái độ của các đối tượng chịu sự giám sát trong việc chấp
hành, thực hiện các kiến nghị giám sát
Thứ ba, sự đánh giá của dư luận xã hội về kết quả giám sát
Thứ tư, mức độ đạt được mục đích, yêu cầu giám sát đặt ra
Thứ năm, các kết quả cụ thể đạt được do tác động của hoạt động giám sát Thứ sáu, cách thức sử dụng chi phí phục vụ hoạt động giám sát
1.3.2 Các yếu tố bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Để hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp đạt được mục đích kỳ vọng, cần thiết lập các yếu tố bảo đảm cơ bản sau
đây:
Thứ nhất, yếu tố pháp lý là yếu tố có tính chất tiên quyết trong các yếu tố bảo đảm giám việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp Yếu tố pháp lý trong nội dung này gồm các quy định pháp luật về giám sát của HĐND
và các quy định pháp luật về phí, lệ phí Thứ hai, yếu tố tổ chức bộ máy và nguồn lực
Thứ hai, yếu tố tổ chức bộ máy và nguồn lực là yếu tố chủ quan rất quan trọng quyết định chất lượng họat động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí,
lệ phí của HĐND các cấp
Thứ ba, yếu tố phương thức giám sát là yếu tố bảo đảm sự chủ động, linh hoạt trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp Thứ tư, yếu tố điều kiện vật chất, chi phí trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp là một yếu tố bảo đảm cần thiết nhưng có tính chất hai mặt
Thứ năm, yếu tố sự hợp tác của đối tượng chịu sự giám sát là yếu tố bảo đảm quan trọng không chỉ tồn tại trong những bước đầu tiên của quá trình giám sát mà còn quyết định giá trị thiết thực của hoạt động giám sát, vốn là hoạt động chỉ thực sự đạt được mục đích kỳ vọng khi có sự hợp tác nghiêm túc giữa hai bê
Trang 12Tiểu kết chương 1
Bảo đảm giám sát của HĐND nói chung và giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp nói riêng là một trong những phương hướng và giải pháp của quá trình xây dựng và hoàn thiện bộ máy Nhà nước, là bước đi cơ bản và quan trọng trong sự nghiệp đổi mới đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh
Trang 13CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁM SÁT TUÂN THEO PHÁP LUẬT VỀ PHÍ, LỆ PHÍ CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP Ở THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên xã hội và kinh tế thành phố Hải Phòng từ 2011 đến nay
2.1.1 Đặc điểm tự nhiên xã hội
Hải Phòng là thành phố duyên hải nằm ở hạ lưu của hệ thống sông Thái Bình thuộc đồng bằng sông Hồng có diện tích tự nhiên là 1.507,57 km2 Thành phố có vị trí nằm trong khoảng từ 20035’ đến 21001’ vĩ độ Bắc, và từ 106029’ đến 107005’ kinh độ Đông; phía Bắc và Đông Bắc giáp tỉnh Quảng Ninh, phía Tây Bắc giáp tỉnh Hải Dương, phía Tây Nam giáp tỉnh Thái Bình và phía Đông
là biển Đông với đường bờ biển dài 125km, nơi có 5 cửa sông lớn là Bạch Đằng, Cửa Cấm, Lạch Tray, Văn Úc và sông Thái Bình Hải Phòng có điều kiện tự nhiên rất phong phú với nhiều nét độc đáo mang sắc thái của cảnh quan nhiệt đới gió mùa, nơi đây nổi tiếng với không ít danh lam thắng cảnh tự nhiên, tươi đẹp Không chỉ được ưu đãi về tự nhiên, Hải Phòng còn là một thành phố có bề dày lịch sử với nhiều di tích văn hóa, lịch sử gắn liền với những chiến công anh hùng, bất khuất của những người con đất biển Hải Phòng là thành đông dân cư thứ 3 cả nước và là đô thị loại I cấp quốc gia [49] Đến với thành phố Hải Phòng, con người Hải Phòng là đến với sự cởi mở, thân thiện, hào sảng và thiện
chí
2.1.2 Đặc điểm kinh tế
Hải Phòng được đánh giá là trung tâm công nghiệp và thương mại lớn của
cả nước, và cũng là trung tâm dịch vụ, du lịch, kinh tế, văn hóa, y tế, giáo dục, khoa học và công nghệ của Vùng duyên hải Bắc bộ và là nhịp cầu thông thương với cả các nước trong khu vực [49] Trong 05 năm trở lại đây, kinh tế thành phố
đã có những bước chuyển mình ngoạn mục và mạnh mẽ Đây cũng là nền tảng quan trọng, có ảnh hưởng mạnh mẽ đến lĩnh vực phí, lệ phí tại thành phố trong những năm qua
Theo kết quả thống kê về năng lực cạnh tranh năm 2017, Hải Phòng vươn lên vị trí thứ 9, tăng 12 bậc trong Bảng xếp hạng Năng lực Cạnh tranh cấp tỉnh PCI 2017 và nằm trong 10 địa phương có chất lượng điều hành tốt nhất của cả nước [30]
2.2 Khái quát về tổ chức bộ máy, cơ cấu đại biểu của Hội đồng nhân dân các cấp tại thành phố Hải Phòng từ 2011 đến nay
2.2.1 Nhiệm kỳ 2011-2016
2.2.1.1 Hội đồng nhân dân thành phố Hải Phòng
Theo Báo cáo Kiểm điểm nhiệm kỳ 2011-2016 hoạt động của Hội đồng nhân dân thành phố Hải Phòng khóa XIV [22], HĐND thành phố khóa XIV (nhiệm kỳ 2011-2016) đã có sự thay đổi tích cực khi tăng cả về số lượng, chất lượng, trình độ văn hoá, chuyên môn của đại biểu Cơ cấu tổ chức của HĐND