KiÕn thøc: - Cảm nhận và phân tích được tình yêu thiên nhiên gắn liền với lòng yêu nước, phong th¸i ung dung cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh – nhµ nghÖ sÜ – chiÕn sÜ biÓu hiÖn trong 2 bµi thơ N[r]
Trang 1NS:
NG:
Tiết: 45 Cảnh khuya, rằm tháng riêng
(Nguyên tiêu)
- Hồ Chí Minh -
A Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Cảm nhận và phân tích được tình yêu thiên nhiên gắn liền với lòng yêu nước, phong thái ung dung của Chủ tịch Hồ Chí Minh – nhà nghệ sĩ – chiến sĩ biểu hiện trong 2 bài thơ Người viết hồi đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở chiến khu Việt Bắc Bước đầu chỉ ra được những nét chung, riêng đặc sắc của hai bài thơ ấy
2 Kĩ năng:
- Luyện kĩ năng đọc, phân tích thơ Đường luật thất ngôn tứ tuyệt, đối chiếu bản dịch và bản phiên âm chữ Hán, so sánh, đối chiếu với các bài thơ Đương và thơ Đường luật đã học
3 Thái độ:
- Càng thêm yêu Bác, học tập ở Bác qua những bài thơ, câu truyện, và thực hiện tốt phong trào " Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh "
B Chuẩn bị:
- Đồ dùng: ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc và ngắm trăng ở chiến khu Việt Bắc, tài liệu về Bác
HS: Vở soạn, Vở bài tập
C phương pháp:
- Phương pháp vấn đáp, hợp tác nhóm, nêu và giải quyết vấn đề, phân tích, bình giảng
D Tiến trình giờ dạy.
I ổn định: KTSS: -7B
II Kiểm tra bài cũ:
? Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ Bài ca nhà tranh bị gió thu phá Bài thơ được
Đỗ Phủ sáng tác trong hoàn cảnh nào? Nội dung chính của bài
III Bài mới:
G: Bác Hồ rất yêu trăng ngay từ hồi còn ngồi trong ngục tối, trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch ( 1942 – 1943), Người đã bao lần làm thơ “vọng nguyệt, dõi theo mảnh trăng thu vời vợi ở Việt Bắc, người rất bận, nhưng cũng đôi dịp tình cờ, Người lại trò chuyện với trăng ( Tin thắng trận – báo tiệp ) hoặc lặng ngắm vầng trăng qua cửa sổ, hay ánh trăng lai láng trên dòng sông bát ngát
? Nêu những hiểu biết của em
về Chủ tịch Hồ Chí Minh?
Học sinh trình bày
I Tác giả và tác phẩm:
1 Tác giả:
- Hồ Chí Minh (1890 – 1969): lãnh tụ vĩ đại của dân tộc và cách mạng VN
- Là một danh nhân văn hoá thế thới, một nhà thơ
Lop7.net
Trang 2? 2 bài thơ được sáng tác trong
hoàn cảnh ntn?
G: hướng dẫn H đọc: diễn cảm,
to, rõ, ngắt nhịp đúng
G: đọc mẫu H đọc
? Cả hai bài thơ đều thuộc thể
thơ gì?
? Bức tranh cảnh khuya được
tạo ra từ những lời thơ nào?
? Có gì độc đáo trong cách tả
cảnh khuya ở lời thơ thứ nhất:
“Tiếng suối trong như tiếng hát
xa”?( biện pháp tu từ)
? Cách tả này gợi ra một cảnh
tượng ntn?
? Nhận xét về đặc sắc ngôn từ
trong lời thơ thứ hai: “Trăng
lồng cổ thụ bóng lồng hoa”?
? Ngôn từ đó giúp em hình
dung ra một quang cảnh ntn?
G: trong thơ cổ điển , cảnh
thường tĩnh tại còn trong thơ
Bác, cảnh vận động và có sức
sống
Trong hai câu thơ đó, tiếng
suối và ánh trăng như có linh
hồn, có sức sống có sự vận
động khiến bạn đọc có thể hình
dung khác nhau về cảnh
? Như vậy những lời thơ ở đây
đã tạo được một vẻ đẹp thiên
nhiên ntn?
