- Phản xạ có điều kiện là phản xạ được hình thành trong đời sống caù theå, laø keát quaû cuûa quaù trình hoïc taäp, reøn luyeän Sự hình thành và ức chế phản xạ có điều kiện có ý nghĩa đố[r]
Trang 1Ngày soạn: Tuần:
ÔN TẬP KIỂM TRA 1 TIẾT (HKII)
Năm học: 2008- 2009
I MỤC TIÊU:
Củng cố, hệ thống hóa các kiến thức trong chương VIII và chương IX để giúp học sinh làm tốt bài kiểm tra 1 tiết Cụ thể như sau:
Chương VIII: Cấu tạo và chức năng của da; Vệ sinh da
Chương IX: Vai trò của hệ thần kinh và giác qua; Cấu tạo và chức năng của tủy sống, não bộ; Chức năng của bộ phận thần kinh sinh dưỡng; Cơ quan thụ cảm và cơ quan phân tích Mắt, tai; PXCĐK và PXKĐK; Hoạt động thần kinh bậc cao ở người; Vệ sinh hệ thần kinh
II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC: Bảng phụ
III HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC:
1 Mở bài: Nhằm giúp các em củng cố, hệ thống hóa kiến thức chương VIII, IX và để làm tốt bài kiểm tra 1 tiết
2 Phát triển bài:
Câu 1: Nêu rõ ý nghĩa sinh
học của giấc ngủ Muốn
đảm bảo giấc ngủ tốt cần
những điều kiện gì?
Câu 2: Trong vệ sinh đối
với hệ thần kinh cần quan
tâm đến những vấn đề gì?
Vì sao như vậy?
Câu 3: Ý nghĩa của sự
thành lập và ức chế phản
xạ có điều kiện trong đời
sống con người?
Câu 5: Phân biệt phản xạ
không điều kiện và phản xạ
có điều kiện?
Câu 7: Nêu rõ ý nghĩa của sự
hình thành và sự ức chế phản
xạ có điều kiện đối với đời
sống các động vật và con
người?
Câu 8: Hãy trình bày cấu tạo
- Ý nghĩa sinh học của giấc ngủ: Ngủ là nhu cầu sinh lí của cơ thể, là một quá trình ức chế tự nhiên có tác dụng bảo vệ, phục hồi khả năng làm việc của hệ thần kinh
- Biện pháp để có giấc ngủ tốt:
+ Cơ thể sảng khoái
+ Chổ ngủ thuận tiện
+ Không dùng chất kích thích : Chè, càfêù…
+ Tránh các kích thích ảnh hưởng đến giấc ngủ
Trong vệ sinh đối với hệ thần kinh cần tránh sử dụng những chất gây hại đối với hệ thần kinh như:
- Chất kích thích: rượu, trà, càphê … Vì: Rượu: làm hoạt động của vỏ não bị rối loạn, trí nhớ kém; Nước trà, càphê: Kích thích hệ thần kinh, gây khó ngủ
- Chất gây nghiện: Thuốc lá, matúy Vì thuốc lá làm cơ thể suy yếu, dễ mắc các bệnh ung thư Khả năng làm việc trí óc giảm, trí nhớ kém; Ma túy làm suy yếu nòi giống, cạn kiệt kinh tế, lây nhiễm HIV, mất nhân cách
Sự hình thành và ức chế phản xạ có điều kiện ở người là hai quá trình thuận nghịch quan hệ mật thiết với nhau, là cơ sở để hình thành thói quen, tập quán, nếp sống có văn hóa
- Phản xạ không điều kiện là phản xạ sinh ra đã có, không cần phải học tập
- Phản xạ có điều kiện là phản xạ được hình thành trong đời sống cá thể, là kết quả của quá trình học tập, rèn luyện
Sự hình thành và ức chế phản xạ có điều kiện có ý nghĩa đối với đời sống các động vật và con người là:
- Đảm bảo sự thích nghi với môi trường và điều kiện sống luôn thay đổi của các động vật
- Sự hình thành các thói quen, các tập quán tốt đối với con người Ốc tai xoắn hai vòng rưởi, gồm:
- Ốc tai xương ở ngoài
Trang 2Câu 9: Quá trình thu nhận
kích thích của sóng âm diễn
ra như thế nào giúp người ta
nghe được?
