Giáo án Lịch sử - Phần một: Lịch sử thế giới cận đại

Tính chất và ý nghĩa lịch sử - GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết tính chất cả cuộc - Tính chất: Là một cuộc cách chiến tranh của nhân dân các thuộc địa ở Bắc mạng tư sản diễn ra dưới hình thứ[r]

Phần một LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI

Chương I CÁC CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN (GIỮA THẾ KỈ XVI - CUỐI THẾ KỈ XVIII)

Bài 1 CÁCH MẠNG HÀ LAN GIỮA THẾ KỈ XVI

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS cần:

- Hiểu rằng, cuộc đấu tranh của nhân dân Hà Lan lật đổ vương triều Tây Ban Nha

từ giữa thế kỉ XVI là một cuộc cách mạng tư sản đầu tiên của thời kì lịch sử cận đại thế giới

- Thấy rõ đây là cuộc cách mạng dưới hình thức giải phóng dân tộc, cuộc tấn công vào chế độ phong kiến châu Âu, mở đường cho lực lượng sản xuất tư bản phát triển

2 Tư tưởng

Cách mạng tư sản trong buổi đầu thời Cận đại thể hiện mặt tích cực ở việc lật đổ chế độ phong kiến ở một số quốc gia châu Âu, song chỉ là sự thay đổi hình thức bóc lột này bằng hình thức bóc lột khác mà thôi Một chế độ bóc lột mới, tinh vi và tàn bạo đang hình thành

3 Kỹ năng

Rèn luyện kỹ năng phân tích, khái quát, tổng hợp, đánh giá sự kiện

II THIẾT BỊ, ĐỒ DÙNG DẠY VÀ HỌC

- Lược đồ thế giới; lược đồ trống vùng Tây Âu

- Lược đồ Cách mạng tư sản Hà Lan

- Tranh ảnh về cuộc Cách mạng Hà Lan

III TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC

1 Giới thiệu khái quát về chương trình Lịch sử lớp 11:

- Chương trình Lịch sử lớp 11 bao gồm các phần:

+ Lịch sử thế giới cận đại phần tiếp theo

+ Lịch sử thế giới hiện đại (từ 1917 - 1945)

+ Lịch sử Việt Nam (từ 1858 - 1918)

2 Giới thiệu bài mới

GV khái quát: Ở giai đoạn hậu kì trung đại (Thế kỉ XV - XVII), chế độ phong kiến khủng hoảng, suy vong Giai cấp tư sản tuy mới ra đời nhưng đã nhanh chóng khẳng định thế lực kinh tế ngày càng lớn mạnh của mình Cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến thực hiện trước hết trên lĩnh vực tôn giáo, văn hóa, nghệ thuật là bước dọn đường cho những cuộc cách mạng tư sản không thể tránh khỏi ở Tây Âu Nhưng vì sao, những cuộc cách mạng tư sản sớm nổ ra ở "vùng đất thấp" và xứ sở

"sương mù"? Ý nghĩa của những sự kiện đó đối với tiến trình của lịch sử nhân loại ra sao? Chúng ta sẽ nghiên cứu làm sáng tỏ vấn đề này trong bài học hôm nay

- GV giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 11

3 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp:

Hoạt động của GV và HS Kiến thức HS cần nắm

Hoạt động 1: Cá nhân

- GV giới thiệu trên bản đồ vị trí của Hà Lan

trước cách mạng (gồm lãnh thổ của các nước Hà

Lan, Bỉ, Luy-xăm-bua và một số vùng Đông Bắc

Pháp) và giải thích vì sao vùng đất này có tên

gọi "Nê-đéc-lan" (Vùng đất thấp)

- GV nêu câu hỏi: Dựa vào đâu để nói rằng, đầu

thế kỉ XVI Nê-đéc-lan là một trong những vùng

công thương nghiệp phát triển nhất châu Âu?

