Xét những yêu cầu đó, bài Hịch của Trần Quốc Tuấn quả đã đạt đến mức độ diển hình, mẫu mực, trải qua hơn 700 năm vẫn còn khiến người đời sau phải xúc động, bồi hồi mỗi khi nghe lại… Hoạt[r]
Trang 1Ngày soạn Ngày dạy:
Tuần 24 – Tiết 95, 96
Hịch tướng sỹ
Kết quả cần đạt:
1 Cảm nhận được tinh thần yêu nước bất khuất của TQT cũng là của nhân dân Đại Việt trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thể hiện qua lòng căm thù giặc, ý chí quyết chiến quyết thắng quân xâm lược Nắm được những đặc điểm của thể loại hịch, đặc sắc của bài hịch vè các phương diện kết cấu, lập luận, dẫn chứng, lời văn
2 Tích hợp với phần Tiếng Việt bài Câu cảm thán, Câu phủ định và Hành động nói, với TLV bài Văn nghị luận, với văn bản đã học trước và kiến thức lịch sử nhà Trần
3 Rèn kỹ năng đọc diễn cảm văn nghị luận cổ, văn biền ngẫu, tìm hiểu và phân tích nghệ thuật lập luận rất đa dạng và giàu sức thuyết phục
4 Chuẩn bị:
+ Tranh ảnh tượng TQT
+ Các bài học lịch sử trong chương trình lớp 7 về cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thế kỷ XIII
Tiến trình thực hiện các hoạt động dạy – học:
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:
2 Học sinh lên bảng:
+ Chứng minh tính chất nghị luận rất chặt chẽ của văn bản Cghiếu dời đô bằng sơ
đồ hệ thống lập luận lớn nhỏ của bài chiếu
+ Miệng: Chọn đọc diễn cảm 1 đoạn bài chiếu, cho biết tính chất chặt chẽ trong cách lập luận và qua đó nói lên nhận xét về cái tâm và cái tầm của vị vua đầu triều Lý với
đất nước
Hoạt động 2: dẫn vào bài:
Hoạt động 3: Hướng dẫn Đọc – Chú thích:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
? Hãy cho biết đôi điều đáng chú ý về tác
giả TQT? HS dựa vào SGK và hiểu biết cá nhân trình bày về tác giả GV chốt lại:
+ Là một võ tướng lừng danh trong lịch
sử nhà Trần cũng là của nhân loại thời trung đại: tài đức vẹn toàn, mưu lược…
+ Là con người có hiểu biết uyên bác, trí tuệ sắc sảo, giỏi văn chương…
? Bài hịch này được TQT viết trong hoàn
cảnh nào?
GV bổ sung: Tháng 10 – 1283, khi quân
Nguyên một mặt cho quân đổ bộ xuống
phía Bắc, yêu sách vua Trần cung cấp
lương thảo và binh lính đi đánh Chiêm
Thành, mặt khác chúng cho thuỷ quân
đánh chiếm cảng Chiêm Thành (Quy
Nhơn), đe doạ đem 50 vạn binh tiến đánh
nước ta Vua Trần trao cho TQT chức
Tiết chế thống lĩnh chư quân Gần một
năm trời nghiên cứu binh pháp, bố trí lực
lượng, chuẩn bị đánh giặc, TQT đã soạn
bài hịch này và đọc vào 9 – 1284 tại
HS cũng dựa vào hiểu biết và SGK, nêu hoàn cảnh ra đời của bài hịch
+ mục đích: dùng để vua chúa, tướng lĩnh kêu gọi, khích lệ, động viên bề dưới đấu tranh chống thù trong giặc ngoài Là thể văn nghị luận có tính chiến đấu cao
Lop8.net
Trang 2cuộc duyệt binh ở bến Đông Thăng Long
dành cho các tỳ tướng (tướng chỉ huy cấp
dưới) Bài hịch vì thế vừa là lời răn dạy,
vừa là bộc lộ tâm huyết, vừa là mệnh lệnh
quân sự, lại vừa là lời thề làm nức lòng
quân đội.
? Hịch là một thể văn cổ của thời trung
đại Em hãy cho biết đặc điểm đáng chú
ý của thể văn này?
