buồn và sự khổ tâm của một nhà giáo chân chính trước sự “ xuống cấp” trong lối học văn và làm văn của những hs mà ông thật lòng quí mến Bài tập 3 : Gv hướng dận hs viết 4, Củng cố : Nêu [r]
Trang 1Tuần 29, tiết 113,114
Ngày soạn:
Ngày dạy: Văn bản
THUẾ MÁU (Nguyễn Ái Quốc)
I, Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức: Giúp hs hiểu được bản chất độc ác , bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân pháp qua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuâộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của những người bị bóc lột “ thuế máu” the trình tự miêu tả của tác giả
2.Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc văn chính luận của Bác, tìm hiểu và phân tích nghệ thuật trào phúng sắc bén, yếu tố biểu cảm trong phóng sự – chính luận của Người
3.Thái độ: Qua đó thấy rõ ngòi bút lập luận sắc bén , tào phúng sâu cay của Nguyễn Aùi Quốc trong văn chính luận
II, Chuẩn bị
- GV: SGK, SGV, giáo án
- HS : học bài , soạn bài theo yêu cầu của gv
III, Tiến trình lên lớp
1, Oån định tổ chức (10’)
2, Kiểm tra bài cũ : Năm lớp 7 các em đã học những tác phẩm nào cua NAQ? Nêu tên , thời
gian sáng tác , ngôn ngữ sáng tác
- Những chủ trương và ý kiến đề nghị của La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp gửi lên vua Quang Trung là gì ? Trong những ý kiến đề nghị đó, đén nay có điểm nào đã lạc hậu , lội thời , còn điểm nào vẫn mang tính thời sự , cần tiếp tục phát huy
3, Bài mới : Lên án chủ nghĩa thực dân Pháp là 1 trong những chủ đề quan trọng hàng đầu đối
với lãnh tụ NAQ trong giai đoạn hoạt động cách mạng những năm 20 thế kỉ XX ở pháp và một số nước Châu Aâu khác Người viết Bản án chế độ thực dân pháp bằng tiếng Pháp và coi đó là một nhiệm vụ cách mạng to lớn , cần kíp
Lần đầu tiên , không phải chỉ ở Việt Nam , có một bảnán với nội dung phong phú , súc tích , với quan điểm chính trị tiên tiến nhất thời đại va những lập luận , cứng cứ hết sức hùng hồn , sắc bén đối với chủ nghĩa thực dân pháp
Hoạt động 1: Giới thiệu chung (20’)
Gọi hs đọc chú thích dấu sao
(?) Em hãy nêu vài nét về tác giả , tác
phẩm ? ( sgk)
(?) Vb này thuộc thể loại gì ? Hãy nêu
những hiểu biết của em về thể loại đó ?
Phóng sự – chính luận
Gv cùng hs đọc ( Gịong điệu lúc mỉa mai
châm biếm , khi đau xót , đồng cảm , khi
căm hờn phẩn nộ , khi giễu nhại , trào
phúc , khi bác bỏ mạnh mẽ …)
Gọi hs đọc chú thích trong sgk 2,3
I, Giới thiệu chung
1, Tác giả :
2, Tác phẩm : Tác phẩm gồm 12 chương và
phần phụ lục Đoạn trích là chương 1 Viết bằng tiếng pháp , xuất bản tại Pa-ri , năm
1925 , tại HN năm 1946
1, Đọc, tìm hiểu chú thích
Trang 2(?) Em có suy nghĩ gì về cách tác giả đặt
tên cho vb là Thuế máu ?
- Thuế máu là cách đặt tên của tác giả
nhằm phản ánh một thủ đoạn bóc lột tàn
nhẫn của chế độ thực dân ở các nước
thuộc địa : biến người dân nơi đây thành
vật hi sanh trong các cuộc chiến tranh phi
nghĩa
(?) Thuế máu thuộc kiểu vb nào ? vì sao
em xác định ntn?
(?)Vb này có bố cục mấy phần , nêu nội
dung từng phần ?3 phần :
- P1 Chiến tranh và người bản xứ
- P2: Chế độ lính tình nguyện
- P3: Kết quả của sự hi sinh
Hoạt động 2: Phân tích (65’)
Gọi hs đọc đoạn đầu
(?) So sánh thái độ của các quan cai trị
thực dân đối với người dân thuộc địa ở 2
thời điểm trước chiến tranh và sau khi
cuộc chiến tranh xảy ra?
