Ổ sinh thái được định nghĩa là một không gian sinh thái mà ở đó những điều kiện môi trường quy định sự tồn tại và phát triển không hạn định của các thể Ổ sinh thái chung là một không gia[r]
Trang 1Ngày soạn: 21/01/09
Tiết 34
Chương II: SỰ PHÁT SINH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT
NGUỒN GỐC SỰ SỐNG
I Mục tiêu:
- Phân biệt rõ tiến hoá hoá học- tiền sinh học- tiến hoá sinh học
- Ngày nay sự sống chỉ có thể tổng hợp theo phương thức sinh học trong cơ thể sống
II Phương tiện:
- Giáo viên
+ Sơ đồ sự hình thành và phát triển của giọt coaxecva
+ Bảng phụ câu hỏi trắc nghiệm
+ Sơ đồ các giai đoạn chính trong quá trình phát sinh sự sống
- Học sinh : xem trước nội dung bài
III Phương pháp:
Hỏi đáp, quan sát, thảo luận nhóm, nghhiên cứu SGK
IV Tiến trình:
1 Ổn định
2 Bài cũ: 5’
- Tiến hóa lớn là gì? Quá trình tiến hóa diễn ra như thế nào?
- Tại sao bên cạnh những loài có tổ chức cơ thể rất phức tạp vẫn tồn tại những loài có cấu trúc khá đơn giản ?
3 Bài mới:
20’ I Tiến hoá hoá học:
Là giai đoạn tiến hoá hình
thành nên các hợp chất hữu cơ từ
các chất vô cơ Gồm 2 bước chủ
yếu :
1 Quá trình hình thành các
chất hữu cơ đơn giản từ các
chất vô cơ :
- Các chất vô cơ có trong khí
quyển nguyên thủy nhờ nguồn
năng lượng là sấm sét, tia tử
ngọai, núi lửa… tạo nên các hợp
chất hữu cơ đơn giản đầu tiên
- Thí nghiệm của Milơ và Urây:
hỗn hợp khí CH4, NH3, H2 và hơi
nước được đặt trong điều kiện
phóng điện liên tục suốt một
tuần Kết quả thu được 1 số chất
hữu cơ đơn giản trong đó có các
Hoạt động 1:
(K) Sự sống được hình thành như thế nào?
Viết sơ đồ:
Các chất vô cơ (H2O, CO2,
NH3)
HCHC có 2 nguyên tố (C
và H)
HCHC có 3 nguyên tố (C,
H, O)
HCHC có 4 ngtố (C,H,O, N)
Cho ví dụ về sự phát sinh sự sống
- Bầu khí quyển
cổ xưa gồm những chất khí : CH4, NH3,
H2 và hơi nước…
- Dưới tác dụng của yếu tố : sấm sét, tia
tử ngọai, núi lửa… chất hữu cơ được
Trang 2axit amin
2 Quá trình trùng phân tạo
nên các phân tử hữu cơ :
Trong điều kiện bầu khí quyển
nguyên thủy không có oxi ( hoặc
có rất ít) với nguốn năng lượng là
các tia coup, núi lửa, tia tử ngọai
…1 số chất vô cơ kết hợp với
nhau tạo nên các chất hữu cơ đơn
giản như axit amin, nucleotit,
đường đơn, các axit béo Trong
điều kiện nhất định, các đơn phân
kết hợp với nhau tạo thành các
đại phân tử: ARN, AND, protein
II.Tiến hóa tiền sinh học:
- Là giai đoạn hình thành các tế
bào sơ khai và sau đó hình thành
nên những tế bào sống đầu tiên
- Gồm các sự kiện nổi bậc:
+ Sự hình thành các tế bào sơ
khai: Các đại phân tử tập hợp và
tương tác với nhau trong một hệ
thống mở tạo nên các tế bào sơ
khai có màng bao bọc có khả
năng trao đổi chất và năng lượng
với môi trường bên ngoài, có khả
năng phân chia…
+ Hình thành giọt Coaxecva từ
các hạt keo Giọt Coaxecva có
khả năng tăng kích thước và duy
trì cấu trúc tương đối ổn định
trong dung dịch
- Sau khi các tế bào sơ khai được
hình thành thì quá trình tiến hóa
sinh học được tiếp diễn nhờ các
các nhân tố tiến hóa tạo ra các
loài sinh vật như hiện nay
Protein - axit nucleic
- Bầu khí quyển cổ xưa gồm những chất khí nào?
