môc tiªu Gióp h/s: - Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ.. - Hiểu được những đặc sắc[r]
Trang 1Ngày soạn: 30/ 08/ 2008
Tuần: 2
Tiết: 5 - 6
bài 2: văn bản
trong lòng mẹ
(trích: những ngày thơ ấu)
nguyên hồng
a mục tiêu:
Giúp h/s:
- Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ
- Hiểu được những đặc sắc của thể văn hồi kí qua cách viết của nhà văn Nguyên Hồng; lối tự truyện chân thành, truyền cảm, thấm đượm chất trữ tình
- Rèn kĩ năng phân tích nhân vật, phân tích cách kể chuyện
b chuẩn bị
- GV: Giáo án, tập truyện ''Những ngày thơ ấu'' và chân dung nhà văn Nguyên Hồng, bảng phụ
- HS: Soạn bài trước ở nhà
c lên lớp
I ổn định tổ chức
II kiểm tra bài cũ 5’
- Phân tích tâm trạng và cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật '' tôi '' trong buổi tựu trường
đầu tiên
- Nhận xét nào đúng nhất những yếu tố góp phần tạo nên chất thơ của tác phẩm?
A Truyện được bố cục theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ của nhân vật ''tôi'' theo trình
tự thời gian của buổi tựu trường
B Có sự kết hợp hài hoà giữa các phương thức tạo lập văn bản như tự sự, miêu tả, biểu cảm
C Tình huống truyện chứa đựng chất thơ kết hợp với việc sử dụng các hình ảnh so sánh giàu chất trữ tình
(D) Cả A, B, C đều đúng
III Bài mới
1 giới thiệu bài: 2’
GV cho HS quan sát chân dung nhà văn Nguyên Hồng và cuốn hồi kí tự truyện ''Những ngày thơ ấu'' Nguyên Hồng là một trong những nhà văn có tuổi thơ thật cay
đắng, khốn khổ Những kỉ niệm ấy đã được nhà văn viết lại trong tập tiểu thuyết tự thuật ''Những ngày thơ ấu'' Kỉ niệm ấy về người mẹ đáng thương qua cuộc trò chuyện với bà cô
và cuộc gặp gỡ bất ngờ là một trong những chương truyện cảm động nhất
Trang 22 Tiến trình bài dạy: 33’
Thời
15’ Hoạt động 1: Hướng dẫn
h/s đọc, tìm hiểu chú thích,
bố cục
- GV nêu yêu cầu đọc:
giọng chậm, tình cảm, chú ý
các từ ngữ, hình ảnh thể
hiện cảm xúc của nhân vật
''tôi''
- Các từ ngữ, h/ả, lời nói của
bà cô đọc với giọng đay
nghiến, bộc lộ sắc thái châm
biếm, cay nghiệt
? Gv đọc mẫu, gọi 3-4 h/s
đọc tiếp?
? Dựa trên phần soạn bài
hãy nói vắn tắt về nhà văn
Nguyên Hồng?
? Gv cho h/s hỏi đáp chú
thích theo 2 nhóm: 6, 8, 12,
13, 14, 17?
? Đoạn trích ''Trong lòng
mẹ'' có thể chia làm mấy
phần?
- HS nối nhau đọc truyện
Nhận xét cách đọc của bạn
- Nguyên Hồng là một trong những nhà văn lớn của nền văn học VN hiện đại Ông là tác giả của nhiều cuốn tiểu thuyết nổi tiếng: ''Cửa biển'',
Bỉ vỏ, tập thơ trời xanh, Sông núi quê hương
- Thời thơ ấu trải nhiều cay
đắng đã trở thành nguồn cảm hứng cho tác giả viết cuốn hồi kí tự truyện cảm
động ''Những ngày thơ ấu'' 1938-1940 Tác phẩm gồm
9 chương, mỗi chương kể về một kỉ niệm sâu sắc Đoạn trích thuộc chương 4 của tác phẩm
HS tự hỏi - đáp chú thích dựa vào SGK/ 19
P1: Từ đầu người ta hỏi
đến chứ: Cuộc đối thoại giữa người cô và chú bé Hồng, ý nghĩ, cảm xúc của
I Đọc, chú thích, bố cục
1 Đọc
2 Tác giả
1918 - 1982, quê ở Nam Định nhưng sống chủ yếu ở Hải Phòng
- Là nhà văn lớn của nền văn học VN
3 Tác phẩm Trích từ chương 4 của tác phẩm
4 Bố cục P1: Từ đầu người
ta hỏi đến chứ: Cuộc
đối thoại giữa người
Trang 3bé Hồng về người mẹ.