? Bài hịch của TQT có đảm bảo theo
những đặc điểm của một văn bản Hịch
thông thường hay không?
+ Bố cục: thường gồm 4 phần chặt chẽ:
- Đoạn 1: (từ đầu đến “còn lưu tiếng tốt”: Nêu gương sáng trung thần nghĩa sỹ để khích lệ ý chí lập công, xả thân vì nước
- Đoạn 2: (Tiếp… “không muốn vui vẻ phỏng có được không?”: Phân tích tình hình địch ta, phê phán những biểu hiện sai trái và khẳng định điều hay lẽ phải để tướng sỹ nhận thức và làm theo
- Đoạn 3: Còn lại: Nêu nhiệm vụ cấp bách và khích lệ tinh thần chiến đấu
+ Lập luận: đanh thép, sắc sảo, vừa thấu
lý, vừa đạt tình
? Muốn đọc tốt văn bản này, cần chú ý
điều gì? HS nêu cách đọc Gv uốn nắn từng đoạn.GV cùng HS đọc từng phần văn bản
GV nhấn mạnh: Hịch không phải là thể văn của thời bình, càng không phải thể
văn của sinh hoạt đời thường Đó là thể văn được ra đời trong những thời khắc khủng hoảng, khi TQ lâm nguy, gian đảng tiếm quyền hay tai hoạ ghê gớm đe doạ tới tính mệnh dân chúng, đòi hỏi sự đồng lòng quyết chí của cộng đồng Để tập hợp mọi người, hịch cần có lập trường chính trực, quan điểm rõ ràng, chứng cớ xác thực, lời lẽ đanh thép để kêu gọi hành động, hịch phải biết kích động tình cảm, lời lẽ thống thiết, gây niềm công phẫn, đau đớn, khiến người có lương tâm không thể ngồi yên Xét những yêu cầu đó, bài Hịch của Trần Quốc Tuấn quả đã
đạt đến mức độ diển hình, mẫu mực, trải qua hơn 700 năm vẫn còn khiến người
đời sau phải xúc động, bồi hồi mỗi khi nghe lại…
Hoạt động 4: Hướng dẫn Đọc – Hiẻu văn bản:
1 Nêu gương sáng trong lịch sử.
Đọc phần đầu và kết hợp chú thích cho
biết:
? Những nhân vật được nêu gương có địa
vị xã hội như thế nào?
? Tuy có địa vị cao thấp khác nhau, thuộc
các thời đại khác nhau, nhưng ở họ có
điểm chung nào để thành gương sáng cho
mọi người noi theo?
HS đọc, suy nghĩ, trả lời:
+ Có người là tướng như Do Vu, Vương Công Kiên, Cốt đãi Ngột Lang, Xích Tu Tư
+ Có người là gia thần như Dự Nhượng, Kính Đức
+ Có người là quan nhỏ như Thân Khoái
+ Sẵn sàng chết vì vua, vì chủ tướng
+ Không sợ hiểm nguy, luôn hoàn thành nhiệm vụ của mình
=> Trung nghĩa, quả cảm
? Mở đầu cho bài dụ của mình, TQT đã
nêu rất nhiều tấm gương trong sách sử và
trong cả thực tại của xã hội phong kiến
HS có thể thảo luận
+ Là một thói quen diễn đạt trong văn học trung đại: thường dẫn trong sử sách
Trang 3Trung Hoa Theo em, cách đặt vấn đề như
vậy có ý nghĩa gì, mục đích gì? để tạo sức thuyết phục cho bài văn, tạo độ tin cậy đối với lý lẽ, nhất là sử sách Trung
Hoa vì chúng thường được nói đến trong sách vở thánh hiền, đồng thời do quan hẹ
đặc biệt về văn hoá giữa VN và TQ bấy giờ
+ Đó cũng có thể là cách vị tướng muốn khích ngầm đối với binh sỹ của mình: người ngoài, thậm chí tỳ tướng trong hàng ngũ kẻ thù còn như vậy, huống chi mình…
Cách nói như vậy vừa tạo sức tin cậy, thuyết phục, vừa tạo tâm thế cho người tiếp nhận
2 Phân tích nguy cơ mất nước và kêu gọi đánh giặc.
a Lột tả tội ác của kẻ thù và bày tỏ tấc lòng căm thù gịăc.
