II./MỤC ĐÍCH VAØ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Với mong muốn trang bị cho học sinh vốn kiến thức, kỹ năng về chăm sĩc sức khỏe của bản thân giúp tự giải đáp những thắc mắc sự phát triển cơ thể [r]
Trang 1A./PHẦN MỞ ĐẦU.
I./LYÙ DO CHOẽN ẹEÀ TAỉI
1./ Cơ sở lớ luận:
Con ngừơi muốn phỏt triển tốt tũan diện cần phải cú sức khỏe đặc biệt là sức
khỏe người phụ nữ trong xó hội cũng như vai trũ của người phụ nữ trong gia đỡnh hiện nay Như vậy giỏo dục sức khỏe giới tớnh giữ vai trũ rất quan trọng giaựo duùc,
giụựi tớnh vaứ sửực khoỷe sinh saỷn phaỷi baột ủaàu baống giaựo duùc gia ủỡnh, vai troứ cuỷa cha mẹ, truyeàn thoỏng, luaọt phaựp cuỷa quoỏc gia, sau ủoự laứ kieỏn thửực cụ baỷn veà cụ theồ hoùc,sinh lyự hoùc, caực kyừ naờng cuỷa con ngửụứi ủeồ bửụực vaứo quan heọ tỡnh duùc an toaứn coự traựch nhieọm, naộm caực thoõng tin veà tỡnh duùc vaứ sinh saỷn
cụ baỷn quan ủieồm veà ủụứi soỏng tỡnh duùc phaỷi được trỡnh baứy moọt caựch coõng khai.
2./ Sụ sụỷ thửùc tieón:
Hiện nay, trong chương trình đào tạo của Việt Nam, vấn đề giáo dục giới tính cho học sinh chưa được quan tâm đúng mức Chưa hề có môn giáo dục giới tính
được đưa vào nội dung giảng dạy Vấn đề này được lồng ghép vào một số nội dung trong môn sinh học hay một số bài trong môn Giáo dụng công dân Tuy nhiên, những nội dung đó vẫn còn chung chung, chưa đáp ứng được nhu cầu hiểu biết và sự cần thiết phải nắm vững các kiến thức về giới tính của các em học sinh
Thái độ của các em khi nói đến những vấn đề liên quan đến giới tính còn khá dè dặt, các em chưa hề mạnh dạn trong quá trình tìm hiểu hay tiếp thu những kiến thức
đó Trong khi có khoảng 96,1% các em học sinh khi được hỏi đều cho rằng cần
được trang bị đầy đủ các kiến thức về tâm - sinh lí và giao tiếp ứng xử ngay trong giai đoạn THCS Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên chuyên trách về những vấn đề này hầu như chưa trường nào coự Các giáo viên giảng dạy các bộ môn khi đề cập đến việc dạy các kiến thức về giới tính cho các em, một số người còn nói rằng: Giáo viên nói ra những vấn đề đó còn cảm thấy ngượng nữa là các em học sinh
Haọu quaỷ cuỷa sửù thieỏu hieồu bieỏt veà giụựi tớnh khoõng phaỷi ai khaực maứ chớnh caực
em phaỷi chũu Theo beọnh vieọn phuù saỷn Tửứ Duừ Haứ Noọi: Soỏ saỷn phuù chửa ủeỏn tuoồi
18 ủeỏn khaựm phaự thai ngaứy caứng taờng Naờm 2003 gaỏp 2 laàn naờm 2001, Rieõng nhửừng thaựng ủaàu naờm 2009, trung bỡnh moói thaựng coự hụn 40 ca Thửùc teỏ laứ tỡnh traùng naùo phaự thai khi chửa laọp gia ủỡnh xaỷy ra raỏt phoồ bieỏn, ủeỏn mửực baựo
Trang 2ủoọng Do đú giỏo duùc giụựi tớnh vaứ sửực khoỷe sinh saỷn hieọn nay ủaừ trụỷ thaứnh moọt nhu caàu caỏp baựch cuỷa xaừ hoọi ẹoự laứ lớ do choùn ủeà taứi:
“TÍCH HỢP GIAÙO DUẽC GIỚI TÍNH VÀ SệÙC KHỎE SINH SAÛN TRONG GIAÛNG DAẽY MOÂN SINH HỌC 8”
