Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ đối với tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn

Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận và quy định của pháp luật bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất; Thực trạng thực hiện quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại địa bàn quận Hải An, thành phố Hải Phòng; nghiên cứu đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện đảm bảo hài hoà lợi ích của chủ thể thu hồi đất và người bị thu hồi đất

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

-/ -

BỘ NỘI VỤ -/ - HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ VĂN CƯỜNG

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ ĐỐI VỚI TỔ CHỨC, HỘ GIA ĐÌNH, CÁ NHÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HẢI AN - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

CHUYÊN NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

Mã số: 8 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI – 2018

Luận văn được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN THỊ PHƯỢNG

Phản biện 1: PGS.TS.Vũ Trọng Hách

Phản biện 2: TS.Nguyễn Đức Cường

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn,

Học viện Hành chính Quốc gia Địa điểm: Phòng họp D Nhà A Học viện Hành chính Quốc gia

Số: 77, Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội Thời gian: vào hồi 9h45 ngày 12 tháng 11 năm 2018

Có thể tìm hiểu luận văn tại thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web của Ban Quản lý Đào tạo Sau đại học,

Học viện Hành chính Quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Với việc đất đai ngày càng có giá thì vấn đề thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp Trong nhiều trường hợp, người dân do không đồng tình với phương án bồi thường của Nhà nước đã không chịu bàn giao đất dẫn đến việc làm chậm tiến độ thi công công trình, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của chủ đầu tư và gây tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư Hơn nữa do không đồng thuận với phương án bồi thường, người

bị thu hồi đất tiến hành khiếu kiện kéo dài, khiếu kiện đông người và khiếu kiện vượt cấp gây mất ổn định về chính trị, trật tự an toàn xã hội v.v Để khắc phục tình trạng này, Nhà nước đã thường xuyên rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định về bồi thường, hỗ trợ Tuy nhiên, hiệu quả của những giải pháp này chưa được như mong muốn; nhiều quy định mới được ban hành dường như chưa phù hợp với thực tiễn Các tranh chấp, khiếu kiện liên quan đến bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất có xu hướng gia tăng cả về số lượng và mức độ gay gắt, phức tạp về nội dung

So với các quận, huyện trên địa bàn thành phố Hải Phòng thì quận Hải An

có vị trí chiến lược quan trọng trong nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội của Thành phố Đặc biệt, kể từ năm 2003 quận Hải An chính thức được thành lập, sau gần 15 năm đến nay quận đã và đang trên đà phát triển để trở thành khu trung tâm kinh tế lớn mạnh của thành phố Hải Phòng Hiện nay trên địa bàn Quận Hải An có 49 dự án lớn nhỏ đang được triển khai đồng loạt, với nhu cầu

sử dụng đất hiện tại là 120 ha Đồng nghĩa với đó là số người dân, chủ yếu là các

hộ gia đình, cá nhân bị Nhà nước thu hồi đất cho các dự án lên đến hơn 9000 hộ Thực tế đó cho thấy, Quận Hải An, thành phố Hải Phòng cũng đã và đang phải đối mặt với nhiều thách thức kể trên trong quá trình thực hiện việc bồi thường,

hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Việc nghiên cứu các quy định pháp luật để thấy được nhu cầu của việc thu hồi đất cũng như những bất cập, hạn chế trong việc thực hiện pháp luật khi thu hồi, bồi thường mà những điều đó đã và đang trở thành rào cản, trở ngại trong thực tiễn áp dụng pháp luật nói chung, pháp luật đất đai nói riêng

Trong bối cảnh đó, tác giả luận văn đã lựa chọn đề tài: "Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ đối với tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Hải An - Thành phố Hải Phòng" để nghiên cứu

trong chương trình tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Luật Hiến pháp và luật hành chính

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là một chế định quan trọng của pháp luật đất đai Liên quan tới việc nghiên cứu đề tài luận văn đã có một số công trình nghiên cứu về lĩnh vực này dưới khía cạnh lý luận và thực tiễn và được thể hiện ở những góc độ nhất định

