Với ưu thế như vậy trò chơi thực sự là những phương tiện hữu hiệu để tạo ra sự hài hoà, thoải mái, không rập khuôn, khô cứng, đảm bảo tính tự nhiên cho cuộc sống cũng như trong học tập c[r]
Trang 1
PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài:
Phát triển trí tuệ cho học sinh tiểu học là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu của hầu hết các quốc gia, của những bậc phụ huynh và thầy cô giáo.Cùng tất cả các môn học khác, trong chiến lược phát triển toàn diện, có thể nói toán học đóng một vai trò hết sức quan trọng Nó rèn luyện cho các em không phải đơn thuần
là tính toán, mà điều chủ yếu là năng lực tư duy Chính bởi tư duy sâu sắc mà các
em có thể nhanh nhẹn, nhạy bén hơn trong nhiều môn học khác Rèn luyện toán học không có nghĩa đơn giản là kì vọng các em trở thành những nhà toán học, mà chính
là rèn luyện tư duy cho các em trở nên linh hoạt hơn khi tiếp cận những vấn đề trong nhà trường hoặc ở cương vị nào trên bước đường mai sau
Vì vậy muốn các em học tốt môn toán trước hết phải tạo cho các em những say
mê và hứng thú với môn học Trên quan điểm đó người giáo viên cần lựa chọn những phương pháp dạy học nào cho phù hợp để phát huy tính hiệu quả cao nhất trong từng bài học đảm bảo theo những yêu cầu kiến thức và kĩ năng toán học, nhằm đáp ứng những yêu cầu đổi mới các chương trình Tiểu học (môn Toán)
Song phát triển trí tuệ cho trẻ em thông qua hoạt động học tập, hoạt động vui chơi là một quá trình bền bỉ không thể tính bằng tuần, bằng tháng Hơn nữa, còn phải xuất phát từ trình độ nhận thức và hoàn cảnh sống của trẻ em để cho các em luyện tập dần dần từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp nhằm phát huy ở trẻ một
óc quan sát tinh nhạy, trí tưởng tượng phong phú, tư duy suy luận lôgic,…
Như chúng ta đã biết lớp 1 là lớp đầu cấp học.Vì thế cần làm gì để dạy tốt tiết Toán giúp các em nắm vững kiến thức, không bị mất căn bản, lúng túng khi học lên các lớp trên, mà ngược lại các em cảm thấy rất thích thú khi được học môn toán và còn nhớ được bài học một cách lâu dài Chính vì muốn đạt được những điều này, tôi
đã suy nghĩ tìm tòi, nghiên cứu, với những kinh nghiệm của bản thân qua nhiều năm dạy lớp một, cũng như học hỏi ở đồng nghiệp, bạn bè để tìm ra những phương pháp gây hứng thú học toán cho học sinh, chính là tổ chức cho học sinh chơi những trò
Trang 2chơi thiết thực, hiệu quả, được đi song hành với việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực đan xen trong từng tiết học Toán
Trên tinh thần “ học mà chơi - chơi mà học”, “ chơi vui học càng vui” nhằm thoả mãn được nhu cầu trong khi chơi Với ưu thế như vậy trò chơi thực sự là những phương tiện hữu hiệu để tạo ra sự hài hoà, thoải mái, không rập khuôn, khô cứng, đảm bảo tính tự nhiên cho cuộc sống cũng như trong học tập của học sinh tiểu học một cách hứng thú và bổ ích, cùng với những kinh nghiệm trong những năm dạy lớp 1 tôi mạnh dạn chọn viết đề tài “ Một số hoạt động gây hứng thú học toán cho cho học sinh lớp một thông qua các trò chơi học tập”
II Mục đích nghiên cứu:
Giúp trẻ học toán thông qua các trò chơi là một trong những hướng đổi mới phương pháp dạy toán ở Tiểu học Nhằm ứng dụng các kiến thức và kĩ năng về môn toán và giải quyết những tình huống thường gặp trong đời sống hằng ngày
Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học toán ở học sinh Tiểu học (lớp 1) bao gồm các trò chơi có mục đích học tập rõ rệt Nó là dấu ấn của những cuộc chơi làm lắng động mãi trong tâm hồn trẻ và làm nên nguồn sức mạnh thôi thúc trẻ sống tốt hơn, học tốt hơn và phát triển tốt hơn Đồng thời những hoạt động trò chơi học tập
là những phương tiện dạy học và giáo dục phù hợp với đối tượng phong phú và hình thức nhằm tránh lối học vẹt, tư duy thụ động, máy móc, rập khuôn,…
III Nhiệm vụ nghiên cứu:
