Hs : Gv:- Tên chương: gợi lên số phận bi thảm của người dân thuộc địa bao hàm cả thái độ mỉa mai, lòng căm phẩn đối với những tội ác mà thực dân Pháp gây ra -Trình tự và cách đặt tên các[r]
Trang 1Gv hướng dẫn: Cô Lê Thị Yến Trinh
Người dạy : Trần Thị Yến
Ngày soạn : 1/3/2012
Ngày lên lớp :
Môn dạy : Ngữ Văn
Lớp dạy : 8A1
Tiết dạy : 4
Tên bài dạy: Thuế máu ( trích bản án chế độ thực dân )
NGUYỄN ÁI QUỐC
I.Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức :
- Giúp học sinh hiểu được :
+ Bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dan Pháp và số phận bi thảm của những người dân thuộc địa bị bóc lột bị dùng làm bia đỡ đạn trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa + Nghệ thuật lập luận và trào phúng sắc sảo trong chính luận của Nguyễn Ái Quốc
2 Kĩ năng
-Đọc – hiểu văn chính luận hiện đại,phân tích nghệ thuật trào phúng trong văn bản chính luận
Trang 2-Học cách đưa yếu tố biểu cảm vào văn nghị luận
3.Thái độ
-Bồi dưỡng lòng yêu nước, yêu dân tộc, lên án những cuộc chiến tranh phi nghĩa
II.Chuẩn bị
1.Chuẩn bị của giáo viên :
- Tài liệu tham khảo : SGK, SGV, GAV8
- Phương pháp :đàm thoại, tích hợp, nêu vấn đề
- Đồ dùng dạy học: tranh ảnh
2.Chuẩn bị của học sinh :
-Soạn bài
III.Tiến trình dạy và học
1.ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số
2.Kiểm tra bài cũ :
Câu 1: Từ bài ‘‘Bàn về phép học’’ em
hãy cho biết mục đích của việc học và
quan điểm của tác giả ?
Câu 1: Mục đích của việc học
-Chỉ có học mới trở thành người tốt -Học để hình thành nhân cách, đạo đức của mỗi con người
*Quan điểm học tập của tác giả -Mở trường dạy học ở phủ, huyện, trường tư, tiện đâu học đấy
-Dạy học theo phép Chu Tử học từ thấp
Trang 3lên cao -Học rộng rồi tóm gọn -Theo điều học mà làm -Chấp nhận nhiều tầng lớp họ
3.Bài mới :
Những năm 20 của thế kỉ 20 là thời kì hoạt động của người thanh niên yêu nước – Nguyễn Ái Quốc trong thời gian hoạt động ấy Người đã dùng văn chương làm vũ khí sắc bén để lên án chiến tranh và sự độc ác của chính quyền thực dân Tiêu biểu Người đã sáng tác tác phẩm Thuế máu trích trong “Bản án chế độ thực dân”.Để
hiểu tại sao Người lại đặt tên tác phẩm là thuế máu thì hôm nay cô và các em sẽ tìm hiểu đoạn trích thuế máu.
Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung
? Nêu vài nét chính về tác giả?
Hs:
Gv: -Nguyễn Ái Quốc (1890-1969) là
một trong những tên gọi của chủ tịch
Hồ Chí Minh trong thời kì hoạt động
cách mạng trước 1945,
-Sinh ra tại xã Kim Liên ,huyện Nam
Đàn ,tỉnh Nghệ An Gia đình và quê
hương có truyền thống cách mạng Bản
thân là một nhà yêu nước, một chiến sĩ
cộng sản nhiệt thành cách mạng, một
trái tim yêu nước thương dân,yêu
thương những người cùng khổ, sẵn sàng
I.Đọc và tìm hiểu chung 1.Tác giả - tác phẩm a.Tác giả
-Nguyễn Ái Quốc (1890-1969) là một trong những tên gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thời kỳ hoạt động cách mạng trước năm 1945
Trang 4chịu sự hi sinh cao nhất vì độc lập tự do
của tổ quốc, vì hạnh phúc của đồng
bào
- Người dùng văn chương là cộng cụ
sắc bén để nhằm mục đích vạch trần bộ
mặt kẻ thù, nói lên nỗi khổ của nhân
dân và kêu gọi đấu tranh để bảo vệ độc
lập dân tộc
? Bản án chế độ thực dân Pháp ra đời
trong thời gian nào?