P2: Còn lại: Cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con bé Hồng
cô và chú bé Hồng, ý nghĩ, cảm xúc của bé Hồng về người mẹ P2: Còn lại: Cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con bé Hồng
18’ Hoạt động 2: Hướng dẫn
h/s đọc - hiểu văn bản
? Chú bé Hồng được sinh ra
trong hoàn cảnh gia đình
ntn?
GV: Rõ ràng hoàn cảnh gia
đình như vậy cho nên chú
bé Hồng sống dựa vào
những người họ hàng thân
thích bên nội trong đó có bà
cô
? Ngay ở phần đầu truyện
bà cô xuất hiện với cử chỉ
''cười hỏi'' bé Hồng Vậy cử
chỉ và nội dung câu hỏi có
thể hiện được tình yêu
thương của bà cô với đứa
cháu hay không?
? Em hiểu ''cười rất kịch'' có
nghĩa là gì?
- Bố chết, cha đoạn tang, mẹ phải đi làm ăn xa và cũng chẳng khá giả gì, đã lâu rồi chú bé không được gặp mẹ
- Người cô ''cười hỏi'' chứ không phải lo lắng, nghiêm nghị hỏi lại, không phải là
âu yếm hỏi lại Lẽ thường, câu hỏi đó sẽ được trả lời rằng có, nhất là đối với chú
bé vốn đã thiếu thốn tình yêu thương ấp ủ Nhưng vốn nhạy cảm, nặng tình thương yêu và lòng kính mến mẹ chú bé Hồng lập tức nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của người cô Vì thế chú cúi đầu không đáp
- Rất kịch: giống như đóng kịch trên sân khấu, nhập vai, biểu diễn nghĩa là rất giả
dối Bà cô cười, hỏi ngọt ngào, dịu dàng nhưng không
có ý định tốt đẹp mà đang
có gắp tâm xấu đối với
II Đọc - hiểu văn bản
1 Nhân vật bà cô (qua cái nhìn và tâm trạng của bé Hồng)
Trang 4Câu hỏi thảo luận:
? Sau lời từ chối của bé
Hồng cuộc đối thoại tưởng
chừng chấm dứt, nhưng
người cô đâu đã chịu buông
tha Vậy bà hỏi lại bé Hồng
những gì? Nét mặt và thái
độ của bà thay đổi ra sao?
Hãy phân tích?
GV: Rõ ràng bà cô quả là
cay nghiệt và cao tay trước
chú bé đáng thương và bị
động Cho đến khi chú phẫn
uất, nức nở, nước mắt ròng
ròng, rồi ''cười dài trong
tiếng khóc'' hỏi lại, người cô
vẫn chưa chịu buông tha
? Qua việc phân tích trên
em thấy bà cô bé Hồng là
người như thế nào?
