Ba phút sự thật

Qua những cảm xúc, suuy nghĩ, thái độ trong cuộc trò chuyện với người cô, ta biết được điều gì về tình cảm của bé Hồng đối với mẹ.. BÐ Hång gÆp mÑ trong hoµn c¶nh nµo.[r]

Ngày soạn:12/8/2011

Ngày giảng : 15/8/2011

Tiết 1+2 - Văn bản:

Tôi đi học.

Thanh Tịnh

A Mục tiêu cần đat: Giúp Hs :

1 Kiến thức:

- cảm nhận được tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật ''tôi'' ở

buổi tựu trường đầu tiên trong đời ; Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ , gợi

dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh

2 Kĩ năng:

- Kĩ nằng bài học:

Rèn kĩ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức - biểu cảm

- Kĩ năng sống:

+ Giao tiếp: Thể hiện sự cảm thông trước những cảm xúc đẹp của tuổi

học trò, những kỉ niệm đáng nhớ

+ Suy nghĩ sáng tạo: Phát hiện, phân tích diễn biến tâm trạng n/vật trong

tp’ tự sự( dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi’’ theo trình tự thồi gian của buổi tựu

trường)

+ Tự nhận thức: Biết trân trọng những cảm xúc chân thành, những kỉ

niệm đẹp của tuổi học trò (cuộc đời mỗi người)

3 Thái độ:

Giáo dục tình cảm gắn bó với trường, lớp; trân trọng , yêu kính mẹ

B Chuẩn bị

- Tập truyện: Quê mẹ; chân dung tác giả Thanh Tịnh

- Tranh ảnh ngày khai trường

C Phương pháp:

Đọc - hiểu văn bản, nêu vấn đề, thảo luận nhóm, phân tích, giảng bình,

D Tiến trình giờ dạy:

1 ổn định :.( 1p )

2 kiểm tra bài cũ : (3p )

Kiểm tra sách vở, việc chuẩn bị bài của học sinh

3 Bài mới: (48’ )

Hoạt động 1:Tìm hiểu tác giả, tác phẩm.( 8p )

? Đọc thầm chú thích */T8 ?

? Trình bày ngắn gọn những hiểu biết của em về tác

giả và tác phẩm?

- GV có thể bổ sung theo TLTK

I Giới thiệu chung.

1 Tác giả:(1911-1988 )

2 Tác phẩm:

? Nêu xuất xứ của văn bản này?

- GV nêu yêu cầu đọc: Giọng chậm , hơi buồn ,

lắng sâu; chú ý giọng nói của nhân vật '' tôi '' ,

người mẹ và ông đốc

- GV đọc mẫu - Gọi h/s đọc tiếp

? Yêu cầu h/s nhận xét cách đọc của bạn ?

? "Ông đốc" trong văn bản là ai ?

? Lớp 5 trong văn bản có phải là lớp cuối cấp tiểu

học của em không ?

Hoạt động 2: Phân tích văn bản.

B1.(5p )

? Văn bản thuộc thể loại nào?

? Truyện có những NV nào ? Nhân vật nào là chính

Vì sao?

- NV" tôi"- Được kể nhiều nhất, mọi sự việc đều

được kể từ cảm nhận của "tôi"

? Văn bản được viết với những phương thức biểu

đạt nào? PTBĐ nào là chính?

? Truyện được viết theo trình tự nào?

? Tìm bố cục của văn bản?

B 2 ( 25p )

? Kỉ niệm về buổi tựu trường được diễn tả theo

trình tự nào ?

- Thời điểm gợi nhớ : cuối thu (hàng năm ) - ngày

khai trường

- Cảnh thiên nhiên : lá rụng nhiều , mây bàng bạc

- Cảnh sinh hoạt : mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến

trường

? Tâm trạng của NV "tôi" khi nhớ lại kỉ niệm được

miêu tả như thế nào ?

- Diễn tả theo trình tự thời gian : Từ hiện tại mà nhớ

về quá khứ

- Các từ láy diễn tả tâm trạng , cảm xúc : nao nức ,

mơn man , tưng bừng , rộn rã > Đó là những

cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng > Góp

phần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa quá khứ

và hiện tại Chuyện đã xảy ra từ bao năm rồi mà

dường như vừa mới xảy ra hôm qua

? Nhận xét về giá trị của H/a' so sánh ở đoạn này ?