- HS đọc SGK và trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét HS trả lời và nhấn mạnh: Nhờ vị

trí địa lí thuận lợi, Nê-đéc-lan có nền công

nghiệp và mậu dịch hàng hải phát triển; do đất

đai màu mỡ, nhiều đồi cỏ nên nghề chăn nuôi

cừu phát triển cung cấp cho ngành len dạ nhiều

lông cừu

I Tình hình Hà Lan giữa thế kỉ XVI.

1 Sự phát triển kinh tế của Nê-đéc-lan.

- Tiếp theo, GV nêu câu hỏi: Em hãy cho biết

những biểu hiện về sự phát triển của công

thương nghiệp ở Nê-đéc-lan?

- Từ đầu thế kỉ XVI Nê-đéc-lan

là một trong những vùng kinh tế TBCN phát triển nhất châu Âu

- HS có thể dựa vào SGK để trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và kết luận: Những biểu hiện về

sự phát triển của công thương nghiệp được thể

hiện trên nhiều mặt nào đó là:

- Biểu hiện

+ Nhiều công trường thủ công phát triển với các

xưởng nấu xà phòng, đường, dệt vải, luyện kim

ở Lu-de

+ Nhiều công trường thủ công lớn xuất hiện

+ Nhiều thành phố và hải cảng lớn xuất hiện: + Nhiều thành phố và hải cảng

Am-xtec-đam, An-véc-pen, Lay-den (GV kết

hợp với việc chỉ trên lược đồ những thành phố

trên)

lớn xuất hiện

+ Nhiều ngân hàng được thành lập + Nhiều ngân hàng được thành

lập

Hoạt động 2: Cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Sự biến đổi về kinh tế đã dẫn

đến sự thay đổi gì về mặt xã hội Nê-đéc-lan?

- HS dựa vào SGK và vốn hiểu biết của mình để

trả lời câu hỏi

- GV nhận xét HS trả lời và kết luận:

+ Giai cấp tư sản: Sớm hình thành đó là những

chủ xưởng, chủ tàu, họ có thế lực về kinh tế - Xã hội:

+ Giai cấp công nhân: Là những thợ thủ công và

nông dân bị phá sản trở thành công nhân làm

thuê cho các công trường thủ công

+ Các tầng lớp dân nghèo thành thị đông đảo

hơn do họ tập trung về thành phố làm ăn

- GV nêu câu hỏi: Em có nhận xét gì về sự thay

đổi trong xã hội Nê-đec-lan?

+ Giai cấp tư sản Nê-đéc-lan ra đời, thế lực kinh tế ngày càng lớn mạnh

+ Giai cấp công nhân ra đời + Các tầng lớp dân nghèo thành thị đông đảo hơn

- HS dựa vào vốn kiến thức của mình trả lời câu

hỏi

- GV nhận xét và nhấn mạnh: Nê-đéc-lan có sự

thay đổi lớn về kinh tế và cơ cấu giai cấp, những

điều kiện về sự ra đời của xã hội tư bản đã đầy

đủ - xã hội tư bản ở Hà Lan đã hình thành lúc

bấy giờ

- Xã hội tư bản được hình thành ở

Hà Lan

Hoạt động 1: Nhóm

Trước hết, GV trình bày: Cuối thế kỉ XV

Nê-đéc-lan lệ thuộc vào Áo, đến giữa thế kỉ XVI lại

lệ thuộc vào Tây Ban Nha

Sau đó, GV nêu câu hỏi yêu cầu HS thảo luận

nhóm: Chính sách thống trị của Tây Ban Nha

đối với Nê-đéc-lan như thế nào?