Các công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước là nguồn tài liệu quý giá để tác giả Luận văn kế thừa và tiếp tục nghiên cứu về vấn đề “bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất” trên các bình diện: cơ sở lý luận, các quy định của pháp luật

và trong thực tiễn thi hành Có thể nói, các công trình nghiên cứu kể trên đã tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau để phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Hải An, thành phố Hải Phòng

Do đó, đề tài không trùng lặp với các công trình đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận và quy định của pháp luật bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất; Thực trạng thực hiện quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại địa bàn quận Hải An, thành phố Hải Phòng; nghiên cứu đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện đảm bảo hài hoà lợi ích của chủ thể thu hồi đất và người bị thu hồi đất

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn có nhiệm vụ giải quyết các vấn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và các quy định của Pháp luật Việt Nam về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất và thực trạng thực hiện các quy định này trong thực tiễn

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Tập trung nghiên cứu quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi

Nhà nước thu hồi đất theo Luật đất đai 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành;

- Tập trung nghiên cứu vào việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Hải An, thành phố Hải Phòng

- Phạm vi thời gian: từ 2013 đến năm 2018

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Thông tin thứ cấp được thu thập chủ yếu là các quy định của cơ quan nhà nước ở Trung ương, của Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng, Uỷ ban nhân dân quận Hải An và các cơ quan liên ngành về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Nguồn thông tin này được thu thập chủ yếu qua Công báo, các trang web của các cơ quan nhà nước

có thẩm quyền Đồng thời, tôi cũng thông qua các quyết định, báo cáo, ý kiến chỉ đạo của Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng, các cơ quan liên ngành, Ban

chỉ đạo giải phóng mặt bằng thành phố, Uỷ ban nhân dân quận Hải An và thông qua các công trình, bài viết, tạp chí, internet…để lấy thông tin, số liệu liên quan đến pháp luật và thực trạng thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại địa bàn quận Hải An, thành phố Hải Phòng từ khi Luật Đất đai năm 2013 có hiệu lực đến nay

- Phương pháp tổng hợp, phân tích: Phương pháp này được được sử dụng

để tổng hợp và phân tích các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, cũng như các thông tin về thực tiễn áp dụng Phương pháp này còn được sử dụng để có được các nhận xét, đánh giá trình bày trong luận văn

- Phương pháp thống kê: Phương pháp này được sử dụng nhằm xử lý các tài liệu, các số liệu mà tôi thu thập trong quá trình khảo sát thực tiễn thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Qua đó, tôi có được các số liệu, thông tin tin cậy trình bày trong luận văn

- Phương pháp điều tra xã hội học: Phương pháp này chủ yếu được thực hiện bằng cách phỏng vấn trực tiếp một số cán bộ lãnh đạo Uỷ ban nhân dân quận Hải An, các cán bộ tham gia trực tiếp lập phương án bồi thường, hỗ trợ của Trung tâm phát triển quỹ đất thuộc Ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng thành phố Hải Phòng và Ban bồi thường, hỗ trợ, tái định cư quận Hải An, một số chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, người bị thu hồi đất, nhà đầu tư…

Ngoài ra, tôi còn sử dụng các phương pháp: diễn dịch, quy nạp, so sánh, logic để nghiên cứu và làm sáng tỏ nội dung của luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Hệ thống hoá và góp phần phát triển, bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn

về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất và thực hiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam, đặc biệt, phân tích, làm rõ cơ chế điều chỉnh của pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; phân tích làm rõ bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

- Luận văn đã phân tích nội dung các quy định về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, đánh giá thực trạng thi hành lĩnh vực pháp luật này và chỉ

ra nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại

7 Cơ cấu luận văn

Luận văn được kết cấu gồm 3 chương ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo

Chương 1: Một số vấn đề lý luận thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ

trợ đối với tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất

Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà

nước thu hồi đất trên địa bàn quận Hải An, thành phố Hải Phòng

Chương 3: Phương hướng và đề xuất giải pháp hoàn thiện việc thực hiện

pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Hải

An, thành phố Hải Phòng

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ ĐỐI VỚI TỔ CHỨC, HỘ GIA ĐÌNH,