- Truyện ngắn in trong tập"Quê mẹ"- 1941

II Đọc – tìm hiểu tác phẩm:

1 Đọc, tìm hiểu chú thích:

2 Kết cấu, bố cục:

- Thể loại: Truyện ngắn

- PTBĐ chính: Biểu cảm

- Kết cấu: Theo trình tự từ hiện tại nhớ về quá khứ

- Bố cục: 4 phần

3 Phân tích:

a Khơi nguồn kỉ niệm:

Thời điểm, cảnh sắc, con người mùa khai trường

được đánh thức bao kỉ niệm

- H/ a' so sánh > Giàu sức gợi cảm, gắn với cảnh

sắc TN tươi đẹp trong sáng, trữ tình

? Khi cùng mẹ tới trường,nhân vật "tôi"có sự cảm

nhận như thế nào ?

- Con đường đã quen- thấy lạ

- Cảnh vật thay đổi- lòng tôi có sự thay đổi lớn

- Thấy mình trang trọng và đứng đắn- trưởng thành

? Theo em tại sao NV tôi có những cảm nhận đó ?

GV: Đó là cảm giác mới mẻ, ngỡ ngàng của nhân

vật tôi khi được mẹ dắt tới trường Mọi vật dường

như đều thay đổi, phải chăng đó chính là thay đổi

trong lòng của chú bé Chú bé cảm thấy mình có sự

thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học đối với một chú

bé mới chỉ biết chơi đùa, qua sông thả diều, ra đồng

chạy nhẩy với bạn thì đi học quả là một sự kiện

lớn, một thay đổi quan trọng, đánh dấu bước ngoặt

quan trọng trong cuộc đời chú bé tôi

? Những cử chỉ, HĐ, ý nghĩ nào của NV khiến em

chú ý ? Vì sao ?

- Bặm tay ghì thật chặt > Lúng túng, vụng về

đáng yêu

- Xin mẹ cho cầm bút, thước > Thử sức, tự khẳng

định mình

- Nghĩ chỉ có người thạo mới > non nớt, ngây

thơ

? Những chi tiết trên bộc lộ tâm trạng nào của NV

tôi khi cùng mẹ tới trường?

* Củng cố T1: ( 2p )

? Em cảm nhận như thế nào về NV tôi qua 2 phần

được phân tích ?

* HDVN: (1p ) - Học bài, phân tích kiến thức.

- Tiếp tục soạn bài

Tiết 2: B3 (30p ) Giảng: 16.8.2011

* ổ n định:

* KTBC:

? Tâm trạng của nhân vật "tôi"khi cùng mẹ tới

trường ? - Trả lời theo vở ghi

tuổi thơ trong buổi tựu trường đầu tiên

b Tâm trạng của NV tôi trong buổi tựu trường đầu tiên:

+ Khi cùng mẹ tới trường:

Tâm trạng hồi hộp, cảm giác ngỡ ngàng, cảm nhận

rõ sự thay đôỉ trưởng thành khi lần đầu được cắp sách

đến trường

* Bài mới:

? Cảnh sân trường làng Mĩ Lí có gì giống với trường

em?

- Sân trường: dày đặc người, quần áo sạch sẽ, gương

mặt tươi vui sáng sủa

+ Không khí đặc biệt của ngày khai trường

? Ngôi trường đối với nhân vật tôi ở lần trước và lần

này có gì khác nhau ?

- Ngôi trường: xinh xắn, oai nghiêm- lòng lo sợ, vẩn

vơ

? Vì sao cậu bé lại lo sợ ?

- Vì mọi điều đều mới mẻ, xa lạ- cảm thấy mình

nhỏ bé so với nó; sợ vì sẽ phải rời mẹ để bước vào

nơi xa lạ đó và không phải chỉ riêng cậu mà những

cậu bạn mới đến cũng như vậy

? Khi miêu tả những cậu học trò nhỏ đó tác giả đã

sử dụng những hình ảnh so sánh nào? Sự ngập

ngừng e sợ đó được miêu tả cụ thể như thế nào ?

- Họ như con chim muốn bay ngập ngừng e sợ

- Thèm ao ước như những học trò cũ

BH: chơ vơ, vụng về, lúng túng, giật

mình khóc

GV: Từ "lúng túng" điệp 4 lần để diễn tả chân thực

cử chỉ, ánh mắt, ý nghĩ cảm giác

? Tại sao NV "tôi" bất giác quay lưng lại dúi đầu

vào lòng mẹ nức nở khóc theo ?