1 Nghiên cứu đề tài.
-Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến dạy học toán
-Nghiên cứu sách giáo khoa và sách giáo viên để tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy toán Trên cơ sở đó lựa chọn những trò chơi phù hợp
2 Dạy thực nghiệm.
IV Phương pháp nghiên cứu:
-Phương pháp nghiên cứu tài liệu về môn toán
-Phương pháp điều tra thực trạng
-Phương pháp thực nghiệm
Trang 3
PHẦN NỘI DUNG
1 Thế nào là trò chơi học tập?
-Trong nhà trường Tiểu học, trò chơi học tập là trò chơi có luật, trong đó có nội dung tri thức gắn liền với nội dung học, giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi Thông qua chơi, học sinh được củng cố, vận dụng các kiến thức, nội dung đã học vào tình huống của trò chơi Trò chơi học tập có tác dụng cả
về mặt rèn luyện trí tuệ lẫn thể chất và phẩm chất đạo đức
-Một trò chơi nói chung, trò chơi học tập nói riêng chỉ trở thành trò chơi thực sự khi những người chơi thực hiện được hành động chơi Do đó, nếu hành động chơi đòi hỏi những kiến thức Kĩ năng học sinh chưa có thì trò chơi đó không có tác dụng đối với các em
-Trò chơi toán học là trò chơi mà trong đó có chứa đựng một yếu tố toán học nào đó
-Trò chơi có thể phân loại theo số người chơi: trò chơi tập thể, trò chơi cá nhân Trò chơi có thể là trò chơi vận động, có thể là trò chơi trí tuệ cũng có thể kết hợp với vận động trí tuệ
-Vì là một trò chơi, trò chơi toán học mang đầy đủ các đặc điểm của trò chơi nhưng trò chơi toán học khác với trò chơi “ phi toán học” ở chỗ ít nhiều phải chứa trong đó một yếu tố kiến thức toán học nào đó Trò chơi toán học cũng có thể là trò chơi tập thể hoặc cá nhân, thường là kết hợp cả vận động lẫn trí tuệ Đối với lớp dưới, trò chơi toán học nặng về vận động, càng lên lớp cao, tính trí tuệ càng phải cao hơn
-Trong nhà trường, trò chơi toán học có thể tổ chức như một hoạt động dạy toán
Cơ sở tâm lý và sinh lý khẳng định dạy học toán dưới dạng trò chơi toán học rất phù hợp với lứa tuổi Tiểu học Thực tế cho thấy hình thức tổ chức của trò chơi toán học rất dễ được học sinh hưởng ứng và tích cực tham gia
-Xét về mục đích phục vụ dạy học nói chung, trò chơi toán học có thể là:
+Trò chơi nhằm dẫn dắt hình thành tri thức mới
Trang 4+Trò chơi nhằm củng cố kiến thức, luyện tập kĩ năng
+Trò chơi nhằm ôn tập, rèn luyện tư duy trong giờ học ngoại khoá
Nếu phân loại theo các mạch kiến thức của toán học ta có thể nói tới, chẳng hạn: +Trò chơi tính toán
+Trò chơi hình học (Vẽ hình, đếm hình, cắt, ghép hình,…)
+Trò chơi gắn với hoạt động đo đại lượng…
+Trò chơi giải toán, giải đố
+Trò chơi luyện trí thông minh…
2 Tác dụng của trò chơi học tập:
-Làm thay đổi hình thức hoạt động học tập Học sinh tiếp thu kiến thức tự giác và tích cực hơn trong những hoạt động đa dạng, hứng thú học sinh thấy vui hơn, cởi
mở hơn, thư thái, dễ chịu và khoẻ mạnh hơn
