TÝnh chÊt cña hoocm«n - Tính đặc hiệu của hoocmôn : mỗi hoocmôn chỉ ảnh hưởng đến 1 hoặc 1 số cơ quan xác định - Hoocmôn có hoạt tính sinh học cao, chỉ cần 1 lượng nhỏ cũng gây hiệu qu[r]
Trang 1Chương vii : bài tiết
Câu 1: Bài tiết là gì? Bài tiết đóng vai trò quan trọng thế nào với cơ thể sống?
TL :1 Bài tiết là quá trình không ngừng lọc và thải ra môi các chất cặn bã do hoạt động TĐC
2 Vai trò của bài tiết:
- Duy trì tính ổn định của môi trong cơ thể
- Giúp cơ thể không bị nhiễm độc đảm bảo các hoạt động diễn ra bình
Câu 2 : Các sản phẩm thải chủ yếu của cơ thể là gì? Việc bài tiết chúng do các cơ quan nào đảm nhiệm?
Câu 3 : Hệ bài tiết tiểu có cấu tạo thế nào?
TL : Cấu tạo của hệ bài tiết J tiểu:
- Hệ bài tiết J tiểu gồm : thận, ống dẫn J tiểu, bóng đái và ống đái
- Thận là cơ quan quan trọng nhất của hệ bài tiết J tiểu, gồm 2 quả thận, mỗi quả thận chứa khoảng 1 triệu đơn vị chức năng để lọc máu và hình thành J tiểu
- Mỗi đơn vị chức năng gồm cầu thận ( thực chất là 1 búi mao mạch ), nang cầu thận (thực chất là
1 cái túi gồm 2 lớp bao quanh cầu thận ) và ống thận
Câu 4 : Thực chất của quá trình tạo thành tiểu là gì? Trình bày quá trình tạo thành tiểu
ở các đơn vị chức năng của thận?
1 Thực chất của quá trình tạo thành J tiểu là quá trình lọc máu để hình thành J tiểu đầu và thải bỏ các chất cặn bã, các chất độc, các chất thừa khỏi cơ thể
2 Quá trình tạo thành J tiểu ở các đơn vị chức năng của thận:
Quá trình lọc máu Gồm Quá tình hấp thụ lại
Quá trình bài tiết tiếp a) Quá trình lọc máu
- Vị trí : xảy ra ở cầu thận
- Cơ chế: máu tới cầu thận với áp lực lớn tạo lực đẩy J và các chất hoà tan có kích J nhỏ qua lỗ lọc ( 30 – 40 Ao) trên vách mao mạch vào nang cầu thận Các tế bào máu và prôtêin có kích J lớn nên không qua lỗ lọc
- Kết quả : hình thành J tiểu đầu
Trang 2- Vị trí : xảy ra ở ống thận
- Cơ chế : I J tiểu đầu ( / hấp thụ lại J và các chất cần thiết ( chất dinh % _3 các iôn cần thiết cho cơ thể)
c) Quá trình bài tiết tiếp
- Vị trí : xảy ra ở ống thận
- Cơ chế : Hấp thụ lại các chất cần thiết , bài tiết tiếp các chất thừa, chất thải
- Kết quả : hình thành J tiểu chính thức
Câu 5 : Sự thải tiểu diễn ra thế nào?
TL : I J tiểu chính thức đổ vào bể thận, qua ống dẫn J tiểu xuống tích trữ ở bóng đái, sau đó ( / thải ra ngoài nhờ hoạt động của cơ bóng đái và cơ bụng
Câu 6 : Hệ bài tiết tiểu có thể bị tổn bởi các tác nhân nào?
tiết nước tiểu
Hậu quả
Vi khuẩn Cầu thận bị viêm và
thoái hoá
Quá trình lọc máu bị trì trệ các chất cặn bã và các chất độc hại tích tụ trong máu cơ thể bị nhiễm độc, phù suy thận chết
Các chất đọc hại có trong
thức ăn, đồ uống, thức ăn
ôi thiu
ống thận bị tổn 03 làm việc kém hiệu quả
+ Quá trình hấp thụ lại và bài tiét tiếp bị giảm môi trong bị biến đổi TĐC bị rối loạn ảnh
U bất lợi tới sức khoẻ + ống thận bị tổn 0 J tiểu hoà thẳng vào máu đầu độc cơ thể
Khẩu phần ăn không hợp
lí, các chất vô cơ và hữu
cơ kết tinh ở nồng độ cao
gây ra sỏi thận
* dẫn J
tiểu bị tắc nghẽn
Gây bí tiểu > nguy hiểm đến tính mạng
Câu 7 : Trình bày các thói quen sống khoa học để bảo vệ hệ bài tiết tiểu Giải thích cơ sở khoa học của các thói quen đó?