- Trước chiến tranh , họ bị xem là giống
người hạ đẳng , bị đối xử đánh đập như súc
vật
- Khi cuộc chiến tranh bùng nổ , lập tức
học đựơc các quan cai trị tâng bộc , vỗ về
nào là “ con yêu” , “ bạn hiền” , “ những
chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do ”
(?) Vì sao người bản xứ từ địa vị hèn hạ
bỗng thành những đứa con yêu , người bạn
hiền , những chiến sĩ bảo vệ công lí ?
- Vì thực dân pháp muốn che giấu dã tâm
lợi dụng xương máu của họ trong cuộc
chiến tranh cho quyền lợi của nước pháp
Đó chính là thủ đoạn của chính quyền thực
dân
(?) Các cụm từ đặt trong dấu ngoặc kép ở
đây được dùng với dụng ý gì?
Mỉa mai , châm biếm sự giả dối , thâm
độc của chế độ thực dân
(?) Để làm rõ cái giá phải trả cho cái vinh
dự đọt ngột ấy , tác giả đã đưa ra các
chứng cớ cùng với lời bình ntn?
- Đột ngột xa lìa vợ con , quê hương vì mục
đích vô nghĩa , đem mạng sống mà đánh
đổi lấy những vinh dự hảo huyền
2, Bố cục : 3 phần
II, Phân tích
1, Chiến tranh và ngươiø bản xứ
- Trước chiến tranh , họ bị xem là giống người hạ đẳng , bị đối xử đánh đập như súc vật
- Khi cuộc chiến tranh bùng nổ , lập tức học đựơc các quan cai trị tâng bộc , vỗ về nào là
“ con yêu” , “ bạn hiền” , “ những chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do ”
Mỉa mai , châm biếm sự giả dối , thâm độc
của chế độ thực dân
- Số phận thảm thương của người dân thuâộc địa trong cuộc chiến tranh : Đột ngột xa lìa vợ con , quê hương vì mục đích vô nghĩa , đem mạng sống mà đánh đổi lấy những vinh dự hảo huyền
Trang 3- Lấy máu mình tưới những vòng nguyệt
quế của các cấp chỉ huy và lấy xương mình
chạm nên những chiếc gậy của các ngài
thống chế
(?) Em có nhận xét gì cách đưa dẫn chứng
bà bình luận của tác giả trong đoạn văn
này ?
(?) Vậy số phận của người bản xứ ở hậu
phương được khái quát bằng sự việc nào ?
- Những người làm kiệt sức trong các
xưởng thuốc súng …đã khác ra từng miếng
phổi , chẳng khác gì hít phải hơi ngạt
(?) Cách cấu tạo lời văn có gì đặt biệt ?
cách cấu tạo lời văn như thế có tác dụng
gì ?
- Cả luận cứ được diễn đạt chỉ một câu với
nhiều dâu phẩy , dùng hình ảnh biểu tượng
, kết hợp đưa dẫn chứng
- Tác dụng : lượng thông tin nhanh ,
truyền cảm
(?) Theo dõi đoạn văn cuối cho biết có gì
đặc biệt trong lời văn ở đoạn này ?
-Tác giả đã nêu ra một con số đáng chú ý
về số người bản xứ đã bỏ mạng trên đất
pháp trong mấy năm chiến tranh
(Hết tiết 105, chuyển tiết 106)
Gọi hs đọc đoạn 2
(?) Em hãy giải thích từ “ tình nguyện” có
nghĩa là gì ?
(?) Hãy nêu rõ các thủ đoạn , mánh khoé
bắt lính của thực dân ? - Tiến hành lùng
ráp ,vây bắt và cưỡng bức người ta phải đi
lính
- Lợi dụng chuyện bắt lính mà doạ nạt ,
xoay xở kiếm tiền đối với những người nhà
giàu
- Sẵn sàng trói , xích , nhốt người ta như
nhốt súc vật , sẵn sáng đàn áp dã man nếu
như có chống đối
(?)Từ đó cho ta thấy thực trạng , chế độ
lính tình nguyện ntn?
Là cơ hội làm giàu cho bọn quan chức ,
là cơ hội củng cố địa vị , thăng quan tiến
chức
(?) Phản ứng của những người bị bắt lính
tình nguyện có gì khác thường ?