II./MUẽC ẹÍCH VAỉ PHệễNG PHAÙP NGHIEÂN CệÙU
Vụựi mong muoỏn trang bị cho học sinh vốn kiến thức, kỹ năng về chăm súc sức khỏe của bản thõn giuựp tửù giaỷi ủaựp nhửừng thaộc maộc sự phỏt triển cơ thể cuỷa baỷn thaõn ủoàng thụứi coự nhửừng haứnh trang caàn thieỏt cho vieọc chaờm soực sửực khoỷe baỷn thaõn, toõi ủaừ maùnh daùn thửực hieọn tỡm hieồu thu thaọp thoõng tin, moọt soỏ phửụng phaựp daùy hoùc loàng gheựp nhaốm khai thaực coự hieọu quaỷ noọi dung giaựo duùc giụựi tớnh vaứ sửực khoỷe sinh saỷn cho hoùc sinh qua moọt soỏ baứi ụỷ saựch giaựo khoa sinh 8
Trước đây, chúng ta áp dụng phương pháp dạy học vấn đề, trong đó lấy giáo viên
là trung tâm truyền đạt lại kiến thức cho Học sinh, do đó Học sinh học tập một cách thụ động, thiếu sáng tạo dẫn đến hiệu quả giảng dạy không cao Hiện nay, công tác
đổi mới phương pháp dạy học đang vận dung phương pháp dạy học khám phá, lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên giữ vai trò tổ chức, giám sát, định hướng các hoạt
động của học sinh nhằm giúp các em tìm hiểu và lĩnh hội các kiến thức mới
III./ GIễÙI HAẽN CUÛA ẹEÀ TAỉI:
Choùn ủoỏi tửụùng nghieõn cửựu laứ hoùc sinh khoỏi lụựp 8, thoõng qua giaỷng daùy boọ moõn sinh hoc lụựp 8 ủeồ giaựo duùc cho hoùc sinh yự thửực baỷo veọ sửực khoỷe cuỷa mỡnh Bụỷi vỡ ủaõy laứ lửựa tuoồi giao thụứi giửừa thieỏu nieõn vaứ thanh nieõn , do vaọy caực em coự nhieàu chuyeồn bieỏn veà nhaọn thửực Trong thửùc teỏ cho thaỏy ủa soỏ caực em coự yự thửực toỏt , nhửng beõn caùnh ủoự vaón coự nhửừng em nhaọn thửực sửù vieọc coứn thieõn veà caỷm tớnh, baột chửụực, chửa coự sửù choùn loùc nhửng caực em laùi khoõng nhaọn thửực ủửụùc ủieàu ủoự Trong nhửừng trửụứng hụùp nhử vaọy giaựo vieõn vaứ phuù huynh caàn coự bieọn phaựp giuựp ủụừ, chổ baỷo , giaựo duùc cho caực em ủeồ caực em nhaọn thửực ủửụùc sửù vieọc, sửù taực haùi cuỷa nhửừng troứ, nhửừng vieọc laứm, tửứ ủoự caực em coự yự thửực cao hụn trong moùi haứnh vi, vieọc laứm cuỷa mỡnh
IV./ KEÁ HOAẽCH THệẽC HIEÄN:
Trong caực naờm hoùc qua ủeồ giaựo duùc hoùc sinh coự yự thửực toỏt trong baỷo veọ sửực khoỷe Muốn đạt được như vậy tụi luụn gần gũi tỡm hiểu khả năng nhận biết cỏc em
về giới tớnh như thế nào? Cỏc em biết được điều đú từ bạn bố, cha mẹ hay từ sỏch
Trang 3báo …và mình là nhười chủ động trị chuyện tâm sự thân thiện với các em như một người bạn đề các mạnh dạng hơn trao đổi vấn đề tế nhị này Trong dạy học sinh học 8 những bài cĩ liên quan tôi luôn lồng ghép vào trong bài dạy, bên cạnh đĩ tơi cịn tổ chức ngoại khĩa về giáo dục sức khỏe giới tính thơng qua hệ thống câu
hỏ, giải ơ chữ, tình huống, bằng hình thức chia đội thi ở khối 8.Và tôi nhận thấy đã đạt được một số hiệu quả nhất định và tôi tiếp tục áp dụng phương pháp này vào trong năm học và trong những năm học tiếp theo
B./ PHẦN NỘI DUNG