Y/c HS đọc, trả lời câu hỏi
? Thời loạn lạc và buổi gian nan mà tác
giả nói tới ở đây thuộc về thời kỳ lịch sử
nào của dân tộc?
? Trong thời buổi ấy, hình ảnh kẻ thù đã
hiện lên như thế nào?
? Có gì đặc sắc trong lời văn khắc hoạ
hình ảnh kẻ thù?
Với cách diễn đạt ấy, đã làm hiện ra hình
ảnh kẻ thù như thế nào và tác dụng ra sao
đối với người nghe?
GV Bổ sung bằng thực tế lịch sử:
Năm 1277, Sài Xuân đi sứ, buộc ta lên
tận biện giới đón rước, năm 1281, Sài
Xuân lại sang sứ, cưỡi ngựa đi thẳng vào
cửa Dương Minh, quân sỹ Thiên Trường
ngăn lại, bị Xuân lấy roi đáng toạc cả da
đầu Vua sai Thượng tướng Thái sư TQK
ra đón tiếp, Xuân nằm khểnh không thèm
dậy Thực tế ấy được đặt trong mối liên
hệ với đoạn văn thực là như lửa đổ thêm
HS đọc đoạn văn tiếp
Thời Trần, quân Nguyên – Mông lăm le xâm lược nước ta
+ Sứ gịăc đi lại nghênh ngang ngoài
đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều
đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng… Thật khác nào đem thịt mà nuôi
hổ đói…
+ Ngôn ngữ gợi hình gợi cảm: Nghênh ngang, uốn lưỡi, thân dê chó…
+ So sánh kẻ thù với cú diều, dê chó, hổ
đối
+ Giọng văn mỉa mai châm biếm, giận dữ
và khinh bỉ
+ Hình ảnh kẻ thù: Bạo ngược, tham lam, vô đạo, đáng khinh bỉ và căm phẫn
+ Gợi cho người đọc, người nghe cảm thấy bất bình, phẫn nộ, khơi dậy lòng căm thù giặc và ý chí tự tôn dân tộc
Lop8.net
Trang 4dầu, càng sôi sục nỗi nhục, nỗi đau mất
nước
? Đoạn văn còn bộc lộ thái độ của người
viết ra sao?
Căm ghét và khinh miệt kẻ thù, đau xót cho đất nước bị cướp bóc, cho nhà vua bị lăng mạ, quốc thể bị làm nhục
? Thái độ ấy đã được bày tỏ cụ thể như
thế nào trong đoạn văn tiếp theo?
+ Kết cấu câu văn?
+ Từ ngữ?
? Cách diễn đạt ấy đã tạo ra giọng điệu
như thế nào cho đoạn văn? Thể hiện tâm
trạng và tình cảm của người viết ra sao?
? Cách viết ấy sẽ có tác động ra sao đến
người tiếp nhận?
HS đọc đoạn văn
Nhận xét:
Đoạn văn thực chất là một câu văn dài hơi, được trình bày bằng nhiều vế câu xếp liên tiếp, thể hiện 2 thái độ: đau xót và căm hờn
+ Nhiều động từ chỉ trạng thái tâm lý và hành động mãnh liệt: quên ăn, vỗ gối, xả thịt, lột da, nuốt gan, uống máu…
Giọng điệu thống thiết, cảm xúc mãnh liệt…
GV bổ sung:
Bao nhiêu tâm huyết, bút lực của TQT
được dồn vào trong những lời văn tự bạch lòng mình trước quân sỹ Nghệ thuật so sánh kết hợp với lối nói thậm xưng đã tạo
ra câu văn mà mỗi từ, mỗi chữ như máu
và nước mắt chảy trực tiếp từ trái tim sôi sục, từ nhiệt huyết cháy bỏng của vị tướng quân nặng lòng với nước Câu văn chính luận với các hư từ, phụ từ đưa đẩy, các động từ mạnh đã đủ sức làm hiển hiện trước mắt ta hình tượng người anh hùng đời Trần đau đớn đến quặn lòng, thắt ruột trước tình cảnh nước nhà, căm thù giặc đến bầm gan tím ruột, vì nghĩa lớn mà quên cả bản thân Dùng nỗi đau thân xác để giãi bày lòng mình một cách gan ruột, thiết tha đã tạo ra sức truyền cảm vô cùng mạnh mẽ, có sức tác động, lan toả mạnh mẽ đối với tướng lĩnh dưới quyền
? Trở về đối thoại cùng quân sỹ, TQT đã
nhắc đến ân tình giữa chủ tướng và quân
sỹ Đọc đoạn văn và nhận xét về cách
diễn đạt các vế câu?