2 Cuộc đấu tranh của nhân dân Nê-đéc-lan chống lại ách thống trị Tây Ban Nha.

- HS làm việc theo nhóm thảo luận vấn đề GV

đặt ra Đại diện trình bày kết quả của mình

Nhóm khác có thể bổ sung

- Giữa thế kỉ XVI lại lệ thuộc vào Tây Ban Nha

- GV nhận xét và nhấn mạnh:

Hàng trăm người dân Nê-đéc-lan phải nộp bằng

2/5 ngân sách chung (diện tích vùng đất này chỉ

bằng 6% tổng số diện tích cả vương quốc) Nhà

vua đàn áp những người không theo đạo Thiên

Chúa

- Người dân Nê-đéc-lan bị Tây Ban Nha áp bức bóc lột nặng nề

Hàng hoá nước ngoài nhập vào Nê-đéc-lan bị

đánh thuế rất cao Thương nhân Hà Lan bị hạn

chế buôn bán với nước ngoài

- Chính quyền Tây Ban Nha kìm hãm sự phát triển kinh tế; đánh thuế cao hàng hoá nước ngoài

Hoạt động 2: Cá nhân

- GV tổ chức cho HS trả lời câu hỏi: Thái độ của

nhân dân Nê-đéc-lan trước ách thống trị của

Tây Ban Nha như thế nào?

- HS dựa vào nội dung SGK trả lời

- GV nhận xét và trình bày: Các tầng lớp nhân

dân Nê-đéc-lan nhiều lần nổi dậy chống lại ách

thống trị của Tây Ban Nha Họ dùng nhiều thức

đấu tranh như sử dụng thơ ca để chế giễu, đả

kích Giáo hội Thiên Chúa, đập phá tượng Thánh,

vũ trang chống lại chính quyền phong kiến

Tầng lớp quý tộc lập tổ chức "Thỏa ước quý

tộc", giai cấp tư sản cũng lập "Thỏa ước thương

nhân"

- Các tầng lớp nhân dân Nê-đéc-lan nhiều lần nổi dậy chống lại ách thống trị của Tây Ban Nha với nhiều hình thức đấu tranh khác nhau

Hoạt động: Cả lớp

Trước hết, GV treo lược đồ Cách mạng tư sản

của Hà Lan lên bảng và nêu câu hỏi:

II Cuộc cách mạng bùng nổ

Hãy trình bày trên lược đồ diễn biến chính của

giai đoạn 1566 - 1572?

- HS dựa vào nội dung SGK chuẩn bị nội dung

trình bày HS lên bảng trình bày diễn biến, HS

khác có thể bổ sung cho bạn

1 Giai đoạn 1566 - 1572:

- Tháng 8/1566, cuộc đấu tranh của nhân dân Nê-đéc-lan chống Tây Ban Nha trở thành làn sóng mạnh mẽ

- GV nhận xét và hoàn chỉnh việc trình bày diễn

biến giai đoạn 1566 - 1572 trên lược đồ

- Tháng 10/1566, phong trào lan rộng ra 12 tỉnh

- Tháng 4/1972, quân khởi nghĩa giải phóng nhiều vùng rộng lớn ở phía Bắc

- Tháng 8/1566, nhân dân miền Bắc Nê-đéc-lan khởi nghĩa, lực

lượng phát triển mạnh, làm chủ nhiều nơi

Hoạt động 1: Cả lớp/cá nhân

- GV trình bày: Chính quyền Tây Ban Nha tiếp

tục điều quân sang Nê-đéc-lan để cướp phá, giết

hại nhân dân Tiêu biểu là việc đốt cháy thành

An-vec-pen

2 Giai đoạn 1572 - 1648

- Chính quyền Tây Ban Nha tiếp tục điều quân sang Nê-đéc-lan để cướp phá

- GV nêu câu hỏi: Trước hành động quân Tây

Ban Nha nhân dân có hành động gì để đối phó?

- HS dựa vào SGK suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét và nhấn mạnh thêm

- Nhân dân Nê-đéc-lan thành lập

Ủy ban quản lí xã hội gồm đa số đại biểu tư sản và bình dân để thống nhất các lực lượng kháng chiến

Hoạt động 2: Nhóm

- GV nêu câu hỏi: Đại biểu các tỉnh các miền

Bắc họp ở U-trếch đã quyết định những vấn đề

gì?