Hs:
Gv: - Đầu thế kỷ XX các nước đế quốc
thi nhau xâm lược nhiều nơi trên thế
giới nhằm vơ vét của cải và nhân lực
khiến đời sống của nhân dân các nước
thuộc địa vô cùng cực khổ Từ đó, làn
sóng cách mạng đang lên ở khắp nơi
Năm 1914 chiến tranh thế giới thứ nhất
bùng nổ, các nước đế quốc tranh giành
nhau về quyền lợi, chúng đã đẩy nhân
dân lao động ở nhiều nơi vào các cuộc
chiến tranh thảm khốc
Và người đã sáng tác tác phẩm “Bản án
chế độ thực dân Pháp” viết bằng tiếng
Pháp, xuất bản đầu tiên tại Pa- ri năm
1925, và xuất bản lần đầu tiên tại Hà
Nội năm 1946
*Gồm 12 chương và phần phụ lục
Chương 1: Thuế máu
Chương 2: Việc đầu độc người bản xứ
b.Tác phẩm
-Đoạn trích ‘‘Thuế máu’’ được trích trong chương 1 “Bản án chế độ thực dân Pháp” được viết bằng tiếng Pháp
Trang 5Chương 3: Các quan thống đốc
Chương 4: Các quan cai trị
Chương 5: Những nhà khai hóa
Chương 6: Tệ tham nhũng trong bộ
máy cai trị
Chương 7: Bóc lột người bản xứ
Chương 8: Công lí
Chương 9: Chính sách ngu dân
Chương 10: Chủ nghĩ giáo hội
Chương 11: Nỗi khổ nhục của người
phụ nữ bản xứ
Chương 12 : Nô lệ thức tỉnh
Phụ lục: Gửi thanh niên Việt Nam
Đây là bản cáo trạng đanh thép tố cáo
tội ác tày trời của chủ nghĩa thực dân
đối với nhân dân các nước thuộc địa
Gv hướng dẫn hs đọc với giọng đọc mỉa
mai, lúc căm hờn, lúc đồng cảm, chú ý
nhấn mạnh và kéo dài ở 1 số từ ngữ,
hình ảnh thể hiện nghệ thuật trào
phúng
? Bản án chế độ thực dân Pháp đưa
ra những vấn đề gì?
Hs:
Gv: - Tố cáo, kết án tội án tày trời của
chủ nghĩa thực dân Pháp
- Tình cảnh khốn cùng của người dân
nô lệ các xứ thuộc địa
- Giáng đòn quyết liệt vào chủ nghĩa
thực dân Vạch con đường đấu tranh
cách mạng cho các dân tộc bị áp bức
-Thể loại : Văn chính luận.
-PTBĐ : Nghị luận
-Đại ý : Tố cáo và lên án chủ nghĩa thực dân
Trang 6? Văn bản được viết theo thể loại gì ?
Hs :
Gv: - Văn bản Thuế máu thuộc kiểu văn
bản nghị luận Vì người viết chủ yếu
dùng lý lẽ, dẫn chứng để làm sáng tỏ
một vấn đề xã hội: thuế máu trong chế
độ thực dân Pháp
? Cho biết văn bản “ Thuế máu” sử
dụng những phương thức biểu đạt
nào ?
Hs:
? Nêu đại ý của đoạn trích ?
Hs:
Gv:
Gv giải thích một số từ: bản xứ,
an-nam- mít, ban-căng, chiếc gậy của các
ngài thống chế, nhũng lạm, môn bài,
xoay sở kiểu Đ…
*Bài này thì có 2 cách chia :+ theo 3
phần trong sách
+đi xuyên suốt tác phẩm và cô sẽ phân
tích theo cách thứ 2
? Em có suy nghĩ gì về cách tác giả
đặt tên của văn bản là “thuế máu’’?
