TiÕt 6 III: Một số yếu tố hình thức nghệ thuật cần chú ý khi phân tích thơ trữ tình 1: Nhịp thơ: - Nhịp điệu có vai trò quan trọng đối với thơ trữ tình - Cách ngắt nhịp, hình thức dấu câ[r]
Trang 1NS: 22 - 8 - 2012
Chủ đề I : 4 tiết: Vai trò và tác dụng của dấu câu
Tiết 1 : Dấu chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than, dấu chấm phẩy
A Mục tiêu cần đạt: Giỳp HS
1 Kiến thức:
- HS nắm được cỏc khái của các loại dấu câu: Dấu chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than, dấu chấm phẩy và cách sử dụng dấu câu trong những mục đích nói và viết cụ thể
- Hiểu được ý nghĩa, hiệu quả biểu đạt của việc sử dụng dấu câu trong các văn bản nghệ thuật
- Cảm nhận, phân tích vai trò, tác dụng của dấu Dấu chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than, dấu chấm phẩy trong các văn bản nghệ thuật
2 Kĩ năng: Rốn kĩ năng sử dụng thành thạo dấu câu trên trong cỏc mục đớch và trong những ngữ cảnh nói và viết
B Chuẩn bị: - GV: Soạn bài
- HS ụn tập - Lập bảng hệ thống dấu cõu đó học
C Tiến trình dạy học:
1 ổn định tổ chức
2.Bài cũ : Kết hợp bài mới
3 Bài mới :
? Liệt kê các loại dấu câu đã học trong chương
trình từ lớp 6 ->lớp 8?
? ở lớp 6 em đã học những loại dấu câu nào?
- GV ghi cỏc VD minh họa
- HS đọc
? Nờu tỏc dụng của dấu chấm?
HS đọc VD
? Dấu chấm hỏi được dựng để làm gỡ?
? Dựa vào những đặc điểm nào để nhận biết đú
là cõu nghi vấn?
? Lấy VD minh họa
- GV treo bảng phụ cú ghi cỏc VD minh họa
- HS đọc VD
? Dựa vào đặc điểm nào để nhận biết đú là
những cõu cảm thỏn?
? Qua cỏc VD trờn em hóy rỳt ra cụng dụng của
dấu chấm than?
? Cho VD minh họa?
1 Dấu câu học ở lớp 6:
- học sinh liệt kê
- Học sinh liệt kê các loại dấu câu đã học ở lớp 6
a Dấu chấm (.) VD: - Mẹ đó về
- Nú đang khúc
- Anh ấy đang học -> Tỏc dụng : Dựng để kết thỳc cõu trần thuật
b Dấu chấm hỏi (?) VD: Anh ấy đó ăn cơm chưa?
Nam đi rồi à?
-> Dấu chấm hỏi được dựng để hỏi những điều chưa rừ (nghi ngờ)
+ Đặc điểm: Dựa vào kết thỳc cuối cõu là dấu chấm (?) Cỏc từ ngữ dựng để hỏi như: à, chưa, hử, ư?
HS lấy - nhận xột, bổ sung
3 Dấu chấm than (!) VD: - A ! Mẹ đó về
- Chiếc cặp này đẹp quỏ!
- ễi ! Sao cậu lại làm thế?
-> Dựa vào: - Kết thỳc dấu !
- Từ ngữ bộc lộ cảm xỳc -> Cụng dụng: Được dựng để kết thỳc cõu cầu khiến hoặc cõu cảm thỏn
VD: Đi nhanh lờn nào! (cõu cầu khiến)
Trang 2? Dựa vào kiến thức đó học hóy nờu cụng dụng
của dấu phẩy?
? Cho VD?
? Ngoài công dụng trên dấu câu còn dùng để
làm gì?
? Kể tên các dấu câu và công dụng của
dấu câu đã học ở lớp 7?
? Dấu chấm lửng được dựng để làm gỡ?
? Cho VD?
GV: Trong những cõu ghộp vế sau cú tỏc
dụng bổ sung cho vế trước, cũng cú thể
dựng dấu chấm phẩy giữa hai vế cõu
? Dấu gạch ngang cú cụng dụng gỡ?
? Cho VD minh họa?