G: Trong thơ Bác, thiên nhiên
không tách khỏi con người mà
hoà với con người Con người
trong thơ Bác vừa là con người
say đắm thiên nhiên, vừa là con
người lo toan công việc cách
mạng lời thơ nào diễn tả điều
này?
HS nghe, đọc và nhận xét
H: Thất ngôn tứ tuyệt
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”
H: NT so sánh Tiếng suối- tiếng hát
H: sự sống thanh bình của thiên nhiên rừng núi trong
đêm
H: Sự lặp lại động từ “lồng”
tạo bức tranh toàn cảnh với cây, hoa, trăng hoà hợp sống động
H: ánh trăng chiếu vào vòm
cổ thụ, bóng cây lồng vào bóng hoa
- ánh trăng chiếu rọi vào các vòm lá cổ thụ in bóng xuống mặt đất như muôn ngàn bông hoa
H: Thiên nhiên trong trẻo, tươi sáng, gần gũi, gợi niềm vui sống cho con người
lớn
2 Tác phẩm:
-Sáng tác:( 1946 – 1954)
3 Đọc-Tìm hiểu chú thích
II Phân tích
1 Thể loại.- bố cục:
Thất ngôn tứ tuyệt
Bố cục
2 Phân tích:
Cảnh khuya
a/ Bức tranh cảnh khuya trong thơ
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”
- Tả bằng ấn tượng âm
thanh (tiếng suối).
- NT: so sánh Tiếng suối- tiếng hát
sự sống thanh bình của thiên nhiên rừng núi trong đêm
Thiên nhiên trong trẻo, tươi sáng, gần gũi, gợi niềm vui sống cho con người
Lop7.net
Trang 3? Theo em ở câu thơ thứ nhất,
Người chưa ngủ ở đây vì lí do
gì?
? Trạng thái chưa ngủ ở đây
phản ánh cảm xúc tâm hồn nào
của tác giả?
? Trong lời thơ tiếp theo Người
chưa ngủ vì lí do gì?
? Lời thơ thứ hai phản ảnh cảm
xúc tâm hồn nào cảu tác giả?
? ở đây có sự lặp lại trạng thái
chưa ngủ của một con người
Điệp ngữ này có sức diễn tả
các xúc cảm nội tâm nào trong
con người HCM?
? Qua đó em thấy nội dung
phản ánh chủ yếu của bài thơ
là gì?
? Bức tranh trong SGK minh
hoạ cho nội dung của văn bản
nào?
? Nguyên tiêu là đêm rằm đầu
tiên của một năm mới Thời
điểm này được ghi nhận bằng
hình ảnh nào trong lời thơ thứ
nhất: Kim dạ nguyên tiêu
nguyệt chính viên?
? Vầng trăng nguyệt chính viên
gợi tả một không gian ntn?
? Thời điểm nguyệt chính viên
đã soi tỏ một cảnh tượng ntn
trong câu thơ thứ hai?
? Sự lặp lại của từ “xuân” đã
tạo nên sắc thái đặc biệt bào
của đêm xuân rằm tháng riêng?
? Cảm xúc nào của tác giả gợi
lên từ cảnh xuân ấy?
“Cảnh khuya như vẽ Người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
H: chưa ngủ là để thưởng ngoạn vẻ đẹp thiên nhiên cảnh đêm khuya với ánh trăng sáng láng và tiếng suối như tiếng hát đã hấp dẫn tâm hồn nhà thơ
H: Say đắm, hoà hợp với thiên nhiên
H: Lo cuộc kháng chiến chống Pháp gian khổ sao cho đến ngày thắng lợi
H:Tình yêu nước thường trực trong tâm hồn tác giả
H:Vừa tha thiết với vẻ đẹp thiên nhiên
-Vừa thiết tha với vận mệnh của đất nước
H: Phản ánh vẻ đẹp của
đêm khuya Việt Bắc
- Biểu hiện tình yêu thiên nhiên gắn liền với tình yêu nước trong tâm hồn HCM
H: Hình ảnh Nguyệt chính viên nghĩa là trăng tròn
nhất
H: Không gian bát ngát tràn ngập ánh sáng trăng
H: Sông, nước, bầu trời lẫn vào nhau
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân.
