Càng nhận ra sự thâm độc của người cô , 2.Tình yêu thương mãnh liệt của bé bé Hồng càng đau đớn uất hận , càng Hồng đối với mẹ trào lên cảm xúc yêu thương mãnh liệt a, Tâm trạng và phản [r]
Trang 1kế hoạch dạy học bài học
môn : ngữ văn 8
Ngày soạn : 24 / 08 / 2008
Ngày dạy : 25 / 08 / 2008
Tiết 1 , 2 : Văn bản : tôi đi học
( Thanh Tịnh )
A Mục tiêu cần đạt :
a Kiến thức : Giúp HS cảm nhận được tâm trạng hồi hộp , cảm giác ngỡ ngàng của
nhân vật tôi ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ tự sự trữ tình man mác của ThanhTịnh -Tích hợp với phần TV ở bài “ Các cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ ” với phần TLV ở bài “ Tính thống nhất về chủ đề của văn bản ”
b Kĩ năng : Rèn kĩ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức - biểu cảm , phát hiện và phân
tích tâm trạng nhân vật tôi - người kể chuyện ;
c Thái độ : Trân trọng , ghi nhớ những kỉ niệm
B Chuẩn bị các phương tiện của dạy học của Thầy – trò
Tranh ảnh buổi tựu trường
C Tổ chức các hoạt động dạy học
ổn định tổ chức : Giáo viên nhắc nhở , kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
Kiểm tra bài cũ :
Tổ chức dạy học bài mới :
Giới thiệu bài : Trong cuộc đời mỗi con người , những kỉ niệm tuổi học trò thường
được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỉ niệm về buổi đến trường đầu tiên Nhà thơ Viễn Phương đã viết :
Ngày đầu tiên đi học
Mẹ dắt tay tới trường
Em vừa đi vừa khóc
Mẹ dỗ dành yêu thương ”
Truyện ngắn Tôi đi học cũng diễn tả những kỉ niệm mơn man , bâng khuâng của một thời ấy
Hoạt động của Thầy và Trò Nội dung cần đạt
GV cho HS đọc chú thích * SGK
Qua việc tìm hiểu SGK em hãy nêu những
nét tiêu biểu về tác giả Thanh Tịnh ?
HS suy nghĩ trả lời
I Đọc , tìm hiểu chung về tác phẩm
1.Tác giả : Thanh Tịnh – Tên thật là
Trần Văn Ninh
- Quê : Gia Lạc ( Huế )
- Năm 1933 ông bắt đầu đi dạy học , viết văn , làm thơ
- Thơ ông thường mang vẻ đẹp đằm thắm
êm dịu , trong trẻo
- Các tác phẩm chính : SGK
2 Tác phẩm :
Trang 2? Tác phẩm “ Tôi đi học ” Trích trong tập
truyện ngắn nào ?
Gv hướng dẫn HS đọc Giọng chậm dịu ,
hơi buồn Chú ý Giọng các nhân vật
GV đọc , HS đọc Nhận xét
? Ông đốc dùng để chỉ ai ? Nó là dt chung
hay dt riêng ?
? Em hiểu “lạm nhận” có nghĩa như thế
nào ?
? VB Tôi đi học “ được viết theo thể loại
nào ?
? Bố cục được chia làm mấy phần ?
Trong toàn truyện ngắn tác giả tập trung
nói về điều gì ? ( Những kỉ niệm của buổi
tựu trường đầu tiên cùng những cảm giác
mơn man của NV tôi )
Gọi HS đọc 4 câu dầu
? Em hiểu “ Tựu trường ” có nghĩa là gì ?
? Nỗi nhớ buổi tựu trường của tác giả khơi
nguồn từ thời điểm nào ? Vì sao ?
? Những kỉ niệm đó được ghi theo mạch
cảm xúc nào ?
? Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ về kỉ
niệm tựu trường được tác giả biểu đạt qua
những từ ngữ nào ? Giá tị biểu cảm của từ
ngữ này ?
? Nhớ về kỉ niệm tựu trường tác giả nhớ về
những gì ?
