- Giúp HS cảm nhận được vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng của hình ảnh Lượm ; í nghĩa cao cả về sự hi sinh của nhân vật, nghệ thuật miêu tả nhân vật kÕt hợp víi kÓ vµ biÓu hiÖn c¶m [r]
Trang 1TIẾNG VIỆT : HOÁN DỤ
I Mục tiờu cần đạt : Giỳp học sinh
- Nắm được khỏi niệm hoỏn dụ, cỏc kiểu hoỏn dụ
- Bứơc đầu biết phõn tớch tỏc dụng của hoỏn dụ
II Chuẩn bị
- GV :SGK, SGV ; Bảng phụ viết VD
- HS : ễn tập kĩ bài cũ, đồ dựng học tập
III Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy - học
1 Ổn định :
2 Bài cũ :
- Hãy tìm ẩn dụ trong câu ca dao sau và nêu ý nghĩa cảu ẩn dụ đó?
Con cò ăn bãi rau răm
Đắng cay chịu vậy, đãi đằng cùng ai?
(Ca dao )
3/ Bài mới:
HĐ 1 :Đề bài
-
HĐ 2 :Tỡm hiểu đề
- Cho học sinh thảo
luận 3 phỳt tỡm hiểu
yờu cầu của đề
II.Tỡm hiểu đề
- Phương thức: miờu tả (cảnh)
- Nội dung: Tả loài cõy mà
em thớch, sõn trường vào buổi sỏng
- Cỏch viết: Theo trỡnh tự thời gian, khụng gian
III.Nội dung tiến hành:
Trang 2? Đề bài thuộc phương
thức biểu đạt nào?
? Tả nội dung gì?
? Cách viết: tả theo
trình tự nào?
HĐ 3 : ND tiến hành
- Dành 5 phút cho học
sinh đọc lại bài làm
? Yêu cầu 2 hs lên bảng
lập dàn bài?
- GV nhận xét chung
- HS thảo luận
- HS trả lời : miêu tả
- HS trả lời : Loài cây
mà em thích, sân trường vào buổi sáng
- HS trả lời : Theo trình
tự thời gian, không gian
- HS đọc lại bài
- HS lập : 2 HS lên bảng
- HS lắng nghe
1/ Phát bài :
2/ Dàn bài :Đã lập tiết trước
3/ Nhận xét chung:
a) Ưu điểm: Đa số HS nắm
được phương thức làm bài, nội dung, cách viết
- 1 số em diễn đạt tốt, có tiến bộ nhiều
- 1 số em dùng từ hay, sử dụng các thao tác miêu tả hợp lý
b) Tồn tại:
- Một vài em chưa đi vào trọng tâm yêu cầu của đề, diễn đạt còn yếu, trình bày
bố cục chưa rõ, dùng từ chưa chính xác
- Một vài em viết sai lỗi chính tả
4 /Chữa lỗi sai sót:
a) Lỗi dùng từ:
- Báo động giờ ra chơi -> Báo hiệu
- Sân trường không còn lộng lẫy nữa -> sân trường không còn nhộn nhịp ồn ào
- Rế cây ngoằn nghoèo như
những con rắn khổng lồ ->
Trang 3- GV hướng dẫn HS
chữa lại những lỗi sai
Rế cõy ngoằn ngoốo như những con rắn khổng lồ
b) Lỗi chớnh tả:
- Sụn sao -> xụn xao
- Chăn chỳc -> chen chỳc
- Ngồi sõn trường -> ngoài sõn trường
4 Củng cố : Muốn làm bài văn tả cảnh tốt, ta cần phải làm gỡ?
5 Dặn dũ :Học bài; Chuẩn bị: “Tập làm thơ 5 chữ”
* Rỳt kinh nghiệm: HS tự sửa lỗi và kiểm tra chộo bài của nhau.