GV: Hình ảnh bà cô gây cho
người đọc sự khó chịu, căm
ghét nhưng cũng chính là
hình ảnh tương phản giúp
tác giả thể hiện hình ảnh
người cháu của mình
HS thảo luận nhóm
* Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt: hai con mắt long lanh nhìn cháu chằm chặp Lời nói và cử chỉ càng chứng tỏ
sự giả dối và độc ác của bà
Bà vẫn tiếp tục đóng kịch, tiếp tục diễu cợt, lôi kéo đứa cháu đáng thương vào một trò chơi độc ác đã dàn tính sẵn
* Cô tôi liền vỗ vai tôi cười
mà nói rằng ''Mày dại quá ''
Rõ ràng cử chỉ ấy không chỉ
lộ rõ sự giả dối, độc ác mà còn chuyển sang chiều hướng châm chọc, nhục mạ
Quả không gì cay đắng hơn khi vết thương lòng lại bị chính người cô ruột của mình săm soi, hành hạ Hai tiếng ''em bé'' mà cô tôi ngân dài ra
* Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe
- Tình cảnh túng quẫn, dáng
vẻ gầy guộc, rách rưới của
mẹ chú bé được người cô
miêu tả một cách tỉ mỉ với
vẻ thích thú rõ rệt
Đối lập với tâm trạng đau
đớn, xót xa như bị gai cào, muối xát của đứa cháu là sự
Trang 5người mẹ và tình cảm của
bé Hồng với mẹ mạnh mẽ
hơn, mãnh liệt hơn
vô cảm sắc lạnh đến ghê rợn của người cô
* Cô tôi bỗng đổi giọng, vỗ vai, nhìn vào mặt tôi nghiêm nghị Cử chỉ và lời nói tiếp theo của bà cô phải chăng là
sự thay đổi đấu pháp tấn công Dường như đã đánh
đến miếng đòn cuối cùng
bà ta muốn làm cho đứa cháu đau khổ hơn, thê thảm hơn nữa Khi thấy đứa cháu
đau đớn, phẫn uất đến đỉnh
điểm, bà ta mới tỏ ra ngậm ngùi, xót thơng ngời đã mất
Đến đây sự giả dối, thâm hiểm mà trơ trẽn của người cô đã phơi bày toàn bộ Đó
là người đàn bà lạnh lùng,
độc ác, thâm hiểm Đó là hình ảnh mang ý nghĩa tố cáo hạng người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình máu
mủ ruột thịt trong xã hội thực dân nửa phong kiến lúc bấy giờ
(5’) Bài tập: Theo em, nhớ lại cuộc trò chuyện với người cô tức là tác giả nhớ lại điều gì?
A Cảnh ngộ tội nghiệp của một đứa trẻ
B Cảnh ngộ thương tâm của người mẹ hiền từ
C Sự xảo quyệt và độc ác của người cô
(D) Gồm A và B
Trang 6Ngày soạn: 30/ 08/ 2008
Tuần: 2
Tiết: 5 - 6
bài 2: văn bản
trong lòng mẹ
(trích: những ngày thơ ấu)
nguyên hồng
tiết 2
A mục tiêu
Giúp h/s:
- Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ
- Hiểu được những đặc sắc của thể văn hồi kí qua cách viết của nhà văn Nguyên Hồng; lối tự truyện chân thành, truyền cảm, thấm đượm chất trữ tình
- Rèn kĩ năng phân tích nhân vật, phân tích cách kể chuyện
B chuẩn bị
- GV: Giáo án, bảng phụ
- HS: Bài soạn, đọc tiếp văn bản
C lên lớp
I ổn định tổ chức
II Kiểm tra bài cũ 5’
Nhân vật bà cô hiện lên trong cuộc trò chuyện với bé Hồng là một con người ntn?
A Là một người đàn bà xấu xa, xảo quyệt, thâm độc với những ''rắp tâm tanh bẩn''
B Là một người đại diện cho những thành kiến phi nhân đạo, cổ hủ của XH lúc bấy giờ
C Là một người có tính cách tiêu biểu cho những phụ nữ từ xưa đến nay
(D) Cả A và B
III Bài mới 32’
1 Giới thiệu bài
2 Tiến trình bài dạy
Thời
10’ ? Hãy cho biết hoàn cảnh sống
hiện tại của chú bé Hồng ? - Bố chơi bời nghiện ngập,
mất sớm
- Mẹ bỏ nhà tha hương cầu thực, gần năm trời không có tin tức gì?