-Giúp học sinh rèn luyện củng cố tiếp thu kiến thức đồng thời phát triển vốn kinh nghiệm mà các em đã được tích luỹ thông qua hoạt động chơi
-Rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ Nhờ sử dụng trò chơi học tập mà quá trình dạy và học trở thành một hoạt động vui và hấp dẫn hơn, các cơ hội học tập đa dạng hơn đối với học sinh không có phương tiện nào giúp các em phát triển một cách tự nhiên, có hiệu quả, rèn luyện tính tự chủ bằng trò chơi học tập Qua chơi, các em biết tự kiềm chế, được tham gia hoạt động tích cực Trò chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục
Tóm lại, trò chơi nói chung, trò chơi học tập cũng như trò chơi toán học nói riêng giúp cho học sinh phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần Trò chơi làm cho học sinh phát triển toàn diện các năng lực một cách tự nhiên, giúp cho các em trao đổi kinh nghiệm, tương tác lẫn nhau, từ đó các em tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng
3 Những phản ứng tâm lý của học sinh khi tham gia trò chơi học tập:
Phản ứng tích cực Phản ứng tiêu cực
+Hăng say chơi hết mình +Người mạnh lấn áp người yếu
+Ý thức trách nhiệm cá nhân cao +Sẵn sàng trừng phạt người thua +Dễ bỏ qua sai phạm của người khác +Chơi gian lận để được thắng
Trang 5+Tôn trọng kỷ luật + Dễ ganh tị dẫn đến ghét nhau.
+Giúp đỡ nâng đỡ đồng đội +Chơi quá đà không giới hạn
+Gắn bó với đồng đội nhóm mình +Chơi bè, nhóm
+Tích cực hoạt động và sẵn sàng hy +Phục tùng “thủ lĩnh”
sinh vì danh dự đội
Như vậy, khi giáo viên tổ chức chơi phải lưu ý tránh cho học sinh những phản ứng không tích cực và nếu có xảy ra thì kịp thời sửa chữa, cố gắng khuyến khích, động viên khen thưởng để học sinh có những phản ứng tích cực
4 Tổ chức trò chơi học tập toán:
a.Thiết kế trò chơi học tập toán.
-Mỗi trò chơi nói chung điều nhằm mục đích củng cố những kiến thức, kĩ năng
cụ thể hoặc có những tri thức tổng hợp như giải toán, phối hợp nhiều nội dung tri thức hình học, số học, phép toán,…
-Một trò chơi phải có luật chơi, tức là có thắng có thua
-Căn cứ để thiết kế trò chơi học tập trong môn toán chính là sự kết hợp giữa các yếu tố cấu thành một trò chơi phổ biến trong sinh hoạt đời sống của học sinh với nội dung kiến thức Học sinh sẽ được học trong từng bài, từng chương của môn toán trong chương trình tiểu học
-Một trò chơi được viết theo cấu trúc sau đây:
+Mục đích: nêu rõ mục đích của trò chơi nhằm ôn luyện, củng cố kiến thức, kĩ năng nào
*Ví dụ: Củng cố kĩ năng sử dụng phép cộng, trừ,…
Mục đích của trò chơi quy định hành động chơi được thiết kế trong trò chơi
+Luật chơi: chỉ rõ các quy định đối với người chơi, quy định thắng thua trong trò chơi
+Đồ dùng, đồ chơi: mô tả đồ dùng, đồ chơi được sử dụng trong trò chơi
*Ví dụ: xúc sắc, bàn cờ, hình, lá cờ,…
