Bài học hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu những thao taùc chung nhaát veà nghò luaän phaûi coù luaän ñieåm, lí leõ, daãn chứng, có phương pháp lập luận để nối kết các luận điểm, luận cứ nhằm[r]
Trang 1Tuần :19 Ngày soạn: HỌC KÌ II Ngày dạy:
Tiết :73
TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ
- Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật (kết cấu, nhịp điệu, cách lập luận) và ý nghĩa
của những câu tục ngữ trong bài học
- Học thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
B Chuẩn bị:
* Thầy: Nghiên cứu tài liệu soạn giáo án, Bảng phụ
* Trò: Đọc và tìm hiểu chú thích, soạn các câu hỏi tìm hiểu bài.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
Kiểm diện, trật tự
* Kiểm tra :
Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh, và SGK
* Giới thiệu bài:
** Tục ngữ là 1 thể loại VHDG
Nó được coi là kho báo của kinh
nghiệm và trí tuệ DG, là túi khôn
DG vô tận Tục ngữ là thể loại
triết lí nhưng cũng đồng thời là
cây đời xanh tươi.
Tục ngữ có nhiều chủ đề Tiết học hôm nay giới thiệu 8 câu tục ngữ chủ đề thiên nhiên và lao động sản xuất Qua 1 số câu nói các em bước đầu làm quen với kinh nghiệm và cách nhìn nhận các hiện tượng thiên nhiên và lao động sản xuất, đồng thời học cách diễn đạt ngắn gọn, hảm súc, uyển chuyển của nhân dân
* Lớp trưởng báo cáo
- Học sinh đem tập bài soạn cho giáo viên kiểm tra
-Nghe và ghi tựa bài vào tập
Trang 2Nội dung hoạt động Hoạt động thầy Hoạt động trò
HĐ 2 : Đọc hiểu văn
bản :
I/Tìm hiểu chung :
Khái niệm về tục ngữ :
Chú thích (*)
II Tìm hiểu văn bản:
1) Nghĩa của các
câu tục ngữ:
Câu 1: Đêm tháng 5 (âl)
ngắn, ngày tháng 10 cũng
ngắn
Câu 2: Đêm trước trời
nhiều sao, hôm sau sẽ
nắng; trời ít sao sẽ mưa
Câu 3: Khi trên trời xuất
hiện ráng có sắc vàng
màu mỡ gà tức trời sắp có
bão
Câu 4: Kiến bò nhiều vào
tháng 7 là điềm báo sắp
có lụt
Câu 5: Đất quý như vàng.
Câu 6: Trong các nghề
ở nông
thôn, nghề đem lại nhiều
lợi ích kinh tế nhất là nuôi
cá, kế đến là làm vườn,
rồi đến làm ruộng
Câu 7: Khẳng định thứ tự
quan trọng của các yếu tố
(nước, phân, công chăm
* Cho HS đọc văn bản, đọc chú thích (*)
(?) Dựa vào chú thích, em hãy
cho biết tục ngữ có đặc điểm gì về hình thức, nội dung, về sử dụng?
(?) Có thể chia 8 câu tục ngữ làm
mấy nhóm? Mỗi nhóm gồm những câu nào? Đọc và gọi tên từng nhóm?
(?) Hãy giải nghĩa từng câu tục
ngữ và giá trị của những kinh nghiệm mà nó thể hiện?
(?) Cơ sở thực tiễn của những
kinh nghiệm nêu trong tục ngữ?
(?) Nêu 1 số trường hợp có thể áp
dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ?