- Dưới tác dụng của yếu tố nào chất hữu cơ được tổng hợp từ chất khí này?
Thế nào là tiến hoá hoá học?
Mô tả giai đoạn tiến hoá hoá học
Hoạt động 2:
Chất hữu cơ khi rơi xuống biển chúng biến đổi như thế nào? Được gọi là gì
Thế nào là tiến hoá tiền sinh học
Vẽ sơ đồ sự hình thành
và phát triển của giọt coaxecva
(K) Quan sát hình vẽ, giọt coaxecva có biểu hiện gì?
(K) Tiến hoá sinh học bắt đầu từ đâu?
(K,G) Sự sống ngày nay
có thể hình thành bằng phương thức hoá học không ? Vì sao
Treo sơ đồ các giai đoạn chính trong quá trình phát
tổng hợp
Là giai đoạn tiến hoá hình thành nên các hợp chất hữu cơ
từ các chất vô cơ
- Quá trình hình
thành các chất hữu
cơ đơn giản từ các chất vô cơ nhờ nguồn năng lượng
tự nhiên
- Quá trình hình thành các chất hữu
cơ phức tạp từ các chất hữu cơ đơn giản
Chúng kết dính lại với nhau thành các phức hợp:
Pro-lipit, pro-gluxit, pro-axit nu, …
Là giai đoạn hình thành các tế bào sơ khai và sau đó hình thành nên những tế bào sống đầu tiên
TĐC, ST và sinh sản
Sinh sản ra những dạng giống chúng
Từ những giọt coaxecva
- Thiếu những điều kiện lịch sử trước
Trang 3sinh sự sống Hãy cho biết các phức hệ đó, phức hệ nào sẽ tiếp tục tồn tại qua quá trình chọn lọc tự nhiên?
Cho ví dụ từ cơ thể chưa
có cấu tạo tế bào -> cơ thể đơn bào-> cơ thể đa bào?
kia
- Chất hữu cơ tồn tại ngoài cơ thể sẽ bị
VK phân huỷ
Phức hệ pro và a nucleic
Virut-> vi
khuẩn-> chim thú
4 Củng cố: 8’
Câu hỏi TN
- Trả lời các câu hỏi và bài tập cuối bài
5 Dặn dò: 2’
-Sưu tầm những bằng chứng về hoá thạch
- Xem trước nội dung bài 33, đọc kỹ phần hoá thạch và vai trò của hóa thạch trong nghiên cứu lịch sử phát triển của sinh giới
Câu hỏi trắc nghiệm:
Câu 1: Vì sao sự sống ngày nay không được hình thành theo phương thức hoá học?
A)Thiếu những điều kiện lịch sử nhất định
B)Các chất hữu cơ được hình thành sẽ bị các vi khuẩn phân huỷ
C)Ngày nay sự sống chỉ hình thành theo con đường sinh học
D)Thiếu những chất vô cơ cần thiết
Câu 2: Từ thí nghiệm của Milơ và những thí nghiệm tương tự, ta có thể rút ra được nhận định nào?