+Số người tham gia chơi: chỉ rõ số người tham gia trò chơi, những trò chơi có thể tổ chức cho nhiều người chơi, chẳng hạn 2 hoặc 4 người… cần được chỉ rõ +Cách phát triển trò chơi: chỉ ra số cách biến thể trò chơi Dựa vào hình thức,
Trang 6cách chơi và luật chơi của trò chơi có sẵn, ta có thể thay thế các trò chơi một cách linh hoạt tạo nhiều trò chơi phù hợp với đối tượng học sinh, phù hợp với nội dung kiến thức củng cố ôn luyện
b Cách tổ chức trò chơi:
-Các trò được tổ chức theo nhóm ở ngay trong lớp học với thời gian từ 5 đến 10
phút
Việc chuẩn bị các trò chơi đơn giản, dễ làm, dễ tìm (quy trình, bìa giấy cũ được dán, mẫu dây thép, sợi dây, bông hoa giấy, hình,…)
-Giáo viên phải hướng dẫn cụ thể cách chơi rồi sau đó các nhóm tự đánh giá, giám sát lẫn nhau Ngoài ra, giáo viên phải có nhận xét, khích lệ, cũng không nên
để thời gian chơi quá dài ảnh hưởng đến giờ học
-Một chương trình học tập thường được tiến hành
+Giới thiệu chương trình:
*Nêu tên chương trình
*Hướng dẫn cách chơi Vừa mô tả vừa thực hành
*Phân nhóm chơi
-Chơi thử ( nhiều trường hợp có thể bỏ qua)
-Nhấn mạnh luật chơi, nhất là những lỗi lầm thường gặp ở phần chơi thử -Chơi thật, xử “phạt” những người vi phạm luật chơi
-Người chủ trò: người tổ chức trò chơi được gọi là người “chủ trò” hoặc người
“đầu trò” Trò chơi học tập thường do giáo viên làm chủ trò, khi học sinh đã chơi qua thì giáo viên có thể giao cho học sinh
-Người tổ chức chương trình cần:
+Hăng hái, gây hứng thú cho mọi người
+Có khả năng lôi kéo thu hút
+Kiên nhẫn, nói rõ ràng, vui vẽ
-Thưởng - phạt
+Thưởng phải công minh, đúng luật sao cho người chơi chấp nhận thoải mái
và tự giác, làm cho trò chơi thêm hấp dẫn, kích thích hứng thú học tập của học sinh +Thưởng những học sinh, nhóm học sinh tham gia nhiệt tình đúng luật và
Trang 7“ thắng” trong cuộc chơi.
+Phạt những học sinh vi phạm luật chơi bằng hình thức đơn giản: chào các bạn thắng cuộc, kể chuyện vui, hát một bài (câu) hoặc múa, nhảy lò cò,…
c Để trò chơi học tập đạt hiệu quả cao:
-Trò chơi phải có mục đích học tập
-Trò chơi học tập phải nhằm đạt được mục đích học tập gì cho học sinh: củng cố,
bổ sung kiến thức gì? ( số, tính toán, giải toán, vẽ, đọc, đếm, cắt, ghép)…
-Trò chơi phải được chuẩn bị tốt
Chuẩn bị tốt có nghĩa là nắm vững yêu cầu, mục đích giáo dục của trò chơi để hướng mọi người hoạt động phục vụ cho mục đích yêu cầu ấy Phải chuẩn bị tốt các phương tiện (Sân bãi, dụng cụ, vật liệu, mẫu vật đồ chơi) Phục vụ cho trò chơi, phải có kế hoạch được thực hiện ở bài soạn
-Trò chơi phải thu hút được học sinh tham gia
Mọi học sinh tham gia trò chơi học tập cần:
+Nhiệt tình, tích cực, hào hứng,…
+Nghiêm chỉnh, chấp hành luật chơi
+Cố gắng vươn lên để “thắng”
+Luôn giữ vững tính đoàn kết, thân ái dù thắng hay thua
-Nếu thấy học sinh thờ ơ không tham gia trò chơi Giáo viên cần xem lại cách tổ chức hoặc trò chơi không hấp dẫn