* Đọc
* Cá nhân:
+Hình thức: Câu nói rất ngắn gọn, kết cấu bền vững, có hình ảnh và nhịp điệu dễ nhớ
+ Nội dung: Diễn đạt những kinh nghiệm về thiên nhiên, lao động sản xuất, con người, xã hội (nghĩa đen, nghĩa bóng)
+ Sử dụng: Mọi hoạt động trong đời sống để nhìn nhận, ứng xử, thực hành và để lời nói hay hơn, sinh động, sâu sắc
* Cá nhân: Chia 2 nhóm:
+ Từ 1 4: Nói về thiên nhiên + Từ 5 7: Nói về LĐSX
* Mỗi tổ 2 câu, bổ sung và tự ghi bài
* Cá nhân
* Cá nhân
Trang 3Nội dung hoạt động Hoạt động thầy Hoạt động trò
Câu 8: Khẳng định tầm
quan trọng của thời vụ và
khâu làm dất trong trồng
trọt
2) Đặc điểm về hình
thức diễn đạt:
- Ngắn gọn
- Thường có vần (vần
lưng)
- Các vế đối xứng
- Lập luận chặt chẽ, giàu
hình ảnh
III/Tổng kết : Ghi nhớ
SGK/Tr 5
(?) Nhìn chung, tục ngữ có những
đặc điểm gì về hình thức diễn đạt? Hãy minh hoạ những đặc điểm nghệ thuật đó và phân tích giá trị của chúng bằng những câu tục ngữ trong bài học
* Đánh giá, chốt:
+ Số tiếng trong câu rất ít: C 5, 8
+ Vần lưng: năm- nằm; mười- cười; nắng – vắng; bò – lo…
+ Các vế đối xứng nhau về hình thức, cả nội dung
+ Hình ảnh trong câu tục ngữ cụ thể, sinh động cả cách nói quá (C1, 5) Hình ảnh làm các câu tục ngữ trở nên tươi mát, hàm súc và kinh nghiệm diễn đạt trong đó có sức thuyết phục hơn
* Cho HS đọc ghi nhớ, chốt lại
* Thảo luận nhóm, trình bày
* Nhóm khác nhận xét, bổ sung
* Tự ghi bài
* Đọc ghi nhớ, tự ghi nhận
HĐ3: Luyện tập :
IV/Luyện tập :
(?) Tìm những câu tục ngữ phản
ánh kinh nghiệm quan sát của nhân dân về hiện tượng mưa, nắng, bão, lụt
* Thi giữa các tổ:
+ Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm + Trời đang nắng, cỏ gà trắng thì mưa + Tháng 7 heo may, chuồn chuồn bay thì bão +Kiến đen tha trứng lên cao
Thế nào cũng có mưa rào rất to.
+Kiến cánh vở tổ bay ra, bão táp mưa sa gần tới.
HĐ4 : Củng cố – dặn dò * Cho HS đọc phần đọc thêm
* Học thuộc lòng 8 câu tục ngữ và ghi nhớ
* Giải thích nghĩa và nắm được hình thức diễn đạt
* Làm BT ở SBT trang 3,4
* Thực hiện theo nội dung và
phương pháp tiết: Chương trình
địa phương.
* Đọc phần đọc thêm
* Tự ghi nhận
Trang 4
Tuần :19 Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết : 74
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG
PHẦN VĂN VÀ TẬP LÀM VĂN
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- Biết cách sưu tầm ca dao, tục ngư õtheo chủ đề và bước đầu biết chọn lọc, sắp xếp, tìm hiểu ý nghĩa của chúng
- Tăng thêm hiểu biết và tình cảm gắn bó với địa phương quê hương mình
B Chuẩn bị:
*Thầy: Tư liệu sưu tầm về ca dao, tục ngữ địa phương.
* Trò: Tham khảo hướng dẫn, phân công sưu tầm, ghi chép, tổng hợp.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
Kiểm diện, trật tự
* Kiểm tra :
Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh
* Giới thiệu bài:
** Sưu tầm ca dao, dân ca, tục ngữ địa phương là 1 việc làm có nhiều ý nghĩa, là dịp để tìm hiểu về địa phương mình để có tri thức về địa phương: Tên đất, tên người, các phong tục, tập quán, các di tích lịch sử, Cách Mạng, … mới xác định được đâu là ca dao, dân ca về địa phương, vừa giúp ta rèn luyện đức tính kiên trì Tiết học hôm nay, cô sẽ hướng dẫn các em sưu tầm ca dao, dân ca, tục ngữ lưu hành ở địa phương mình
-Lớp trưởng báo cáo
-Đem tập bài soạn cho GV kiểm tra
-Nghe và ghi tựa bài
HĐ2 Hình thành kiến
thức :
(?) Ca dao - dân ca, tục ngữ là gì?
(?) Thế nào là 1 câu ca dao?
* Cá nhân
Trang 5tục ngữ nói về địa
+ Sông Cửu Long, con rồng 9 khúc
2) Nguồn sưu tầm:
3)Cách sưu tầm:
* Gợi ý để HS thấy rõ các nguồn sưu tầm:
+ Hỏi cha mẹ, người già cả ở địa phương
+ Lục tìm trong báo Vĩnh Long (sách báo nói về Vĩnh Long)
+ Các bộ sưu tập lớn về tục ngữ,
ca dao nói về địa phương mình …
* Gợi ý cách sưu tầm:
+ Chép vào sổ tay
+ Phân loại riêng phần ca dao với tục ngữ
+ Sắp xếp theo thứ tự A, B, C (của chữ cái đầu câu)
Tính con người lúc đục, lúc trong Thương em thương gái má hồng
Thương người nề nếp thuỷ chung một
Lòng .