I./ CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Để hình thành nhân cách, ý thức cho học sinh trở thành một con người vừa có tri thức vừa có đạo đức Đạo đức có thể nói là cái gốc của con người Người Trung Quốc có câu “ Nhân chi sơ tính bản thiện” nghĩa là con người khi sinh ra
ai cũng hiền, ai cũng thiện cả còn về sau có thể trở thành người tốt hay xấu đều
do môi trường và giáo dục Chính vì thế khi các em bước chân vào ghế nhà trường ngoài việc truyền thụ kiến thức các thầy cô giáo cần phải dạy các em những cái hay, cái đẹp cái tốt trong cuộc sống Đối với bộ môn sinh học trong trường trung học cơ sở góp phần cho học sinh có được những kiến thức cơ bản và cung cấp những hiểu biết khoa học về đặc điểm cấu tạo và mọi hoạt động sống của con người Tuổi vị thành niên được định nghiãõ là giai đoạn chuyển tiếp của sự tăng trưởng và phát triển từ cuối trẻ em đến bắt đầu tuổi trưởng thành,từ
13-19 tuổi.Tuổi dâïy thì,nói chung có thể chia làm ba giai đoạn:
GĐ đầu tuổi VTN: từ 10-13 tuổi (VTN sớm)
GĐ sau tuổi VTN: từ 14-16 tuổi (VTN giữa)
GĐ cuối tuổi VTN: từ 17-19 tuổi (VTN muộn)
Suốt lứa tuổi vị thành niên có nhiều thay đổi về mặt thể chất, cảm xúc và xã hội diễn ra ở mỗi cá nhân Những thay đổi này xảy ra đồng thời hoặc từng đợt nối tiếp nhau trong tất cả ba lĩnh vực nối trên.những thay đổi đó liên quan tới nhau ảnh hưởng lẫn nhau.Những biến đổi về tâm sinh lý ảnh hưởng mạnh đến lối sống, nếp sinh hoạt, quan hệ xã hội và sự phát triển nhân cách
II./ CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Trang 4Thực tiễn trong giảng dạy những vấn đề nhạy cảm này giỏo viờn rất ngại núi chỉ cho qua loa, cũn học sinh mắt cở cười khỳc khớt khụng dỏm hỏi Chớnh điều này đó
vụ tỡnh làm cỏc em rất dể mất sai lầm trong quỏ trỡnh phỏt triển của cơ thể, khụng biết vệ sinh bản thõn ảnh hưởng đến sức khỏe, việc học tập…
Nhieàu baọc phuù huynh chưa thật sự quan taõm đến sức khỏe, phỏt triển con em mỡnh
Phim aỷnh, baựo chớ, nhửừng neỏp soỏng, hoaùt ủoọng khoõng laứnh maùnh, aờn chụi,
ma tuựy laứm cho caực em deó bũ loõi cuoỏn, bũ sa ngaừ, bũ xaõm haùi tỡnh duùc
III./ THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG MÂU THUẪN:
Xaừ hoọi hieọn nay coự nhieàu quan ủieồm khaực nhau veà vaỏn ủeà neõn hay khoõng neõn ủửa chửụng trỡnh giaựo duùc sửực khoeỷ giụựi tớnh vaứo chửụng trỡnh giaựo duùc PTTH Coự yự kieỏn cho raống: khoõng neõn veừ ủửụứng cho hửụu chaùy, yự khaực laùi cho raống: Thaứ veừ ủửụứng cho hửụu chaùy coứn hụn ủeồ con em chuựng ta lao xuoỏng vửùc Vaỏn ủeà lụựn ủửụùc ủaởt ra ụỷ ủaõy laứ laứm theỏ naứo ủeồ laỏp loó hoồng trong coõng taực giaựo duùc giụựi tớnh cho caực em ủang ụỷ giai ủoaùn vũ thaứnh nieõn