-Ở đây, ưu thế của trò chơi chính là trẻ trung hoạt động mọi sức lực của mình một cách hào hứng, tự nguyện nên không tạo ra áp lực tâm lý, người chơi cảm thấy rất
tự do, khám phá và làm nảy sinh nhiều sáng kiến Bên cạnh đó, tiến hành các hành động chơi là nắm lấy các phương thức hành động chung, điển hình, khái quát của những hành động thân thể hay tâm lý cụ thể Những phương thức đó vừa là công cụ, phương tiện giúp trẻ chinh phục thế giới xung quanh, vừa là cơ sở để trẻ học được cách điều khiển hành vi, cách bắt hành vi tuân theo một nhiệm vụ nhất định Tức là rèn luyện để có tính chủ định, một trong những cấu tạo tâm lý Nhờ vậy, được phát huy và phát triển hết khả năng của mình Hơn thế nữa, khi say xưa và sống hết mình cho trò chơi, trẻ sẽ tìm thấy niềm vui sướng thật sự và được sống trong thế giới của
Trang 8cảm giác dạt dào dấu ấn của những cuộc chơi
Vì vậy, lắng đọng mãi trong tâm trí trẻ và làm nên nguồn sức mạnh thôi thúc trẻ sống tốt hơn, học tốt hơn và phát triển tốt hơn Với sức mạnh như vậy trò chơi luôn luôn là một phương tiện dạy học và giáo dục phù hợp với đặc điểm mong muốn của học sinh tiểu học
Trang 9MỘT SỐ YẾU TỐ CƠ BẢN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TOÁN LỚP MỘT
I Các biểu tượng ban đầu:
-Nhằm củng cố các biểu tượng về trước, sau, phải, trái, cao, thấp
II Số học và yếu tố đại số:
1 Các số đến 10, phép cộng và phép trừ trong phạm vi 10.
-Nhận biết quan hệ số lượng (nhiều hơn, ít hơn)
-Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 10 Sử dụng các dấu = (bằng), < (bé hơn), > (lớn hơn)
-Giới thiệu khái niệm ban đầu về phép cộng
-Giới thiệu khái niệm ban đầu về phép trừ
-Bảng cộng và trừ trong phạm vi 10
-Giới thiệu bước đầu về tính chất giao hoán của phép cộng trừ
2 Các số đến 100 Phép cộng và phép trừ trong phạm vi 100:
-Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 100 Giới thiệu cấu tạo số Giới thiệu tia số -Phép cộng và phép trừ không nhớ trong phạm vi 100 Tính nhẩm và tính viết -Tính số có đến hai dấu phép tính như cộng, trừ (các trường hợp đơn giản)
III Đại lượng và đo đại lượng:
-Giới thiệu đơn vị đo độ dài xăng-ti-mét Đọc, viết, thực hiện phép tính với các
số đo theo đơn vị đo xăng-ti-mét Tập đo và ước lượng độ dài
-Giới thiệu đơn vị đo thời gian: tuần lễ, ngày trong tuần Làm quen bước đầu với đọc lịch (loại lịch hằng ngày), đọc giờ đúng trên đồng hồ (khi kim dài chỉ vào
số 12)
IV Yếu tố hình học:
-Giới thiệu bước đầu về hình vuông, hình tam giác, hình tròn
-Giới thiệu về điểm, điểm ở trong, điểm ở ngoài một hình, đoạn thẳng, điểm ở giữa Tập vẽ đoạn thẳng
-Thực hành vẽ hình trên giấy kẻ ô vuông, gấp, cắt,… hình
Trang 10V Giải các bài toán:
-Giới thiệu bài toán đơn
-Giải các bài toán đơn về phép tính cộng và trừ, chủ yếu là các bài toán thêm,
bớt một số đơn vị