Văn bản: Lượm
( Tố Hữu)
Mưa
(Trần Đăng Khoa)
I Mục tiờu cần đạt :Giỳp học sinh
Trang 4- Giúp HS cảm nhận được vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng của hình ảnh Lượm ; í nghĩa cao cả về sự hi sinh của nhân vật, nghệ thuật miêu tả nhân vật kết hợp với kể và biểu hiện cảm xúc
- Thấy tài năng quan sát, miêu tả trận mưa rào mùa hè ở nông thôn miền Bắc
VN qua cái nhìn và cảm nhận của một thiếu niên 9-10 tuổi
- Luyện kĩ năng đọc diễn cảm thơ, quan sát cảnh vật thiên nhiên, kĩ năng tìm hiểu và phân tích ý nghĩa các từ láy, các loại hoán dụ và đối thoại trong thơ tự sự
II Chuẩn bị
- GV : Nghiờn cứu sgk, sgv, đồ dựng dạy học , ra đề cho HS tập núi
- HS : Học bài cũ,chuẩn bị bài mới
III Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy - học
1 Ổn định :
2 Bài cũ :
- Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ”
- Nờu giỏ trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ
3 Bài mới
Thiếu nhi Việt Nam, trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, tiếp bước cha anh, người nhỏ chí lớn, trung dũng kiên cường mà vẫn luôn hồn nhiên, vui tươi Lượm là một trong những em bé - đồng chí nhỏ như thế
Lượm
(Tố Hữu)
Trang 5Hoạt động 1: Đọc -tỡm
hiểu chung
? Dựa vào hiểu biết em
hóy nờu sự hiểu biết
của em về tỏc giả Tố
Hữu ?
- GV nhấn mạnh một
số điểm
? Bài thơ sỏng tỏc khi
nào?
* GV hướng dẫn HS
đọc bài thơ:
- Giọng vui tươi, sôi
nổi, nhí nhảnh ở đoạn
đầu và đoạn điệp khúc
cuối cùng
- Giọng đối thoại giữa
2 chú cháu
- Giọng ngắt ngừng ở
những câu thơ đặc biệt
2 tiếng
* GV đọc mấu – gọi
HS đọc
*GV nhận xột
? Bài thơ được viết theo
thể thơ nào, em có nhận
xét gì về nhịp thơ ?
GV: Đây là một thể thơ
tự sự, giống như bài
Đêm nay Bác không
ngủ Ngôi kể thứ 3,
- HS nờu : Là nhà cỏch mạng và nhà thơ lớn
- HS trả lời :Năm1949, trong thời kỳ khỏng chiến chống Phỏp
- HS đọc
- HS nhận xột
- HS trả lời :thể thơ 4 tiếng, nhịp 2/2
I Đọc - tỡm hiểu chung
1/ Tỏc giả :
- Tố Hữu tên là Nguyễn Kìm Thàmh, (1920- 2002) -Quê ở : Thừa Thiên Huế,
- Là mhà cách mạng, nhà thơ lớn của thơ ca hiện đại VN
1/ Tỏc phẩm : a/ H/cảnh sỏng tỏc : 1949
b/ Thể thơ : 4 tiếng, nguồn gốc ở thể vè dân gian, nhịp thơ 2/2 chẵn, ngắn rất thích hợp với lối
kể chuyện
Trang 6nhưng khác ở chỗ, ở
bài Lượm, tác giả vừa
là người kể chuyện vừa
là nhân vật trực tiếp
liên quan đến nhân vật
chính
? Theo em bố cục của
bài thơ như thế nào?
Hoạt động 2: Đọc -
tỡm hiểu văn bản
- GV cho HS đọc đoạn
đầu
?Hoàn cảnh gặp gỡ
giữa Lượm với nhà thơ
có gì đáng chú ý?
- Đoạn thơ gợi lên
trước mắt người đọc
hình ảnh chú bé Lượm
như thế nào (hỡnh dỏng
, trang phục )?