? Cách diễn đạt đối xứng ấy có tác dụng
gì trong việc diễn tả mối quan hệ chủ –
tướng ở đây?
HS đọc, nhận xét:
Đoạn văn có sự liên kết các câu bằng hai
vế đối xứng, song hành, theo kiểu câu văn biền ngẫu
Đó là mối quan hệ khăng khít, gắn bó, không thể tách rời trên mọi phương diện, vật chất và tinh thần, vừa để khích lệ lòng trung quân ái quốc, vừa để nhắc nhở tình cảm ân nghĩa thuỷ chung: “Lúc trận mạc xông pha thì cùng nhau sống chết, lúc ở nhà nhàn hạ thì cùng nhau vui cười” Tức
Trang 5là tác giả đã dùng tình cảm để khơi dậy ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi người trong đạo vua tôi và tình cốt nhục
b Phân tích phải trái cho binh sỹ
Y/c HS đọc đoạn văn tiếp
? Từ tình cảm và mối quan hệ khăng khít,
vừa mang tính chủ – tớ, vừa mang tính
chất của người cùng cảnh ngộ, tác giả đã
phân tích những sai lầm của tướng sỹ trên
phương diện nào?
? Những biểu hiện đó cho thấy một cách
sống đáng phê phán ra sao?
HS đọc đoạn văn, suy nghĩ câu trả lời + Thờ ơ trước nỗi nhục của triều đình, trước vận mệnh đất nước: nhìn thấy chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục
mà không biết thẹn
+ Ham thú vui tầm thường: lấy việc chọi
gà làm vui, ham cờ bạc, săn bắn, thích rượu ngon, mê tiếng hát…
Lối sống cầu an hương lạc, quên hết danh
dự và bổn phận, nhất là khi đất nước đang lâm nguy, kẻ thù đang lăm le xâm lấn thì
đó là thái độ vô trách nhiệm đến mất hết nhân cách, táng tận lương tâm
? Vị tướng tâm huyết còn phân tích hậu
quả khôn lường của lối sống đó như thế
nào?
? Lời lẽ phân tích ấy có sức thuyết phục
không? Vì sao
GV bổ sung:
Nước bị nhục, chủ bị nhục, giặc lăng loàn
hống hách, thân làm tướng ỹ của một
nước độc lập mà lại chịu làm đày tớ cho
giặc, dù gặic nấp dưới danh nghĩa sứ bộ
đi chăng nữa, cũng đành đắp tai làm ngơ
để giết ngày giờ trong lạc thú cá nhân
như chọi gà, đánh bạc, uống rượu, nghe
hát hoặc nữa là vun vén gia đình, quyến
luyến vợ con hay sao? Còn có cái nhục
nào đau xót cho bằng cái nhục quốc thể,
dẫn đường đến cái nhục mất nước Từ
những phân tích thấu đáo ấy, THĐ đã
dựng lên hai viễn cảnh: một viễn cảnh
đen tối bi thảm trong cảnh ngộ nước mất
nhà tan và viễn cảnh sáng chói trong độc
lập, tự chủ Hai viến cảnh trái ngược nhau
mà nhân tố quyết định không phải do
địch mà lại do ta, chỉ có ta mới là quyết
định
- Mất hết sinh lực, tâm trí đánh giặc: cựa
gà trống không thể đâm thủng giáp… tiếng hát hay không thể làm giặc diếc tai…
- Nước mất nhà tan: Chẳng những thái ấp của ta không còn mà …
+ Do thực tế hiển nhiên, không thể phủ nhận trong mối quan hệ sống còn giữa xã tắc giang sơn với nhà cửa, vợ con, giữa cái chung với cái riêng không thể tách rời
+ Do cách phân tích của tác giả: tỉ mỉ, thực tế, chặt chẽ, có nhân có quả, vừa chân tình chỉ bảo, vừa phê phán nghiêm khắc, có lúc thẳng thắn sỉ mắng bằng uy quyền của một chủ tướng “không biết lo”,
“không biết thẹn”, “không biết tức”…, có lúc mỉa mai chế giễu của người tỉnh táo ngoài cuộc nhìn vào “cựa gà trống không thể…” “mẹo cờ bạc không thể…” khiến nhận thức và ý thức của kẻ dưới quyền không thể không tỉnh ngộ, đúng như giáo
sư Trần Đình Sử đã nhận xét “ Điều đơn giản ấy đến trẻ con cũng biết mà các tướng hình như lại không biết … làm cho
họ tức khí, muốn mau chóng chứng minh tài năng, phẩm hạnh và nhiệt huyết của mình bằng hành động”
? Chỉ ra cái sai trái, tất cần hướng được
điều đúng nên làm Tác giả đã khuyên
răn bề tôi những điều gì?