2, Tình yêu thương của chú bé Hồng
đối với người mẹ
Trang 7? Diễn biến tâm trạng của bé
Hồng khi lần lượt nghe những
câu hỏi và thái độ cử chỉ của bà
cô ntn?
Chia nhóm thảo luận:
N1: Khi nghe câu hỏi đầu tiên
của người cô ''Hồng! Mày có
muốn vào Thanh Hoá ''
N2: Lời hỏi thứ hai của người
cô
N3: Khi nghe người cô kể về
tình cảnh tội nghiệp của mẹ
mình
- Hồng phải sống với bà cô trong sự cô đơn, buồn tủi
Hs thảo luận theo nhóm,
cử đại diện trình bày.
N1: Mới đầu nghe người cô hỏi, lập tức trong kí ức chú
bé sống dậy hình ảnh người
mẹ với vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ Từ ''cúi đầu không
đáp rồi cười và từ chối dứt khoát là một phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu người mẹ của chú bé Bé Hồng đã sớm nhận ra những
ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt của
ng-ười cô mình N2: Trước những câu hỏi, lời khuyên như xát muối vào lòng nhưng lại chứa đầy sự mỉa mai, nhục mạ của người cô, lòng bé Hồng càng thắt lại vì đau đớn, vì tủi nhục, xúc động vì thương mẹ,
th-ương thân khiến khoé mắt
em đã cay cay, rồi ''nước mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép, chan hoà đầm đìa
ở cằm và cổ '' Nỗi đau xót tức tưởi đang dâng lên trong lòng
N3 : Tâm trạng đau đớn, uất
ức của chú bé dâng đến cực
điểm khi nghe người cô cứ tươi cười kể về tình cảnh tội nghiệp của mẹ mình Nguyên Hồng đã bộc lộ
Trang 8- Gọi h/s nhận xét phần trình
bày của nhóm mình
- Gọi h/s nhận xét phần trình
bày
GV nêu vấn đề thảo luận:
Tiếng gọi thảng thốt, bối rối:
Mợ ơi! của bé Hồng và giả thiết
tác giả đặt ra qua hình ảnh so
sánh độc đáo Em hãy thử hình
dung tâm trạng bé Hồng lúc đó
ra sao và tác dụng của biện
pháp so sánh ấy?
- GV: Có đặt cái thất vọng cùng
cực trước khi chết khát như vậy
mới thấy niềm vui sướng, hạnh
phúc vô hạn của đứa con đang
khao khát tình mẹ, được gặp
lòng căm tức tột cùng ấy bằng các chi tiết đầy ấn tượng Lời văn lúc này dồn dập bằng các hình ảnh so sánh, các động từ mạnh:
''Giá những cổ tục .''
Những câu nói cuối cùng bày tỏ sự ngậm ngùi của bà
ta đối với người anh ruột cũng chỉ là lời vuốt đuôi, giả
nhân giả nghĩa mà thôi
- Tiếng gọi ''Mợ ơi!'' bối rối, mừng tủi, xót xa, đau đớn,
hi vọng Chỉ là bóng của một người trông giống mẹ thôi nhưng bé Hồng đã cất tiếng gọi vang lên giữa
đường thể hiện niềm khao khát gặp mẹ đang cháy lên trong tâm hồn non nớt của
đứa trẻ mồ côi
- Hình ảnh so sánh ở đây chỉ mang tính giả định nhưng lại rất độc đáo phù hợp với việc bộc lộ tâm trạng thất vọng rồi đến tuyệt vọng của
bé Hồng Tột cùng hạnh phúc, tột cùng đau khổ, cảm giác gần với cái chết Đó là phong cách văn chương riêng của Nguyên Hồng
b Tâm trạng của bé Hồng khi gặp mẹ
Trang 9mẹ và được nằm trong lòng mẹ.