- Bị biến thành vật hi sinh cho lợi ích , danh dự của ững kẽ cầm quyền
- Những người ở hậu phương : làm những công việc chế tạo vũ khí , phục vụ chiến tranh ở hậu phương cũng chịu bệnh tật , cái chết đau đớn
2, Chế độ lính tình nguyện
Trang 4Tìm mọi cơ hội trốn thoát Tự làm cho
mình nhiễm phải những bệnh nặng nhất
(?) Người dân thuộc địa có thực sự “ tình
nguyện” hiến dâng xương máu như lời lẽ
bịp bợm của bọn cầm quyền không ?
Ù- Không hề có sự tình nguyện hiến dâng
xương máu như lời lẽ bịp bợm của bọn cầm
quyền Người dân thuộc địa hoặc trốn
tránh hoặc xì tiền ra
(?) Vậy phủ toàn quyền Đông Dương đã
tuyên bố điều gì ?
Các bạn đã tấp nập đầu quân… kẻ thì
dâng cánh tay của mình như lính thợ
(?) Trong thực tế những sự thật nào về
lính tính nguyện được phơi bày ?
Tốp thì xích tay , người thì bị nhốt có lính
pháp canh gác , lưỡi lê tuốt trần , đạn lên
nòng sẵn
(?) Ở đây diễn ra sự đối lập giữa sự thật
với lời nói , sự đối lập này có ý nghĩa gì ?
(Vạch trần thủ đoạn lường gạt tàn nhẫn
của chính quyền thực dân đối với người
bản xứ )
Gọi hs đọc đoạn kết
(?) Kết quả sự hi sinh của người dân thuộc
địa trong các cuộc chiến tranh như thế
nào ?
- Khi chiến tranh chấm dứt thì các lời
tuyên bố “ tình tứ” của các ngài cầm quyền
cũng tự dưng im bặt Những ngời tư hi sinh
bao xương máu , từng được tâng bốc trước
đây mặc nhiên trở lại “ giống người hèn
hạ”
- Đối với người dân thuộc địa sự hi sinh
chẳng hề mang lại lợi ích gì cho họ bới chế
độ bản xứ không hề biết đến chính nghĩa
và công lí
(?) Nhận xét về cách đối xử của chính
quyền thực dân đối với họ sau khi đã bóc
lột hết “ thuế máu” của họ?
- Bộ mặt tráo trở , tàn nhẫn của chính
quyền thực dân lại được bộc lộ trắng trợn
khi tước đoạt hết của cải mà người lính
thuộc địa mua sắm được , đánh đập họ vô
cớ , đối xử với họ thô bỉ như đối với xúc vật
- Người dân thuộc địa tìm mọi cơ hội trốn thoát Tự làm cho mình nhiễm phải những bệnh nặng nhất để khỏi phải đi lính
- Tốp thì xích tay , người thì bị nhốt có lính pháp canh gác , lưỡi lê tuốt trần , đạn lên nòng sẵn
Vạch trần thủ đoạn lường gạt tàn nhẫn của chính quyền thực dân đối với người bản xứ
3, Kết quả của cuộc hi sinh
- Bộ mặt tráo trở, tàn nhẫn của chính quyền thực dân lại được bộc lộ trắng trợn khi tước đoạt hết của cải mà người lính thuộc địa mua sắm được, đánh đập họ vô cớ, đối xử với họ thô bỉ như đối với xúc vật Người dân thuộc địa lại trở về vị trí hèn hạ ban đầu sau khi bị bóc lột trắng trợn hết “ thuế máu”
- Bỉ ổi hơn nữa , chính quyền thực dân còn
Trang 5Người dân thuộc địa lại trở về vị trí hèn
hạ ban đầu sau khi bị bóc lột trắng trợn
hết “ thuế máu”
- Bỉ ổi hơn nữa , chính quyền thực dân còn
không ngần ngại đầu độc cả một dân tộc
để vơ vét cho đầy túi” khi cấp muôn bài
bán lẻ thuộc phiện cho thương binh người
pháp và vợ con tử sĩ người pháp
(?) Hãy chỉ ra biện pháp nghệ thuật được
tác giả sử dụng trong đoạn này ? ( Lập
luận phản bác , mâu thuẩn trào phúng ,
thực tế sinh động , câu hỏi tu từ , điệp từ )
(?) Từ đó , thái độ nào của người viết được
bộc lộ?