Hs :
Gv:- có rất nhiều thứ thuế như thuế đất,
thuế vật liệu….nhưng trong bản án chế
độ thực dân lại có thứ thuế máu
Đây là cách dặt tên của tác giả, thuế
máu là một thứ thuế cực kỳ vô lý, một
Pháp đối với các dân tộc thuộc địa Á – Phi,
và bước đầu vạch ra con đường cách mạng đấu tranh giải phóng , giành độc lập tự do cho nhân dân các nước thuộc địa
2.Từ khó: (sgk)
3.Ý nghĩa nhan đề
“Thuế máu’’ là thứ thuế tàn nhẫn, độc ác, phũ phàng nhất mà thực dân Pháp đã bóc lột xương máu, mạng sống của người dân thuộc địa trong cuộc chiến tranh thế giới thứ I (1914 – 1918)
Trang 7sự bóc lột tàn bạo , trắng trợn đến tận
cùng sinh mạng của người dân thuộc
địa Đồng thời cũng gợi lên số phận
thảm thương của nhân dân thuộc địa
trong cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất
I (1914 – 1918)
?Em hãy nhận xét về tên chương và
tên các phần trong văn bản ?
Hs :
Gv:- Tên chương: gợi lên số phận bi
thảm của người dân thuộc địa bao hàm
cả thái độ mỉa mai, lòng căm phẩn đối
với những tội ác mà thực dân Pháp gây
ra
-Trình tự và cách đặt tên các phần trong
chương ý nói lên quá trình lừa bịp, bóc
lột đến kiệt cùng của bon thực dân cai
trị, các phần nối tiếp chứng tỏ tinh thần
chiến đấu mạnh mẽ, và sự phê phán
triệt để Nguyễn Ái Quốc
Hoạt động 2 : ĐỌC - HIỂU VĂN
BẢN
?Tìm những chi tiết thể hiện lời nói
của thực dân Pháp đối với người bản
xứ trước chiến tranh ?
Hs: -Là bọn da đen bẩn thỉu
-Những tên An-nam-mít bẩn thỉu chỉ
biết kéo xe tay
II.ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN 1.Thái độ của chính quyền thực dân Pháp đối với người dân các nước thuộc địa a.Thể hiện qua lời nói
*Trước chiến tranh:
-Là những tên an – nam – mít bẩn thỉu -Tên da đen bẩn thỉu
-Bị xem là giống người hạ đẳng, bị đối xử
Trang 8-Bị xem là giống người hạ đẳng, bị đối
xử như súc vật
Gv: -Bọn thực dân gọi những người bản
xứ là người an – nam – mít bẩn thỉu, tên
da đen bẩn thỉu, coi là nơ lệ
?Khi cĩ chiến tranh xảy ra thì lời nĩi
của chúng như thế nào?
Hs:
Gv: chúng quay ngoắt 180 độ, chúng
biến những con lừa, con bị,con lợn,
những tên nơ lệ thành những đứa con
yêu, ban hiền, những chiến sĩ bảo vệ
cơng lý và tự do coi là những vị anh
hùng
-“ tấp nập đầu quân” “ khơng ngần ngại
rời bỏ quê hương…”
-“ hiến dâng máu, hiến dâng cánh tay
lao động…”
Gv: chúng đã dùng những lời lẽ mật
ngọt, thân thiết, tâng bốc, vỗ về để đạt
mục đích cuối cùng là họ sẽ trở thành
vật hi sinh cho lợi ích của chúng
? Vì sao những người bản xứ thấp
kém lại trở thành ‘’những chiến sĩ
bảo vệ cơng lý và tự do’’?