1 xuyên giữ vệ sinh cho toàn cơ
thể cũng cho hệ bài tiết J tiểu
Hạn chế tác hại của vi sinh vật gây bệnh
2 Khẩu phần ăn uống hợp lí:
-Không ăn quá nhiều prôtêin, quá mặn,
quá chua, quá nhiều chất tạo sỏi
- Không ăn thức ăn ôi thiu và nhiễm chất
độc hại
- Uống đủ J
-Tránh cho thận làm việc quá nhiều và hạn chế khả năng tạo sỏi
- Hạn chế tác hại của chất độc hại -Tạo điều kiện cho quá trình lọc máu ( / liên tục
3 Nên đi tiểu đúng lúc, không nên nhịn lâu Hạn chế khả năng tạo sỏi ở bóng đái
Trang 3Chương viii : da
Câu 1: Nêu cấu tạo của da?
TL : Lớp biểu bì
Da có 3 phần Lớp bì
a) Lớp biểu bì gồm: Tầng sừng
Tầng tế bào sống
- Tầng sừng : gồm các tế bào chết đã hoá sừng, xếp sít nhau , dễ bong ra
- Tầng tế bào sống : gồm các tế bào sống có khả năng phân chia tạo ra các tế bào mới để thay thế các tế bào ở tầng sừng đã bong ra Trong TB có chứa các hạt sắc tố tạo nên màu da b) Lớp bì : ( / cấu tạo từ các sợi mô liên kết bện chặt Trong đó có : thụ quan, tuyến mồ hôi, tuyến nhờn, lông và bao lông, cơ co chân lông, mạch máu, dây thần kinh
Câu 2: Da có những chức năng gì? Những đặc điểm cấu tạo nào của da giúp da đảm nhiệm chức năng đó?
TL : Các chức năng của da:
1 Che chở, bảo vệ
Ngăn không cho thấm J
- Tầng sừng
Ngăn không cho vi khuẩn xâm nhập
- Các TB sắc tố ở tầng TB sống chống lại tác hại của tia tử ngoại
- Tuyến nhờn tiết chất nhờn chứa lizôzim có tác dụng diệt khuẩn
-3 Cảm giác: nhờ các thụ quan về áp lực, nóng lạnh, đau đớn và các dây thần kinh tiếp nhận các kích thích theo dây J tâm TƯTK > cảm giác 0 ứng
4 Bài tiết : nhờ tuyến mồ hôi và tuyến nhờn
Trang 4Câu 3: Hãy nêu các biện pháp giữ vệ sinh da và giải thích cơ sở khoa học của các biện pháp đó?
TL : Các biện pháp giữ vệ sinh da và cơ sở khoa học của các biện pháp đó
xuyên tắm rửa, thay
giặt quần áo, chống làm xây
xát, chống bỏng, chống lây
bệnh ngoài da
1 Da bẩn + Tạo môi thuận lợi cho sự phát triển của vi khuẩn và nấm
gây bệnh, gây ngứa ngáy + Gây tắc các lỗ thoát của tuyến mồ hôi ảnh U đến sự điều hoà thân nhiệt, làm tắc các lỗ tiết của tuyến nhờn có thể gây viêm chân lông
2 Da bị xây W J tạo điều kiện cho nấm, vi khuẩn gây bệnh xâm nhập vào da gây viêm tấy hoặc gây các bệnh về da
3 Da sạch : tăng khả năng diệt khuẩn Cho trẻ em tắm nắng buổi sớm Giúp cơ thể tổng hợp ( / Vitamin D chống bệnh còi W 0
Tắm J lạnh và xoa bóp
mạnh, ít bị ốm khi thời tiết thay đổi
Một số câu hỏi giải thích Câu 1 : Hãy giải thích tại sao trong thời kì thuộc Pháp, đồng bào các dân tộc ở Việt Bắc và Tây Nguyên
phải đốt cỏ tranh lấy tro để ăn?
