- Gíáo viên hướng dẫn học sinh đọc: Giäng chËm dÞu, l¾ng s©u; chó ý nh÷ng c©u nãi cña nh©n vËt "t«i" giäng ng©y thơ trong sáng, hồi hộp; nhân vật người mẹ và nhân vật ông đốc cần đọc với[r]
Trang 1Tuần 1
Ngày soạn:10/8/2008
Tiết 1: Văn bản: Tôi đi học
( Thanh Tịnh )
A- Mục tiêu bài dạy:
- Giúp học sinh cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật "tôi" ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
- Gợi kỉ niệm đẹp về ngày tựu trường đầu tiên của mỗi người
B Chuẩn bị:
Giáo viên: Tập truyện ngắn của Thanh Tịnh.
Chân dung nhà văn Thanh Tịnh
Các bài thơ, bài hát viết về ngày đầu tiên đi học
Viết về kỉ niệm ngày tựu trường đầu tiên của mình
Học sinh: Soạn bài theo câu hỏi sách giáo khoa
Các bài thơ, bài hát viết về ngày đầu tiên đi học
C Tiến trình tổ chức hoạt động:
1 ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
? Các em đã được học văn bản: Cổng truơng mở ra của Lí Lan, trước ngày mkhai
giảng nguời mẹ ó tâm trạng gì? Tâm trạng của người mẹ giúp em cảm nhận gì về tình mẫu tử?
3 Bài mới:
* Giới thiệu bài: Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm tuổi học trò thường
được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt, càng đáng nhớ hơn là kỉ niệm về ngày tựu trường đầu tiên trong đời Truyện ngắn "Tôi đi học" diễn tả khá sâu sắc cảm xúc của nhân vật "tôi" trong ngày tựu trường đầu tiên ấy
? Nêu vài nét tiêu biểu về tác giả Thanh
Tịnh
Gíáo viên: Thanh Tịnh sinh ra và học
tiểu học ở Huế Từ năm 193 ông dạy
học và sáng tác văn chương Sáng tác
của ông phong phú: kí, thơ, truyện
ngắn, truyện dài, thành công nhất là
truyện ngắn và thơ.
I- Vài nét về tác giả, tác phẩm:
1 Tác giả: (1911-1988)
- Quê ven Sông Hương, ngoại ô thành phố Huế
- Tên khai sinh: Trần Văn Ninh Làm nghề dạy học và sáng tác văn chương
Trang 2? Cho biết một số tác phẩm chính của
Thanh Tịnh
? Sáng tác của ông có đặc điểm gì
? Xuất xứ của tác phẩm "Tôi đi học"
- Gíáo viên hướng dẫn học sinh đọc:
Giọng chậm dịu, lắng sâu; chú ý những
câu nói của nhân vật "tôi" giọng ngây
thơ trong sáng, hồi hộp; nhân vật người
mẹ và nhân vật ông đốc cần đọc với
giọng đầm ấm, ân cần thể hiện sự quan
tâm của những người lớn tuổi
- Giáo viên và 3 học sinh nối nhau đọc
một lần
- Giáo viên nhận xét cách đọc của HS
- Giáo viên hướng dẫn giải thích một số
từ khó
? Văn bản được viết theo những phương
thức biểu đạt nào? phương thức biểu đạt
nào là chính?
? Văn bản gồm những nhân vật nào,
nhân vật nào là chính? Vì sao?
- Nhân vật tôi vì mọi sự kiện đều xoay
quanh nhân vật tôi, được kể từ cảm
nhận của nhân vật tôi.
? Là người trong cuộc và là nhân vật
chính kể chuyện giúp cho câu chuyện
có tác dụng gì?
- Làm cho câu chuyện sâu sắc, tin cậy
dẽ rung động.
? Truyện kể về sự việc đã xảy ra hay
đang xảy ra? ? Hồi tưởng của tôi diễn ra
theo trình tự nào?
2 Tác phẩm:
- Bút pháp trữ tình đằm thắm, tình cảm
êm dịu, trong trẻo
Trong tập Quê mẹ, xuất bản năm 1941
II- Tìm hiểu văn bản:
- Văn bản tự sự
- Văn bản biểu cảm vì toàn truyện là cảm xúc tâm trạng của nhân vật "tôi" trong buổi tựu trường đầu tiên
Trang 3- Kể về sự việc đã xảy ra qua hồi tưởng
của nhân vật tôi.