* Nghe và tự ghi nhận
* Nghe và tự ghi nhận
* Tổ trưởng tổng hợp, loại bỏ những câu trùng và sắp xếp (thi đua giữa các tổ)
* Soạn bài: Tìm hiểu chung văn
nghị luận (Đọc và trả lời theo
yêu cầu câu hỏi trang 7, 8, 9)
* Nghe và tự ghi nhận
Trang 6Tuần :19 Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết : 75,76
TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
Giúp HS hiểu được nhu cầu nghị luận trong đời sống và đặc điểm chung của văn bản nghị luận
B Chuẩn bị:
*Thầy: Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án
* Trò: Đọc và soạn các câu hỏi trong bài.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
Kiểm diện, trật tự
* Kiểm tra :
Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh
* Giới thiệu bài:
** Văn nghị luận là 1 trong những kiểu văn bản quan trọng trong đời sống XH của con người, có vai trò rèn luyện tư duy, năng lực biểu đạt những quan niệm, tư tưởng sâu sắc Do đó, muốn làm tốt văn nghị luận, ta phải có khái niệm, quan điểm rõ ràng, biết vận dụng những thao tác phân tích, tổng hợp, diễn dịch … Nói chung là biết
tư duy trừu tượng Bài học hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu những thao tác chung nhất về nghị luận phải có luận điểm, lí lẽ, dẫn chứng, có phương pháp lập luận để nối kết các luận điểm, luận cứ nhằm giải quyết 1 vấn đề nào đó
-Lớp trưởng báo cáo
-Đem tập bài soạn cho GV kiểm tra
-Nghe và ghi tựa bài
HĐ2 : Hình thành kiến
thức :
* Cho HS đọc mục a
(?) Trong đời sống, em có gặp các
* Đọc
* Cá nhân:
+ Vì sao con cái phải hiếu thảo
Trang 7Nội dung hoạt động Hoạt động thầy Hoạt động trò
Trong đời sống, ta
thường gặp văn nghị
luận dưới dạng các ý
kiến, bài phát biểu …
2) Thế nào là văn bản
nghị luận:
(?) Nhận xét xem bạn có nêu
được vấn đề đúng không? Đúng sai thế nào?
(?) Gặp các vấn đề và câu hỏi
loại đó, em có thể trả lời bằng các kiểu văn bản như đã học như kể chuyện, miêu tả, biểu cảm hay không? Hãy giải thích vì sao?
(?) Để trả lời những câu hỏi như
thế, hằng ngày trên báo chí, qua đài phát thanh, truyền hình, em thường gặp những kiểu văn bản nào? Kể tên 1 vài kiểu văn bản mà em biết
(?) Từ đó, em thấy nhu cầu nghị
luận trong cuộc sống như thế nào?
* Cho HS đọc văn bản: Chống
nạn thất học.
(?) Bác Hồ viết bài này nhằm
mục đích gì?
(?) Để thực hiện mục đích ấy, bài
viết đã đưa ra những ý kiến nào?
(?) Những ý kiến ấy được diễn
đạt thành những luận điểm nào?
Tìm câu văn mang luận điểm?
(luận điểm: mang quan điểm của
tác giả)
(?) Câu có luận điểm có đặc điểm
gì?
(?) Để ý kiến có sức thuyết phục,
bài viết đã nêu lên những lí lẽ nào?
Gợi ý: Vì sao dân ta ai cũng phải
biết đọc, biết viết? Việc chống nạn mù chữ có thực hiện được
+ Vì sao phải giữ cho trái đất sạch và xanh? + Vì sao phải luôn tu bổ và bảo vệ đê điều? + Vì sao phải: “ Tiên học lễ, hậu học văn”? + Vì sao phải siêng năng, cần mẫn trong học tập?
* Cá nhân:
Không! Vì các câu hỏi đó đòi hỏi phải trả lời bằng lí lẽ kèm theo những dẫn chứng xác đáng thì mới trả lời được thông suốt (tức là phải nghị luận) – (VD SGV trang 13)
* Cá nhân:
Các bài xã luận, bình luận, các ý kiến trong cuộc họp, bài phát biểu
- Văn bản nghị luận tồn tại khắp nơi trong cuộc sống
* Đọc
* Cá nhân:
- Kêu gọi toàn thể nhân dân VN cùng đi học để ai ai cũng biết đọc, biết viết chữ nước nhà
- Lên án chính sách ngu dân của Pháp trước đây Nay đã có độc lập ta phải biết đọc biết viết để góp sức xây dựng nước nhà Mọi người phải giúp nhau học tập
* Thảo luận, trình bày:
+“ Một công việc phải thực hiện cấp tốc lúc này là nâng cao dân trí” và + “ Mọi người
VN … chữ Quốc Ngữ”
+ Tiêu đề: “ Chống nạn thất học”.