+ Biết lo xa: nên nhớ câu “đặt mồi lửa dưới đống củi” là nguy cơ…
+ Tăng cường võ nghệ: huấn luyện quân
Lop8.net
Trang 6Lợi ích có được từ những lời khuyên đó
sẽ là gì?
sỹ, tập dượt cung tên
+ Chống được ngoại xâm: có thể bêu đầu Hốt Tất Liệt, làm rữa thịt Vân Nam Vương…
+ Còn nước còn nhà: chẳng những thái ấp cả ta mãi vững bền … mà tên họ các người cũng được sử sách lưu thơm…
? Em nhận xét gì về cách lập luận của hai
đoạn văn trên? Ngôn ngữ, giọng điệu?
GV bổ sung:
Nước bị nhục, chủ bị nhục, giặc lăng
loàn hống hách, thân làm tướng ỹ của
một nước độc lập mà lại chịu làm đày tớ
cho giặc, dù gặic nấp dưới danh nghĩa
sứ bộ đi chăng nữa, cũng đành đắp tai
làm ngơ để giết ngày giờ trong lạc thú
cá nhân như chọi gà, đánh bạc, uống
rượu, nghe hát hoặc nữa là vun vén gia
đình, quyến luyến vợ con hay sao? Còn
có cái nhục nào đau xót cho bằng cái
nhục quốc thể, dẫn đường đến cái nhục
mất nước Từ những phân tích thấu đáo
ấy, THĐ đã dựng lên hai viễn cảnh: một
viễn cảnh đen tối bi thảm trong cảnh
ngộ nước mất nhà tan và một viễn cảnh
sáng chói trong độc lập, tự chủ Hai
viễn cảnh trái ngược nhau mà nhân tố
quyết định không phải do địch mà lại do
ta, chỉ có ta mới là quyết định Nghệ
thuật đối ý cách đoạn thường gặp trong
văn thơ cổ được áp dụng khéo léo đã
vạch rõ hai con đường: chính và tà,
phải và trái, sống và chết tạo sức thuyết
phục mạnh mẽ, đi thẳng vào nhận thức
và trái tim của người tiếp nhận, tạo hiệu
quả tức thì.
+ Dùng nhiều điệp ngữ, phép liệt kê, so sánh và các hình ảnh…
+ Sử dụng câu văn theo lối biền ngẫu tạo
sự cân đối nhịp nhàng cho lời văn…
+ Lý lẽ sắc sảo kết hợp với tình cảm thống thiết, chân thành, thấu lý và đạt tình, tác động không chỉ vào nhận thức
mà còn khơi dậy những tình cảm đúng
đắn, tích cực…
c Kêu gọi binh sỹ.
? Bài hịch này được viết để khích lệ binh
sỹ học tập Binh thư trong hoàn cảnh đất
nước bị ngoại xâm đe doạ Theo em, vì
sao TQT lại nói với binh sỹ: Nếu các
ngươi biết chuyên tập sách này theo lời
dạ bảo của ta thì mới … tức là nghịch
thù?