Câu 2 : Vì sao phải bổ sung thức ăn giàu chất sắt cho các bà mẹ khi mang thai?
Câu 3 : Có nên trang điểm bằng cách lạm dụng kem phấn, nhổ bỏ lông mày, dùng bút chì kẻ lông mày
tạo dáng không? Vì sao?
Câu 6 : Tại sao không nên đọc sách ở nơi thiếu áng sáng, trên tàu xe bị xóc nhiều?
Câu 7 : Vì sao ta có thể xác định ( / âm phát ra từ bên phải hay bên trái?
Câu 8 : Vì sao ở điểm vàng ta nhìn rõ nhất hình ảnh của vật?
Câu 9 : Tại sao ở điểm mù ta không nhìn thấy hình ảnh của vật ?
Trang 5Chương ix : thần kinh và giác quan
Câu 1 : Trình bày cấu tạo và chức năng của nơron?
1 Cấu tạo (có thể vẽ hình để minh hoạ)
- Thân nơron chứa nhân nơron tạo nên chất xám
- Các sợi nhánh
- 1 sợi trục có bao miêlin ( / ngăn cách bởi các eo Răngviê
- Tận cùng của sợi trục có các cucxinap – là nơi tiếp giáp giữa nơron này với nơron khác hoặc với cơ quan trả lời
2 Chức năng
- Cảm ứng : là khả năng tiếp nhận các kích thích và phản ứng lại các kích thích bằng hình thức phát xung thần kinh
- Dẫn truyền : Là khả năng lan truyền xung thần kinh theo 1 chiều nhất định
Câu 2 : Trình bày các bộ phận của hệ thần kinh và thành phần cấu tạo của chúng?
1 Xét về mặt cấu tạo
Não Chất xám
Bộ phận trung 0
Tủy Chất trắng
Hệ thần kinh
Dây thần kinh
Bộ phận ngoại biên
Hạch thần kinh
2 Xét về mặt chức năng
Hệ thần kinh vận động : điều khiển hoạt động của các cơ vân là hoạt động có ý thức
Hệ thần kinh
Hệ thần kinh sinh % _ : điều hoà hoạt động của các cơ quan sinh % _ và cơ quan sinh sản, là hoạt động không có ý thức
Câu 3 : Nêu cấu tạo (ngoài, trong) của tủy sống ?
1 Cấu tạo ngoài
-bởi 3 lớp màng : màng cứng bảo vệ tủy ; màng nhện và màng nuôi nuôi % _ tủy
2 Cấu tạo trong
- Chất xám nằm trong hình chữ H (do thân và sợi nhánh nơron tạo nên) là căn cứ của các PXKĐK
- Chất trắng ở trong (gồm các sợi trục có bao miêlin) là các ( dẫn truyền nối các căn cứ trong tủy sống với nhau và với não bộ
Trang 6Câu 4 : Lập bảng so sánh cấu tạo và chức năng của trụ não, não trung gian và tiểu não?
Trụ não
+ Gồm : Não giữa Hành não Cầu não + Chất trắng bao ngoài + Chất xám ở trong tập trung thành các nhân xám
Điều khiển, điều hoà hoạt động của các nội quan : tuần hoàn, hô hấp, tiêu hoá
Não trung
gian
+ Gồm : Đồi thị + Chất xám ở trong tập trung thành nhân xám
Điều khiển quá trình TĐC và điều hòa thân nhiệt
Tiểu não
+ Chất xám bên ngoài làm thành lớp vỏ tiểu não
và các nhân + Chất trắng ở trong là các ( dẫn truyền liên hệ giữa tiểu não với các phần khác của hệ thần kinh
Điều hòa, phối hợp các cử động phức tạp và giữ thăng bằng cho cơ thể
Câu 5 : Nêu cấu tạo ( ngoài và trong ) và chức năng của đại não? Những đặc điểm cấu tạo và chức năng của đại não chứng tỏ sự tiến hoá so với các ĐV khác trong lớp Thú?