Ồ ! Mẹ đó về (cõu cảm thỏn)
4 Dấu phẩy (,) + Cụng dụng:
- Dựng để phõn cỏch cỏc thành phần phụ với thành phần chớnh
VD: Sỏng nay, lớp 8B đi lao động
- Dựng để phõn cỏch cỏc thành phần cựng giữ một chức vụ
VD: Lan, Huệ, Hũa là học sinh lớp 8D
Họ đõm ra uất ức, chỏn nản
* Lưu ý:
- Dấu câu còn có công dụng bày tỏ tình cảm, thái độ của người viết
Dấu chấm được đặt cuối cỏc cõu nào? được dựng làm gỡ?
Một vận động viờn đang tớch cực luyện tập để tham gia thế vận hội Khụng may, anh ta bị cảm nặng Bỏc sĩ bảo:
- Anh sốt cao lắm! Hóy nghỉ ngơi ớt ngày đó! Người bệnh hỏi:
- Thưa bỏc sĩ, tụi sốt bao nhiờu độ?
Bỏc sĩ đỏp:
- Bốn mươi mốt độ.
Nghe thấy thế, anh chàng ngồi phắt dậy:
- Thế kỉ lục thế giới là bao nhiờu?
Dấu cõu Vị trớ Tỏc dụng
Dấu chấm
Cuối cõu
1, 2, 9 Dựng để kết thỳc cõu kể.
Dấu chấm hỏi Cuối cõu
7, 11 Dựng để kết thỳc cõu hỏi.
Dấu chấm than Cuối cõu
4, 5 Dựng để kết cảm (cõu 4); cõu khiến (cõu 5).
Tiết 2 : dấu chấm lững, dấu gạch ngang, dấu gạch nối
a Dấu chấm lửng (…)
Trang 3? Dấu gạch nối dựng để làm gỡ?
? Dấu ngoặc đơn trong VD được dựng để
làm gỡ
? Dấu ngoặc đơn được dựng để làm gỡ?
? Dựa vào kiến thức đó học em hóy cho
biết dấu hai chấm cú cụng dụng gỡ?
? Cho VD?
? Dấu ngoặc kộp được dựng để làm gỡ?
* Cụng dụng:
- Biểu thị bộ phận liệt kê chưa hết VD: Lớp 8D cú bạn A, bạn B
- Biểu thị lời nói ngập ngừng chưa núi hết, ngắt quãng
VD: Anh ấy đó…
- Làm giảm nhịp điệu câu văn, hài hước, dí dỏm
b Dấu gạch ngang (-)
* Cụng dụng:
- Dựng để đánh dấu bộ phận giải thích, chú thớch của cõu
VD: Lan - người học giỏi nhất lớp 8D là bạn thõn của tụi
- Dựng để biểu thị sự liệt kê + Dấu gạch nối
- Dựng để dỏnh dấu cỏc bộ phận trong một
từ cú nhiều õm tiết VD: Bụn-sờ-vớch; Ma-lai-xi-a
Tiết 3 : Dấu ngoặc đơn , dấu ngoặc kép , dấu hai chấm
a Dấu ngoặc đơn ( ) VD: Tố Hữu (1920-2002) là nhà thơ nổi tiếng về đề tài thơ cỏch mạng
- Đỏnh dấu - làm rừ năm sinh và năm mất của tỏc giả
-> Dấu ngoặc đơn dựng để đánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm)
b Dấu hai chấm (:)
* Cụng dụng
- Đánh dấu (Bỏo trước) phần giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm cho một phần trước đú
VD: Người xưa cú cõu: Tốt gỗ hơn tốt nước sơn
- Đánh dấu (bỏo trước) lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dấu gạch ngang)
Trang 4VD: Anh ấy núi rằng: - Chị hóy ăn đi!
