Nỗi thương nhớ người yêu của cô gái: - Tâm trạng của nhân vật trữ tình: Nỗi niềm thương nhớ của -HS đọc, xác định cảm hứng cô gái đối với người yêu.. trong bµi ca dao nµy?[r]
Trang 1Ngày 12/ 10/2009
Tiết 26, 27 : Ca dao than thân, yêu thương, tình nghĩa
A Mục đích –yêu cầu:
B Chuẩn bị và phương pháp:
C Tiến trình lên lớp.
1 ổn định lớp, kiểm tra sĩ số
3.Bài mới
- Vào bài: các em đã học qua các thể loại VHDG, hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu sang một
thể loại rất có giá trị P1!* Q4 mệnh danh là viên ngọc quý trong kho tàng VHDG là ca dao
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
-Em hãy nêu những điểm chính
về thể loại ca dao?
-GV cho hs đọc các bài.Chia
các loại nhỏ?
-HS dựa vào bài khái quát, suy
nghĩ trả lời
-Điểm chung của các bài ca
dao này là gì?
-Học sinh thảo luận, trả lời
-Sự mở đầu bằng hai từ thân
em cho ta hiểu đây là lời của
ai?Đọc lên có cảm giác gì
không?
-Em biết những bài ca dao nào
cũng bắt đầu " thế?
-Hình thức lặp lại nhiều lần "
thế với tần số khá lớn đã nói
lên điều gì?
-Hs thảo luận, trả lời
-Hãy phân tích nét riêng của
I.Tiểu dẫn:
- Ca dao: là lời thơ của bài hát dân gian Ca dao là lời, dân ca
là nhạc, là giai điệu.Ca dao thuộc loại trữ tình dân gian
- Nội dung: ca dao diễn tả đời sống tâm hồn, tình cảm của nhân dân trong các quan hệ gia đình, xã hội, đất
,4 (thiên về trữ tình, khác với truyện dân gian là thể loại tự sự)
- Nghệ "Z " @ viết theo thể 6/8; giàu hình ảnh so
sánh-ẩn dụ, diến đạt bằng một số công thức… II.Đọc hiểu:
1.Tiếng hát than thân:(bài 1, 2)
- Điểm chung:
+ Mô típ mở đầu: Thân em đã xác định rõ đây là lời than của
ngậm ngùi, có tác dụng nhấn mạnh, gây sự chú ý đôí với
=> thân em
trong xã hội cũ
- Hình thức lặp lại nhiều lần " thế với tần số khá lớn đã nói
+ Âm " chung của hai bài ca dao đều là than thở về nỗi khổ, số phận
+ Tự ý thức * Q4 sắc đẹp, phẩm hạnh của mình + Biện pháp so sánh, Q 0
- Nét riêng:
*Bài 1:
- Qua hình ảnh so sánh – Q 0 tấm lụa đào phất phơ
Trang 2mỗi bài ca dao?Hình ảnh tấm
lụa đào nói lên điều gì?
-Hs phân tích, dựa vào các hình
ảnh
-Theo em bài 2 than về điều
con gái có ý thức về vẻ đẹp của
mình hay không? vẻ đẹp ấy có
khác gì với bài trên?
-Hs thảo luận cử đại diện trả
lời
- Lời mời mọc của cô gái tạo
cho em suy nghĩ gì? cho ta hiểu
một sự thật gì?
-HS suy nghĩ trả lời
-Em liên bài thơ nào
trong VHV Có nội dung khá
gần gũi ?
-HS dựa vào kiến thức đã học
so sánh với bài Bánh trôi nước.
Tiết 2( hỏi bài cũ tiết 1)
-Đọc diễn cảm bài số 3 và nhận
xét về cách kết cấu, diễn đạt,
nghệ thuật?