- Trình tự thời gian , không gian của
buổi tựu trường.
? Dòng hồi tưởng của nhân vật tôi được
tái hiện theo trình tự nào? Dựa vào đó,
ta có thể chia bố cục của văn bản ra
sao?
? Nỗi nhớ về ngày khai trường đầu tiên
của nhân vật tôi được khơi nguồn từ
thời điểm nào?
? Tại sao vào thời điểm này , tôi lại nhớ
về ngày tựu trường đầu tiên
- Thời gian ấy gắn với tuổi thơ của tôi,
là lần đầu tiên tôi đén trường.
Giáo viên: Thời gian ấy như nút nhấn
lại kỉ niệm của tuổi thơ Vì thế những
kỉ niệm tuổi thơ lại ào ạt trở về.
- Bố cục: 5 phần:
+ Phần 1: Từ đầu…tưng bừng rộn rã: Khơi nguồn nỗi nhớ (từ hiện tại nhớ về dĩ vãng)
+ Phần 2: Tiếp theo…trên ngọn núi: Tâm trạng và cảm giác của nhân vật tôi trên
đường cùng mẹ tới trường + Phần 3: Tiếp theo…trong các lớp: Tâm trạng và cảm giác nhân vật tôi khi đứng giữa sân trường, khi nhìn mọi người, các bạn
+ Phần 4: Ông đốc…chút nào hết: Tâm trạng của tôi khi nghe gọi tên và rời mẹ vào lớp
+ Phần 5: Còn lại: Tâm trạng của tôi khi ngồi vào chỗ của mình và đón nhận tiết học đầu tiên
1 Tâm trạng, cảm giác của tôi trên
đường đến trường.
- Thời điểm: cuối thu thời điểm khai trường
- Lá rụng nhiều, mây bàng bạc, sương thu giá lạnh
- Mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ đến trường
Sự liên tưởng tương đồng, tự nhiên giữa hiện tại và quá khứ của bản thân
Trang 4? Nhớ ngày tựu trường, tâm trạng cảm
xúc của tôi khi đó như thế nào? Tìm
những từ ngữ diễn tả cảm xúc của nhân
vật tôi
? Nhận xét về cách dùng từ của tác giả?
Tác dụng của biện pháp nghệ thuật ấy?
Giáo viên: Cảm giác hồi hộp, sung
sướng như ngày đầu tiên đi học Chi
tiết ấy biểu lộ tôi là cậu bé rất nhạy
cảm
- HS đọc diễn cảm toàn đoạn, chú ý
những câu đối thoại giữa hai mẹ con.
? Trong niềm hân hoan ấy, tôi nhớ về
hình ảnh nào đầu tiên
? Tìm những hình ảnh, chi tiết diễn tả
tâm trạng của nhân vật tôi
- Mẹ âu yếm dắt tay
- Con đường quen mà lạ
- Cảnh vật xung quanh tôi thay đổi
? Vì sao con đường hàng ngày mà tôi
vẫn đi nay trở nên xa lạ
- Tôi đi trong không khí đặc biệt, trong
không gian thời gian đặc biệt: con
đường đông nghẹt người, ai cũng quần
áo mới, con đường đựoc tang trí đầy cờ
- Nao nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã
- Cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng tôi như cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời trong sáng
- Lòng tương bừng , rộn rã
Từ láy, diễn tả tinh tế, chân thực cảm xúc của nhân vật tôi khi nhớ lại kỉ niệm thời thơ ấu; góp phần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa quá khứ và hiện tại
Biện pháp so sánh , nhân hoá giàu hình
ảnh, giàu sức gợi cảm, được gắn với những cảnh sắc thiên nhiên tươi sáng, trong trẻo
Nhấn mạnh sự rung động mạnh mẽ, tinh tế tâm trạng náo nức, hân hoan, vui mừng hồi hộp của tôi, người đọc cảm nhận cụ thể, rõ ràng hơn cảm xúc của nhân vật
* Nỗi nhớ của tôi
- Mẹ âu yếm dắt tay
- Con đường quen mà lạ
- Cảnh vật xung quanh tôi thay đổi
Trang 5? Trong không khí háo hức đó giúp em
cảm nhận tâm trạng của tôi lúc đó như
thế nào?