Theo yự kieỏn cuỷa caự nhaõn toõi, vieọc caàn thieỏt phaỷi trang bũ cho caực em caực kieỏn thửực veà vaỏn ủeà giụựi tớnh laứ khoõng caàn phaỷi baứn caỷi Vụựi vai troứ laứ moọt giaựo vieõn daùy moõn sinh hoùc THCS, toõi thaỏy coự moọt soỏ noọi dung trong chửụng trỡnh sỏch giỏo khoa coự ủeà caọp ủeỏn moọt soỏ vaỏn ủeà veà daùng kieỏn thửực giỏo dục giới tớnh Neỏu giỏo viờn bieỏt caựch trieồn khai toỏt, khai thaực boồ sung theõm moọt soỏ vaỏn ủeà thỡ seừ trụỷ thaứnh moọt baứi daùy veà giaựo duùc giụựi tớnh raỏt toỏt cho caực em
IV./CAÙC BIEÄN PHAÙP GIAÛI QUYEÁT VAÁN ẹEÀ
- Vụựi bieọn phaựp vửứa truyeàn thuù tri thửực, vửứa giaựo duùc cho hoùc sinh
- Chuẩn bị tốt hệ thống câu hỏi, giáo án, phương pháp phù hợp
- Sử dụng phương pháp tự học, tự nghiên cứu của mình thông qua làm việ theo nhóm, từ đó giúp học sinh tự mình tìm hiểu và lĩnh hội các kiến thức về giới tính
- Tạo không khí học tập sôI nổi, giúp học sinh vượt qua thái độ ngại ngùng khi nói về các vấn đề tế nhị
Trang 5Muốn tìm hiểu vấn đề này trước hết ta phải biết một số khái niệm liên quan đến sức khỏe sinh sản và giới tình cũng như sự phát triễn về thể chất các em
1 ĐỊNH NGHĨA SỨC KHỎE SINH SẢN VÀ SỨC KHỎE TÌNH DỤC:
-Sức khỏe sinh sản: Theo tổ chức Y tế thế giới, SKSS là trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội của tất cả những gì liên quan tới bộ máy sinh sản chứ không phải là không có bệnh hay khuyết tật của bộ máy đó
Như vậy SKSS bao hàm ý nghĩa là mọi người đều có thể có một cuộc sống tình dục được thỏa mãn, có trách nhiệm và an toàn đồng thời họ phải có khả năng sinh sản và sự tự do lựa chọn việc có sinh con hay không, thời điểm sinh con và số con Định nghĩa này cũng bao hàm cả quyền của phụ nữ và nam giới phải được thông tin, tư vấn đầy đủ và được tiếp cận với các biện pháp kế hoạch hóa gia đình an toàn, hiệu quả, phù hợp với khả năng và chấp nhận được theo sự lựa chọn của bản thân họ, và quyền tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp cho người phụ nữ mang thai cũng như sinh đẻ an toàn
-Sức khỏe tình dục: Theo tổ chức Y tế thế giới, SKTD là trạng thái thoải mái về thể chất, tình cảm, tinh thần và xã hội của tất cả những gì liên quan tới hoạt động tình dục chứ không phải chỉ là không có bệnh, hoạt động bất thường hay yếu ớt SKTD đòi hỏi cách tiếp cận tích cực và tôn trọng đối với hoạt động tình dục và các mối quan hệ giới tính, cũng như khả năng có được cuộc sống tình dục
an toàn và khoái cảm, không bị cưỡng bức, phân biệt và bạo lực Để có và duy trì SKTD, các quyền về tình dục của tất cả mọi người phải được tôn trọng, bảo vệ và đảm bảo
2.TÌM HIỂU SỰ PHÁT TRIỂN VỀ THỂ CHẤT
Trong suốt thời trẻ em, các cơ quan sinh dục thay đổi, song trong giai đoạn vị thành niên, sự tăng trưởng từ dậy thì đến chín muồi diễn ra theo một trình tự nhất định.Tuổi dậy thì được phát khởi từ vùng dưới đồi, nó kích thích tuyến yên.Tuyến yên kiểm soát toàn bộ sự tăng trưởng,kích thích sự sản xuất các hoocmon của buồng trứng,tinh hoàn và tuyến thượng thận.Các tác nhân đặc hiệu của tuổi dậy thì là hoocmon giới tính Esùtrogen từ buồng trứng và Andrnogen từ tinh hoàn.Con gái thường đạt tới tuổi chín muồi sớm hơn con