c Dấu ngoặc kộp
* Cụng dụng:
- Đỏnh dấu từ ngữ, cõu, đoạn văn trực tiếp VD: Hai tiếng “em bộ” mà cụ tụi ngõn dài thật ngọt, thật rừ
- Đỏnh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hoặc cú ý mỉa mai
- Đỏnh dấu tờn, tỏc phẩm, tờ bỏo, tạp chớ được dẫn
VD: Nam Cao là tỏc giả của những tỏc phẩm nổi tiếng như “Chớ Phốo”, “Lóo Hạc”
II Luyện tập
Bài 1: Những đoạn văn, thơ sau người ta lược bỏ một số dấu câu, căn cứ vào chức năng của dấu câu em hãy điền chúng vào vị trí thích hợp
a “Ngày mai dân ta sẽ sống sao đây
Sông Hồng chảy về đâu và lịch sử
Bao giờ dãy Trường Sơn bừng giấc ngủ
Cánh tay Phù Đổng sẽ vươn mây
Rồi cờ sẽ ra sao Tiếng hát sẽ ra sao
Ôi độc lập ”
( Chế Lan Viên)
Gợi ý
“ Ngày mai dân ta sẽ sống sao đây?
Sông Hồng chảy về đâu? và lịch sử?
Bao giờ dãy Trường Sơn bừng giấc ngủ
Cánh tay Phù Đổng sẽ vươn mây?
Rồi cờ sẽ ra sao? Tiếng hát sẽ ra sao?
Ôi! độc lập ”
b Người ta nhớ nhà nhớ cửa nhớ những nét mặt thân yêu nhớ những con đường đã đi về năm trước nhớ người bạn chiếu chăn dắt tay nhau đi trên những con đường vắng vẻ ngào ngạt mùi hoa xoan còn thơm mát hơn cả hoa cau hoa bưởi người ta nhớ heo may giếng vàng người ta nhớ cá mè rau rút người ta nhớ trăng bạc chén vàng
(Vũ Bằng)
Gợi ý: Người ta nhớ nhà ,nhớ cửa, nhớ những nét mặt thân yêu, nhớ những con đường
đã đi về năm trước, nhớ người bạn chiếu chăn dắt tay nhau đi trên những con đường vắng vẻ, ngào ngạt mùi hoa xoan còn thơm mát hơn cả hoa cau, hoa bưởi Người ta nhớ heo may giếng vàng; người ta nhớ cá mè, rau rút; người ta nhớ trăng bạc, chén vàng (Vũ Bằng)
Bài 2:Những câu sau câu nào đặt dấu câu đúng? Câu nào đặt dấu câu chưa đúng, hãy ghi chữ Đ (đúng), S (sai) vào chỗ trống trước mỗi câu
A - Con đường nằm giữa hàng cây, toả rợp bóng mát
Trang 5B - Con đường nằm giữa hàng cây toả rợp bóng mát.
C - Hương cứ trầm trồ khen những bông hoa đẹp quá!
D - Hương cứ trầm trồ khen những bông hoa đẹp quá
Gợi ý
A -> S C -> S
B -> Đ D -> Đ
Bài 3: đoạn văn dưới đây có những dấu chấm câu đặt sai vị trí Em hãy sửa lại cho
đúng
Trên con đường xuyên tỉnh Hoàng Liên Sơn Xe chúng tôi lao đi vun vút Những đám mây trắng như sà xuống cửa kính ô tô Tạo nên một cảm giác bồng bềnh, huyền ảo Những thác nước trắng xoá Những rừng cây âm âm xanh rì Hiện nhanh và lướt qua loang loáng trước khung cửa nhỏ
Gợi ý
Trên con đường xuyên tỉnh Hoàng Liên Sơn, xe chúng tôi lao đi vun vút Những đám mây trắng như sà xuống cửa kính ô tô tạo nên một cảm giác bồng bềnh, huyền ảo Những thác nước trắng xoá, những rừng cây âm âm xanh rì hiện nhanh và lướt qua loang loáng trước khung cửa nhỏ
Bài 4: Học sinh đọc đoạn văn sau:
“ Bỗng “choang” một cái, thôi phải rồi, hắn đập cái chai vào cột cổng…ồ hắn kêu…Hắn vừa chửi vừa kêu làng như bị người ta cắt họng ồ hắn kêu! ”
Cùng một thông tin (ồ hắn kêu) nhưng sau mỗi câu văn tác giả lại dùng dấu câu khác nhau, em hãy so sánh để nhận ra mục đích và tác dụng của dấu câu trong hai câu văn trên
Gợi ý
Đoạn văn lặp lại hai lần câu “ồ hắn kêu” nhưng với hai dấu câu khác nhau Dấu chấm lửng sau câu thứ hai được dùng mang ý nghĩa miêu tả, diễn tả một hành vi lạ lùng của Chí Phèo Dấu chấm than sau câu thứ 4 lại mang ý nghĩa cảm thán, diễn tả sự ngạc nhiên, bất ngờ của người chứng kiến trước hành vi lạ lùng đó của Chí Phèo
Bài 5: Các câu được sử dụng trong đoạn trích dưới đây có giá trị tu từ rõ rệt Hãy phân tích
“Người ta xúm lại, tóm ngang nó Nó không chạy Nhưng nó vẫn nhai, vẫn nuốt Rồi biết thế nguy, nó không nhai, trợn mắt lên nuốt chửng Rồi lại hấp tấp ngốn thêm miếng nữa
Chửi Kêu Đấm Đá Thụi Bịch Cẳng chân Cẳng tay Như mưa vào đầu Như mưa vào lưng Như mưa vào vào chân nó.”