? Khi đi học tô có sự thay đổi nào trong
nhận thức và hành động của mình
? Không chỉ thay đổi trong hành động
mà còn thay đổi trong trang phục , vậy
trang phục mà tôi mặc trong buổi đầu
tiên là trang phục như thế nào?
? Vì sao tôi có cảm giác ấy
Giáo viên: Khác với hôm qua, hôm kia
tôi mặc quần áo cộc đuổi bướm, bắt
chim, hpôm nay tôi trong bộ quần áo
mới, tươm tất, đứng đắn tôi cảm thấy
mình trang trọng, lớn lên.
? Trên đưpờng đi học tôi quan sát thấy
các bạn như thế nào? Tâm trạng khi ấy
của tôi?
? Tại sao tác giả không viết ước ao, mơ
ước mà viết thèm?
- Thèm là ước mơ, khát khao để nhấn
mạnh khát khao của trẻ nhỏ
Học sinh đọc đoạn văn: hai quyển
sách…ngọn núi
? Đoạn văn giúp ta hình dung cử chỉ,
điệu bộ, động tác của tôi như thế nào?
? Vì sao tôi lại lúng túng
- Tôi hồi hộp, chưa quen nên động tác
Tâm trạng háo hức, hồi hộp, bỡ ngỡ
- Thay đổi hành động: đi chơi -đi học
Chứng tỏ chú bé đã chú tâm vào việc học của mình
+ Trang phục: áo vải dù đen dài tôi thấy
trang trọng và đứng đắn
- Trên đường đi học:
Nhìn thấy mấy cậu học trò nhỏ trạc tuổi tươm tất, nhí nhảnh gọi tên nhau tôi thèm
được tự nhiên, nhí nhảnh
Tôi rụt rè, bẽn lẽn, ngại ngùng trong ngày đầu tiên nhưng bản tính trẻ con tôi muốn tự nhiên nhí nhảnh
- Cẩn thận nâng niu nhưng vụng về , lúng túng
Trang 6còn vụng về, lúng túng.
? Thấy các bạn cầm bút thước không để
lộ khó khăn gì tôi nảy ra ý nghĩ: chỉ có
người thạo mới cầm nổi bút thước, em
hiểu thạo có nghĩa là gì
- Thạo là làm quen, làm nhiều lần
thành thục.
? Qua ý nhghĩ của tôi giúp em khẳng
định điều gì
- Việc học bắt đầu từ những việc nhỏ
nhất như cầm bút, thước, sách vở
? Nhớ lại ý nghĩ ấy , tác giả viết: “ ý nghĩ
ấy thoáng qua trong tâm trí tôi nhẹ
nhàng như làn mây lướt trên ngọn núi.”
Hãy phát hiện và phân tích giá trị nghệ
thuật trong đoạn văn trên
? Diễn biến của tôi khi nhớ về kỉ niệm
cùng mẹ đến trường
Lòng nao nức, mơn man cảm xúc
trong sáng tưng bừng, rộn rã
Lòng thay đổi, trang trọng, đứng đắn
Thèm, muốn thử sức.
Đề cao việc học rất thiêng liêng, quan trọng
So sánh cái vô hình với cái hữu hình
Chứng tỏ tôi nhạy cảm, tinh tế giàu cảm xúc
4 Củng cố: HS đọc ghi nhớ - GV hệ thống kiến thức cơ bản
? Đọc đoạn văn 1, cảm xúc của em có gì giống và khác với cảm xúc của tôi.
5 Hướng dẫn về nhà:
- Học bài.
- Soạn phần còn lại
D- Rút kinh nghiệm:
……….
……….
……….
Tuần 1
Ngày soạn: 10/8/2008
Trang 7Tiết 2: Văn bản: Tôi đi học (Tiếp theo)
( Thanh Tịnh )
A- Mục tiêu bài dạy:
- Giúp học sinh cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật "tôi" ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
- Gợi kỉ niệm đẹp về ngày tựu trường đầu tiên của mỗi người
B Chuẩn bị:
Giáo viên: Tập truyện ngắn của Thanh Tịnh.