A) Cho tia tử ngoại chiếu qua một hỗn hợp hơi nước, cacbon oxit, mêtan, ammoniac… Người ta thu được một số loại axit amin
B) Chất hữu cơ phức tạp được tổng hợp từ chất hữu cơ đơn giản trong điều kiện của địa cầu nguyên thủy
C) Cơ thể sống có tính phức tạp, đa dạng và đặc thù
D) Các vật thể sống tồn tại trên quả đất là những hệ mở, cấu tạo bởi protein và axit nucleic đặc trưng
Câu3: Sự phát sinh sự sống trên quả đất là do:
A) Tự nó sinh ra B) Từ hành tinh khác chuyển đến
C) Sự tiến hóa các hợp chất cacbon D)Thượng đế tạo ra
Câu 4: Giai đoạn tiến hóa hóa học từ các chất vô cơ đã hình thành các chất hữu cơ đơn giản rồi phức tạp là nhờ:
A) Sự xuất hiện cơ chế tự sao chép C) Tác động của nhiệt độ
B) Tác động của enzim D) Tác dụng của nguồn năng lượng tự nhiên
Câu 5: Thí nghiệm của S Mi lơ khi cho tia điện cao thế phóng qua hỗn hợp hơi nước,
CH 4 , H 2 , NH 3 thì thu được
A các protein B các axit amin C các axit nucleic D các lipit
Trang 4Ngày soạn: 24/01/09
Tiết 35
SỰ PHÁT TRIỂN SINH GIỚI QUA CÁC ĐẠI ĐỊA CHẤT I- Mục tiêu:
- Kiến thức: Học xong bài này học sinh cần :
+ Hiểu thế nào là hóa thạch, vai trò của bằng chứng hóa thạch trong nghiên cứu sự phát triển của sinh giới
+ Giải thích được những biến đổi địa chất luôn gắn chặt với sự phát sinh và phát triển của sinh giới trên trái đ6át như thế nào?
+ Trình bày được đặc điểm địa lí khí hậu của trái đất qua các kỉ và đại địa chất
+ Nêu được các nạn đại tuyệt chủng xảy ra trên trái đất và ảnh hưởng của chúng đối với
sự tiến hóa của sinh giới
- Kỹ năng: Khai thác kiến thức trong hình vẽ,làm việc với sách giáo khoa, hoạt động
nhóm
- Thái độ: Học sinh có ý thức gìn giữ đa dạng sinh học, bảo tồn thiên nhiên, và ý thức gìn
giữ bảo vệ môi trường, tránh sự tuyệt chủng của các loài sinh vật
II- Phương pháp:
Vấn đáp , diễn giảng ,trực quan, thảo luận nhóm làm việc với SGK
III- Phương tiện:
-Giáo viên : Sưu tầm các tranh ảnh về hóa thạch quá các thời đại( SGK 12 cũ)
- Học sinh : Chuẩn bị đầy đủ phần dặn dò tiết trước:
+ Vai trò của hóa thạch? Phương pháp xác định tuổi của hóa thạch?
+ Sự biến đổi khí hậu, địa chất qua các đại ?
+ Sự phát triển của giới thực vật, động vật diễn ra như thế nào ?
+ Nêu những loài đã bị duyệt vong mà em biết ?
+ Sưu tầm tranh, mẫu chuyện về hóa thạch?
IV- Tiến trình:
1 Ổn định
2 Bài cũ: 5’
-Viết sơ đồ tóm tắt giai đoạn tiến hóa hóa học Ngày nay, sự sống có còn được hình thành từ chất vô cơ theo phương thức hóa học nũa không? Vì sao?
-Trình bày các sự kiện chính trong giai đoạn tiến hóa tiền sinh học?
3 Bài mới: Chúng ta đã nghiên cứu về sự phát sinh sự sống trên quả đất Tuy nhiên, các giả
thiết về sự hình thành và phát triển sự sống đến nay vẫn còn nhiều tranh cải Để dựng lại bức
Trang 5tranh toàn cảnh về lịch sử hình thành và phát triển các nhà khoa học đã dựa vào những bằng chứng gián tiếp và trực tiếp Bài học hôm nay chúng ta sẽ nghiên cứu về những bằng chứng trực tiếp chứng minh sự phát triển của sinh vật
15’ Hoạt động 1: Tìm hiểu
về hóa thạch và phân
chia thời gian địa chất
- GV giới thiệu 1 số tranh về
hóa thạch , yêu cầu HS trả lời
+ Hóa thạch ?
+ Có những loại hóa thạch
nào?
GV nhận xét ,giải thích ,kết
luận
- GV giới thiệu sơ lược sự
hình thành hóa thạch
- Hóa thạch chỉ là di tích
của các sinh vật để lại trong
lớp đất đá của vỏ trái đất
Vậy người ta nghiên cứu
hóa thạch làm gì ? sang
2
- Cho biết Khủng Long ứ
diệt vong trước hay sau loài
người xuất hiện? Dựa vào
đâu để biết ?