Gv : - Vì thực dân Pháp muốn đẩy nhân
dân thuộc địa ra làm bia đỡ đạn cho
những âm mưu của chúng
như súc vật
=> Coi là nơ lệ, khinh miệt họ
*Khi chiến tranh bùng nổ:
-“Những chiến sĩ bảo vệ tự do và cơng lý” -“bạn hiền, con yêu”
=> Anh hùng cứu quốc
Trang 9? Sau khi chiến tranh kết thúc thì
thực dân Pháp đối sử với người dân
bản xứ ra sao?
Hs: - cả người “Nê – gơ – rô” lẫn người
an – nam – mít mặc nhiên trở lại giống
“người bẩn thỉu”
-Chào đón bằng một bài diễn văn yêu
nước “các anh đã bảo vệ tổ quốc thế là
tốt bây giờ chúng tôi không cần các
anh nữa, cút đi ! ”
Gv: ở đây tác giả đã dùng câu cầu khiến
và đó là lời ra lệnh của thực dân, khi
những người thuộc địa không còn giá trị
để chúng lợi dụng nữa thì chúng trở
mặt, xua đuổi và chúng quên hứa lời
trước đây
? Vì sao khi chiến tranh kết thúc họ
lại trở về thân phận nô lệ ?
Gv :thực dân đã lùa dối họ để bắt họ
làm bia đỡ đạn cho chúng
?Các cụm từ đặt trong dấu ngoặc kép
được dùng với dụng ý gì ?
-Mỉa mai, châm biếm sự giả dối của chế
độ thực dân
?Qua các chi tiết trên, tác giả đã
dùng nghệ thuật gì?
-Nghệ thuật đối lập tương phản, từ ngữ
*Sau khi chiến tranh kết thúc:
-đuổi “cút đi ! ”
“Trở lại người bẩn thỉu”
=>bọn chúng đã trở mặt, vô ơn, và giờ họ trở
về với thân phận nô lệ
Trang 10mỉa mai chiến tranh vui tươi, bạn hiền,
con yêu, chiến sĩ bảo vệ tự do.
Tác giả dùng biện pháp nghệ thuật
đó có tác dụng gì ?
Hs : nhằm đả kích bản chất lừa bịp bỉ
ổi, tơ trẽn của chúng
Gv : dùng hàng loạt những từ ngữ có
tính chất chế giễu, mỉa mai
Cđ :không chỉ ở lời nói mà còn thể hiện
ở hành động của chúng rất dã man và
độc ác
?Tìm những chi tiết cho thấy những
hành động của chúng đối với người
dânbản xứ (trứơc chiến tranh )?
Hs:bị ăn đòn,
Gv : họ bị đánh đập rất dã man và bị coi
là súc vật
? Khi chiến tranh xảy ra ?
Hs: “đột ngột xa vợ con, rời bỏ đàn lợn,
đàn cừu, đi phơi thây trên các chiến
trường châu Âu,…
-‘‘Lấy máu của mình tưới lên vòng…’’
-những người ở hậu phương thì làm
việc kiệt sức trong các nhà máy, đã từng
khạc ra từng miếng phổi ”
‘‘chúng còn tiến hành rùng ráp, vây bắt
=>Nghệ thuật đối lập tương phản, từ ngữ mỉa mai thấy được bộ mặt lừa dối, thủ đoạn lừa bịp của thực dân Pháp
b.Thể hiện qua hành động
*Trước chiến tranh:
+Đánh đạp rất dã man
=>Hành động bạo chúa
*Khi chiến tranh bùng nổ:
+Đột ngột xa gia đình, quê hương +Bỏ xác trên chiến trường
Trang 11và cưỡng bức người dân đi lính, sẵn
sàng trói xích nhốt người ta như nhốt
súc vật,nếu chống đối sẽ bị đánh đập rất
dã man
?Em hiểu như thế nào ‘‘lấy máu
mình tưới lên vòng nguyệt quế’’ và
‘‘lấy xương mình chạm vào chiếc gậy
của ngài thống chế’’
Hs :
Gv : Càng thấy rõ bộ mặt độc ác, tàn
bạo, vô nhân đạo của thực dân đối với
nhân dân thuộc địa
? Em hiểu thế nào là lính tình
nguyện ?