1 Cấu tạo của đại não
a) Cấu tạo ngoài
- Có rãnh liên bán cầu chia đại não thành 2 nửa : bán cầu đại não trái và bán cầu đại não phải
- Các rãnh sâu chia đại não thành các 4 thùy: thùy trán, thùy đỉnh, thuỳ chẩm và thuỳ thái
% 0 ( rãnh đỉnh ngăn cách thuỳ đỉnh và thuỳ trán, rãnh thái % 0 ngăn cách thuỳ trán, thuỳ đỉnh với thuỳ thái % 0 )
- Nhiều khe chia các thùy thành các khúc cuộn não làm tăng S bề mặt ngoài của não đạt tới
2300 – 2500 cm2
b) Cấu tạo trong
- Chất xám ở ngoài tạo thành lớp vỏ não dày khoảng 2 -3 mm, gồm 6 lớp TB hình tháp
- Chất trắng ở trong là các ( dẫn truyền nối các vùng của vỏ não và nối 2 nửa đại não với nhau Các ( dẫn truyền xung thần kinh bắt chéo
2 Chức năng của đại não
- Đại não có nhiều vùng thực hiện các chức năng khác nhau: vùng cảm giác, vùng vận động, vùng thính giác, vùng vị giác, vùng vận động ngôn ngữ nói và viết, vùng hiểu tiếng nói, vùng hiểu chữ viết…
- Đại não là trung khu của các phản xạ có điều kiện
3 Những đặc điểm thể hiện sự tiến hoá
Vỏ não có nhiều khe và rãnh làm tăng diện tích bề mặt của vỏ não (nơi chứa thân nơron )
-trung khu cảm giác và vận động ngôn ngữ nói và viết, hiểu ngôn ngữ
Trang 7Câu 6 : Nêu cấu tạo của cầu mắt nói chung và màng
1 Cấu tạo của cầu mắt
- Vị trí: cầu mắt nằm trong hốc mắt của W 0 sọ
Lớp ngoài cùng là màng cứng bảo vệ mắt Màng Lớp màng mạch có nhiều mạch máu và các sắc tố đen tạo thành phòng tối
Cầu mắt Môi trong suốt Thuỷ dịch
Thể thủy tinh Dịch thủy tinh Các bộ phận khác : mi mắt, lông mày, lông mi, tuyến lệ, cơ vận động mắt
2 Cấu tạo của màng lưới
TB nón tiếp nhận kích thích ánh sáng mạnh và màu sắc
TB que tiếp nhận kích thích ánh sáng yếu
- Điểm vàng là nơi tập trung các TB nón Mỗi TB nón ở trung tâm điểm vàng liên hệ với 1 TB thần kinh thị giác qua 1 TB 2 cực, nhiều TB que mới liên hệ với 1 TB thần kinh thị giác
- Điểm mù là nơi đi ra của các sợi trục TB thần kinh thị giác, không có các TB thụ cảm thị giác
Câu 7 : Cận thị và viễn thị là do đâu? Làm thế nào để nhìn rõ vật ?
Cận thị
+ Bẩm sinh : cầu mắt dài + Không giữ đúng khoảng cách khi nhìn vật (nhìn quá gần) thể thủy tinh luôn luôn phồng, lâu dần mất khả
năng dãn
+ Đeo kính cận : kính lõm để giảm độ hội
tụ + Giữ đúng khoảng cách khi nhìn vật (25 – 30 cm)
Viễn thị
+ Bẩm sinh : cầu mắt ngắn + Tuổi già : thể thủy tinh bị lão hoá, mất tính đàn hồi không có khả
năng phồng
Đeo kính viễn : kính lồi để tăng độ hội tụ
Câu 8 : Quá trình thu nhận kích thích sóng âm diễn ra
Từ nguồn âm phát ra sóng âm Vành tai hứng lấy truyền qua ống tai rung màng nhĩ truyền qua chuỗi W 0 tai làm rung màng cửa bầu làm chuyển động ngoại dịch rồi nội dịch trong ốc tai màng tác động đến cơ quan Coocti theo dây thần kinh số 8 vùng thính giác ở thuỳ thái % 0 của vỏ não cho ta cảm giác 0 ứng về âm thanh
Trang 8Câu 9 : Phân biệt PXCĐK và PXKĐK?