-Hs trả lời
giữa chợ, ta hiểu * Q4
+ Tấm lụa đào mềm mại, duyên dáng, óng ả chính là sự tự ý thức về sắc đẹp, tuổi xuân và giá trị của mình
+ " sắc đẹp đó thật chông chênh, không có gì đảm bảo,
có khác chi một món hàng để mua bán
+ Nỗi đau xót nhất của nhân vật trữ tình trong lời than thở chính là khi $ ,4 vào cái tuổi đẹp nhất, hạnh phúc nhất của cuộc đời thì nối lo về thân phận lại ập đến ngay với họ Cô gái không làm chủ * Q4 ' lai số phận của mình R đối lập giữa hai dòng thơ càng giúp ta thấm thía nỗi đau của họ: một nỗi lo mơ hồ, ám ảnh 4" 1 biết cuộc đời mình sẽ dạt về
đâu
*Bài 2:
- So với bài trên, bài này có số dòng gấp đôi Sự tự ý thức
* Q4 nhấn mạnh, lời bộc bạch rõ hơn và lời mời mọc càng da diết
- Nếu bài trên nghiêng về vẻ đẹp phơi phới của tuổi xuân thì
thì trắng, vỏ ngoài thì đen Giá trị bản chất bên trong không
dễ gì nhận ra, hoặc có khi bởi lãng quên vì vẻ bên ngoài gai góc, đen đủi không * Q4 hấp dẫn
- Thái độ của cô gái cùng mạnh dạn hơn, thể hiện trong lời
muón * Q4 khẳng định giá trị thực đó: Ai ơi, nếm thử mà
xem…
Sự bộc bạch kĩ với lời mời da diết " thế chứng tổ một sự thật đắng cay: giá trị của họ không một ai biết đến Vì thế trong sự khẳng định giá trị của mình còn có bao nối ngậm
->Giá trị nhân văn, cùng là tiếng nói tố cáo đã làm nên chiều sâu và vẻ đẹp của lời than thân Mở rộng: cảm hứng này * Q4 tiếp nối trong VHV sau này…( " bài Bánh trôi nước- Hồ Xuân 6 'd
2.Tiếng hát yêu " ' tình nghĩa:
a.Bài 3:
- Bài ca dao này thuộc vào những bai ca yêu " ' tình nghĩa Cụ thể là tình yêu đối lứa bị lỡ dở nên đâu đớn, chua xót, nên 4" ' nhó đợi chờ.Là lời chàng trai…
- Mô típ mở đầu của các bài ca này là: Trèo lên cây khế, trèo
lên câu bưởi hái hoa, trèo lên cây gạo cao cao… với lối hứng
" @ để gây cảm xúc, dẫn dắt tâm trạng Trò truyện than thở với cây khế " một đối ' trữ tình " cũng chính
là đang trò chuyện với lòng mình
Trang 3-Từ ai trong bài này có khác gì
với hai bài trên?
-Hs xác định, trả lời
-ở đây có biện pháp tu từ gì ?ý
nghĩa " thế nào?
-Em có nhận xét gì về các hình
ảnh ở câu thơ tiếp?Giọng điệu
của chàng trai " thế nào?
-HS trả lời
-HS đọc, xác định cảm hứng
trong bài ca dao này?
-Bài ca dao đã dùng những biểu
Q nào để diễn tả nỗi nhớ
ấy?
-Hs suy nghĩ và liệt kê các hình
ảnh
-Hình ảnh chiếc khăn xuất hiện
" thế nào và gợi lên điều gì?
-Học sinh phân tích
- Biểu Q ngọn đèn xuất
hiện " thế nào? ý nghĩa?