- Mỉa mai châm biếm , tố cáo quyết liệt
chế độ thực dân pháp tại Việt Nam
(?) Học qua vb này đem lại cho em hiểu
biết gì về bản chất chế độ thực dân và số
phận của người dân ở các nước thuộc địa
cách đây 2/3 thế kỉ? ( hs khái quát lại theo
hiểu biết của mình)
không ngần ngại đầu độc cả một dân tộc để
vơ vét cho đầy túi” khi cấp muôn bài bán lẻ thuộc phiện cho thương binh người pháp và vợ con tử sĩ người pháp
->Mỉa mai châm biếm , tố cáo quyết liệt
chế độ thực dân pháp tại Việt Nam
* Ghi nhớ : sgk
IV, Luyện tập
Gv hướng dẫn hs làm
4, Củng cố :Nhận xét về trình tự bố cục các phần trong chương trình Phân tích nghệ thuật
châm biếm , đả kích sắc sảo , tài tình của tác giả thể hiện qua cách xây dựng hình ảnh , qua giọng điệu ? (4’)
- Nhận xét về yếu tố biểu cảm trong đoạn trích được học ? ( HSTLN)
5, Dặn dò : Học thuộc ghi nhớ , nắm được nội dung, nghệ thuật của đoạn trích Soạn bài mới
:Hội thoại (1’)
IV.Rút kinh nghiệm:
-Tuần 29, tiết 115
Ngày soạn:
Ngày dạy: Tiếng Việt
HỘI THOẠI
I, Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức: Giúp hs nắm được các khái niệm vai xã hội , lượt lời và biết vận dụng hiểu biết về những vấn đề ấy vào quá trình hội thoại , nhắm đạt được hiệu quả cao hơn trong giao tiếp bằng ngôn ngữ
2.Kĩ năng: Rèn kĩ năng xác định và phân tích các “ vai”trong xh
3.Thái độ: Biết cách ứng dụng vai trong hội thoại và giao tiếp
Trang 6II, Chuẩn bị
- Dự kiến khả năng tích hợp : Với phần Văn qua vb Thuế máu , với tập làm văn qua bài Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận Một số bức tranh minh hoạ
- HS : học bài , soạn bài theo yêu cầu của gv
III, Tiến trình lên lớp
1, ổn định tổ chức (7’)
2, Kiểm tra bài cũ :
3, Bài mới : Trong cuộc sống hằng ngày , người nào cũng có những mối quan hệ xã hội rộng –
hẹp , thân , sơ …khác nhau ; những mối quan hệ ấy thường là vô cùng phức tạp và tinh tế ! Một người có thể có địa vị cao trong xh , nhưng khi về nhà lại chỉ là con cái Một người là cha hoặc là mẹ trong gia đình , nhưng khi đến cơ quan lại chỉ là bạn bè đồng nghiệp … những vị trí trong
xh , cơ quan gia đình ,,,ấy được gọi là “vai” của mỗi người khi họ tham gia hội thoại Vậy vai xh trong hội thoại là gì ? Tiết học này sẽ trả lời cho câu hỏi đó
Hoạt động dạy và học
Hoạt động 1: Vai xã hội trong hội
thoại (20’)
(?) Trong gia đình ở bữa cơm , chúng ta
có thể mời bằng cách nào ? Tìm lời
mời của em đối với cha mẹ , ông bà
?tìm lời mời từ phía bố mẹ đối với ông
bà từ phía ông bà đối với con cháu ?
VD : Cháu mời ông bà ăn cơm
Con mời ba mẹ ăn cơm
Hai con và các cháu ăn cơm đi
(?) Theo em trong các lời mời trên có
điều gì không ổn ?
- Cháu mời ông bà xơi cơm ạ - Người
VN hay dùng từ xơi
(?) Tại sao trong gia đình người con ,
người cháu phải mời trước ? (Thể hiện
sự kính trọng ông bà , cha mẹ)
* GV chốt : Con là ở vị trí đối với cha
mẹ , cháu ở vị trí đối với ông bà – Vị trí
của người nói đối với những người khác
, trong 1 tình huống người ta gọi là vai
hội thoại
(?) Nếu cần mở cửa sổ , em sẽ nhờ
người khác ntn?
Gv khái quát bài học thứ nhất
Gọi hs đọc đoạn trích “ Tức nước
vở bờ”
(?) Theo em có mấy vai tham gia hội
thoại ? ( 2 vai)
(?) Quan hệ của họ trên , dưới hay thân
, sơ?