HS thảo luận:
+ Vì tập Binh thư yếu lược là achs chọn binh pháp của các nhà cầm quân nổi tiếng trong lịch sử, tướng sỹ muốn đánh giặc cần phải biết
+ TQT là vị tướng tài đời Trần, là người
có trách nhiệm đã viết nên sách này
+ Nước ta đứng trước nguy cơ mất nước
mà tướng sỹ lại mang tâm trạng cầu an hưởng lạc, cần phải chấn chỉnh và rèn luyện
? Đối lập thần chủ với nghịch thù cũng có + Thái độ dứt khoát, kiên quyết đối với
Trang 7nghĩa là vạch rõ hai con đường: sống –
chết Điều này cho thấy thái độ của TQT
ra sao?
tướng ỹ
+ Quyết tâm chiến đấu và chiến thắng kẻ thù xâm lược
? Lịch sử của cuộc kháng chiến chống
Nguyên - Mông đã chứng minh như thế
nào cho lời kêu gọi tâm huyết ấy của vị
tướng tài ba đời Trần?
HS có thể bày tỏ hiểu biết
Tướng sỹ hăng hái, nhiệt tình học tập Binh Thư, thậm chí khắc vào cánh tay mình hai chữ Sát Thát để thể hiện quyết tâm cao độ chống kẻ thù Khí thế và sức mạnh ấy đã khiến quân dân nhà Trần liên tiếp chiến thắng các cuộc xâm lăng của gịăc Nguyên Mông trong thế kỷ XIII và xây dựng một triều đại thịnh trị, hùng cường, trên dưới một lòng trung nghĩa…
Hoạt động 5: Hướng dẫn đọc hiểu ý nghĩa văn bản.
? Em cảm nhận được những nội dung sâu
sắc nào trong Hịch tướng sỹ của Trần
Quốc Tuấn?
+ HS nêu nội dung: Lời khích lệ chân tình đối với việc học tập Binh thư là việc làm cần thiết khi ấy
+ Lòng yêu nước và căm thù giặc mãnh liệt của vị tướng quân triều Trần cũng chính là của nhân dân…
? Lời kêu gọi của Hưng đạo Vương Trần
Quốc Tuấn còn là một áng văn chính luận
rất mẫu mực Theo em, những yếu tố
nghệ thuật nào đã tạo ra vẻ đẹp của áng
văn nghị luận này?
+ Kết cấu chặt chẽ, lý lẽ đanh thép mà tha thiết, hùng hồn mà thống thiết, chân tình
+ Lời văn giàu nhạc điệu, giàu hình
ảnh…
? Câu văn cuối bài Hịch đã cho quân sỹ
dưới quyền và cả người đọc chúng ta biết
điều gì về TQT?
+ Là con người trọng danh dự và bổn phận với đất nước
+ Khinh ghét thói cầu an hưởng lạc
+ Tha thiết với vận mệnh nước nhà, căm thù giặc và quyết tâm cao độ …
GV bình, kết bài
Giao việc về nhà
Lop8.net
Trang 8Ngày soạn Ngày dạy:
Tiết 95 – Tiếng Việt
Hành động nói.
Mục tiêu cần đạt:
Sơ bộ giúp học sinh nhận biết được nói là hành động dược thực hiện bằng ngôn ngữ
do người nói tạo ra trong khi nói
+ Những hành động nói khác nhau có mục đích khác nhau
+ Nắm được mục đích của hành động nói, giúp người nói linh hoạt lựa chọn cách diễn đạt và giúp người nghe hiểu sát đúng ý định của người nói
+ Tích hợp với phần văn bản Hịch tướng sỹ và trả bài tập làm văn
Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:
Nêu đặc điểm và chức năng của câu phủ định
GV đưa ra hai câu văn có sử dụng phủ định và kiểu câu diễn đạt theo lối phủ định của phủ định HS nhận xét
Hoạt động 2 Hướng dẫn tìm hiểu khái niệm Hành động nói:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt
GV treo bảng phụ
?Chị Dậu dùng ba câu nói
trên để nói với ai?
? Trong ba câu ấy thì ai là
người nói, ai là người nghe?
? Trong ba câu nói trên của
chị Dậu, em cho biết mỗi
câu ứng với hoạt động nào
sau đây: thách thức, van lơn,
yêu cầu?