-HS phân tích ý nghĩa của hình
ảnh ngọn đèn
- Từ ai phiếm chỉ không hoàn toàn giống với từ ai ở bài trên
đang mong chờ.Từ ai ở đây " , dến đối Q làm tình
yêu tan vỡ: Có thể là lễ giáo phong kiến, sự bất công, bất bình
đẳng…
- Thủ pháp chơi chữ: khế chua, lòng ta cùng bao chua xót…
- Hình ảnh so sánh vói mặt trăng, mặt trời, sao Hôm, sao Mai ,sao E Q mang tầm vóc vũ trụ phi " @ mãi mãi sánh đôi với nhau
- Cách nói dứt khoát triệt để, điệp ngữ so sánh với tính từ bổ
sung: chằng chằng " càng khẳng định thêm sự bền chặt,
khăng khít, không thể tách rời.Nó cho thấy sự chung thuỷ, sẵn
- Tâm trạng của nhân vật trữ tình: Nỗi niềm " ' nhớ của
+ " ' nhớ vốn là một tình cảm khó hình dung nhất,
-Nhớ ai bổi hồi bồi hồi
Như đứng đống lửa như ngồi đống than
- Nhớ ai ra nhẩn vào ngơ
Nhớ ai, ai nhớ bây giờ nhớ ai …
+Các hình ảnh biểu Q Khăn-đèn -mắt, đặc biệt chiếc
khăn là một mô típ nghệ thuật trong ca dao trữ tình
+ Khăn, đèn- hay chính là cô gái đã * Q4 nhân hóa, con mắt
là phép hoán dụ (dùng một bộ phận để chỉ toàn thể) để nói lên
tâm trạng nhân vật trữ tình Cô gái hỏi khăn, đèn, mắt chính là
cô tự hỏi lòng mình
- Cái khăn: Y Q4 nói đến đầu tiên trong bài ca dao và * Q4
hỏi nhiểu nhất trong 6 dòng thơ- nửa bài ca.Với nhiều trạng
thái theo chiều không gian: rơi xuống đất-vắt lên vai … Đó là
nỗi nhớ
+ Đằng sau chiếc khăn là hình bóng và nỗi niềm " ' nhớ
của cô gái Nỗi nhớ khiến cô gái không làm chủ Q4 mình,
" đứng đống lửa " ngồi đống rơm, ra ngẩn vào ngơ.Phải
" ' nhớ đến ntn thì chiếc khăn mới rơi, vắt.
- Cái đèn:
+ ngọn đèn - tín hiệu thời gian: nỗi nhớ từ ngày chuyển sang
đêm
+ Ngọn đèn- nỗi nhớ: Đèn thương nhớ ai? mà đèn không
tắt… hay chính là hình ảnh cô gái đang trằn trọc thâu đêm
trong nỗi nhớ " ' đằng đẵng với thời gian Cái khăn biết giãi bày thì ngọn đèn cũng " biết thổ lộ, nó đã nói nhiều
Trang 4-Phép hoán dụ đôi mắt để chỉ
tâm trạng cô gái ra sao?Có tăng
tiến ntn so với 0 ,4D
-HS suy nghĩ trả lời
-Hai câu cuối có thay đổi gì so
với các câu trên, nó nói lên
điều gì?
-HS suy nghĩ trả lời
-Học sinh nhận xét về bài ca
dao
-Học sinh xác định cảm hứng
của bài ca dao này
-Em có nhận xét gì về hình ảnh
cây cầu nói chung trong ca
dao?
-HS so sánh, liên hệ, liệt kê
- Hình ảnh chiếc cầu dải yếm
có ý nghĩa " thế nào?
-Học sinh phân tích hình ảnh
-Em có nhận xét gì về bài ca
dao này?
-HS nhận xét chung về bài ca
dao
-Bài ca dao này sử dụng mô típ
gì? ý nghĩa của những hình ảnh
này?