Nội dung
I, Vai xã hội trong hội thoại
- Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc hội thoại
- Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng ( theo tuổi tác , thứ bậc gia đình , xh)
- Quan hệ thân sơ ( theo mức độ quen biết , thân tình )
Trang 7(?) Ai là bậc trên , ai là bậc dưới?
Chị dậu Cai lệ
Thấp ngang hàng Trên
Cao hơn Thấp hơn
* GV chốt : Trong những tình thuống
khác nhau thì hội thoại cũng khác nhau
Vì vậy khi ở vai khác chúng ta phải
chọn cách nói cho phù hợp
(?) Qua đó em có nhận xét gì về quan
hệ xh và từ đó rút ra kết luận ?
2, Quan hệ xh : quan hệ xh rất đa dạng nên
vai xh vai xh của mỗi người cũng đa dạng , nhiều chiều Vì thế mà khi tham gia hội thoại , mỗi người cần xđ đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp
II, Luyện tập (15’)
Gọi hs đọc đoạn trích “ Trong lòng
mẹ”
(?) Quan hệ giữa các nhân vật tham gia
hội thoại trong đoạn trích trên là quan
hệ gì ? Ai ở vai trên , ai ở vai dưới? (
Quan hệ thân sơ , bà cô vai trên , bé
Hồng vai dưới)
(?) Cách xử sự của người cô có gì đáng
chê trách ? ( Với quan hệ gia tộc ,
người cô đã xử sự không đúng với thái
độ chân thành , thiện chí của tình cảm
ruột thịt Với tư cách là người lớn tuổi
, vai bề trên người cô đã không có thái
độ đúng mực của người lớn đối với trẻ
em
(?) Hãy tìm những chi tiết trong bài
Hịch tướng sĩ thể hiện thái độ vừa
nghiêm khắc vừa khoan dung của TQT
đối với binh sĩ dưới quyền ?
Gọi hs đọc đoạn trích “ Lão Hạc”
(?) Em hãy nêu yêu cầu của bài tập 3 ?
( HSTLN)
Bài tập 1 : Bà cô vai trên , bé Hồng vai
dưới Cacùh nói của bà cô không nên
Bài tập 2 : - Nghiêm khắc : Nay các ngươi
nhìn chủ nhục mà không biết lo , thấy nước nhục mà không biết thẹn
- Khoan dung : Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này , theo lời dạy bảo của ta , thì mới phải đạo thần chủ …Ta viết ra bài hịch này để các ngươi biết bụng ta
Bài tập 3 :
a, Xét về địa vị xh , ông giáo là người có địa vị cao hơn một nông dân nghèo như Lão Hạc Nhưng xét về tuổi tác thì Lão Hạc vị trí cao hơn
b, Oâng giáo nói với LH bằng lời lẽ ôn tồn , thân mật , nắm lấy vai , mời lão hút thuốc , uống nước ăn khoai Trong lời lẽ , ông giáo gọi lão Hạc là cụ , xưng hô gộm 2 người là ông con mình ( thể hiện sự kính trọng người già ) , xưng là tôi ( thể hiện quan hệ bình đẳng)
c, LH gọi người đối thoại với mình là ông
giáo , dùng từ dạy thay cho từ nói ( thể hiện
sự tôn trọng ), đồng thời xưng hô gộp hai người là chúng mình , cách nói cũng xuề xoà ( nói đùa thế), thể hiện sự chân tình
4, Củng cố : Thế nào là vai xh ? Vai xh được xác định bằng những quan hệ nào ?
- Nhận xét về quan hệ xh và rút ra kết luận ? (2’)
5, Dặn dò : Học thuộc ghi nhớ Hoàn tất bài tập Soạn bài “ Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong
văn nghị luận”(1’)
IV.Rút kinh nghiệm:
Trang 8Tuần 29, tiết 116
Ngày soạn:
Ngày dạy: Tập làm văn
TÌM HIỂU YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
I, Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức: Giúp hs thấy được biểu cảm là một yếu tố không thể thiếu trong những bài văn nghị luận hay , có sức lay động người đọc ( người nghe)
2.Kĩ năng: Đưa các yếu tố biểu cảm vào văn nghị luận moat cách có hiệu quả mà không phá vỡ logic lập luận
3.Thái độ: Nắm được những yêu cầu cần thiết của việc đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận có thể đạt được hiệu quả thuyết phục cao hơn
II, Chuẩn bị
- Dự kiến khả năng tích hợp : Với phần Văn qua vb Thuế máu , với TV qua vb Hội thoại
- HS : học bài , soạn bài theo yêu cầu của gv
III, Tiến trình lên lớp
1, ổn định tổ chức (7’)
2, Kiểm tra bài cũ : Hãy kể tên những tác phẩm nghị luận đã học ?