GV gọi HS đọc đoạn văn
Quê mẹ ( Năm 1941)
3 Đọc Văn bản
4 Từ khó
- Ông đốc : Thầy hiệu trưởng ( DT chung)
- Lạm nhận : Nhận quá đi ( nhận bừa)
5 Thể loại bố cục
- Thể loại Tự sự , kết hợp trữ tình (( Cốt truyện , nhân vật viết có sự kết hợp miêu tả , biểu cảm )
- Bố cục :
II Tìm hiểu chi tiết tác phẩm
1 Khơi nguồn kỉ niệm
- Thời gian : Vào cuối thu ( thời điểm khai trường )
- Cảnh vật : Lá rụng nhiều , mây bàng bạc
- Hình ảnh : Những em bé rụt rè núp dưới
mẹ >Kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên đã
để trong lòng tác giả những ấn tượng , những kỉ niệm sâu sắc Bởi vậy cứ đến thời gian đó bắt gặp những hình ảnh đó là tác giả lại liên tưởng nhớ kỉ niệm tựu trường của mình , như gặp lại chính mình >từ hiện tại > quá khứ
- Tâm trạng : náo nức , mơn man , tưng bừng , rộn rã > Chính những từ láy này giúp người đọc cảm nhận được kỉ niệm của tác giả như vừa mới xảy ra hôm qua , hôm kia , không phải lâu rồi
- Nhớ lại tâm trạng của mình trong những thời điểm khác nhau ( trên đường đi , sân trường , trong lớp học )
2.Tâm trạng , cảm nhận của tôi trong ngày tựu trường
a, Trên đường tới trường
- Thời gian : Một buổi mai đầy sương thu
Trang 3? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trường của
nhân vật tôi gắn với không gian , thời gian
cụ thể nào ?
? Vì sao không gian và thời gian ấy trở
thành kỉ niệm trong tâm trí tác giả ?
? Trên con đường đó tác giả nhận thấy sự
thay đổi gì ? Thực chất có sự thay đổi đó
không ? Vì sao ?
? Ngay bản thân tác giả cũng cảm thấy
mình có sự thay đổi , điều đó được thể
hiện qua chi tiết nào ?
? Em có thể hiểu gì về nhân vật tôi qua chi
tiết “ Ghì thật chặt hai quyển vở và muốn
thử sức mình cầm bút , thước”
Tâm trạng bồi hồi , ngỡ ngàng của cậu
bé lần đầu đến lớp càng được bộc lộ rõ
nét khi đứng trên sân trường
? Tâm trạng đó được thể hiện trong đoạn
văn nào ?
GV gọi HS đọc đoạn văn
? Khi đến trường nhân vật tôi có cảm nhận
gì ?
? Cách tả ngày khai trường được tác giả
nhớ lại có ý nghĩa gì ?
? Tại sao lúc chưa đi học tác giả chỉ thấy
ngôi trường sạch sẽ , cao ráo hơn những
ngôi nhà trong làng, nhưng khi bắt đầu đi
học tác giả cảm thấy trường xinh xắn , oai
nghiêm
? Trước khung cảnh đó tác giả có tâm
trạng như thế nào ?
Gọi 1 HS đọc đoạn văn
? Khi nghe gọi tên mình vào lớp nhân vật
tôi cảm thấy như thế nào ?
? Vìsao tác giả có tâm trạng đó ?
? Khi rời tay mẹ để vào lớp học nhân vật
tôi có tâm trạng gì ?
- Không gian : Con đường làng dài và hẹp > thời gian nơi chốn quen thuộc , gần gũi gắn liền với tuổi thơ của tác giả Đặc biệt
đó là tâm trạng lần đầu đến trường
- Con đường quen cảm thấy lạ ( con đường không thay đổi nhưng có sự thay đổửctong tình cảm và nhận thức của cậu bé ngày đầu
đến trường ) Cậu tự thấy mình lớn hơn > Con đường không dài rộng như trước
- Cảm thấy mình trang trọng và trangảtọng
và đứng đắn với mấy quyển vở mới trên tay
- Cậu bé cẩn thận , nâng niu mấy quyển
vở, muốn thử sức , muốn khẳng định mình khi xin mẹ cầm bút thước > cố gắng tự mình đảm nhận việc học tập
b, Trên sân trường
- Sân trường dày đặc người , quần áo sạch
sẽ , gương mặt vui tươi sáng sủa
- Ngôi trường xinh xắn oai nghiêm
- Phản ánh không khí đặc biệt của ngày hội khai trường
=>Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta đồng thời bộc lộ tình cảm gắn bó của tác giả đối với nhà trường
- Ban đầu tác giả chưa ý thức được tầm quan trọng của trường học > hiểu được nhà trường cung cấp cho chúng ta kiến thức = > Đề cao tri thức của con người trong nhà trường v
- Tâm trạng lo sợ , vẩn vơ ( đây là tâm trạng đầu tiên của nhân vật tôi khi đến trường )
c, Khi nghe gọi tên
- Giật mình , lúng túng
- Hồi hộp
- Khóc nức nở vì lo sợ ( Xung quanh toàn người lạ ) , chi tiết này phù hợp với tâm lí của đứa trẻ lần đầu đến trường bởi vậy cảm
Trang 4? Tâm trạng nhân vật tôi khi ngồi trong
lớp được thể hiện trong đoạn trích nào ?