điều không có trong lời ca
- Đôi mắt + Mắt thương nhớ, mắt ngủ không yên – Nỗi " '
nhớ vẫn nặng trĩu, thao thức trong đêm Đôi mắt là của sổ
của tâm hồn Cô gái xuất hiện ngày càng trực tiếp hơn để giãi bày tâm trạng…
-Hai câu cuối: thể lục bát-tâm sự cô gái trào ra bằng một
niềm lo âu mênh mông cho hạnh phúc lứa đôi của mình Cô
mình, cho duyên phận đôi lứa Đặt trong hệ thống bài ca dao than thân ta hiểu thêm về ý nghĩa của hai câu kết
mn" vậy:Bài ca dao là tâm trạng nhớ thương và lo lắng cho tình yêu của một cô gái.Tình yêu của cô sâu sắc nhưng nhiều cách trở, nó tạo nên tính than thân cho bài ca dao
c.Bài 5:
- Đây là ,4 muốn cô gái, cũng là lời cô gái thầm nói với
bạo bằng một hình ảnh độc đáo: bắc cầu dải yếm để chàng sang chơi
- Vẻ đẹp độc đáo của cây cầu dải yếm:
+ cây cầu là một chi tiết nghệ thuật quen thuộc và đặc sắc,
xuất hiện với tần số lớn trở thành biểu Q của nơi gặp gỡ hẹn hò của những đôi lứa yêu nhau:
-Gần nhà mà chẳng sang chơi
Để em hái ngọn mùng tơi bắc cầu -Hỡi cô cắt cỏ bên sông
Muốn sang anh ngả cành hồng cho sang
Đó là những cây cầu không có thực -> ,4 mơ táo bạo của dân gian
+ Cô gái mong ,4 con sông chỉ rộng một gang để bắc chiếc cầu bằng dải yếm - mềm mại, mang hơi ấm, nhịp đập trài tim
đầy yêu " ' của mình Đây đích thực là cây cầu tình yêu trong ca dao Trong hệ thống mô típ cây cầu của ca dao, nó là cái cầu tình độc đáo nhất và đẹp nhất
=> Đặt trong sự ràng buộc của lễ giáo phong kiến, ta thấy cô
gái trong bài ca dao đã chủ động đến với tình yêu, với ước muốn thật táo bạo nhưng không tạo cảm giác buông tuồng dễ dãi mà rất đằm thắm nữ tính.
d.Bài 6:
-Hình ảnh: gừng, muối - vốn rất quen thuộc trong ca dao b 1
Tay nâng chén muối đĩa gừng Gừng cay muối mặn xin đừng quen nhau
dân lao động b 1!n4"K gợi lên tình nghĩa, kỉ niệm của những cặp vợ chồng nghèo
Trang 5-Hs suy nghĩ trả lời.
-Em hãy nêu nhận xét về bài ca
dao?
-Em có nhận xét gì về nội
dung, nghệ thuật của các bài ca
dao này?
-Học sinh dựa vào bài học, ghi
nhớ để rút ra tổng kết
+Từ ngữ: 3 năm-chín tháng- 3 vạn 6 ngàn ngày=>Chỉ thời
gian dài mà vẫn giữ vững phẩm chất của muối và gừng-Cũng
lao động Việt Nam b 1… III.Tổng kết:
1.Nội dung: Các bài ca dao yêu " ' tình nghĩa nói lên tình yêu lòng chung thuỷ của nhân dân lao động.Làm toát lên vẻ
đẹp tâm hồn họ: chung thuỷ, coi trọng tình nghĩa-đạo lý và cũng rất lãng mạn
2.Nghệ thuật:Tiêu biểu cho nghệ thuật ca dao với các phép so sánh, ẩn dụ, các hình ảnh quen thuộc trong đời sống * Q4 dùng sáng tạo…
d.kết thúc bài học:
1.Củng cố: Em hãy rút ra nhận xét về những nội dung và đặc điểm nghệ thuật chủ yếu của
ca dao yêu " ' tình nghĩa?
2.Dặn học sinh: Học thuộc thơ, chuẩn bị bài: Ngôn ngữ nói – viết
e.rút kinh nghiệm bài dạy:
………
………
………
... " Bánh trôi nước- Hồ Xuân 6 ''d2.Tiếng hát yêu " '' tình nghĩa:
a.Bài 3:
- Bài ca dao thuộc vào bai ca yêu " '' tình nghĩa Cụ thể tình yêu đối... thực cầu tình yêu ca dao Trong hệ thống mơ típ cầu ca dao, cầu tình độc đáo đẹp
=> Đặt ràng buộc lễ giáo phong kiến, ta thấy cô
gái ca dao chủ động đến với tình yêu, ... thống ca dao than thân ta hiểu thêm ý nghĩa hai câu kết
mn" vậy:Bài ca dao tâm trạng nhớ thương lo lắng cho tình yêu gái .Tình u sâu sắc nhiều cách trở, tạo nên tính than thân cho ca