Trả lời
Toàn bộ đoạn trích là những câu đơn và các câu đơn đặc biệt, phù hợp với nội dung sự việc được diễn tả trong đoạn văn: Sự việc diễn ra nhanh, đó là việc đánh kẻ ‘ăn cắp” và dồn dập, liên tục, không ngừng với sự tham gia của nhiều người, đánh bằng mọi cách Bài 6: Giải thớch sự khỏc nhau trong cỏc cõu sau đõy:
a Lan học giỏi thật -> Cõu trần thuật khẳng định (khẳng định việc Lan học giỏi)
b Lan học giỏi thật ? -> Cõu nghi vấn (nghi vấn về việc Lan học giỏi)
c Lan học giỏi thật ! -> Cõu cảm thỏn (thỏn phục việc Lan học giỏi)
Trang 6Bài 7: Chỉ ra và chữa lại cỏc lỗi dựng dấu cõu trong cỏc cõu sau:
a Nhằm thỳc đẩy phong trào thi đua lập thành tớch chào mừng ngày nhà giỏo Việt Nam Chỳng em cố gắng đạt nhiều điểm mười
b Nhà trường huy động (hai lớp 8B và 8C) tham gia lao động xó hội chủ nghĩa
Gợi ý:
a Nhằm thỳc đẩy phong trào thi đua lập thành tớch chào mừng ngày nhà giỏo Việt Nam, chỳng em cố gắng đạt nhiều điểm mười
b Nhà trường huy động hai lớp 8B và 8C tham gia lao động xó hội chủ nghĩa
Bài 8: Trong cỏc trường hợp sau, trường hợp nào dựng dấu cõu đỳng, trường hợp nào dựng dấu cõu sai Giải thớch và chữa lại cỏc lỗi đú
a Trinh thỡ thào:
- Cậu xem cú thớch khụng? Cả một chựm ổi mọc sỏt nhau nhộ!
b Trinh chỉ cho tụi xem cả một vườn ổi mọc sỏt nhau và hỏi tụi cú thớch khụng?
c Tụi bật cười bảo lóo:
- Sao cụ lo xa thế?
d Tụi bật cười bảo sao lóo ấy lo xa thế?