- Nhận xét mục đích của văn nghị luận qua các tác phẩm nghị luận đã học ?
- Hầu hết các tác giả đã thuyết phục người đọc , người nghe bằng ỵếu tố nào ?
3, Bài mới :Ta đã biết yếu tố biểu cảm được thể hiện rõ nhất trong bài văn nghị luận là từ , ngữ
, câu cảm , giọng điệu lời văn Nhưng có thật chỉ có như vậy không ? Làm thế nào để có cảm xúc , tình cảm và biểu hiện ra khi viết văn nghị luận thế nào ? Biểu cảm trong văn nghị luận có giống như biểu cảm trong văn biểu cảm hay không ? Đó là nd bài học này
Hoạt động dạy và học
Hoạt động 1: Yếu tố biểu cảm trong bài
văn nghị luận (20’)
Gọi hs đọc vb Lời kêu gọi toàn quốc kháng
chiến
(?) Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ tình cảm
mãnh liệt của tác giả và những câu cảm
thán trong vb trên ?
+ Từ , ngữ biểu cảm: Hỡi , muốn , phải ,
nhân nhượng , lấn tới , quyết tâm cướp ,
không , thà , chứ nhất định không chịu ,
phải đứng lên , hễ là , thì , ai có , dù , ai
cũng phải
+ Câu cảm thán : Hỡi đồng bào và chiến
sĩ toàn quốc !
- Hỡi đồng bào ! Chúng ta phải đứng lên !
- Hỡi anh em binh sĩ , tự vệ , dân quân !
Thắng lợi nhất định về dân tộc ta! - việt
Nam độc lập và thống nhất muôn năm!
- Kháng chiến thắng lợi muôn năm!
(?) Về mặt sử dụng từ ngữ và đặt câu có
tính chất biểu cảm , Lời kêu gọi toàn quốc
Nội dung
I, Yếu tố biểu cảm trong bài văn nghị luận
* Xét văn bản sgk
- Văn nghị luận rất cần yếu tố biểu cảm , Yếu tố biểu cảm giúp cho bài văn nghị luận có hiểu quả thuyết phục lớn hơn , vì nó có tác động mạnh mẽ tới tình cảm
Trang 9kháng chiến của CTHCM có giống với
Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn không?
( Giống nhau ở chỗ có nhiều từ ngữ và
nhiều câu văn có giá trị biểu cảm )
(?) Tuy nhiên Lời kêu gọi toàn quốc
kháng chiến và Hịch tướng sĩ vẫn được cọi
là những vb nghị luận chứ không phải là
văn biểu cảm Vì sao?
( Vì các tác phẩm ấy được viết ra chủ yếu
không phải nhằm mục đích biểu cảm mà
nhằm mục đích nghị luận ( nêu quan điểm,
ý kiến để bàn luận phải trái , đúng sai ,
nên suy nghĩ và nên sống thế nào ) Ở
những văn nghị luận như thế , biểu cảm
không thể đóng vai trò chủ đạo , mà chỉ là
một yếu tố phụ trợ cho quá trình nghị luận
mà thôi )
(?) Hãy theo dõi bảng đối chiếu và nhận
xét xem cột nào có sử dụng yếu tố biểu
cảm , sử dụng yếu tố biểu cảm như thế có
tác dụng gì ?
Cột 2 có sử dụng yếu tố biểu cảm vì thế
nó giúp cho bài văn nghị luận hay hơn
* Gv giải thích : Biểu cảm là yếu tố có khả
năng “ gây được hứng thú hoặc cảm xúc”
đẹp đẽ , mãnh liệt hoặc sâu lắng nhiều
nhất , nghĩa là có khả năng nhiều nhất
trong việc làm nên cái hay cho vb
(?) Qua phhân tích em có nhận xét gì về
yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận ? (
ghi nhớ 1 sgk)
(?) Thông qua việc tìm hiểu các vb như
Hịch tướng sĩ và Lời kêu gọi toàn quốc
kháng chiến , em hãy cho biết : Làm thế
nào để phát huy hết tác dụng của yếu tố
biểu cảm trong văn nghị luận ?