? Qua phần tìm hiểu em có nhận xét gì về tâm trạng

trên sân trường ?

GV: Lưu ý học sinh chú ý phần 3 của truyện

? Vì sao khi sắp vào lớp ,"Tôi" lại cảm thấy chưa

lần nào xa mẹ như lần này ?

- Đây là lần đầu tiên cậu bé phải tự lập với nhiệm vụ

học tập chứ không phải đi chơi như mọi khi

? Cảm giác lần đầu bước vào lớp học của cậu bé là

gì ?

+.Lúc ở sân trường:

Tâm trạng lo sợ vẩn vơ, hồi hộp, lúng túng, cảm thấy mình bé nhỏ khi bước vào một thế giới mới khác lạ

đầy hấp dẫn

+.Khi ở trong lớp học:

- Mùi hương lạ

- Làm nhận bàn ghế là của riêng mình

- Người bạn mới : không thấy xa lạ

Tự tin gắn bó, sự quyến luyến tự nhiên, bất

ngờ

? Hình ảnh "một con chim hót mấy tiếng rụt rè rồi

vỗ cánh bay cao" gợi cho em suy nghĩ gì ?

- Hình ảnh liên tưởng rất gần gũi- những cậu học trò

nhỏ lần đầu tiên cắp sách tới trường vơí biết bao rụt

rè, bỡ ngỡ rồi sẽ quyết tâm tạm biệt thế giới ấu thơ

chỉ biết nô đùa, nghịch ngợm để bước vào thế giới

của học trò, của tri thức đầy khó khăn mà hấp dẫn

? Em có nhận xét gì về thái độ của NV"Tôi" trong

những phút đầu của giờ học ?

- Thái độ chăm chỉ, nghiêm túc

? Em có cảm nhận gì về thái độ, cử chỉ của những

người lớn đối với các em bé lần đầu tiên đi học ?

- Các bậc phụ huynh : Chu đáo, hồi hộp, cùng con

em trong buổi đầu đến trường

- Ông đốc: Từ tốn, bao dung đáng kính trọng

- Thầy giáo: Tươi cười ,đầy tình yêu trẻ

 Có tình thương và trách nhiệm

GV bình:

Hoạt động3: Tổng kết.(5p )

? Nhận xét những PTBĐ của truyện ngắn ?

GV: Ngôn ngữ trong sáng,giàu hình ảnh

Thảo luận nhóm:

? Theo em sức cuốn hút của T.P' được tạo nên từ

đâu?

- Tình huống truyện: Buổi tựu trường đầu tiên trong

đời bao giờ cũng chứa chan cảm xúc, kỉ niệm

- Tình cảm ấm áp, trìu mến (đặc biệt của người lớn

đối với những em nhỏ)

- Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường,các so sánh gợi

cảm của tác giả

Cảm xúc vừa xa lạ vừa gần gũi, ngỡ ngàng nhưng cũng

đầy tự tin NV "Tôi" nghiêm trang bước vào giờ học đầu tiên

4 Tổng kết:

4.1 Nghệ thuật:

- Sự kết hợp hài hoà giữa kể

và bộc lộ cảm xúc

- Bố cục truyện theo dòng hồi tưởng và cảm nghĩ của

NV theo trình tự thời gian

4.2 Nội dung:

Là kỉ niệm, cảm xúc của

NV "Tôi" trong buổi tựu

4 Củng cố: (3p )

? Cảm nhận của em về truyện ngắn?

? PBCN của em về dòng cảm xúc của NV "tôi'' trong truyện ngắn

5 HDVN: (2p )

- Học bài và làm bài tập

- Soạn "Trong lòng mẹ": Chia bố cục VB, trả lời theo câu hỏi SGK,

tìm đọc Tp " Những ngày thơ ấu " - Nguyên Hồng

E Rút kinh nghiệm:

Ngày soạn 16/8/2011

Ngày giảng : 19/8/2011

Tiết 3 – Tiếng việt

Toát lên chất trữ tình thiết tha, êm dịu

? Nội dung của truyện ngắn là gì ?

? Đọc ghi nhớ ?

Hoạt động 4: Luyện tập.( 5p )

? Tìm và phân tích các hình ảnh so sánh được nhà

văn sử dụng trong truyện ngắn này?