- HS trả lời : 3 phần
+ Năm khổ thơ đầu: Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa nhà thơ và Lượm
+ Bảy khổ giữa: Chuyến công tác và sự hi sinh anh dũng của Lượm
+ Hai khổ cuối: Hình ảnh Lượm sống mãi với non sụng và đất nước
- HS đọc
- HS trả lời
- HS trao đổi cặp
c/ Bố cục : 3 phần
II Đọc - tỡm hiểu vb
1 H/ ảnh Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ với t/g:
- Hoàn cảnh: "Huế đổ máu" - >Trong hoàn cảnh chiến đấu chống thực dân Pháp
- Hình dáng: Loắt choắt,chân thoăn thoắt,
đầu nghênh ngênh, cười híp mí, má đỏ bồ quân
- Trang phục:
Cái xắc xinh xinh
Ca lô đội lệch
- Cử chỉ:
Mồm huýt sáo vang
Trang 7? Em có nhận xét gì về
nghệ thuật miêu tả
Lượm trên các phương
diện: Quan sát và tưởng
tượng?
? Đặc sắc trong cách
dùng từ?
? Đường vàng là con
đường như thế nào?
?Hình ảnh so sánh
Lượm với con chim
chích nhảy trên đường
- HS trả lời : Tác giả
quan sát trực tiếp bằng mắt nhìn và tai nghe
- Từ láy gợi hình có tác dụng gợi tả hình ảnh Lượm nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, vui tươi và nhí nhảnh, nghịch ngợm
- HS trả lời : Đường vàng không còn là hình ảnh hoàn toàn cụ thể mà còn
là con đường trong hồi tưởng nhà thơ Đó là con
đường cát vàng, con
đường nắng vàng, con
đường bên cánh đồng lúa vàng, con đường hàng Bè ngập đầy lá vàng
- HS trả lời : Có gía trị gợi hình (Tả rất đúng về hình dáng Lượm: Nhỏ
Như con chim chích Nhảy trên đường vàng
- Lời nói:
Cháu đi liên lạc Vui lắm chú à
Ở Đồn Mang Cá
Thích hơn ở nhà
Tác giả quan sát trực tiếp Lượm bằng mắt nhìn
và tai nghe.Do đó Lượm
được miêu tả rất cụ thể, sống động
Trang 8vàng đẹp và hay ở chỗ
nào?
?Những lời thơ miêu tả
Lựơm như thế đã làm
nổi rõ hình ảnh Lượm
với những đặc điểm
nào?
? Ngôn ngữ đối thoại
của hai chú cháu có gì
đáng chú ý?
- GV cho HS đọc đoạn
hai
? Những lời thơ nào
miêu tả Lượm đang làm
nhiệm vụ?
? Theo em, lời thơ nào
gây ấn tượng nhất cho
em?
? Em có n.xét gì về
cách dùng từ của t/ giả?
GV: Câu hỏi tu từ
Sợ chi hiểm nghèo?
nhắn, hiếu động, tươi vuigiữa không gian cánh
đồng lúa vàng) Ngoài ra
nó còn có giá trị biểu cảm thể hiện tình cảm yêu mến của nhà thơ đối với Lượm
- HS trả lời : Tự nhiờn, chõn thực, nhanh nhẹn
- HS trả lời: cuộc trò chuyện ngắn ngủi nhưng rất gần gũi, thân mật giữa hai chú cháu
- HS đọc
- HS dựa vào sgk và chỉ
ra : Bỏ thư vào bao;Vụt qua mặt trận ;Đạn bay vèo vèo ;Thư đề “Thượng khẩn” ;Ca lô chú bé ; Nhấp nhô trên đồng
- HS trả lời :Vụt qua mặt trận ;Đạn bay vèo vèo
- HS trả lời : dựng cỏc động từ và tớnh từ
Hồn nhiên, nhanh
nhẹn, yêu đời.
2 H/ ảnh Lượm trong chuyến đi liên lạc:
* Lượm đang làm n/vụ:
- Bỏ thư vào bao
- Vụt qua mặt trận
- Đạn bay vèo vèo
- Thư đề “Thượng khẩn”
- Ca lô chú bé
- Nhấp nhô trên đồng
Động từ ô vụt ằ, tính từ
ô vèo vèo ằ , miêu tả chính xác hành động dũng cảm của Lượm và sự ác liệt của chiến tranh
Trang 9phần nào nói lên khí
phách kiên cường, dũng
cảm của Lượm – một
chỳ bộ
? Cái chết của Lượm
được miêu tả ntn?