Hs :
Gv :là những người tự giác tham gia
cách mạng một cách tự nguyện, không
chịu bất cứ sự bắt buộc cưỡng chế nào
từ chính quyền
? Thực dân Pháp đã thực hiện chế độ
lính tình nguyện như thế nào ?
Hs : ‘‘ bắt những người khỏe mạnh,
nghèo khổ’’
- ‘‘Phải chọn một trong hai con
đường ‘‘ đi lính hoặc xì tiền ra’’
- ‘‘bị xích tay….’’vậy mà chúng vẫn
+Làm việc kiệt sức trong các nhà máy
=>Hành động dã man phi nhân tính
Trang 12trịnh trọng tuyên bố ‘‘ các bạn đã tấp
nập…của mình như lính thợ’’ bộ mặt
xảo trá, lừa bịp ngày càng lộ rõ hơn
?Trước hành động đó thì người dân
thuộc địa chống trả ra sao ?
Hs :chạy trốn, làm cho mình mắc những
căn bệnh nặng nhất
Gv :trên thực tế đây có phải là chế độ
lính tình nguyện không hay chỉ là cái vỏ
bọc của thực dân để che giấu tội ác của
mình
? Chiến tranh kết thúc những người
sống sót trở về thì thực dân đã trả ơn
cho họ như thế nào ?
Hs: “ lột hết tất cả của cải của họ từ
chiếc đồng hồ, bộ quần áo mới,các vật
kỉ niệm,…đến Mác xây thì bị đánh đập,
coi họ là súc vật, xếp người như xếp lợn
dưới gầm tàu ẩm ướt, không ánh sáng,
không giường, và thiếu không
khí,…người thân của họ thì được ban
hành thẻ môn bài bán lẻ thuốc phiện…”
Gv : Trên thực tế mà nói, thực dân Pháp
đàn áp nhân dân thuộc địa rất dã man và
độc ác, chúng dùng dủ mọi hình thức để
ép nhân dân ta ra trận làm bia đỡ đạn
*Sau khi chiến tranh kết thúc
-Trở về với thân phận nô lệ -Hủy diệt nòi giống
Trang 13cho chúng Khi sống sót trở về thì
chúng lại coi là nô lệ, đối xử thì bất
công, không chỉ thế chúng còn muốn
hủy diệt nòi giống khi chúng ban thẻ
môn bài buôn bán thuốc phiện Chúng
đã liền lúc gây ra 2 tội ác đối với nhân
dân thuộc địa đẻ hủy diệt bản thân và
hủy hoại nòi giống
? Tại sao tác giả lại nêu rõ 2 con số 70
vạn và 8 vạn ?
Hs:
Gv: việc nêu 2 con số chính xác :70 vạn
và 8 vạn cho ta thấy hơn 10% số người
thuộc địa bỏ mạng ở chiến trường châu
Âu đây là kết quả của cuộc chiến
tranh, là những con số khá lớn mà nhân
dân thuộc địa đã phải bỏ mạng sống của
mình vì lợi ích hão huyền,bị thực dân
Pháp lợi dụng Qua đó, thì những con
số cũng là bằng chứng mà thực dân
Pháp không bao giờ chối cãi được
những việc làm bỉ ổi, xấu xa mà chúng
đã gây ra cho bao nhiêu người dân vô
tội
?Tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì để
tố cáo tội ác dã man của thực dân? -Nghệ thuật :trào phúng, châm biếm , đả kích
Trang 14Gv: tự sự xen yếu tố biểu cảm
Tác giả đã vạch trần bộ mặt độc ác, nham hiểm của bọn thực dân qua đó cũng thể hiện được tình cảm xót xa đối với những người dân thuộc địa
4Củng cố, đánh giá
Thái độ của chính quyền thực dân đối với người dân thuộc địa như thế nào ?
5.Hoạt động nối tiếp
Học bài và chuẩn bị bài cho tiết 2 số phận cvuar người dân thuộc địa