? Cử chỉ, hành động và tâm
trạng của bé Hồng khi bất ngờ
gặp đúng mẹ mình ntn?
GV bình: Chú bé Hồng bồng
bềnh trôi trong cảm giác vui
sướng, rạo rực, không mảy may
nghĩ ngợi gì Những lời cay độc
của người cô, những tủi cực vừa
qua bị chìm đi giữa dòng cảm
xúc miên man ấy
Câu hỏi thảo luận : Có ý kiến
cho rằng đoạn văn cuối bài tả
lại cảm giác trong lòng mẹ của
bé Hồng là một đoạn văn hay,
một bài ca chân thành, cảm
động về tình mẫu tử thiêng
liêng, bất diệt? ý kiến của em
- Cuống cuồng đuổi theo xe
mẹ, thở hồng hộc, ríu cả chân lại, oà khóc nức nở Giọt nước mắt lần này khác hẳn với lần trước (khi trả lời
bà cô) dỗi hờn mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện
- Cảm giác sung sướng đến cực điểm của đứa con khi ở trong lòng mẹ được Nguyên Hồng diễn đạt bằng những rung động rất tinh tế, cảm nhận bằng nhiều giác quan + Cảm nhận gương mặt mẹ,
đôi mắt, nước da, hai gò má + Cảm giác ấm áp, êm dịu mơn man khắp da thịt
+ Hương thơm: hơi quần áo, mùi trầu nhai: vừa lạ lùng, vừa gần gũi
- Tất cả là hình ảnh về một thế giới đang bừng nở, hồi sinh, một thế giới dịu dàng
kỉ niệm và ấm áp tình mẫu tử
HS thảo luận, nêu vấn đề:
- Đoạn văn đã diễn tả niềm sung sướng vô bờ khi được nằm trong lòng mẹ Đó là những giây phút thần tiên hạnh phúc đẹp nhất của con người Ngời mẹ, trong lòng
Trang 10ra sao? đứa con trở nên vĩ đại biết
bao Được sống trong lòng
mẹ những sầu đau, phiền muộn, tủi hổ dường như tan biến hết chỉ còn lại tình mẫu
tử thiêng liêng, bất diệt
10’ Hoạt động 3: Hướng dẫn HS
tổng kết
? Qua đoạn trích, hãy chứng
minh rằng văn Nguyên Hồng
giàu chất trữ tình?
- Chất trữ tình thấm đượm ở nội dung câu chuyện được
kể ở những cảm xúc xót xa, căm giận, yêu thương lên
đến cực điểm và cách thể hiện (giọng điệu, lời văn) của tác giả
+ Tình huống và nội dung câu chuyện: hoàn cảnh đáng thương của chú bé Hồng, câu chuyện về một người
mẹ âm thầm chịu đựng nhiều cay đắng
+ Diễn biến tâm trạng của chú bé Hồng trong suốt
đoạn trích: từ nỗi đau tủi hờn vì hoàn cảnh sống thiếu thốn tình ấp ủ đến sự phản ứng quyết liệt đối với những lời châm chọc của bà cô và cảm giác sung sướng khi nằm trong lòng mẹ
+ Cách thể hiện của tác giả
cũng góp phần quan trọng tạo nên chất trữ tình của chương hồi
- Các hình ảnh thể hiện tâm trạng, các so sánh gây sinh
động và ấn tượng
- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể với bộc lộ cảm xúc
- Lời văn (nhất là phần cuối chương) được viết trong
III Tổng kết
1 Nghệ thuật:
- Cách thể hiện của tác giả cũng góp phần quan trọng tạo nên chất trữ tình của chương hồi
- Các hình ảnh thể hiện tâm trạng, các
so sánh gây sinh
động và ấn tượng
- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể với bộc lộ cảm xúc
- Lời văn (nhất là phần cuối chương)
được viết trong dòng cảm xúc dạt dào