H: - Sự sáng sủa, đầy đặn, trong trẻo, bát ngát, tất cả
đều tràn đầy sức sống
H: Nồng nàn, tha thiết với
vẻ đẹp thiên nhiên
b/ Hình ảnh con người trong cảnh khuya
“Cảnh khuya như vẽ Người chưa ngủ Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
- Say đắm, hoà hợp với thiên nhiên
- Lo cuộc kháng chiến chống Pháp gian khổ sao cho đến ngày thắng lợi
Tình yêu nước thường trực trong tâm hồn tác giả
Phản ánh vẻ đẹp của
đêm khuya Việt Bắc
- Biểu hiện tình yêu thiên nhiên gắn liền với tình yêu nước trong tâm hồn HCM
Rằm tháng giêng
a/ Cảnh đêm rằm tháng riêng
- Hình ảnh Nguyệt chính viên nghĩa là trăng tròn
nhất
- Không gian bát ngát tràn ngập ánh sáng trăng
- Sông, nước, bầu trời lẫn vào nhau
- Sự sáng sủa, đầy đặn, trong trẻo, bát ngát, tất cả đều tràn đầy sức sống
- Nồng nàn, tha thiết với
vẻ đẹp thiên nhiên
Lop7.net
Trang 4? Giữa đêm trăng lồng lộng ấy
xuất hiện hình ảnh con thuyền
chở người kháng chiến Hãy
tìm lời thơ tạo hình ảnh này?
? Em hiểu ntn về chi tiết bàn
việc quân?
? Tình cảm nào của tác giả
được phản ánh trong chi tiết
bàn việc quân này?
? Câu thơ cuối: Khuya về bát
ngát trăng ngân đầy thuyền gợi
hình dung của em về một cảnh
tượng ntn?
? Từ đó em hãy nhận xét về
mối quan hệ giữa nội tâm với
ngoại cảnh Sự hoà hợp này
cho thấy vẻ đẹp nào trong tâm
hồn HCM?
? Em có nhận xét gì về những
nét đặc sắc của nội dung và
nghệ thuật của hai bài thơ?
G: Hướng dẫn H luyện tập
H: Giữa dòng bàn bạc việc quân,
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền
H: bàn việc quân là bàn
công việc kháng chiến chống Pháp lúc này rất khẩn trương
- Là bàn việc sinh tử của
đất nước
H: Con thuyền chở cả trăng
và người kháng chiến đang lướt nhanh
- Con thuyền chở người kháng chiến lướt trên sông trăng
b/ Hình ảnh con người giữa đêm rằm tháng giêng
“Giữa dòng bànn bạc việc quân,
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền”.
- Lo toan công việc kháng chiến
tình yêu cách mạng, yêu nước
Tâm hồn yêu nước của Bác luôn mở rộng với thiên nhiên
Là vẻ đẹp của tình yêu
đất nước
III Tổng kết:
1 Nội dung
2 Nghệ thuật:
3 Ghi nhớ: SGK
IV Luyện tập:
IV Củng cố:
- Đọc diễn cảm hai bài thơ
- Khái quát những nét chính về nội dung và nghệ thuật
V Hướng dẫn về nhà:
- Học thuộc lòng 2 bài thơ, tìm hiểu kĩ lại nội dung và NT của bài thơ
- Đọc kĩ và thuộc lòng các văn bản đã học, các chú thích, ghi nhớ Trả lời câu hỏi mục đọc hiểu văn bản
- Chuẩn bị bài tiếp theo
E Rút kinh nghiệm:
Lop7.net