( Muốn phát huy hết tác dụng của yếu tố
biểu cảm trong bài văn nghị luận , trước
hết người viết không chỉ cần suy nghĩ đúng
, nghĩ sâu về các vấn đề , luận điểm , luận
cứ , lập lận … mà còn phải thật sự xúc
động trước những điều đang nói , đang viết
, đang bàn luận Đó không chỉ là những
tình cảm xúc động nhất thời , mà cần có
một tình cảm chân thật , tự nhiên và sâu
sắc mãnh liệt , dù đó là tình yêu hay lòng
của người đọc ( người nghe)
- Để bài văn nghị luận có sức biểu cảm cao , người làm văn phải thật sự có cảm xúc trước những điều mình viết ( nói) và phải biết diễn tả cảm xúc đó bằng những từ ngữ , những câu văn có sức truyền cảm Sự diễn tả cảm xúc cần phải chân thật và không được phá vỡ mạch lạc nghị luận của bài văn
Ghi nhớ 1 sgk/
Trang 10căm thù)
(?) Chỉ có rung cảm không thôi đã đủ chưa
?
Phải chăng chỉ cần có lòng yêu nước và
căm thù giặc nồng cháy là có thể dễ dàng
tìm ra những cách nói như: “ Không !
Chúng ta thà hi sinh tất cả …” hay “ uốn
lưỡi cú diều ” ? để viết được những câu
như thế , người viết cần có những phẩm
chất gì khác nữa ? Có rung cảm không
chưa đủ mà còn phải biết và rèn cách biểu
cảm Nghĩa là biểu hiện tình cảm , cảm
xúc trong bài văn nghị luận sao cho phù
hợp , không phá vỡ mạch lập luận
(?) Có bạn cho rằng : Càng dùng nhiều từ
ngữ biểu cảm , càng đặt nhiều câu cảm
thán thì giá trọ biểu cảm trong văn nghị
luận càng tăng Ý kiến ấy có đúng không
? vì sao?
(Không phải dùng nhiều từ ngữ biểu cảm ,
nhiều câu biểu cảm thì giá trị biểu cảm
trong bài văn tăng Ngược lại nếu dùng
quá nhiều mà không phù hợp , sẽ biến bài
văn nghị luận thành thành lí luận dông dài
, hoặc làm giảm bớt sự chặt chẽ )
(?) Vậy, để bài văn nghị luận có sức biểu
cảm đòi hỏi người viết cần có yếu tố nào?
( ghi nhớ 2 sgk )
* Ghi nhớ 2 sgk/
Hoạt động 2: Luyện tâp (15’)
Bài tập 1: Chỉ ra yếu tố biểu cảm trong phần I – Chiến tranh và “ người bản xứ”
- Một là “nhại” Các từ như “ tên da đen bẩn thỉu” , “ An – nam – mít bẩn thỉu” , “ con yêu” , “ chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do” Đều là cách xưng gọi của bọn thực dân trước và sau chiến tranh , Trước thì miệt thị khinh bỉ , sau thì đề cao một cách bịp bợm Sự nhại lại các lời văn ấy và đem đối lập chúng lại với nhau đã phơi bày giọng điệu dối trá của thực dân , tạo hiệu quả mỉa mai
- Hai là dùng hình ảnh mỉa mai bằng giọng điệu tuyên truyền của thực dân như : “ Nhiều người bản xứ đã … chứng kiến cảnh kì diệu của trò biểu diễn khoa học về phóng ngư lôi , đã được xuống tận đáy biển để bảo vệ tổ quốc của các loài thuỷ quái Một số khác đã bỏ xác những miền hoang vu thơ mộng vùng Ban – căng…” Những ngôn từ mĩ miều không che đậy được thực tế phủ phàng Lời mỉa mai đã thể hiện thái độ khinh bỉ sâu sắc đối với gịong điệu tuyên truyền của bọn thực dân , và cả sự chế nhạo , cười cợt Ở đây yếu tố biểu cảm đã tạo hiệu quả về tiếng cuời châm biếm sâu cay
Bài tập 2 :Trong đoạn văn , tác giả không chỉ phân tích điều hơn lẽ thiệt cho học trò ,
để họ thấy tác hại của việc “ học tủ” và “ học vẹt” Người thầy ấy còn bộc bạch nỗi