- Sự có mặt của hóa thạch
quyết trần hay bò sát ở 1 nơi
nào đó nói lên điều gì ?
- ý nghĩa của hóa thạch ?
GV kết luận
*GV giới thiệu phương
pháp xác định tuổi của
hóa thạch
-HS quan sát tranh, SGK :
+KN +Các loại
HS ghi bài
- Trước , dựa vào hóa thạch
- đại chất và khí hậu nơi đó vào thời trước kia
- HS tự nêu vai trò của hóa thạch
HS ghi bài
I- Hóa thạch và vai trò của hóa thạch trong nghiên cứu lịch sử phát triển của sinh giới
1 Hóa thạch và sự hình thành hóa thạch.
Là di tích của các sinh vật
để lại trong lớp đất đá của
vỏ trái đất
2 Vai trò của các hóa thạch trong nghiên cứu lịch sử phát triển của sinh giới.
- Cung cấp cho chúng ta những bằng chứng trực tiếp
về lịch sử phát triển của sinh giới
- Tuổi của hóa thạch có thể xác định nhờ phân tích các đồng vị phóng xạ trong hóa thạch hoặc lớp đất đá chứa
hóa thạch
Trang 620’ Hoạt động 2: Tìm hiểu
về lịch sử phát triển của
sinh giới qua các đại địa
chất
- GV sử dụng hình 33.1,33.2
SGV giải thích về mục 1,2
- Cho HS thảo luận các câu
hỏi sau dựa vào bảng 44 SGK
trong 5’:
+ Nêu tên các sinh vật điển
hình troang các kỉ ?
+ Phân tích mối liên hệ giữa
điều kiện địa chất và khí hậu
với sinh vật qua các đại địa
chất ? Cho 3 VD minh họa ?
GV nhận xét và kết luận
- HS theo dõi
- HS làm việc theo 4 nhóm :
+ Nhóm 1,2 : Nêu tên các sinh vật điển hình troang các kỉ lên bảng phụ
+ Nhóm 3,4: Phân tích mối liên hệ giữa điều kiện địa chất và khí hậu với sinh vật qua các đại địa chất Cho
3 VD minh họa lên bảng phu
- Các nhóm nhận xét,
bổ sung
HS ghi bài
II- Lịch sử phát triển của sinh giới qua các đại địa chất
1 Trái đất và những biến đổi địa chất.
2.Hiện tượng trôi dạt lục địa.
3.Sinh vật trong các đại địa chất:
( bảng 33 SGK)
4 Củng cố : 8’
-Nhấn mạnh lại KN, ý nghĩa hóa thạch
- Sự tiến hóa của sinh vật có liện quan với điều kiện địa chất khí hậu qua các thời
đại và kỉ đại chất
Câu 1: Sắp xếp các loài thực vật theo đúng thứ tự lịch sử phát triển của sự sống:
1.Dương xỉ 2 Tảo biển 3 Cây hạt trần 4 Cây có hoa hạt kín
5 Cây có mạch
Đáp án đúng :
A 1,2,3,4,5 B 1,2,5,3,4 C 2,5,1,3,4
D 2,1,5,3,4.
Câu 2: Sự sống lên cạn vào:
A đại tiền Cambri B kỉ Xilua C kỉ Đevon
D kỉ Pecmi
Câu 3: Đặc điểm đặc trưng nhất của kỉ Thứ tư thuộc đại Tân sinh :
A xuất hiện cây lá kim điển hình cho khí hậu lạnh
Trang 7B xuất hiện loài người từ vượn người nguyên thủy
C sự có mặt đầy đủ của các đại diện động thực vật ngày nay
D sự phát triển mạnh của thực vật hạt kín và thú ăn thịt
Câu 4:Điểm nào không đúng khi nói về hóa thạch?