CÁ NHÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT 1.1 Khái niệm, mục đích, yêu cầu và các điều kiện bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1 Khái niệm bồi thường, hỗ trợ

Đề cập khái niệm này Khoản 12, Điều 3, Luật đất đai năm 2013 đưa ra

cách giải thích như sau: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị

quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người sử dụng đất”

“Hỗ trợ” là việc khi Nhà nước thu hồi đất, Nhà nước có chính sách giúp

đỡ, tạo điều kiện cho người có đất bị thu hồi ổn định đời sống sản xuất, vượt qua khó khăn khi bị thu hồi đất Các khoản hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất bao gồm:

hỗ trợ ổn định đời sống sản xuất; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở; hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình cá nhân người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất; hỗ trợ khác (quy định tại Điều 83,

84 Luật đất đai 2013)

1.1.2 Mục đích và yêu cầu của bồi thường, hỗ trợ

Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được xem xét trên cơ sở hàng loạt các yếu tố về cơ chế, pháp luật và con người, cùng những điều kiện kinh tế,

xã hội khác nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm trong công tác thu hồi đất của các cấp, các ngành Đây cũng sẽ là cơ hội cho các nhà chuyên môn, các nhà lãnh đạo địa phương nâng cao khả năng sắp xếp lại dân cư, xây dựng kết cấu hạ tầng, tổ chức lại sản xuất, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, góp phần thực hiện tốt các mục tiêu kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng trên địa bàn địa phương

1.1.3 Các điều kiện về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.3.1 Điều kiện để được bồi thường

Theo quy định tại Điều 75 Luật đất đai 2013, người bị Nhà nước thu hồi đất có một trong những điều kiện sau đây thì được bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất:

- Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của Pháp luật đất đai

- Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật đất đai

- Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ổn định, được Ủy ban nhân dân xã, phường, trị trấn (sau đây gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp xã) xác nhận không

có tranh chấp mà có một trong các loại giấy tờ sau đây:

Những giấy tờ về quyền sử dụng đất đai bao gồm: giấy tờ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp trước ngày 15 tháng 10 năm 1993 trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạm thời được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ Địa chính; Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng, cho quyền sử dụng đất hoặc tài sản gắn liền với đất; giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền với đất; Giấy tờ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền với đất trước ngày 15 tháng

10 năm 1993, nay được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận là đất sử dụng trước ngày 15 tháng 10 năm 1993; Giấy tờ thanh lý, hóa giá nhà ở, mua nhà ở gắn liền với đất ở theo quy định của pháp luật; Giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền thuộc chế độ cũ cấp cho người sử dụng đất

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có một trong những loại giấy tờ quy định được kể trên mà trên giấy tờ đó ghi tên người khác, kèm theo giấy tờ

về việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất có chữ ký của các bên liên quan, nhưng đến thời điểm có quyết định thu hồi đất chưa thực hiện thủ tục chuyển nhượng sử dụng đất theo quy định của pháp luật, nay được Ủy ban nhân dân cấp

xã xác nhận không có tranh chấp

- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thường trú tại địa phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn ở miền núi, hải đảo, nay được Ủy ban nhân dân cấp xã nới có đất xác nhận là người đã sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp

- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có các loại giấy

tờ quy định như đã kể trên nhưng đất đã được sử dụng ổn định từ trước ngày 15 tháng 10 năm 1993, nay được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận là đất đó không

có tranh chấp

- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất theo bản án hoặc quy định của tòa án, quyết định thi hành án của cơ quan thi hành án hoặc quyết định giải quyết tranh chấp đất đai của nhà nước có thẩm quyền đã được thi hành

- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có các loại giấy

tờ kể trên nhưng đất đã được sử dụng từ ngày 15 tháng 10 năm 1993 đến thời điểm có quyết định thu hồi đất, mà tại thời điểm sử dụng không vi phạm quy hoạch; không vi phạm hành lang bảo vệ các công trình, được cấp có thẩm quyển phê duyệt đã công bố công khai, cắm mốc, không phải là đất lấn chiếm trái phép

và được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất bị thu hồi xác nhận đất đó không có tranh chấp

- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà trước đây Nhà nước

đã có quyết định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà nước, nhưng trong thực tế Nhà nước chưa quản lý, mà hộ gia đình, cá nhân đó vẫn sử dụng

- Cộng đồng dân cư đang sử dụng đất có các công trình là đình, chùa, đền miếu, am, tư, hương, nhà thờ họ, được Ủy ban nhân dân cấp xã có đất đai bị thu hồi xác nhận là đất sử dụng chung cho cộng đồng và không có tranh chấp

Ngoài ra, Tổ chức sử dụng đất trong các trường hợp sau đây cũng được bồi thường:

- Đất được Nhà nước giao cho có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất

đã nộp không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước;

- Đất nhận chuyển nhượng của người sử dụng đất hợp pháp mà tiền trả việc chuyển nhượng không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước;

- Đất sử dụng có nguồn gốc hợp pháp từ hộ gia đình, cá nhân

1.1.3.2 Điều kiện để được hỗ trợ

- Đối với hộ gia đình, cá nhân, tổ chức kinh tế, doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài đang sử dụng đất thuộc đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này

đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của pháp luật về đất đai, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 77 của Luật đất đai

- Đối với hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất

sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản (không bao gồm đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ) quy định tại các điểm d, đ và e khoản 1 Điều này thì phải có hợp đồng giao khoán sử dụng đất.”

- Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp quy định tại các điểm a, b, c khoản 1 Điều 19 của Nghị định này khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà được bồi thường bằng tiền; hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất quy định tại các điểm d, đ và e khoản 1 Điều 19 của Nghị định này (trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân là cán bộ, công nhân viên của nông, lâm trường quốc doanh, của công ty nông, lâm nghiệp được chuyển đổi từ các nông, lâm trường quốc doanh đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp) khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề

và tìm kiếm việc làm theo quy định sau đây:

- Hỗ trợ bằng tiền không quá 05 lần giá đất nông nghiệp cùng loại trong bảng giá đất của địa phương đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp thu hồi; diện tích được hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương theo quy định tại Điều 129 của Luật đất đai

- Mức hỗ trợ cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định căn cứ điều kiện thực tế của địa phương

- Người được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất không thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất mà ứng trước kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì được tham gia trong quá trình tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất”

- Đối với dự án đầu tư đã có quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhưng đến trước ngày 01-7- 2014 chưa thực hiện chi trả tiền bồi thường thì việc xử lý bồi thường chậm thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai trước ngày 01 -7- 2014

- Đối với dự án đầu tư đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước ngày 01-7- 2014 nhưng địa phương chưa phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà chính sách

về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau ngày 01 tháng 7 năm 2014 có thay đổi so với khung chính sách đã được phê duyệt thì bộ, ngành có dự án đầu tư có trách nhiệm báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định Bộ, ngành có dự án đầu tư phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi có dự án tổ chức thực hiện sau khi có quyết định của Thủ tướng Chính phủ.”

1.1.4 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Thứ nhất, về nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất:

Việc bồi thường đảm bảo dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng pháp luật sẽ giải quyết triệt để, hài hoà quan hệ lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người có đất bị thu hồi, đảm bảo cho pháp chế xã hội chủ nghĩa được thực thi, niềm tin và sự đồng thuận của người dân bị thu hồi đất với Nhà nước

sẽ được củng cố, đảm bảo ổn định xã hội, phát triển kinh tế

Thứ hai, nguyên tắc bồi thường về tài sản, ngừng sản xuất, kinh

doanh khi Nhà nước thu hồi đất:

Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

Theo đó, để được bồi thường về tài sản khi Nhà nước thu hồi đất thì tài sản đó phải gắn liền với đất thuộc về chủ sở hữu hợp pháp là người bị thu hồi đất và tài sản đó phải xác định bị thiệt hại do hành vi thu hồi đất của Nhà nước gây ra Đây là nguyên tắc rất cần thiết, bởi lẽ khi Nhà nước thu hồi đất, tài sản mà họ đầu tư trên đất sẽ không còn tồn tại, không được bảo toàn và bị thiệt hại, do đó trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khi thu hồi đất là tất yếu