Chân dung nhà văn Thanh Tịnh
Các bài thơ, bài hát viết về ngày đầu tiên đi học
Học sinh: Soạn bài theo câu hỏi sách giáo khoa
Các bài thơ, bài hát viết về ngày đầu tiên đi học
C Tiến trình tổ chức hoạt động
1 ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
? Nêu tâm trạng của nhân vật tôi trên đường cùng mẹ đến trường?
3 Bài mới:
- HS theo dõi đoạn 3 và đoạn 4 trong
SGK
? Cảnh trước saan trường làng Mĩ Lí lưu
lại trong tâm trí tôi có gì nổi bật
? Khung cảnh đó phản ánh điều gì?
? Khi đi bẫy chim nhân vật tôi ghé vào
trường và có cảm tưởng ngôi trường khi
đó có gì khác với ngôi trường trước đó?
2 Tâm trạng của nhân vật “tôi” từ khi nhìn thấy ngôi trường cho đến khi đón nhận giờ học đầu tiên.
* ở sân trường
- Dày đặc người, người nào cúng sạch sẽ, mặt vui, sáng sủa.
Không khí sôi nổi, háo hức của ngày tựu trường Phản ánh tinh thần hiếu học của nhân dân, bộc lộ tình cảm sâu nặng với mái trường
+ Trước đó:- Ngôi trường cao ráo và sạch
sẽ hơn các nhà trong làng
+ Đi học: - Ngôi trường xinh xắn, oai
nghiêm: sân nó rộng, mình nó cao hơn
Trang 8? Thanh Tịnh đã sử dụng nghệ thuật gì để
diễn tả cảm nhận của tôi về ngôi trường
? Ngôi trường so sánh như chiếc đình
làng giúp em hình dung ngôi trường ấy
như thế nào?
? Vì sao tôi lại có cảm giác khác biệt đó
- Vì trước đó ngôi trường còn xa lạ với tôi
nên tôi chưa chú ý đến, hôm nay tôi đứng
trước ngôi trường với tư cách của người
học trò với biết bao người đông đúc có
mặt tại ngôi trường này.
? Nhìn thấy ngôi trường tâm trạng nhân
vật tôi như thế nào?
? Nhìn thấy mấy cậu học trò cũ xếp hàng,
“tôi” cảm thấy mình như thế nào? vì sao?
? Trong lúc ông đốc đọc tên từng người
“tôi” cảm thấy gì?
? Em hiểu như thế nào về cái nhìn một
nửa
- Nhìn lén lút , sợ sệt
? Qua đó em hình dung ra tâm trạng của
các cô cậu học trò mới như thế nào
? Tác giả so sánh hình ảnh các cậu học
trò mới với hình ảnh nào?
? Cách so sánh của tác giả có gì độc đáo
? Nhìn cảnh trời rộng muốn bay là muốn
nói đến điều gì
- Khao khát bay bổng, tự nhiên khám phá
thế giới kì diệu
? Chi tiết ấy diễn tả tâm trạng nào của các
cậu học trò nhỏ
Nghệ thuật so sánh ngôi trường đầy trang nghiêm và bí ẩn
- Cảm thấy mình bé nhỏ so với nó, nhân vật tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
- Cảm thấy mình chơ vơ, vụng về lúng túng
- Cảm thấy quả tim tôi ngừng đập, quên cả mẹ đang đứng đằng sau: “Nghe gọi
đến tên, tôi tự nhiên giật mình, lúng túng”
Rụt rè, sợ sệt vì cảnh và người đều lạ lẫm
- Họ như con chim non đứng bên bờ tổ nhìn quãng đời rộng muốn bay lên nhưng còn e lệ
So sánh giàu hình ảnh, đẹp đẽ gần gũi với tuổi thơ
Khao khát khám phá những điều mới lạ nhưng còn bỡ ngỡ , sợ sệt
Trang 9? Khi nghe ông đốc gọi tên và đọc danh
sách vì sao tôi lại giật mình, cảm thấy tim
ngừng đập?