- GV nhận xét và kết luận

- Ngày 23/1/1579, các đại biểu các tỉnh các miền Bắc hợp ở U-trếch đã quyết định:

+ Thống nhất hệ thống tiền tệ, đo lường, tổ chức quân sự

+ Xác định chính sách đối ngoại + Đạo Can-vanh được công nhận

là Quốc giáo

- Tháng 7/1581, vua Tây Ban Nha Phi-líp II bị phế truất

- Các tỉnh miền Bắc trở thành một nước cộng hòa với Thủ đô là Am-xtéc-đam

Hoạt động 3: Cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Ý nghĩa của việc thành lập

các tỉnh Liên hiệp?

- Sau HS trả lời, GV chốt ý: Đánh dấu bước

thắng lợi của cuộc đấu tranh lâu dài, chống sự

thống trị của chính quyền phong kiến Tây Ban

Nha

- Ý nghĩa: Đánh dấu bước thắng

lợi của cuộc đấu tranh lâu dài chống sự thống trị của chính quyền phong kiến Tây Ban Nha

- GV nhấn mạnh thêm: Song chính quyền Tây

Ban Nha chưa chịu công nhận Hà Lan Cuộc đấu

tranh của nhân dân Nê-đéc-lan vẫn tiếp diễn đến

năm 1609 Hiệp định đình chiến được ký kết, đến

năm 1648 Tây Ban Nha chính thức công nhận

nền độc lập của các tỉnh Liên hiệp

- Năm 1609, Hiệp định đình chiến được kí kết, nhưng đến năm 1648 mới được công nhận độc lập

Hoạt động 1: Cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết kết quả của cuộc

Cách mạng Hà Lan đạt được?

- HS dựa vào SGK và vốn kiến thức của mình

trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý

III Kết quả và ý nghĩa lịch sử của cách mạng

1 Kết quả

- Lật đổ chế độ phong kiến Tây Ban Nha ở Nê-đéc-lan, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển

- Đồng thời GV giải thích khái niệm "Cách

mạng tư sản", đặc điểm (lực lượng tham gia, giai

cấp lãnh đạo, mục tiêu đấu tranh ), ý nghĩa và

hạn chế của cuộc cách mạng tư sản

- Tạo điều kiện cho sản xuất và thương nghiệp phát triển

- Hà Lan tăng cường xâm lược thuộc địa

Hoạt động 2: Cá nhân

GV tổ chức cho HS trả lời câu hỏi: Ý nghĩa của

cuộc cách mạng Hà Lan?

2 Ý nghĩa

- Là cuộc cách mạng tư sản đầu tiên trên thế giới

- HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và kết luận: Đồng thời nhấn mạnh

đây là cuộc cách mạng tư sản diễn ra dưới hình

thức một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc

- Mở ra thời đại mới - bùng nổ các cuộc cách mạng tư sản

- Tính chất: Là cuộc cách mạng

tư sản đầu tiên trên thế giới

- Động lực chủ yếu là công nhân

và nông dân; giai cấp tư sản lãnh đạo cách mạng

- GV nêu câu hỏi: Hạn chế của cách mạng Hà

Lan?

- HS trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và kết luận, chú ý đến việc nhân

dân vẫn bị bóc lột

- Hạn chế: Quan hệ sản xuất phong kiến còn tồn tại ở một số nơi, nhân dân không được hưởng quyền lợi kinh tế, chính trị

4 Sơ kết bài học

- Củng cố:

GV hướng dẫn HS củng cố bằng việc trả lời câu hỏi sau:

+ Vì sao cuộc Cách mạng tư sản Hà Lan nổ ra dưới hình thức một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc?