-Trả lời các kích thích 0 ứng (kích thích có
điều kiện)
- Bẩm sinh
- Bền vững
- Có tính chất di truyền
- Cung phản xạ đơn giản
- Trung khu thần kinh : trụ não, tủy sống
-Trả lời các kích thích không 0 ứng (kích thích không điều kiện)
- Hình thành trong cuộc sống do tập luyện
- Không bền vững dễ mất đi nếu không củng cố
- Không di truyền
- Cung phản xạ phức tạp, có ( liên hệ tạm thời
- Trung khu thần kinh: vỏ não
Câu 10 : Thế nào là PXCĐK ? Muốn thành lập PXCĐK cần có những điều kiện nào? Trình bày sự thành lập phản xạ tiết bọt khi có ánh đèn ở chó?(hoặc 1 PXCĐK bất kì)
1 Phản xạ có điều kiện là những phản xạ ( / hình thành trong đời sống qua 1 quá trình học tập, rèn luyện
2 Điều kiện thành lập PXCĐK
- Phải có sự kết hợp 1 kích thích có điều kiện với kích thích không điều kiện trong đó kích thích có
điều kiện phải tác động J kích thích không điều kiện một thời gian ngắn
- Phải kết hợp nhiều lần cho đến khi chỉ với kích thích có điều kiện cũng gây ( / phản ứng trả lời
3 Sự thành lập phản xạ tiết J bọt khi có ánh đèn ở chó :
- Phản xạ 1 : phản xạ định J với ánh đèn
ánh đèn mắt dây thần kinh J tâm TƯTK (vùng thị giác ở thuỳ chẩm) dây thần kinh li tâm chó có định J với ánh đèn
- Phản xạ 2 : phản xạ tiết J bọt với thức ăn
tâm trung khu tiết J bọt chó tiết J bọt
- Kết hợp phản xạ 1 và 2 trong 1 thời gian hình thành ( liên hệ thần kinh tạm thời nối vùng thị giác ở thuỳ chẩm và vùng ăn uống ở vỏ não với nhau
- Kết quả : Phản xạ tiết J bọt với ánh đèn ( / thành lập
Câu 11 : Nêu rõ ý nghĩa sinh học của giấc ngủ? Muốn đảm bảo giấc ngủ tốt cần những điều kiện gì?Trình bày các biện pháp vệ sinh hệ thần kinh?
1 ý nghĩa sinh học của giấc ngủ : Ngủ là nhu cầu sinh lí của cơ thể Là quá trình ức chế tự nhiên
có tác dụng bảo vệ và phục hồi khả năng làm việc của hệ thần kinh
2 Muốn đảm bảo giấc ngủ tốt cần :
- Ngủ đúng giờ
- Chỗ ngủ thuận lợi
- Không dùng chất kích thích : cà phê, chè đặc, thuốc lá
- Không ăn quá no, hạn chế kích thích ảnh U tới vỏ não gây phấn
3 Các biện pháp bảo vệ hệ thần kinh:
- Đảm bảo giấc ngủ hàng ngày
- Giữ cho tâm hồn ( / thanh thản
Trang 9- Xây dựng chế độ làm việc và nghỉ ngơi hợp lí
Chương x : nội tiết
Câu 1: Kể tên các tuyến nội tiết và ngoại tiết trong cơ thể Tuyến nội tiết và tuyến ngoại tiết giống và khác nhau ở những điểm nào về cấu tạo và chức năng?
1 Kể tên
- Tuyến ngoại tiết : tuyến J bọt, tuyến gan, tuyến vị, tuyến ruột, tuyến mồ hôi, tuyến nhờn
- Tuyến nội tiết : tuyến yên, tuyến giáp, tuyến trên thận
2 So sánh tuyến nội tiết và tuyến ngoại tiết
Giống nhau Đều có các TB tuyến tiết các sản phẩm tiết
Có các ống dẫn ( chất tiết từ tuyến ra ngoài
Các chất tiết ( / ngấm thẳng vào máu để ( đến các cơ quan đích
/ chất tiết lớn, hoạt tính không cao
/ chất tiết ít song hoạt tính sinh học rất cao
Cấu
tạo
Khác
nhau
Chức
năng
Không có Có tác dụng điều khiển, điều hoà, phối hợp
hoạt động của các cơ quan
Câu 2: Nêu tính chất và vai trò của hoocmôn ? Từ đó xác định tầm quan trọng của hệ nội tiết nói chung?