?H/ ảnh Lượm bất ngờ
trúng đạn ngã xuống
nằm trên đồng lúa gợi
cho em cảm xúc gì?
GV: Cái chết có đổ
máu nhưng lại được
miêu tả như một giấc
ngủ bình yên của trẻ
thơ giữa cánh đồng quê
hương thơm hương lúa
? Tình cảm và tâm
trạng của tác giả khi trở
về sự hi sinh của Lượm
như thế nào?
? Nêu ý nghĩa của đoạn
thơ điệp khúc này?
Hoạt động 3:Tổng kết
? Bài thơ đó sử dụng
những biện phỏp nghệ
- HS trả lời :
+ Một dòng máu tươi + Cháu nằm trên lúa +Tay nắm chặt bông +Lúa thơm mùi sữa +Hồn bay giữa đồng
- HS trả lời :Lượm ngã
ngay trên đất quê hương Hương thơm của lúa cũng như hương của dòng sữa mẹ đưa em vào giấc ngủ vĩnh hẵng Linh hồn bé nhỏ và anh hùng
ấy đã hoá thân vào non sông đất nước
- HS trả lời : Ngạc nhiên, bàng hoàng, đau đớn, nghẹn ngào
- Khẳng định Lượm vẫn sống mói với đất nước, trong lũng mọi người
*HS trả lời :
- Trong thơ cú thể kết hợp miờu tả + biểu cảm
- Thể thơ 4 tiếng, gieo
* Cái chết của Lượm:
- “Hồn bay ….đồng”
=>Cái chết của Lượm gợi cho người đọc vừa xót thương, vừa cảm phục Một cái chết dũng cảm nhưng nhẹ nhàng thanh thản Sự hi sinh thiờng liờng, cao cả, linh hồn đó húa thõn vào thiờn nhiờn
đất nước
III.Tổng kết:
1/ Nghệ thuật :
Trang 10thuật nào?
? Em c¶m nhËn ®îc
nh÷ng ý nghÜa néi dung
s©u s¾c nµo tõ bµi th¬?
GV gọi HS đọc
ghi nhớ
vần cuối câu
- Có thể dùng nhiều từ láy và cầu trúc câu đặc biệt gợi hình biểu cảm
*HS trả lời :
- Khắc họa hình ảnh đẹp của một em bé liên lạc
- Biểu hiện tình cảm quí mến và cảm phục của tác giả
- Ước vọng hòa bình cho trẻ em
- HS đọc ghi nhớ
2/Nội dung :
* Ghi nhớ. ( SGK/77)
4 Củng cố : Nhắc lại hình ảnh Lượm
5 Dặn dò :
-Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ
-Viết đoạn văn về cảm nhận của em qua hình ảnh Lượm?
* Rút kinh nghiệm: Tập trung làm rõ giá trị và tác dụng của các câu đặc biệt
:Ra thế ; Lượm ơi!
Ma
(TrÇn §¨ng Khoa)
(TỰ HỌC CÓ HƯỚNG DẪN )
Trang 11HĐ 1 : Đọc – tỡm hiểu
chung
- GV cho HS đọc giới
thiệu SGK
GV đọc mẫu và cho HS
đọc
- Gọi HS đọc
- Bài thơ làm theo thể
thơ gì?
- Bài thơ tả cảnh mưa
vào mùa nào? Thuộc
vùng nào?
? Bài thơ miờu tả cơn
mưa theo trỡnh tự nào ?
HĐ 2 : Đọc – tỡm hiểu
VB
? Bức tranh đú được
miờu tả qua những
- HS đọc và nờu
- HS lắng nghe
- HS đọc
- HS trả lời : tự do
- HS trả lời : Cảnh thiên nhiên, cảnh trận mưa rào mùa hạ ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ.