- GV củng cố để HS hiểu rõ khái niệm "Cách mạng tư sản" (cả nội hàm và ngoại diện của khái niệm) Cách mạng tư sản ở Hà Lan giải quyết những nhiệm vụ cụ thể khác nhau, nhưng đều hướng vào mục tiêu là lật đổ chế độ phong kiến, để mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển Đây là những sự kiện mở đầu cho một thời kỳ đấu tranh quyết liệt để giải quyết vấn đề "ai thắng ai" giữa chủ nghĩa tư bản đang lên với chế độ phong kiến đã già nua, suy tàn, song không dễ từ bỏ võ đài chính trị

- Dặn dò:

- Học bài cũ, đọc trước bài mới

- Tìm hiểu về nhân vật Sác-lơ I và Ô.Crôm oen

- Tập trình bày diễn biến Cách mạng tư sản Anh

- Trả lời câu hỏi và bài tập trong SGK

Bài 2 CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN ANH GIỮA THẾ KỈ XVII

II MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS cần:

- Hiểu được sự phát triển về kinh tế và những biến đổi về xã hội là những tiền đề dẫn đến Cách mạng tư sản Anh bùng nổ

- Nắm được các giai đoạn diễn biến của Cách mạng tư sản Anh

- Thấy rõ tính chất, ý nghĩa của cuộc cách mạng, qua đó hiểu được hình thức, động lực của cuộc cách mạng

2 Tư tưởng

Hiểu sâu hơn quy luật phát triển của xã hội, nhận thức đúng vai trò quần chúng, tính chất tiến bộ và hạn chế của cách mạng

3 Kỹ năng

Hình thành các khái niệm cơ bản về cách mạng tư sản, quí tộc mới, nội chiến, quân chủ lập hiến; kỹ năng phân tích vai trò của quần chúng nhân dân đối với thắng lợi của cách mạng tư sản

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC

- Lược đồ Cách mạng tư sản Anh

- Tranh ảnh về Sac-lơ I và Ô Crôm-oen

- Các tài liệu liên quan đến bài học

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu 1: Hãy cho biết nguyên nhân dẫn đến cuộc Cách mạng tư sản Hà Lan

Câu 2: Hoàn thành bảng thống kê các sự kiện chính về diễn biến Cách mạng tư sản Hà Lan

2 Giới thiệu bài mới

Sau cuộc Cách mạng Hà Lan gần một thế kỉ một cuộc cách mạng khác nổ ra ở Anh Đây là một cuộc cách mạng tư sản có ảnh hưởng rộng lớn và có ý nghĩa sâu sắc đối với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản Để hiểu được nguyên nhân bùng nổ, diễn biến cách mạng như thế nào? tính chất và ý nghĩa của cách mạng này ra sao, chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học để trả lời các câu hỏi trên

3 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp

Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức cơ bản Hoạt động 1: Cá nhân

Trước hết, GV trình bày cho HS biết từ giữa thế

kỉ XVI, quan hệ kinh tế tiền tệ đã thâm nhập vào

nông thôn Anh đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế và

phương thức kinh doanh

- Tiếp đó, GV nêu câu hỏi: Sự phát triển của nền

kinh tế Anh được thể hiện như thế nào?

- HS dựa vào SGK để trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, bổ sung

I Những tiền đề của cách mạng

1 Sự phát triển kinh tế

- Giữa thế kỉ XVI, quan hệ kinh tế tiền tệ đã thâm nhập vào nông thôn Anh làm thay đổi cơ cấu kinh tế và phương thức kinh doanh

- GV miêu tả cảnh "Rào đất cướp ruộng" (Hình

ảnh "Cừu ăn thịt người" của nhà văn Tomat

Morơ) Sau đó hướng dẫn HS lí giải nguyên nhân

dẫn đến tình trạng "rào đất", hậu quả của nó và vì

sao tư sản, quý tộc mới ở Anh giàu lên nhanh

chóng như vậy

- Công trường thủ công dần lấn át phường hội Sản phẩm tăng nhanh

về số lượng và chất lượng

Hoạt động 2: Cặp đôi

- GV tổ chức cho HS làm việc cặp đôi trả lời câu

hỏi: Ngoài ngành len dạ, những ngành công

nghiệp khác của Anh phát triển như thế nào?