- Có nhiều hình ảnh so sánh - có ba hình ảnh tiêu

biểu:

+ Tôi quên thế nào được những cảm giác trong

sáng quang đãng

+ ý nghĩ ấy thoáng qua ngọn núi

+ Họ như con chim trong cảnh lạ

- Các hình ảnh so sánh xuất hiện ở các thời điểm

khác nhau để diễn tả nổi bật tâm tạng, cảm xúc của

NV tôi

- Các hình ảnh so sánh giàu hình ảnh, giàu sức gợi

cảm gắn với cảnh sắc TN tươi sáng, trữ tình

- Giúp cảm giác, ý nghĩ của NV được cảm nhận cụ

thể rõ ràng

trường đầu tiên

4.3 .Ghi nhớ:

III Luyện tập:

Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ.

A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

1, Kiến thức:

- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái

quát của nghĩa từ ngữ

2 Kĩ năng:

- Kĩ năng bài học:

Thông qua bài học, rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ

giữa cái chung và cái riêng

- Kĩ năng sống:

Biết vận dụng các từ ngữ theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp,

3 Thái độ:

GD ý thức tìm hiểu, sử dụng từ ngữ cho đúng

B Chuẩn bị:

- GV: SGK, SGV, TLTK, bảng phụ

- HS: Tìm hiểu trước nội dung bài

C Phương pháp:

Phân tích, quy nạp, làm việc cá nhân, thảo luận nhóm

D Tiến trình giờ dạy:

1 ổn định : (1p )

2 KTBC:

3 Bài mới: (p )

Hoạt động của thày và trò Hoạt động 1: (25p )

GV sử dụng bảng phụ ghi VD trong SGK-T10

HS quan sát sơ đồ

? Nghĩa của từ "động vật" rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa

của các từ: thú , chim , cá ? vì sao ?

-Vì phạm vi nghĩa của từ "Động vật" bao hàm phạm vi

nghĩa của từ :thú , chim , cá

Nội dung kiến thức

A Lý thuyết I.Từ ngữ nghĩa rộng,

từ ngữ nghĩa hẹp:

1 Khảo sat và phân tích ngữ liệu.

* So sánh nghĩa từ:

-"Động vật" rộng hơn : thú, chim, cá

? Nghĩa của từ "thú" rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ

: voi, hươu ?

? Câu hỏi b-SGK ?

? Câu hỏi c-SGK ?

GV: Nhìn vào sơ đồ, ta thấy nghĩa của từ :Thú, chim, cá

khái quát hơn nghĩa của từ : voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô,

cá thu theo đó, nghĩa của từ "động vật" khái quát hơn

nghĩa của từ: thú, chim, cá

=> Sự khái quát có mức độ từ nhỏ đến lớn như vâỵ giữa

các từ ngữ gọi là: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

? Vậy em hiểu thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa

từ ngữ ?

- Nghĩa của một từ có thể rộng hơn hay hẹp hơn

nghĩa của từ ngữ khác

- Chỉ quan hệ bao hàm, sự khái quát có mức độ từ nhỏ

đến lớn

? HS Đọc phần ghi nhớ SGK-T10 ?

? Khi nào thì từ được coi là nghĩa rộng hoặc nghĩa hẹp?

? Một từ có thể mang cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp

không ? Cho ví dụ ?

- VD: gia súc, chó - chó nhà ,chó săn, chó sói

Hoạt động 2: Hướng dẫn làm bài tập (15p ).

? Nêu yêu cầu bài tập 1?

- GV cho 2 HS lên bảng làm

Y phục

quần áo

quần đùi quần dài áo dài áo sơ

mi

- "Thú"rộng hơn : voi, hươu

-"Cá" rộng hơn :cá rô,

- Thú, chim ,cá rộng hơn: voi, hươu, cá thu;

Đồng thời hẹp hơn :

"động vật"

=> Nghĩa của một từ có thể rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ ngữ

khác

2 Ghi nhớ: SGK-T10.

B Luyện tập:

Bài tập 1: lập sơ đồ.

? Nêu yêu cầu bài tập 2 ?