- Hồi hộp chờ đợi, lắng nghe tên mình.
? Khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng của
mẹ, tâm trạng của “tôi” như thế nào?
? Theo em vì sao các cậu học trò nhỏ lại
khóc
Giáo viên bình: “Tôi” bỗng cảm thấy
lo sợ khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng
của mẹ Những tiếng nức nở bật ra theo
phản ứng dây chuyền Cảm thấy mình
bước vào một thế giới xa lạ và cách xa
mẹ hơn bao giờ hết.
Cảm giác xa mẹ, xa nhà chưa bao giờ
có như lần này, nó khác hẳn với những
lần đi chơi với chúng bạn Cảm giác
nhất thời của một cậu bé nông thôn ít
được tiếp xúc với đám đông nên rụt rè,
sợ sệt Đó là những giọt nước mắt
ngoan báo hiệu sự trưởng thành chứ
không phải sự vòi vĩnh, dỗi hờn.
? Như vậy khi ở sân trường, tâm trạng của
tôi diễn biến ra sao
Giáo viên khái quát:
- Lo sợ vẩn vơ bỡ ngỡ chơ vơ
vụng về , lúng túng khóc nức nở.
Học sinh đọc đoạn văn 3
? Khi bước vào lớp học tâm trạng của
“tôi” như thế nào?
Học sinh đọc đoạn văn: một con chim…
đến hết
? Đoạn văn đó nói lên điều gì
- Bất giác giúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc
Sợ hãi vì phải xa rời bàn tay mẹ để tự lập, bước vào thế giưới hoàn toàn mới lạ
* Tâm trạng của “ tôi ở trong lớp học”.
- Cảm thấy vừa xa lạ vừa gần gũi với tất cả mọi vật, với người bạn ngồi bên cạnh
Vừa ngỡ ngàng vừa tự tin, nhân vật tôi nghiêm trang bước vào giờ học đầu tiên
Trang 10-Tâm trạng thoáng buồn, nuối tiếc tuổi
thơ , một thời tự do nhiều mơ ước để vào
giai đoạn làm người lớn.
? Kết thúc truyện em nhân thấy ngay buổi
đầu đi học, thái độ học tập của tôi như thế
nào
- Thái độ nghiêm túc, chú tâm.
? Nhận xét cách kết thúc truyện
Giáo viên bình:
Tôi đi học vừa khép lại, vừa mở ra một
thế giới mới lạ: một không gian tâm
trạng, tình cảm mới trong cuộc đời tôi
Dòng chữ trên trang giấy thơm tho,
tinh khiết như niểm tự hào của tôi, của
ta khi nhớ về nó.
? Các bậc phụ huynh chuẩn bị cho con
mình ở buổi tựu trường đầu tiên như thế
nào?
? Hình ảnh ông đốc hiện lên như thế nào?
? Thày giáo trẻ dạy HS lớp mới cũng
chứng tỏ mình là người như thế nào?
* GV: Qua các hình ảnh về người lớn,
chúng ta nhận ra trách nhiệm, tấm
lòng của gia đình, nhà trường đối với
thế hệ tương lai Đó là một môi trường
giáo dục ấm áp, là một nguồn nuôi
dưỡng các em trưởng thành.
? Em hãy nêu những nét đặc sắc về nghệ
thuật?
Kết thúc truyện tự nhiên mà bất ngờ
3 Thái độ, cử chỉ của người lớn đối với các em bé lần đầu tiên đi học:
- Các phụ huynh đều chuẩn bị rất chu
đáo, đều trân trọng tham dự buổi lễ long trọng này Có lẽ các vị ấy cũng đang lo lắng, hồi hộp cùng con em mình
- Ông đốc là hình ảnh một người thày, một người lãnh đạo nhà trường rất từ tốn, bao dung
- Thày giáo trẻ là người vui tính, giàu tình thương yêu
III Tổng kết
1 Nghệ thuật.
- Truyện ngắn có bố cục theo dòng hồi tưởng cảm nghĩ của nhân vật tôi, theo trình tự thời gian của buổi tựu trường
- Sự kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả với bộc lộ cảm xúc