- HS làm việc và trả lời câu hỏi.

- Các ngành công nghiệp khác của Anh cũng phát triển: khai thác than, luyện sắt, thiếc, chế biến thủy tinh, xà phòng, đóng tàu cũng phát triển nhanh

- GV nhận xét, bổ sung

- GV nói rõ thêm: Thương nhân Anh khống chế

việc xuất khẩu len dạ, vải dệt, nhập các loại sợi

của Ấn Độ, Bắc Mĩ, tơ của Trung Quốc, I-ta-li-a

và Tây Ban Nha, lanh của Ai-rơ-len và Bắc Mĩ

- Nhiều ngân hàng ra đời, việc buôn bán phát đạt

- Đến đầu thế kỉ XVII, Anh là nước có nền kinh tế phát triển nhất châu Âu

Hoạt động 1: Nhóm

- GV tổ chức cho HS làm việc theo nhóm thảo

luận nội dung sau: Sự biến đổi về kinh tế đã làm

cho cơ cấu giai cấp nước Anh thay đổi như thế

nào?

2 Những biến đổi của xã hội.

- HS làm việc theo nhóm, cử đại diện nhóm trình

bày kết quả

- GV nhận xét và kết luận, đồng thời trình bày rõ

thêm: Đông đảo nông dân bị mất ruộng phải ra

thành thị bán sức lao động cho tư bản hay di cư

sang Tây bán cầu Một số địa chủ, quý tộc

chuyển sang kinh doanh theo lối tư bản chủ

nghĩa trở thành những quý tộc mới

- GV giải thích rõ khái niệm "Quý tộc mới" và

vai trò của tầng lớp này trong Cách mạng tư sản

Anh.

- Xã hội: Tư sản, quý tộc mới hình thành và giàu lên nhanh chóng

Hoạt động 2: Cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Bộ mặt nước Anh có gì thay

đổi?

- HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý

+ Nhiều thành phố lớn mọc lên, Luân Đôn trở

thành một trung tâm tài chính công nghiệp và

thương mại bậc nhất châu Âu, với dân số khoảng

61 vạn người GV kết hợp với khai thác bức

tranh "Quang cảnh Luân Đôn thế kỉ XVII" trong

SGK

- GV tiếp tục dẫn dắt HS giải quyết vấn đề:

- Bộ mặt nước Anh có sự thay đổi: các thành phố mọc lên Luân Đôn trở thành một trung tâm tài chính công nghiệp và thương mại bậc nhất châu Âu

+ Mâu thuẫn trong lòng xã hội Anh biểu hiện

như thế nào? Hướng giải quyết mâu thuẫn đó?

- Chính trị:

+ Chế độ phong kiến kìm hãm lực lượng sản xuất TBCN

Sau khi HS trả lời câu hỏi, GV kết luận và nhấn

mạnh: Chế độ phong kiến dựa vào quý tộc và

Giáo hội Anh cản trở sự kinh doanh của quý tộc

mới như đặt ra nhiều thứ thuế mới, nhà nước

nắm độc quyền thương mại Do đó, xã hội Anh

xuất hiện các mâu thuẫn: Nông dân với quý tộc,

địa chủ, tầng lớp quý tộc mới, giai cấp tư sản với

chế độ quân chủ

- Để giải quyết mâu thuẫn này ắt dẫn đến cuộc

đấu tranh giai cấp của tầng lớp tư sản, quý tộc

mới và nông dân chống lại chế độ quân chủ

chuyên chế, tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản

+ Xuất hiện nhiều mâu thuẫn: Nông dân với quý tộc, địa chủ, tầng lới quý tộc mới, giai cấp tư sản với chế độ quân chủ