Tính chất của hoocmôn
- Tính đặc hiệu của hoocmôn : mỗi hoocmôn chỉ ảnh U đến 1 hoặc 1 số cơ quan xác định
Hoocmôn không mang tính đặc cho loài
Vai trò của của hoocmôn
- Duy trì tính ổn định của môi trong cơ thể
- Điều hòa các quá trình sinh lí diễn ra bình
Tầm quan trọng của hệ nội tiết : điều hoà các quá trình sinh lí của cơ thể, đặc biệt là quá trình
Câu 3 : Lập bảng tổng kết các tuyến nội tiết
+ Vị trí: nằm ở nền sọ có
+ Cấu tạo : có 3 thuỳ
Thuỳ J
Thuỳ sau
Thuỳ giữa (phát triển
ở trẻ nhỏ)
Tiết hoocmôn kích thích hoạt động nhiều tuyến nội tiết khác, đến sự tăng U3 trao đổi glucôzơ, các chất khoáng, trao đổi J3 co thắt các cơ trơn tử cung
Tác dụng đến sự phân bố sắc tố da
Trang 102 Tuyến giáp
+ Vị trí : phía J sụn giáp của thanh quản
+ Cấu tạo : nặng chừng 20 – 25 g
Tiết hoocmôn tiroxin : có vai trò trong TĐC
và chuyển hoá các chất trong TB
Tiết hoocmôn Canxitônin : điều hoà Ca và P trong máu
Có 2 loại TB : + TB tiết dịch tụy + TB trong đảo tụy : TB α và
TB β
+ Chức năng ngoại tiết : tiết dịch tụy do các TB tiết dịch tụy thực hiện
+ Chức năng nội tiết:
TB α tiết glucagôn Tăng ( huyết
TB β tiết insulin Hạ ( huyết
dục
Tinh hoàn (nam) Buồng trứng (nữ)
+ Tinh hoàn :
Sản xuất ra tinh trùng
TB kẽ tiết hoocmôn testôsterôn gây ra những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì của nam
+ Buồng trứng :
Sản xuất ra trứng
Tiết hoocmôn ơstrôgen có tác dụng gây nên những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì của nữ
thận
+Vị trí : nằm trên thận + Cấu tạo : 2 phần
Phần vỏ tuyến : có 3 lớp :
Phần tủy tuyến
+ Phần vỏ : tiết hoocmôn điều hoà các muối Na,
K trong máu, điều hoà ( huyết, làm biến
đổi các đặc tính sinh dục ở nam + Phần tủy : tiết 2 hoocmôn là ađrênalin và norađrênalin tăng nhịp tim, tăng nhịp hô hấp, cùng glucagôn điều chỉnh ( huyết
Câu 4 : Phân biệt bệnh Bazơđô với bệnh - cổ do thiếu iốt?
Nguyên
nhân
Thiếu Iốt trong khẩu phần tirôxin không
tiết ra tuyến yên tiết hoomôn kích thích
tuyến giáp tăng hoạt động phì đại
tuyến giáp
Do tuyến giáp hoạt động mạnh tiết nhiều tirôxin tăng TĐC
Biểu
hiện
+ Trẻ em : chậm lớn, trí não kém phát triển
trí nhớ kém
thẳng, hồi hộp, mất ngủ, sút cân nhanh, mắt lồi do tích J
Câu 5 : Nêu rõ mối quan hệ trong hoạt động điều hoà của tuyến yên đối với các tuyến nội tiết?
- Tuyến yên tiết hoocmôn điều khiển sự hoạt động của các tuyến nội tiết khác
- I / lại, sự hoạt động tăng hay kìm hãm của tuyến yên chịu sự chi phối các hoocmôn do các tuyến nội tiết khác tiết ra
đó là cơ chế tự điều hoà các tuyến nội tiết nhờ các thông tin /