? Chị Dậu dùng phương tiện
gì để thể hiện ba hành động
nêu trên?
? Ba câu nói trên bởi vậy
được gọi là hành động nói
Vậy, thế nào là hành động
nói?
GV cho HS luyện tập nhanh
bằng bài a, b mục 2/59
HS đọc ví dụ trên bảng phụ và lưu ý các từ in đậm và được
đánh số
+ Nói với cai lệ
Người nói: Chị Dậu NGười nghe: cai lệ
C1: Van lơn C2: Yêu cầu C3: thách thức
Phương tiện thể hiện: lời nói
HS nêu ghi nhớ SGK
I Thế nào là hành động nói
1 Xét ví dụ:
C1: Van lơn C2: Yêu cầu C3: thách thức
Phương tiện thể hiện: lời nói
2 Bài học:
Ghi nhớ SGK 58
? Chị Dậu muốn ai làm
những việc cụ thể gì qua
HS đọc lại các câu mục I
+ lời a: Muốn xin cai lệ tha
đánh và trói chồng mình
II Các kiểu hành động nói
1 Tìm hiểu các kiểu hành động nói
a Hành động điều khiển
Trang 9từng lời nói trong ba câu
trên?
? Như vậy, các hành động
trên đều giống nhau ở điểm
nào?
+ Lời b: Yêu cầu cai lệ không
được phép hành hạ người đau ốm
+ Lời c: Thách thức cai lệ trói chồng mình
Muốn người nghe làm việc nào
đó theo yêu cầu của mình được thể hiện trong lời nói
=> Hành động điều khiển
? Lý Công Uẩn dùng câu
nói: “Các khanh nghĩ thế
nào?” để nói với ai?
? Nhà vua muốn người nghe
làm một việc gì đó hay
muốn họ suy nghĩ và trả
lời?
GV cho HS chốt lại kiến
thức bằng mục Ghi nhớ
GSK59
HS đọc ví dụ SGK 59
+ Nói với bề tôi
+ Muốn người nghe cho biết những suy nghĩ của chính họ
=> Hành động hỏi
Bài học:
Ghi nhớ SGK 59
Hoạt động 3: Luyện tập:
Bài tập 1:
TQT viết Hịch tướng sỹ nhằm mục đích khích lệ tướng sỹ học tập Binh thư yếu lược do ông biên soạn, đồng thời khích lệ lòng tự tôn dân tộc của họ
+ Câu thể hiện hành động nói:
“Nếu các ngươi chuyên tập sách này, theo lời dạy bảo của ta, thì mới phải đạo thần chủ, nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo của ta, tức là kẻ nghịch thù”
Bài tập 2:
* Đoạn trích a:
+ Bác trai đã khá rồi chứ? (hỏi)
+ Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường (Cảm ơn)
+ Nhưng xem ý hãy còn lề bề lệt bệt chừng như vẫn còn mệt mỏi lắm (trình bày) + Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn (cầu khiến)
+ Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ (cảm thán, bộc lộ cảm xúc)
+ Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn (cảm thán,)
+ Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ (tiếp nhận)
+ Nhưng, để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã (trình bày)
+ Nhịn suông từ hôm qua đến giờ còn gì (cảm thán, than thở)
+ Thế thì phải giục anh ấy mau lên, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo vào rồi đấy (Cầu khiến)
* Đoạn trích b:
+ Đây là Trời có ý phó thác cho minh công làm việc lớn (nhận định, khẳng định) + Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công, cùng với thanh gươm thần này để báo đền Tổ quốc (thề hứa)
Lop8.net
Trang 10* Đoạn trích c:
+ Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ (báo tin)
+ Cụ bán rồi? (hỏi)
+ bán rồi (Xác nhận)
+ Họ vừa bắt xong (Báo tin)
+ Thế nó cho bắt à? (hỏi)
+ Khốn nạn… (Cảm thán)
+ Ông giáo ơi…(cảm thán)
…
Bài tập 3:
Anh phải hứa với em không bao giờ để chúng nó cách xa nhau (Điều kiện) + Anh hứa đi (cầu khiến)
+ Anh xin hứa (Hứa hẹn)