* Thảo luận, trình bày:
Đó là câu khẳng định 1 ý kiến, một tư tưởng
* Cá nhân:
+ Tình trạng thất học, lạc hậu trước CM tháng 8
+ Những điều kiện cần phải có để xây dựng nước nhà.
+ Những khả năng trong thực tế
Trang 8Nội dung hoạt động Hoạt động thầy Hoạt động trò
Văn nghị luận nhằm
trình bày1 tư tưởng,1
quan điểm nào đó bằng
luận điểm rõ ràng, có lí
lẽ, dẫn chứng thuyết
phục
Những tư tưởng,
quan điểm trong bài
nghị luận phải hướng
tơi1 vấn đề trong đời
sống thì mới có ý nghĩa
không?
(?) Tác giả có thể thực hiện mục
đích của mình bằng văn kể chuyện, miêu tả, biểu cảm được không? Vì sao?
(?) Em hiểu thế nào là văn bản
nghị luận?
(?) Đặc điểm chung của văn bản
nghị luận?
* Cho HS đọc ghi nhớ
trong việc chống nạn thất học
- Không! Vì trong trường hợp này phải dùng lí lẽ để nêu bật vấn đề, để lời kêu gọi có sức thuyết phục cao làm cho mọi ngườiđều hiểu, đều thấy đúng, hay và cùng hăng hái thực hiện
* Cá nhân
* Cá nhân
* Đọc
HĐ 3 : Luyện tập :
3/ Luyện tập
Bài tập 1 :
Bài tập 2:
* Cho HS đọc bài: Cần tạo ra
thói quen tốt trong đời sống XH (?) Đây có phải là văn bản nghị
luận không? Vì sao?
(?) Tác giả đã đề xuất ý kiến gì?
(?) Những dòng, câu văn nào thể
hiện ý kiến đó?
(?) Để thuyết phục người đọc, tác
giả đã nêu ra những lí lẽ và dẫn chứng nào?
(?) Bài nghị luận này có nhằm
giải quyết vấn đề có trong thực tế hay không? Em có tán thành ý kiến của bài viết không? Vì sao?
(?) Hãy tìm bố cục của bài văn
* Đọc, thảo luận, trả lời:
+ Đây là văn bản nghị luận Vì tác giả đã nêu lên 1 ý kiến, 1 luận điểm về 1 vấn đề XH
+ Cần chống thói quen xấu và tạo
ra những thói quen tốt: “ Nhan đề”
+ “ Cho nên mỗi người, mỗi GĐ hãy tự xem lại mình để tạo ra nếp sống đẹp, văn minh cho XH”
- Lí lẽ:
+ Có thói quen tốt – xấu.
+ Có người phân biệt tốt – xấu nhưng đã thành thói quen nên khó bỏ, khó sửa + Tạo được thói quen tốt là rất khó nhưng nhiễm thói quen xấu thì dễ.
- Dẫn chứng:
+ Thói quen tốt: … + Thói quen xấu: …
Giải quyết 1 vấn đề XH: Ăn ở mất vệ sinh, không có ý thức thu gom rác vào 1 chỗ làm ô uế môi trường sống
Đó là vấn đề đúng đắn Mỗi người cần suy nghĩ để bỏ thói quen xấu tạo nên thói quen tốt
* Thảo luận, trả lời:
Trang 9Nội dung hoạt động Hoạt động thầy Hoạt động trò
Bài tập 3:
Bài tập 4:
*Gv hướng dẫn học sinh về sưu tầm
* Cho HS đọc bài văn: Hai biển
hồ.
(?) Đó là văn bản tự sự hay kể
chuyện?
TB: “ …nguy hiểm”: Bàn luận và
chứng minh các thói quen tốt – xấu (chủ yếu là thói quen xấu) trong XH
KB: “ Còn lại”: Kết luận vấn đề.
-nghe để về nhà thực hiện
* Đọc
* Thảo luận, trả lời:
Bài văn kể chuyện để nghị luận.(phần tự sự đầu là dẫn chứng được đưa ra trước) Hai cái hồ có ý nghĩa tượng trưng Từ đó mà đưa ra 2 cách sống của con
người: Con người phải biết chan
hoà, chia sẻ với mọi người xung quanh mới thực sự có hạnh phúc.
* Về làm BT3 trang 10
* Soạn bài: Tục ngữ về con
người và xã hội.
+ Đọc văn bản, tìm hiểu nghĩa
+ Trả lời 4 câu hỏi trang 12, 13 vào vở bài soạn
* Nghe và tự ghi nhớ.