1.2 Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật

về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.1.1 Khái niệm

Thực hiện pháp luật là hoạt động mang tính tổ chức, tính quyền lực nhà nước, được thực hiện thông qua những cơ quan nhà nước có thẩm quyền, hoặc các tổ chức xã hội khi được Nhà nước trao quyền, nhằm cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thế đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể

Từ những quy định về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước htu hồi đất có thể

thấy rằng, thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ là loại hoạt động mang tính

tổ chức - quyền lực Nhà nước, đó là việc các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền căn cứ vào quy định của pháp luật (Hiến pháp, Luật đất đai, Luật khiếu nại) về bồi thường, hỗ trợ về giá trị quyền sử dụng đất căn cứ vào mục đích sử dụng khi thu hồi mà hậu quả pháp lý và giá trị hiệu lực của quyết định đó sẽ làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt một quan hệ pháp luật về đất đai

1.2.1.2 Đặc điểm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Thứ nhất, thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là hành vi hợp pháp của các chủ thể thực hiện pháp luật

Thứ hai, thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi

đất được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau

Thứ ba, thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện bởi nhiều hình thức khác nhau

1.2.2 Nội dung thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.2.1 Thực hiện ban hành các văn bản pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Để thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, Nhà nước

đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn thi hành Luật đất đai 2013 như: Nghị định

số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính Phủ hướng dẫn thi hành Luật đất đai; Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính Phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; Nghị định số 01/2017/NĐ-

CP về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định 43/CP-NĐ; Nghị định số 45/CP-NĐ/2014; Nghị định số 47/CP-NĐ/2014; Thông tư 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên Môi trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất; Thông tư 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; Quyết định số 63/2015/QĐ-TTg ngày 10/12/2015 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách hỗ trợ đào tạo

nghề và giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất

Trên cơ sở những văn bản do chính phủ và Bộ ngành liên quan ban hành,

Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có thẩm quyền ban hành các văn bản áp dụng thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ như quy định về giá đất, áp dụng các phương pháp định giá đất, làm trung gian cho việc

thỏa thuận giá đất để bồi thường giữa nhà đầu tư với người có đất bị thu hồi v.v

1.2.2.2 Trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

a Trách nhiệm của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ

b Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp

- Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp quận, huyện

- Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã:

c Trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh

- Sở Tài nguyên và Môi trường

- Sở Tài chính

- Sở Kế hoạch và Đầu tư

- Sở Xây dựng

- Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

- Sở Lao động, Thương binh và Xã hội

- Trung tâm phát triển quỹ đất

d Trách nhiệm của tổ chức (chủ đầu tư) được giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.2.3 Thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất

Thủ tục bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đấ ứ ợc

ật từ việ ểm đếm đất đai đến việc chi chả chậm, không đầy đủ cho người dân được bồi thường, hỗ trợ Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thiệ ủa Nhà nước, của người dân có đất bị thu hồi mà về lâu dài còn gây khiếu kiện, mâu thuẫn, bất ổn, mất lòng tin của người dân đối với chính quyền Vì vậ ực hiệ ồi thường, hỗ trợ đối với người dân có đất bị thu hồi luôn cần có sự kiể ặt chẽ

đoàn thanh tra nhà nước mà cần bảo đả ế dân chủ, sự

của người dân, kịp thời giải quyế ế ố ệ ử lý khắc phụ m đồng thời có hình thức xử

thường, hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hiện pháp luật về bồi thường,

hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.3.1 Yếu tố chính trị

Thứ nhất, quan điểm, đường lối của Đảng về xây dựng, hoàn thiện

chính sách, pháp luật đất đai nói chung và chính sách, pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nói riêng