Trang 6trai 2 năm Tuổi dậy thì trung bình của trẻ gái là 11-14 tuổi, ở trẻ trai 13-16 tuổi.Mỗi cá nhân có một thời gian biểu riêng, nam hay nữ cũng vậy thành thử có những biến thiên lớn về thời gian, song trình tự chín muồi về giới tính thì như nhau
3.LỒNG GHÉP VÀO MỘT SỐ BÀI SINH 8
Bài 58: TUYẾN SINH DỤC
Hoạt động 1: Tìm hiểu về tinh hoàn và hoocmon sinh dục nam đôi với tuổi dậy thì ở các em trai
Có 2 hoạt động nhỏ:
+ Tìm hiểu về vai trò của tinh hoan ở phần này Gv hướng dãn cho học sinh quan sát ã, sơ đồ trao đổi nhóm để hoàn thành phần điền từ.(GV dùng tranh màu phóng to giới thiệu cho HS vị trí của các tế bào kẽ, chức năng của tế bào kẽ, sau khi hoạt động GV cho đại diện HS nhóm báo cáo phần điền từ đồng thời chỉ trên tranh vẽ vị trí của các tế bào kẽ, sự điều hòa hoạt động của các tuyến nội tiết là cơ sở để các em học bài 59 dễ hơn)
Kết luận: Vai trò nội tiết của tinh hoàn là tiết hoocmôn phụ sinh dục nam: TESTÔSTÊRÔN
Tìm hiểu vai trò của hôc môn do tế bào kẽ tiết ra để thực hiện tốt phần này
GV cho các em HS nam chuâûn bị trước ở nhà phiếu học tập ( bảng 58.1) GV thu lại đề phát hiện một số em phát triểûn không bình thường để kịp thời có lời
khuyên thích hợp cho các em
Hoạt động 2: Cách tiến hành như hoạt động 1 song Gv đặc biệt chú ý giới thiệu kỹ hình 58.3 ( buồng trứng,ống dẫn trứng,phễu dẫn trứng,trứng và các nang trứng gốc, sự phát triển của trứng, trứng chín và rụng trứng sự hình thành
Trang 7thể vàng, vai trò của thể vàng) đây là cơ sở để các em học tốt bài 62 Đặc biệt
GV cần lưu ý các em gái trong việc vệ sinh cơ quan sinh dục
Kết luận: Vai trò nội tiếât của buồng trứng là tiết hoocmôn phụ sinh dục nữ: ƠSTRÔNGEN
** Sau hai hoạt động Gv cần lưu ý cho HS:trong các dấu hiệu biến đổi của
cơ thể ở tuổi dậy thì , thì dấu hiệu quan trọng nhất là xuất tinh lần đầu ở các em nam và sự hành kinh lần đầu ở nữ Đây là dấu hiệu có khả năng sinh sản, song các em chưa thể sinh sản được, Vì sao? Gv giải thích rõ cho các em vì sao ở tuổi các em chưa sinh sản được Đồng thời qua đó giáo dục các em cần có lối sống trong sáng lành mạnh, trong quan hệ bạn bè, trong phim ảnh, vui chơi
Gv: giải thích một số thắc mắc của HS cũng như một sôù hiện tượng thực tế:Pêđê là do rối loạn hoạt động nội tiết ( các tê bào kẽ không tiết hoocmon Testostêrôn hoặc tiết qua ít đối với các em nam, hoặc nang trứng không tiết ra hoocmôn Ơstrrôgen hoặc quá ít với các em nữ) các đặc tính sinh dục phụ có thể thay đổi do hoocmon phụ sinh dục song cơ quan sinh dục là yếu tố quyết định giới tính không thể thay đổi
Ví dụ bài 62: THỤ TINH, THỤ THAI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THAI