A Hóa thạch cung cấp cho chúng ta những bằng chứng trực tiếp về lịch sử phát triển của sinh giới
B Hóa thạch là dẫn liệu quý để nghiên cứu lịch sử của vỏ quả đất
C Hóa thạch là di tích của các sinh vật để lại trong lớp đất đá của vỏ trái đất
D Hóa thạch cung cấp cho chúng ta những bằng chứng gián tiếp về lịch sử phát
triển của sinh giới
Câu 5: Thực vật có hoa xuất hiện vào đại :
A đại tiền Cambri B trung sinh C tân sinh
D cổ sinh
5 Dặn dò: 2’
-Hoàn thành phiếu học tập sau:
Đặc điểm Vượn người tổ
tiên
Người vượn Người đứng
thẳng
Người Neandectan
Người hiện đại Công cụ sử
dụng
Kích thước
hộp sọ
Tư thế vận
động
hình thái giải
phẩu
- Trả lời lệnh SGk
Trang 8Ngày soạn: 02/02/09
Tiết 36
SỰ PHÁT SINH LOÀI NGƯỜI
I Mục tiêu:
1 Kiến thức: Biết được:
- Qúa trình phát sinh lòai người hiện đại
- Người hiện đại và sự tiến hóa văn hóa
2 Kỹ năng:
- Tư duy, phân tích, so sánh, tổng hợp
3 Thái độ:
Biết được nguồn gốc của lòai người
II Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Bảng 34; H34.1; H34.2;PHT
2 Chuẩn bị của học sinh: bảng phụ, viết màu, giấy A4
III Phương pháp:
Vấn đáp, hoạt động nhóm, trực quan
IV Tiến trình
1 Ổn định:
2 Bài cũ: 5’
1 Hóa thạch là gì? Nêu vai trò của hóa thạch trong nghiên cứu lịch sử tiến hóa của sinh giới?
2 Khí hậu của trái đất sẽ ntn trong những thế kỉ và thiên niên kỉ tới? Cần làm gì để ngăn chặn đại diệt chủng có thể xảy ra do con người?
3 Bài mới
a Mở bài: 1’
- GV: Lòai người có nguồn gốc từ đâu?
- HS: Từ lòai vượn người
- GV: Quá trình phát sinh lòai người diễn ra ntn? bài mới
b Bài mới:
T
9’ I Quá trình phát sinh
lòai người hiện đại:
1 Bằng chứng về nguồn
gốc động vật của lòai
người:
- Có nhiều đặc điểm
chung về ADN & protein
với các lòai vượn hiện
nay
- Lòai người là 1 nhánh
Quá trình tiến hóa của lòai người chia làm mấy giai đọan?
Treo bảng 34 và H34.1:
Tìm các đđ giống nhau giữa người và các lòai Linh trưởng ?
Lòai người có mối liên quan ntn với bộ Linh
2 gđ: gđ tiến hóa hình thành lòai người hiện đại
& gđ tiến hóa của lòai người từ khi hình thành cho tới ngày nay
Giống nhiều về ADN
& protein; hình dáng bên ngòai( bàn tay, chân có 5 ngón,…)
Là 1 nhánh trong cây
Trang 914’ trong cây chủng lọai phát
sinh của bộ Linh trưởng
2.Các dạng vượn người
hóa thạch và quá trình
hình thành lòai người:
- Quá trình hình thành
lòai người: H.habilis
(Snão:575cm2; biết sử
dụng công cụ
đá)H.erectus (đứng
thẳng) H.sapiens
- 2 giả thuyết về địa điểm
phát sinh lòai người:
+ H.erectus ở châu Phi
H.sapiens, rồi phát tán
sang các châu lục khác
+ H.erectus từ châu Phi
phát tán sang các châu lục
khác H.sapiens
Người và các loài linh
trưởng châu Phi có chung
nguồn gốc Cây phát sinh
dẫn đến hình thành loài
người là 1 cây có nhiều
cành bị chết, chỉ còn lại
một cành duy nhất là loài
Homo sapiens.
trưởng?
QS H34.2 và nội dung SGK, các nhóm thảo luận trả lời câu hỏi:
Quá trình hình thành lòai người?
Nêu 2 giả thuyết về địa điểm phát sinh lòai người?
Trong cho Homo đã phát hiện ít nhất 8 loài khác nhau, nhưng trong đó chỉ còn tồn tại loài Homo sapiens.