- Trỡnh tự thời gian : + Từ đầu trọc lốc:
Quang cảnh lỳc sắp mưa
+ Tiếp cõy lỏ hả hờ:
Cảnh trong cơn mưa +Cũn lại: Hỡnh ảnh con người trong cơn mưa
- HS trả lời : Hỡnh dỏng, động tỏc của nhiều loài
I Đọc – tỡm hiểu chung : 1/ Tỏc giả :
- Trần Đăng Khoa sinh năm 1958
-Quê Nam Sách - Hải Dương
- Hiện đang công tác ở tạp chí Quân đội
2/ Tỏc phẩm :
- Bài thơ sáng tác năm
1967 rỳt từ tập " Gúc sõn
và khoảng trời"
-Thể thơ tự do, các câu văn ngắn
- Bài thơ tả cảnh thiên nhiên, cảnh trận mưa rào mùa hạ ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ.
II Đọc – tỡm hiểu VB
1 / Bức tranh thiờn nhiờn trước và trong cơn mưa:
Trang 12phương diện nào?
?Tỡm những nột tiờu
biểu về hỡnh dỏng hoạt
động của sự vật trước
cơn mưa ?
? Chỉ ra cỏi hay, cỏi
độc đỏo trong phộp
nhõn hoỏ trờn ?
? Tg đã miêu tả mỗi sự
vật rất nổi bật, tiêu
biểu, rõ từng nét riêng
về hình dáng, hành
động trong cơn mưa?
? TG đó sử dụng nghệ
thuật tiờu biểu nào?
? Gần hết bài thơ chỉ
miờu tả thiờn nhiờn đến
cuối bài thơ mới xuất
hiện hỡnh ảnh con
người được đặt trong
sự tương phản thế nào
? ( cảnh - người )
? Biện phỏp n/ thuật ?
vật và cảnh vật
- HS trả lời :Mối trẻ;Bay cao ;Gà con ;Ẩn nấp ; ễng mặt trời ; Mặc ỏo giỏp đen ra trận
- HS trả lời : Tạo cảnh tượng một cuộc ra trận
dữ dội với khớ thế mạnh
mẽ khẩn trương của đoàn quõn
- HS trả lời ngắn gọn : Mưa, rào rào, ù ù, rơi lộp bộp, cóc nhảy …
- HS trả lời : Nhõn hoỏ
- HS trả lời :
Bố em đi cày về Đội sấm
Đội chớp Đội cả trời mưa …
- HS trả lời : ẩn dụ)
-Cảnh trước khi mưa: Đàn mối bay ra, mối trẻ, mối già, đàn kiến tránh mưa, bầu trời đầy mây đen, cây mía múa gươm
=> Tạo cảnh tượng một cuộc ra trận dữ dội với khớ thế mạnh mẽ khẩn trương của đoàn quõn
- Cảnh trong khi mưa: Mưa, rào rào, ù ù, rơi lộp bộp, cóc nhảy Từng sự vật đều được tả chính xác ở nét nổi bật nhất, rất phù hợp với chúng kể cả về hình dáng và trong hoạt
động
2/ Hỡnh ảnh con người:
- Con người mới xuất hiện trên cái nền thiên nhiên dữ dội, hựng vĩ
=> Hỡnh ảnh được xõy
Trang 13? Em nhận xét ý nghĩa
của hình ảnh đó ? - HS trả lời :Tư thế con
ngời bao trùm tất cả
dựng theo lối ẩn dụ, khoa trương
=> Dựng lên hình ảnh con ngươì có tầm vóc lớn lao
và tư thế hiên ngang, sức mạnh to lớn có thể sánh với thiên nhiên vũ trụ
4 Củng cố : Nhắc lại hình ảnh con người
5 Dặn dò :
-Viết đoạn văn về cơn mưa em đã được chứng kiến sau khi hóc xong bài
“ Mưa” – Trần Đăng Khoa
- Chuẩn bị bài “Hoán dụ”
* Rút kinh nghiệm: Đi vào tìm hiểu các cơ quan cảm giác được sử dụng trong
bài thơ Việc sử dụng đem lại hiệu quả