Gợi ý: Phải xỏc định mục đớch núi của mỗi cõu:
a Cõu nghi vấn (Cậu xem cú thớch khụng)
- Cả một chựm ổi mọc sỏt nhau nhộ: cõu cảm thỏn
b Trinh chỉ cho tụi xem cả một vườn ổi mọc sỏt nhau và hỏi tụi cú thớch khụng: cõu trần thuật
c Sao cụ lo xa thế: cõu nghi vấn
d Tụi bật cười bảo sao lóo ấy lo xa thế: cõu trần thuật
Bài 9: Điền dấu câu một cách thích hợp vào các đoạn trích sau:
a “ Một canh hai canh lại ba canh
Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành” (Hồ Chí Minh)
Gợi ý
“ Một canh… hai canh… lại ba canh
Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành”
b Mẹ tôi thường dạy các con
Các con phải thương yêu nhau giúp đỡ nhau trong cuộc sống
Gợi ý
Mẹ tôi thường dạy các con:
- Các con phải thương yêu nhau giúp đỡ nhau trong cuộc sống
Bài 10: Điền dấu chấm phẩy vào đoạn văn sao cho hợp lí
Quan lại vì tiền mà bất chấp công lí sai nha vì tiền mà tra tấn cha con vương ông Tú
Bà, Mã Giám Sinh, Bạc Bà, Bạc Hạnh vì tiền mà làm nghề buôn thịt bán người Sở Khanh vì tiền mà táng tận lương tâm Khuyển Ưng vì tiền mà lao vào tội ác Cả một xã hội chạy theo tiền
Gợi ý: Điền dấu chấm phẩy vào đoạn văn sao cho hợp lí
Quan lại vì tiền mà bất chấp công lí; sai nha vì tiền mà tra tấn cha con vương ông; Tú
Bà, Mã Giám Sinh, Bạc Bà, Bạc Hạnh vì tiền mà làm nghề buôn thịt bán người; Sở
Trang 7Khanh vì tiền mà táng tận lương tâm; Khuyển Ưng vì tiền mà lao vào tội ác Cả một xã hội chạy theo tiền
Bài 11: Phân tích ý nghĩa tu từ của các dấu câu trong các ví dụ sau:
a “Ôi! sáng xuân nay, xuân 41
Trắng rừng biên giới nở hoa mơ
Bác về…im lặng Con chim hót
Thánh thót bờ lau vui ngẩn ngơ…”
(Tố Hữu)
b Anh đi đó, anh về đâu
Cánh buồm nâu …cánh buồm nâu…cánh buồm
Gợi ý
a Dấu chấm lửng, dấu chấm ngắt câu giữa dòng diễn tả sự im lặng, sự xúc động thiêng
đến tận cùng giây phút Bác Hồ trở về nước sau 30 năm xa cách
b Dấu chấm lửng và điệp ngữ thể hiện tình cảm quyến luyến sâu sắc của người con gáI
đối với người ra đi trong cảnh tiễn đưa ở bến sông Con thuyền rời xa bến người phụ nữ dõi mắt nhìn theo cánh buồm cứ xa dần, xa dần màu nâu nhạt dần rồi mất hẳn chỉ còn lại cánh buồm xa tít ở cuối trời và nỗi nhớ vời vợi của người ở lại
Bài 12: Chỉ rõ công dụng của các dấu câu trong các trường hợp sau:
a Trên đường đi học về Nam nói:
- Mai tớ đi học môn toán
b Một canh…hai canh…lại ba canh
Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành
c Quan đi kinh lí trong vùng
Đâu có gà vịt…là lùng bắt ngay
(Ca dao)
d Truyện Kiều (Nguyễn Du) là tác phẩm văn học có giá trị nhân đạo sâu sắc
Gợi ý
a Dấu hai chấm báo hiệu lời dẫn trực tiếp
Dấu gạch ngang đánh dấu lời đối thoại trực tiếp
b Dấu chấm lửng làm giãn nhịp điệu câu thơ và diễn tả thời gian trôi một cách chậm chạp, nặng nề
c Dấu chấm lửng đánh dấu bộ phận chưa liệt kê hết và bộc lộ thái độ mỉa mai châm biếm
d Dấu ngoặc đơn đánh dấu bộ phận giải thích Tuyện Kiều là của tác giả Nguyễn Du Bài 13: Đoạn trích sau đã bị lược dấu câu, căn cứ vào công dụng của dấu câu em hãy khôi phục lại
Lâu lắm rồi mẹ mới về thăm nhà Nam rất mừng nhìn thấy mẹ nó reo lên:
A mẹ về rồi Nó ríu chân chạy ra ôm chầm lấy mẹ hai mẹ con mừng mừng tủi tủi mắt nhoè nước
Gợi ý
Lâu lắm rồi mẹ mới về thăm nhà Nam rất mừng nhìn thấy mẹ nó reo lên:
A! mẹ về rồi Nó ríu chân chạy ra ôm chầm lấy mẹ; hai mẹ con mừng mừng, tủi tủi mắt
Trang 8nhoè nước.