GV cho HS đọc thầm đoạn cuối
? Những cảm giác mà nhân vật tôi nhận
được khi bườc vào lớp học là gì ?
? Tại sao nhân vật tôi lại có cảm giác đó ?
? Nhận xét về tâm trạng của nhân vật tôi ?
? Tâm trạng của em khi vào lớp học sau 3
tháng nghỉ hè như thế nào ? ( HS tự phát
biểu )
? Em có cảm nhận gì về thái độ cử chỉ của
những người lớn đối với các em bé trong
ngày đầu tiên đi học ?
? Qua cử chỉ thái độ của những người lớn
đối với tre , em cảm nhận được điều gì ?
Để diễn tả tâm trạng , cảm xúc của nhân
vật tôi tác giả sử dụng rất nhiều những
hình ảnh so sánh Hãy tìm và phân tích
những hình ảnh so sánh ấy ?
? Ngoài nghệ thuật so sánh tác giả còn sử
dụng NT đặc sắc gì ?
? Tác dụng của những biện pháp nghệ
thuật ấy ?
xúc rất chân thực
d, Khi ngồi trong lớp học
- Một mùi hương lạ xông lên
- Mọi vvật đều mới lạ nhưng rất gần gũi
- Không cảm thấy xa lạ đối với bàn , ghế
- Cảm giác lạ vì lần đầu được vào học một môi trường trang nghiêm , ngay ngắn , với những tri thức mới
- Không cảm thấy xa lạ với bạn bè vì đó
là những người bạn cùng trang lứa , cùng tâm trạng > Tất cả bàn ghế, đồ dùng , ngôi trường , bạn bè đều gắn bó
- Ban đầu : Hồi hộp , bỡ ngỡ , lo lắng
- Sau đó : Vui sướng tự tin , gắn bó với bạn
bè , có tinh thần học tập nghiêm túc
3 Thái độ của người lớn đối với các em trong ngày đầu tiên đến trường
- Rất quan tâm đến các em + Phụ huynh : Chuẩn bị chu đáo áo , quần , sách vở cho con em > trân trọng , hồi hộp lo lắng như con em họ
+ Ông đốc : Hiền từ , bao dung + Thầy giáo trẻ : Vui tính , giàu tình yêu thương
- Thể hiện tấm lòng trách nhiệm của gia
đình , nhà trường đối với thế hệ tương lai
=> Môi trường giáo dục ấm áp , trong lành nuôi dưỡng các em trưởng thành
4 Nghệ thuật
- Tôi quên như mấy hoa tươi
- ý nghĩ như một mây
- Họ như những con chim cảnh lạ
=>Hình ảnh so sánh giàu sức gợi được gắn với hình ảnh tươi sáng , trữ tình > dễ bộc lộ tinh tế tâm trạng cảm xúc
=>Bố cục theo dòng hồi tưởng suy nghĩ của nhân vật tôi trong buổi tựu trường Kết hợp hài hoà giữa tự sự , miêu tả , biểu cảm
- Tạo nên chất trữ tình đằm thắm
Trang 5? Theo em sức hấp dẫn của truyện là ở
đâu?
? Qua việc tìm hiểu tác phẩm em hãy nêu
giá trị nội dung và nghệ thuật ?