Câu 10: Vì sao ta có thể xác
định được âm phát ra từ bên
phải hay bên trái?
Câu 11: Cận thị là do đâu?
Làm thế nào để nhìn rõ?
Câu 12: Tại sao người già
thường phải đeo kính lão?
Câu 13: Tại sao không nên
đọc sách ở nơi thiếu ánh
sáng, trên tàu xe bị xóc
nhiều?
Câu 14: Nêu rõ những hậu
quả của bệnh đau mắt hột và
cách phòng tránh?
Câu 15: Mô tả cấu tạo của
cầu mắt nói chung và màng
lưới nói riêng?
Câu 16: Trình bày sự giống
nhau và khác nhau
về mặt cấu trúc và
chức năng giữa hai
phân hệ giao cảm và
đối giao cảm trong
hệ thần kinh sinh
- Ốc tai màng ở trong, gồm:
+ Màng tiền đình ở trên + Màng bên áp sát vách xương của ốc tai xương
+ Màng cơ sở ở dưới Trên màng cơ sở có cơ quan Coocti, trong đó có các tế bào thụ cảm thính giác
Sóng âm vào tai làm rung màng nhĩ, truyền qua chuỗi xương tai vào tai trong gây sự chuyển động ngoại dịch rồi nội dịch trong ốc tai màng và tác động lên các tế bào thụ cảm thính giác của cơ quan Coocti nằm trên màng cơ sở ở vùng tương ứng với tần số và cường độ của sóng âm làm các tế bào này hưng phấn chuyển thành xung thần kinh truyền về vùng thính giác ở thùy thái dương cho ta nhận biết về âm thanh đã phát ra
Ta xác định được nguồn âm phát ra ở phía nào là nhờ nghe bằng hai tai: Nếu ở bên phải thì sóng âm truyền đến tai phải trước tai trái và ngược lại
+ Cận thị là do:
- Cầu mắt dài
- Thể thủy tinh quá phồng: do không giữ đúng khoảng cách trong vệ sinh học đường
+ Muốn nhìn rõ vật ở khoảng cách bình thường, người cận thị phải đeo kính cận
Ở người già, thể thủy tinh bị lão hóa, mất tính đàn hồi, không phồng được Vì vậy người già thường phải đeo kính lão
Không nên đọc sách ở nơi thiếu ánh sáng, trên tàu xe bị xóc nhiều vì đọc sách ở những nơi đó mắt phải điều tiết nhiều, thể thủy tinh luôn ở trạng thái phồng nhiều, mất dần khả năng đàn hồi, dẫn đến cận thị
- Hậu quả của bệnh đau mắt hột: Khi hột vỡ ra làm thành sẹo, co kéo lớp trong mi mắt làm cho lông mi quặp vào trong, cọ xát làm đục màng giác dẫn tới mù lòa
- Cách phòng tránh: Giữ vệ sinh mắt; Dùng thuốc theo sự chỉ dẫn của thầy thuốc
- Cấu tạo của cầu mắt gồm:
+ Màng bọc:
Màng cứng: Phía trước là màng giác
Màng mạch: Phía trước là lòng đen
Màng lưới: Có tế bào nón và tế bào que
+ Môi trường trong suốt, gồm: thủy dịch, thể thủy tinh, dịch thủy tinh
- Cấu tạo của màng lưới:
+ Tế bào nón: Tiếp nhận kích thích ánh sáng mạnh và màu sắc + Tế bào que: Tiếp nhận kích thích ánh sáng yếu
+ Điểm vàng: là nơi tập trung nhiều tế bào nón
+ Điểm mù: Không có tế bào thụ cảm thị giác
- Giống nhau: Đều gồm phần trung ương và phần ngoại biên
- Khác nhau về cấu tạo: ( Bảng 48-1 trang 152)
- Khác nhau về chức năng: tác dụng đối lập nhau
Trang 3Câu 17:Trình bày phản xạ
điều hoà hoạt động của tim
và hệ mạch trong trường hợp
lúc huyết áp tăng cao
Câu 18: Giải thích vì sao
người say rượu thường có
biểu hiện chân nam đá chân
chiêu trong lúc đi?