Bài 14: Trong những trường hợp sau, trường hợp nào cú thể thay dấu gạch ngang bằng dấu ngoặc đơn
a Bà lóo lỏng giềng lại lật đật chạy sang:
- Bỏc trai đó khỏ rồi chứ?
b Vậy mày hỏi cụ Thụng - tờn người đàn bà họ nội xa kia - chỗ ở của mợ mày rồi đỏnh giấy cho mợ mày, bảo dự sao cũng phải về
c Chồng chị - anh Nguyễn Văn Dậu - tuy mới 26 tuổi nhưng đó học nghề làm ruộng đến mười bảy năm
Gợi ý: Cõu b, c
Bài 15: Chỉ ra tỏc dụng của dấu hai chấm trong cỏc cõu sau:
a Thật ra thỡ lóo chỉ tõm ngẩm thế, nhưng cũng ra phết chứ chả vừa đõu: Lóo vừa xin tụi một ớt bó chú
b Một luồng giú mạnh thổi qua: mấy chiếc lỏ rụng
c Cảnh vật chung quanh tụi đều thay đổi, vỡ chớnh lũng tụi đang cú sự thay đổi lớn: hụm nay tụi đi học
d Mẹ hồi hộp thỡ thầm vào tai tụi
- Con cú nhận ra con khụng?
e Nú cứ làm in như nú trỏch tụi; nú kờu ư ử, nhỡn tụi như muốn bảo tụi rằng: A! Lóo tệ lắm! tụi ăn ở với lóo như thế mà lóo đối xử với tụi như thế này à?
g Bộ: đơn vị đo chiều dài hay dựng ở Anh và Mỹ, bằng 0,3048m
Gợi ý:
a Giải thớch ý nghĩa cho “Cũng ra phết chứ chả vừa đõu”
b Mấy chiếc lỏ rụng: Làm ró thờm sự việc (hệ quả) xảy ra sau khi cú một luồng giú lạnh thổi qua
c Hụn nay tụi đi học: Giải thớch ý nghĩa cho sự thay đổi lớn
g Dựng trong trường hợp giải thớch, chỳ thớch từ ngữ
Bài 16: Viết một đoạn văn ngắn có sử dụng dấu hai chấm và dấu chấm lửng một cách hợp lí
D Củng cố - dặn dũ:
- ễn lại chủ đề 1 Nắm chắc vai trũ, tỏc dụng của cỏc loại dấu cõu
- Làm thờm một số bài tập cú sử dụng cỏc dấu cõu đó học Phõn tớch tỏc dụng của nú
Trang 9
NS: 5-10-2010
CHỦ ĐỀ 2 : 4 tiÕt
MỘT SỐ YẾU TỐ HÌNH THỨC NGHỆ THUẬT CẦN Ý CHÚ
KHI PHÂN TÍCH THƠ TRỮ TÌNH
A Mục tiêu cần đạt:
1: Kiến thức: - Giúp HS nhận diện và phân tích các yếu tố hình thức nghệ thuật của thơ trữ tình
- Tích hợp với phần tiếng việt và văn đã học
2: Kỹ năng: Rèn kỹ năng vận dụng hiểu biết từ bài học này để phân tích một số tác phẩm văn học
B Chuẩn bị: - GV: Soạn bài – Các bài thơ trữ tình đã học
- Hs: Chuẩn bị bài theo yêu cầu của GV
C Tiến trình dạy học:
1 Ổn định lớp:
2 Bài mới:
TiÕt 5: §Æc trng cña th¬ tr÷ t×nh vµ mét sè lçi cµn tr¸nh
? Hãy kể tên một số bài thơ trữ tình mà em đã
học ở chương trình Ngữ văn lớp 6, 7?
? Em hãy đọc lại bài thơ đó bằng trí nhớ của
mình?
? Em hiểu thế nào là trữ tình, thế nào là tự sự?
? Khi đọc tác phẩm lão Hạc hoặc tắt đèn, em có
thấy nhà văn Nam Cao và Ngô Tất Tố xuất
hiện trực tiếp không?
? Có khi nào Nam Cao nói trực tiếp trong
truyện “ Tôi thương lão Hạc lắm không?