GV cho HS làm bài tập SGK
-Tình huống truyện chứa đựng những cảm xúc mơn man , háo hức , tha thiết gần gũi mọi người - Tình cảm ấm áp trìu mến của người lớn -Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường và các hình ảnh so sánh giàu sức gợi cảm => trữ tình êm dịu , thiết tha III Tổng kết Ghi nhớ : SGK IV Luyện tập Cho HS chuẩn bị theo nhóm , cử đại diện trình bày V HD học ở nhà - Về học bài cũ : Nắm vững giá trị nội dung , nghệ thuật của bài Làm nốt BT - Chuẩn bị bài : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ D Đánh giá , điều chỉnh kế hoạch
Trang 6
Ngày soạn :26/08/2008
Ngày dạy :
Tiết 3 : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
A Mục tiêu cần đạt :
a Kiến thức: Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ
khái quát của nghiã từ ngữ
b Kĩ năng : Rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung với cái
riêng
B Chuẩn bị các phương tiện của dạy học của Thầy – trò
SGK , bảng phụ
C Tổ chức các hoạt động dạy học
* ổn định tổ chức : Giáo viên nhắc nhở , kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
* Kiểm tra bài cũ :
* Tổ chức dạy học bài mới
Hoạt động của Thầy và Trò Nội dung cần đạt
GV hướng dẫn HS quan sát sơ đồ SGK
? Nghĩa của từ “ động vật ” rộng hơn
hay hẹp hơn so với nghiã của các từ :
Thú , chim , cá vì sao ?
? Nghĩa của từ “Thú ” rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ : Voi , Hươu ?
? Nghĩa của từ “Cá ” rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ : Cá Thu , cá Rô
Vì sao?
? Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng ? từ ngữ
nghĩa hẹp ?
? Nghĩa của các từ thú , chim , cá rộng
hơn nghĩa của những từ nào ?
Hẹp hơn nghĩa của những từ nào ?
GV cho HS đọc Ghi nhớ SGK
HS làm BTập
? Tìm từ nghĩa rộng so với nghĩa các từ
I Từ ngữ nghĩa rộng , từ ngữ nghiã hẹp
1 Ví dụ : SGK
2 Nhận xét
- Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn nghĩa của các từ : Thú , chim , cá
- Nghĩa của từ thú rộng hơn nghĩ các từ : voi , hươu
- Nghĩa của từ “cá ” rộng hơn nghĩa của các từ : cá thu , cá rô vì nghĩa của từ cá bao gồm cá thu , cá rô
=>Tương tự với các trường hợp còn lại
3 Kết luận :
- Thú , cá chim rộng hơnVoi , hươu , cá
thu , cá rô , chim sẻ
- Thú , Cá , Chim hẹp hơn từ Động vật
=>Các từ : thú , cá , chim là từ nghĩa rộng so với các từ voi , cá thu , cá rô sáo ,
tu hú nhưng lại hẹp hơn từ so với từ động vật
=> Ghi nhớ : SGK
II Luyện tập
Bài tập 1 Làm theo mẫu
Y phục Quần áo quần dài Quần đùi áo dài áo sơ mi
Trang 7đã cho
? Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm
trong pham vi nghĩa của mỗi từ sau ?
? Tìm 3 động từ cùng thuộc một phạm vi
nghĩa trong đó có một từ có nghĩa rộng ,
2 từ có nghĩa hẹp
Bài tập 2
a Xăng , dầu , ga , ma dút , củi than > Chất đốt
b Hội hoạ , âm nhạc , văn học , điêu khắc > Nghệ thuật
c Canh , nem xào , thịt luộc , tôm rang > Thức ăn
d Đấm , đá , thụi , bịch , tát > Đánh
Bài tập 3
Xe cộ > Xe đạp , xe xích lô , xe máy Kim loại > Sắt , đồng , nhôm ,kẽm Hoa quả > Na , Hồng , Bưởi
Họ hàng > Cô , dì , chú , bác Mang > vác , xách , khiêng
Bài tập 5
Khóc > nức nở , sụt sùi
III Bài tập về nhà :
- Về học bài cũ , hoàn thành bài tập
- Làm BT 4
D Đánh giá , điều chỉnh kế hoạch
Trang 8
Ngày soạn : Ngày dạy :
Tiết 4 : Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêu cần đạt :
a Kiến thức: Nắm được chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản
b Kĩ năng : Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề của văn bản , biết
xác định và duy trì đối tượng trình bày , lựa chọn xắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến cảm xúc của mình
B Chuẩn bị các phương tiện của dạy học của Thầy – trò
SGK , bảng phụ
C Tổ chức các hoạt động dạy học
* ổn định tổ chức : Giáo viên nhắc nhở , kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
* Kiểm tra bài cũ :
* Tổ chức dạy học bài mới
Hoạt động của Thầy và Trò Nội dung cần đạt
GV cho HS tìm hiểu 2câu hỏi mục I -sgk
? Tác giả nhớ lại kỉ niệm sâu sắc nào
trong thời thơ ấu ?