Hoạt động : Tìm hiểu những điều kiện cho sự thụ tinh và thụ thai
Gv dung tranh màu phóng to giới thiệu rõ đường đi của tinh trùng nơi tinh trùng gặp trứng sau khi thụ tinh hợp tử di chuyển về làm toỏ ở tử cung, thời gian hợp tử di chuyển từ nơi thụ tinh về tử cung, bám vào tử cung, và được là tổở tử cung đã được chuẩn bị sẵn( dày và xốp và xung huyết nhờ hoocmôn của thể vàng được duy trì trong suốt thời gian phụ nữ mang thai
Trang 8HS đọc thông tin, lĩnh hội kiến thức trao đổi nhóm xác điịnh điều kiện cần cho sự thụ tinh và thụ thai:
+Điều kiện cần cho sự thụ tinh:
Trứng được gặp tinh trùng và tinh trùng
được lọt vào trứng để tạo thành hợp tử
+ Điều kiện cần cho sự thụ thai :
Xảyra khi trứng đã thụ tinh bám được va
làm tổ trong lớp niêm mạc tử cung
(GV cần khắc sâu và ghi nhớ hai điều kiện này , vì đây là cơ sở cho việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình,sẽ học bài 63)
Hoạt động: Tìm hiểu sự nuôi dưỡng thai khi mang thai
-Để thực hiện tốt hoạt động này giáo viên cho HS điều tra trước thực tế: Sức khỏe bà mẹ mang thai, chế độï dinh dưỡng của người mang thai, sức khỏe của trẻ
sơ sinh: Người phụ nữ có sức khỏe tốt chế độ dinh dưỡng đầy đủ, không bị đau oóm trong thòi gian mang thai, không sử dụng các chất gây nghiện thì đứa trẻ
Trang 9sinh ra có sức khỏe tốt, cân nặng đảm bảo, không thiếu cân và chiều cao, trí tuệ phát triển tốt
GV cho HS đọc thông tin SGK dùng tranh giới thiệu sự phát phát triển của thai nhi
Sau đó cho HS đọc báo cáo kết quả điều tra thực tế
+Sức khỏe của thai tùy thuộc vào sức khỏe của mẹ Do đó, trong thời gian mang thai( cũng như thời kỳ cho con bú người mẹ cần bồi dưỡng đủ chất, đủ lượng để đảm bảo đủ dinh dưỡng cho thai nhi phát triển tốt ( không bị suy dinh dưỡng) không dùng các chất gây nghiện như rượu bia, thuốc lá có ảnh hưởng trực tiêùp đến sự phát triển của thai
Trang 10Hoạt động : Tìm hiểu và giải thích hiện tượng kinh nguyệt
-GV: cho HS đọc thông tin nội dung SGK sau đó dùng tranh màu phóng to
Hình 62.3 giới thiệu và giải thích rõ hiện tượng và chu kỳ kinh nguyệt
+Trứng chín và rụng là hoạt động tiết hoocmôn của tuyến yên
+Thời gian từ khi trứng bắt đầu phát triển đến khi chín và rụng là 14 ngày +Khi trứng rụng ngang trứng hình thành thể vàng,thể vàng
+Ơstrôgen do lớp trong của ngang trứng tiết ra tăng dần và cao nhất ở ngày thứ 14,Prôgenstêrôn do thể vàng tiết ra từ ngày thứ 14 tăng dần và tăng cao nhất
ở ngày thứ 23- 24, đồng thời niêm mạc tử cung xung huyết càng mạnh và mạnh nhất vào khoảng ngày thứ 22-25
+Trứng rụng sau ngày thứ 14 kể khi trứng bắt đầu phát triển, niêm mạc tử cung còn ít xung huyết,từ ngày thứ 14 đến ngày thứ 28 niêm mạc tử cung xung huyết mạnh Nếu trứng không được thụ tinh thể vàng teo dần, niêm mạc tử cung
bị bong, kèm theo sự chảy máu đó là sự hành kinh(Dấu hiệu trứng không được thụ tinh)