Thứ hai, chế độ sở hữu toàn dân về đất đai

1.3.2 Yếu tố kinh tế

Cơ chế quản lý kinh tế cũng có những tác động nhất định đến pháp luật bồi thường khi nhà nước thu hồi đất Trong điều kiện kinh tế thị trường cơ chế quản lý đất đai có sự thay đổi: Nhà nước thừa nhận Q u y ề n s ử d ụ n g

đ ấ t là loại hàng hoá đặc biệt và được trao đổi trên thị trường Việc thu hồi đất gặp nhiều khó khăn do người bị thu hồi đất không đồng thuận với phương

án bồi thường khi nhà nước thu hồi đất, phát sinh các tranh chấp, khiếu kiện vượt cấp, phức tạp, kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định xã hội, vì vậy, pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất thường xuyên được rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu của quản lý đất đai trong điều kiện kinh tế thị trường

1.3.3 Yếu tố tâm lý xã hội, nhận thức xã hội

Công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất cũng chịu tác động không nhỏ của tâm lý và nhận thức xã hội của người có đất bị thu hồi, tổ chức

cá nhân sử dụng đất sau khi thu hồi bởi với truyền thống văn hóa, các quan niệm được hình thành trong đời sống xã hội như quan niệm về phong thủy, tâm

lý số đông đã tác động trực tiếp đến công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.3.4 Yếu tố hội nhập quốc tế

Quá trình hội nhập quốc tế cũng có những tác động không nhỏ tới pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất Để gia nhập các tổ chức Thương mại thế giới, các hiệp định song phương, đa phương…nước ta cam kết tuân thủ và thực thi nghiêm chỉnh các quy định, luật lệ của Tổ chức này

Chương 2 THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TỪ THỰC TIẾN QUẬN HẢI AN,

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của quận Hải

An, thành phố Hải Phòng có ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

2.1.1 Khái quát chung về quận Hải An, thành phố Hải Phòng

Tổng diện tích đất tự nhiên của quận Hải An là 10.484,29ha, với tổng số dân là 104.070 người Quận Hải An nằm ở phía Đông Nam thành phố Hải Phòng, có vị trí địa lý như sau:

- Phía Tây Bắc giáp quận Ngô Quyền

- Phía Bắc giáp huyện Thủy Nguyên dọc theo sông Cấm

- Phía Nam giáp huyện Kiến Thụy dọc theo ranh giới sông Lạch Tray

- Phía Đông giáp huyện đảo Cát Hải theo ranh giới là cửa biển Nam Triệu Với vị trí đó, quận Hải An là đầu mối giao thông quan trọng của thành phố Hải Phòng với đầy đủ các tuyến đường bộ, đường sông, đường biển, đường sắt và đường hàng không Chạy qua địa bàn quận Hải An có trục đường giao thông liên tỉnh quan trọng nhất là quốc lộ 5 nối liền Hà Nội - Hải Phòng, có Sân bay quốc tế Cát Bi, hệ thống cảng trải dài…

Công tác đền bù giải phóng mặt bằng đạt nhiều kết quả cao và hoàn thành khối lượng lớn Nhiều dự án trọng điểm của quốc gia, thành phố, một số tập đoàn kinh tế lớn trong nước, quốc tế được khởi công, hoàn thành và đi vào hoạt động, như: đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng; Dự án ngã 5 – Sân bay Cát Bi; đường World Bank ; cầu và đường Tân Vũ – Lạch Huyện, hệ thống cảng contener Đình Vũ, Chùa Vẽ; Cảng hàng không quốc tế Cát Bi, nhà máy sản xuất lốp ô tô của Tập đoàn Bridgestone; khu du lịch sinh thái Đảo Vũ Yên, hệ thống cầu vượt đô thị Lê Hồng Phong, đường 356 Kết nối hạ tầng giao thông, kinh tế,

đô thị được tăng cường, tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế của địa phương được phát huy, bộ mặt đô thị có nhiều đổi mới theo hướng văn minh, hiện đại