Khi phát hiện hóa thạch Người lùn nhỏ bé (H.floresiensis) tồn tại cách đây 18000 năm ở Inđônêxia
đã chứng minh được điều gì?
Khi tìm thấy hóa thạch người H.sapiens ở châu Phi cách đây 160000 năm và ngoài châu Phi khoảng
5000 năm cùng các n/c về AND và NST → ủng hộ giả thuyết 2
Rút ra được kết luận gì
về quá trình phát sinh loài người?
chủng lọai phát sinh của
bộ Linh trưởng
H.habilis H.erectus
H.sapiens
+ H.erectus ở châu Phi
H.sapiens, rồi phát tán sang các châu lục khác + H.erectus từ châu Phi phát tán sang các châu lục khác H.sapiens
Loài người này đã phát sinh loài H erectus
Qua các bằng chứng hóa thạch và sự giống nháu
về thành phần AND và proten, rút ra kết luận
10’ II Người hiện đại và sự
tiến hóa văn hóa:
- Não bộ phát triển, bàn
tay có các ngón tay linh
họatChế tạo, sử dụng
công cụ
- Tiếng nói, chữ
viếtPhát triển văn hóa
- Sử dụng lửa, tạo ra quần
áo, lều ở, trồng trọt, chăn
nuôi
Những đặc điểm thích nghi nào đã giúp con người
có được khả năng tiến hóa văn hóa?
Phân biệt tiến hóa sinh học với tiến hóa văn hóa?
- Não bộ phát triển, bàn tay có các ngón tay linh họat Chế tạo, sử dụng công cụ
- Tiếng nói, chữ viếtPhát triển văn hóa
- Sử dụng lửa, tạo ra quần áo, lều ở, trồng trọt, chăn nuôi
-THSH: Là những biến đổi thích nghi về
Trang 10Con người trở thành
lòai thống trị trong tự
nhiên, có ảnh hưởng
nhiều đến chiều hướng
tiến hóa của các lòai khác
và điều chỉnh chiều
hướng tiến hóa của chính
mình.
Vai trò của lòai người trong tự nhiên?
mặt thể chất
-THVH: Là những biến đổi thông qua học hỏi, sáng tạo trong cuôc sống
Con người trở thành lòai thống trị trong tự nhiên, có ảnh hưởng nhiều đến chiều hướng tiến hóa của các lòai khác
và điều chỉnh chiều hướng tiến hóa của chính mình
4 Củng cố: 5’
Câu 1: Quá trình hình thành lòai người theo thứ tự sau:
A H.erectus H.habilisH.sapiens
B H.sapiens H.habilis H.erectus
C H.sapiens H.erectusH.habilis
D H.habilis H.erectus H.sapiens.
Câu 2: Đặc điểm nào không phải là tiến hóa văn hóa?
A Tiếng nói, chữ viết
B Sử dụng lửa, tạo ra quần áo, lều ở, trồng trọt, chăn nuôi
C Là những biến đổi thích nghi về mặt thể chất.
D Chế tạo, sử dụng công cụ
Câu 3: Trong cho Homo đã phát hiện ít nhất 8 loài khác nhau, nhưng trong đó chỉ còn tồn
tại loài
A Homo erectus B Homo habilis C Homo neanderthalensis
D Homo sapiens.
Câu 4: Chọn câu trả lời không đúng về sự phát sinh loài người?
A Người và các loài linh trưởng châu Phi có chung nguồn gốc
B Cây phát sinh dẫn đến hình thành loài người là 1 cây có nhiều cành bị chết
C Trong cây phát sinh dẫn đến hình thành loài người chỉ còn lại một cành duy nhất là loài
Homo sapiens
D Người và các loài linh trưởng châu Phi có nguồn gốc khác nhau.
Câu 5: Các bằng chứng hóa thạch cho thấy loài xuất hiện sớm nhất trong chi Homo là là loài
A Homo erectus B Homo habilis C Homo neanderthalensis
D Homo sapiens
5 Dặn dò: 1’ Tìm hiểu:
- Môi trường sống và các nhân tố sinh thái
- Giới hạn sinh thái và ổ sinh thái
- Sự thích nghi của SV với môi trường sống