? Sự hồi tưởng gợi lên những ấn tượng gì
trong lòng tác giả ?
Nội dung trả lời các câu hỏi trên chính
là chủ đề của văn bản “ Tôi đi học ”
? Em hãy nêu chủ đề của văn bản này ?
? Từ các nhận thức trên , em hiểu chủ đề
của văn bản là gì ?
GV hướng dẫn HS trả lời đi đến nhận xét
? Căn cứ vào đâu em biết văn bản “Tôi đi
học ” nói lên những kỉ niệm của tác giả
về buổi tựu trường đầu tiên
VB “Tôi đi học”tập trung hồi tưởng lại
I Chủ đề của văn bản
- Kỉ nệm lần đầu tiên đi học ( Với những cảm giác náo nức , bâng khuâng , vui sướng )
- > ấn tượng sâu sắc , tâm trạmg hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ
Cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng tôi buổi tựu trường đầu tiên
=>Chủ đề là đối tượng , ý đồ , ý kiến , cảm xúc của tác giả Là vấn đề chính văn bản biểu đạt
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Nhan đề “ Tôi đi học” giúp ta hiểu nội dung văn bản nói về chuyện đi học
- Đại từ “tôi’ , các từ ngữ biểu thị ý nghĩa
đi học được lặp lại nhiều lần
- Các câu đều nhắc đến kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên trong đời
+ Hôm nay ttôi đi học + Hàng năm cứ vào cuối thu mơn man của buổi tựu trường
+ Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy
+ Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi
đã bắt đầu thấy nặng + Tôi bặm tay ghì thật chặt , nhưng một
Trang 9tâm trạng hồi hôp , cảm giác bỡ ngỡ của
nhân vật tôi
? Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng
đó in sâu trong lòng nhân vật “tôi” suốt
cả cuộc đời ?
? Tìm các từ ngữ , các chi tiết nêu bật
cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân
vật tôi khi cùng mẹ đến trường , ki cùng
các bạn vào lớp
GV : Tất cả những chi tiết , hình ảnh đều
tập trung làm nổi bật chủ đề ( Tâm trạng
bỡ ngỡ , cảm giác trong sáng nảy nở
trong lòng tôi trong ngày đầu đến
trường) => Người ta gọi VB có sự thống
nhất về chủ đề
? Vậy em hiểu thế nào là tính thống nhất
về chủ đề của văn bản ?
? Tính thống nhất của chủ đề thể hiện
trên phương diện nào của tác phẩm ?
Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
Phân tích tính thống nhất về chủ đề của
văn bản “ Rừng cọ quê tôi ”
Các bài tập 2 , 3 GV HD HS làm Cho
trình bày , nhận xét
quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống đất
- Náo nức, mơn man, quên thế nào được
GV dựa vào SGK tìm các chi tiết
=>Đó là sự nhất quán về ý đồ , ý kiến , cảm xúc của tác giả biểu đạt theo Chủ
đề đã xác định không xa rời hay lạc sang chủ đề khác
- Hình thức : Nhan đề VB
- Nội dung : Mạch lạc ( quan hệ giữa các phần trong VB)
- Đối tượng Tất cả từ ngữ chi tiết tập trung phản ánh chủ đề
=> Ghi nhớ : SGK
III Luyện tập
Bài tập 1
a, Đối tượng : Rừng cọ
- Vấn đề : Vẻ đẹp của rừng cọ , sự gắn bó của nd với rừng cọ
- Không thể thay đổi trật tự sắp xếp được vì như vậy đã đảm bảo tính thống nhất về chủ đề của văn bản
b, Chủ đề : Vẻ đẹp , sự gắn bó của rừng
cọ đối với cuộc sống con người nhất là của người dân sông thao đối với rừng cọ
c, Thân cọ , búp cọ , lá cọ > Chim ., cọ xoè ô che kín
Cuộc sống của quê tôi gắn với cây cọ
d, Các từ ngữ , các câu tiêu biểu
- Chẳng nơi đâu rừng cọ
- Cuộc sống quê tôi
Trang 10
- Dù ai sông Thao =>Nhớ về rừng cọ quê mình Bài tập 2 : Các ý sẽ làm bài văn lạc đề : b, d Bài tập 3 : Cần điều chỉnh các ý : b, c , g IV Bài tập về nhà - Về nhà hoàn chỉnh các bài tập , học bài cũ - Chuẩn bị bài sau : Trong lòng mẹ D Đánh giá , điều chỉnh kế hoạch