Câu 19:Nêu rõ các đặc điểm
cấu tạo và chức năng của đại
não người, chứng tỏ sự tiến
hóa của người so với các
động vật khác trong lớp thú?
Câu 20: Trình bày cấu tạo
trong và cấu tạo ngoài của
đại não
Câu 21: Lập bảng so sánh cấu
tạo và chức năng trụ não, não
trung gian và tiểu não
Câu 22: Tại sao nói dây thần
kinh tủy là dây pha?
Câu 23: Da có cấu tạo như
thế nào? Có nên trang
điểm bằng cách lạm
dụng kem phấn, nhổ
lông mày tạo dáng
không? Vì sao?
Câu 24: Da có những chức
năng gì? Những đặc điểm cấu
tạo nào của da giúp da thực
hiện những chức năng đó?
Lúc huyết áp tăng cao, áp thụ quan bị kích thích, xuất hiện xung thần kinh truyền về trung ương phụ trách tim mạch nằm trong các nhân xám thuộc phân hệ đối giao cảm, theo dây li tâm (dây phế vị) tới tim làm giảm nhịp co và lực co đồng thời làm dãn các mạch da và mạch ruột gây hạ huyết áp
Người say rượu chân nam đá chân chiêu do rượu đã ngăn cản, ức chế sự dẫn truyền qua xináp giữa các tế bào có liên quan đến tiểu não khiến sự phối hợp các hoạt động phức tạp và giữ thăng bằng cơ thể bị ảnh hưởng
- Khối lượng não so với cơ thể ở người lớn hơn các động vật thuộc lớp Thú
- Vỏ não người có nhiều khe và rãnh làm tăng bề mặt chứa các nơron (Khối lượng chất xám lớn)
- Ở người, ngoài các trung khu vận động và cảm giác như các động vật thuộc lớp Thú, còn có các trung khu cảm giác và vận động ngôn ngữ
(Ghi nhớ trang 150)
Xem bài ghi trong vở để lập bảng
Mỗi dây thần kinh tủy bao gồm các bó sợi thần kinh hướng tâm (cảm giác) và các bó sợi thần kinh li tâm (vận động) được nối với tủy qua các rễ sau và rễ trước Vì vậy, người ta nói dây thần kinh tủy là dây pha
Da có cấu tạo gồm 3 lớp:
- Lớp biểu bì: Gồm tầng sừng và tầng tế bào sống
- Lớp bì: cấu tạo từ các sợi mô liên kết bện chặt, trong đó có các
thụ quan, tuyến mồ hôi, tuyến nhờn, mạch máu …
- Lớp mỡ dưới da: gồm các tế bào mỡ
Không nên trang điểm bằng cách lạm dụng kem phấn, nhổ bỏ lông mày vì lông mày có vai trò ngăn không cho mồ hôi và nước chảy xuống mắt; Lạm dụng kem, phấn sẽ làm bít các lỗ chân lông và lỗ tiết chất nhờn, tạo điều kiện cho vi khuẩn bám vào da và phát triển
Da có những chức năng như:
- Bảo vệ cơ thể: nhờ đặc điểm cấu tạo từ các sợi mô liên kết bện chặt, lớp mỡ dưới da, tuyến nhờn, sắc tố da
- Tiếp nhận kích thích xúc giác: nhờ các cơ quan thụ cảm và dây thần kinh
- Bài tiết: qua tuyến mồ hôi
- Điều hòa thân nhiệt: nhờ sự co dãn của mạch máu dưới
da, tuyến mồ hôi, cơ co chân lông, lớp mỡ dưới da
- Da và sản phẩm của da tạo nên vẻ đẹp của người
IV DẶN DÒ: Tiết sau kiểm tra 1 tiết