? Ngược lại khi đọc đoạn thơ của Tế Hanh :
I: Ôn lại một số vấn đề về thơ trữ tình
1: Một số bài thơ trữ tình đã học
- Đêm nay Bác không ngủ ( Minh Huệ)
- Qua Đèo Ngang ( Bà Huyện Thanh Quan)
2: Trữ tình, tự sự
* Trữ tình: Có nội dung phản ánh hiện thực bàng cách biểu hiện những ý nghĩ, cảm xúc,tâm trạng riêng của con người trước cuộc sống
* Tự sự: Nhà văn phản ánh thế giới bên ngoài bàng cách kể lại sự việc, miêu tả bằng cách thông qua một cốt truyện tương đối hoàn chỉnh
- Không – Cho hs trả lời
- Không Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ Màu nước xanh cá bạc chiếc buồm vôi Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá
Trang 10? Tình cảm nhớ nhung đối với quê hương trong
đoạn thơ có phải là của Tế Hanh không? Và có
phải nhà thơ đã phát biểu một cách trực tiếp
không?
Có 2 ý kiến khác nhau khi phân tích bài thơ
Lượm của Tố Hữu
Ý kiến của em thế nào?
? Qua các bài thơ trữ tình đã học, em hãy xác
định những yếu tố hình thức nghệ thuật nào
thường được chú ý?
? Đặc trưng nổi bật của thơ trữ tình là gì?
? Khi phân tích thơ trữ tình cần chú ý điều gì?
- Khi đọc đoạn thơ:
( Quê hương- Tế hanh)
Có
- Đây là khổ cuối trong bài thơ quê hương của Tế Hanh - Khổ thơ nói lên nỗi thương nhớ làng chài của đứa con xa quê, nhớ cảnh sắc cụ thể Nhớ tha thiết bồi hồi Cảm xúc ấy được diễn tả qua điệp ngữ “Nhớ” Nhớ quê hương là nhớ màu xanh của nước, màu bạc tươi ngon của cá, màu vôi bạc phếch vì nắng mưa của cánh buồm, là nhớ hình bóng con thuyền làng chài rẽ sóng ra khơi, là nhớ cái mùi nồng mặn quá, hương vị của biển, nơi chôn rau cắt rốn của tác giả Chữ “ thoáng” vừa gợi tả hình bóng con thuyền ra khơi mờ dần cuối chân trời dòng sông,vừa thể hiện niềm tưởng nhớ trong hoài niệm
3: Trả lời câu hỏi theo lựa chọn
* Ý1: Tập trung phân tích và làm nổi bật vẻ đẹp của hình tượng Lượm ( vui tươi, nhí nhảnh, dũng cảm, lạc quan)
* Ý2: Tập trung phân tích những tình cảm yêu thương, trân trọng của nhà thơ Tố Hữu đối với chú bé liên lạc trong bài thơ
-> Cả 2 ý kiến đều chưa hoàn chỉnh mà cần phải kết hợp cả 2 ( Bổ sung cho nhau)
* Xác định yếu tố hình thức NT trong thơ trữ tình:
- Vần thơ
- Nhịp thơ
- Từ ngữ, hình ảnh
- Các biện pháp tu từ
- Không gian và thời gian
II: Đặc trưng của thơ trữ tình và một số lỗi cần tránh khi phân tích thơ trữ tình
1: Là hệ thống cảm xúc tâm trạng và cách thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả
- Trong thơ trữ tình tác giả bộc lộ trực tiếp cảm xúc của mình
- Khi phân tích thơ trữ tình trước hết phải xuất phát từ chính các hình thức nghệ thuật ngôn từ mà chỉ ra vai trò và tác dụng của chúng trong việc thể hiện tình cảm,thái độ của nhà thơ: Ví dụ:
“ Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ Màu nước xanh cá bạc chiếc buồm vôi Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá ( Quê hương của Tế Hanh) -> Người đọc cảm nhận được rất rõ tấm lòng và tình cảm nhớ nhung da diết của nhà thơ đối với quê hương nơi ông đã sinh ra, lớn lên và gắn bó 1 thời Ở đây nhà thơ công khai và trực tiếp nói lên những tình cảm, suy nghĩ của chính mình.