- HS làm miệng

- Hướng dẫn như bài tập 3

Hoạt động theo nhóm bàn:

+ Các nhóm làm- trình bày kết quả

+ Nhận xét, bổ sung

? Tìm những từ ngữ có nghĩa rộng hơn và sắp xếp

theo cấp độ mở rộng dần đối với các từ ngữ sau:

a Ao lót- áo - y phục - đồ vật - sự vật

b Bàn trà - bàn - đồ dùng

c Đi - dời chỗ - hoạt động

Bài tập 2:

a Chất đốt

b Nghệ thuật

c Thứcc ăn

d Nhìn

e Đánh

Bài tập 3:

Bài tập 4:

a Thuốc lào

b Thủ quỹ

c Bút điện

d Hoa tai

Bài tập 5:

Khóc - sụt sùi,nức nở

Bài tập bổ sung:

4 Củng cố: ? Em hiểu như thế nào là cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ ?

5 HDVN: - Học thuộc ghi nhớ.

- Hoàn chỉnh bài tập

- Nghiên cứu trước bài: Trường từ vựng

E Rút kinh nghiêm:

Ngày soạn 19/8/2011

Ngày giảng : 22/8/2011

Tiết 4 – Tập làm văn

Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

- Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản

2 Kĩ năng:

- Kĩ năng bài dạy:

Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề, biết xác định và

duy trì đối tượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung

nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình

- Kĩ năng sống:

Trong giao tiếp, khi trình bày biết tư duy để trình bày 1 vấn đề có tính

thống nhất về chủ đề

3 Thái độ:

- Giáo dục ý thức xây dựng văn bản đảm bảo tính thống nhất

B Chuẩn bị:

GV: SGK, SGV, TLTK, …

HS: Tìm hiểu trước nội dung bài học

C Phương pháp:

Phân tích, quy nạp, HĐ cá nhân ,thảo luận nhóm …

D Tiến trình giờ dạy:

1 ổn định : (1p )

2 KTBC: (5p )

Mạch lạc của văn bản là gì ? Các điều kiện để văn bản có tính mạch lạc ?

- Là sự tiếp nối của các câu, các ý theo 1 trình tự hợp lí

- ĐK: + Nội dung VB bám sát đề tài, xoay quanh sự việc, NV chính

+ ND các phần, đoạn của VB tập trung thể hiện chủ đề VB

3 Bài mới: (35p )

Hoạt động của thay và trò

Hoạt động 1: (7p)

? HS đọc thầm lại văn bản "Tôi đi học" ?

? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào trong thời

thơ ấu của mình ?

-Kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên

? Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn tượng gì trong lòng

tác giả ?

Nội dung kiến thức

A Lý thuyết

I Chủ đề của văn bản:

1 Khảo sát và phân tích ngữ liệu.

"Tôi đi học ":

- Tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ.

? Các nội dung đó xuyên suốt tác phẩm và được coi là

chủ đề của văn bản Vậy em hãy phát biểu chủ đề của

văn bản này ?

? Em hiểu thế nào là chủ đề văn bản ?

Hoạt động 2: (15p )

? Quan sát lại VB "Tôi đi học " ?

? Căn cứ vào đâu mà em biết VB Tôi đi học "nói lên

những kỉ niệm của tác giả về buổi tựu trường đầu tiên ?

? Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng đó in sâu

trong lòng "tôi" suốt cuộc đời ?

- Lòng tôi lại náo nức…

- Tôi quên thế nào được …

? Câu hỏi b - T12 ?

- Tâm trạng , cảm nhận về sự vật đều có những thay

đổi : trên đường, trong sân trường , trong lớp học

.(SGV-11, 12.)

 các chi tiết , ngôn ngữ trong văn bản đều tập trung

khắc hoạ tô đậm cảm giác này và việc chúng ta có thể

cảm nhận được nội dung , chủ đề của văn bản thông

qua hình ảnh, câu, từ , … thể hiện tính thống nhất của

văn bản

? Vậy em hiểu như thế nào là tính thống nhất về chủ đề

của văn bản ?

- Tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên

2 Ghi nhớ 1:

Chủ đề văn bản là đối tượng và vấn đề chính

được tác giả nêu lên, đặt

ra trong văn bản

II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản:

1 Khảo sát và phân tích ngữ liệu:

Văn bản "Tôi đi học"

- Nhan đề văn bản cho phép dự đoán VB nói về chuyện "Tôi đi học"

- Đó là những kỉ niệm về buổi đầu đi học của "tôi"

nên đại từ "tôi ", các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học được lặp lại nhiều lần

- Các câu văn đều nhắc

đến kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên

- Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là

sự nhất quán về chủ đề

đã được xác định

- Tính thống nhất được thể hiện ở 2 phương