2.1.2 Những dự án lớn cần thu hồi đất trên địa bàn quận Hải An, thành phố Hải Phòng (từ năm 2013 đến nay)

Từ năm 2013 đến nay có 33 dự án lớn triển khai trên địa bàn quận Hải

An, tất cả các dự án thu hồi đất đều vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo Điểm a, Khoản 1, Điều 16 Luật đất đai 2013 Hầu hết các dự án thu hồi đất đều đúng tiến độ và được sự đồng tình, ủng hộ cao của các tầng lớp nhân dân, tuy nhiên một số dự án thu hồi đất còn gặp một số khó khăn, vướng mắc do nhiều nguyên nhân: giá đất bồi thường chưa tương xứng, các chính sách hỗ trợ chưa thỏa đáng, cá biệt có những dự án các hộ dân bị các phần tử xấu kích động, xúi giục đòi hỏi quyền lợi, khiếu kiện các cấp gây phức tạp tình hình an ninh trật tự tại địa phương, điển hình như: Dự án đầu tư cải tạo, nâng cấp đường 356 đoạn 2A từ ngã 3 Nguyễn Bỉnh Khiêm đến đập Đình Vũ, Dự

án đầu tư mở rộng Cảng hàng không quốc tế Cát Bi

Từ năm 2004 đến năm 2017, quận Hải An thực hiện kiểm kê và giải phóng mặt bằng 172 dự án với diện tích 4.167,2 ha, tương đương 39,75% tổng

diện tích đất tự nhiên, liên quan đến 9.351 tổ chức và cá nhân

2.2 Thực trạng thực hiện áp dụng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn quận Hải An, thành phố Hải Phòng

2.2.1 Về ban hành các quy định hướng dẫn thi hành Luật đất đai về bồi thường, hỗ trợ

Ngay sau khi Hội đồng nhân dân thành phố ban hành Nghị quyết số 29/NQ- HĐND ngày 10/12/2014 về việc thông qua bảng giá đất thành phố Hải Phòng 05 năm (2015 – 2019) thì Uỷ ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định 2970/2014QĐ-UBND ngày 25/12/2014 quy định về bảng giá đất thành phố Hải Phòng 05 năm (2015 - 2019); Quyết định: số 2680/2014QĐ-UBND ngày 03 tháng 12 năm 2014 Quy định chi tiết một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hải Phòng; Quyết định

số 58/2015/QĐ-UBND ngày 12/01/2015 về việc ban hành tập đơn giá cây trồng, vật nuôi thủy sản, chi phí đầu tư vào đất nuôi trồng thủy sản phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hải Phòng; Quyết định số 325/2015/QĐ-UBND ngày 05/2/2015 về việc ban hành bộ đơn giá vật kiến trúc phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hải Phòng; Quyết định số 01/2017/QĐ-UBND ngày 16/6/2017 của Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng

về việc điều chỉnh bảng giá các loại đất trên địa bàn 7 quận nội thành Hải Phòng

2.2.2 Tình hình thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ cho tổ chức,

hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn quận khi bị thu hồi đất

2.2.2.1 Về thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ

Căn cứ quyết định của Uỷ ban nhân dân thành phố, Uỷ ban nhân dân quận thành lập Hội đồng bồi thường hỗ trợ quận Hải An gồm:

- Đồng chí Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân quận làm chủ tịch Hội đồng

- Các thành viên hội đồng gồm: Đại diện lãnh đạo các phòng ban, ngành Hội đồng bồi thường, hỗ trợ có trách nhiệm chỉ đạo tổ công tác tiếp nhận, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ theo chức năng, nhiệm vụ được giao, tổng hợp kết quả thẩm định trình Hội đồng bồi thường, hỗ trợ phê duyệt phương

án bồi thường, hỗ trợ theo quy định của Pháp luật

2.2.2.2 Về bồi thường đối với những dự án thu hồi

Kể từ khi thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng của quận đã thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi giải phóng mặt bằng với những số liệu cụ thể như sau:

Bảng 2.1 Tình hình giải phóng mặt bằng Quận Hải An

Năm Số dự

án

Số diện tích thu hồi (m2)

Số đơn vị Gia đình

Số tiền (tỷ đồng)

Gia đình được bố trí nhà