đều hướng về làm nổi bật chủ đề Cụ thể : - Nêu những biểu hiện về sự trung thực của tấm gương - 2 VD về Mạc Đĩnh Chi, Trương Tri -một người đấng trọng, một người đáng thương nhưng gương [r]
Trang 1Tuần 6
Tiết 21
(Trần Nhân Tông)
Côn Sơn ca
(Nguyễn Trãi)
I Mục tiêu cần đạt :
- Thông qua bài giảng giúp học sinh cảm nhận được tâm hồn thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông Cảm nhận được bức tranh thôn dã với những nét đẹp thơ mông thanh bình
- Thấy được một nét đẹp trong thơ cổ điển là thường dùng ngoại cảnh để biểu hiện nội tâm
- Cảm nhận được vẻ đẹp của cảnh Côn Sơn tươi mát, yên ả với cách sống thư thái của con người và tâm hồn khoáng đạt, nhân cách thanh cao của Nguyễn Trãi
- Rèn kĩ năng nhận diện cách biểu cảm trong thơ trữ tình có thể bộc lộ trực tiếp tâm hồn trước ngoại cảnh
- Giáo dục lòng yêu quê hương, yêu mến những cảnh đẹp của đất nước, quý trọng nhân cách cao đẹp của các danh nhân
II Chuẩn bị : Thầy: - Nghiên cứu sgk, sgv, soạn giáo án
- Tìm hiểu thêm tài liệu về Nguyễn Trãi, Trần Nhân Tông
- Tranh về cảnh Côn Sơn, chân dung Nguyễn Trãi
Trò: Tìm hiểu trước bài học Tự sưu tầm thêm tư liệu về Nguyễn Trãi (cuộc đời và sự nghiệp thơ văn)
III Tiến trình lên lớp:
A ổn định tổ chức: (1phút)
B Kiểm tra bài cũ: (3phút)
? Thế nào là văn biểu cảm? Nêu những đặc điểm cơ bản của văn biểu cảm?
? Chỉ ra đặc điểm của văn biểu cảm thể hiện trong bài thơ Sông núi nước Nam
C Bài mới:
Đất nước ta có bao nhiêu cảnh đẹp, mỗi cảnh vật lại ghi đậm những chứng tích lịch sử hào hùng của dân tộc Dưới con mắt của các đại thi nhân cảnh vật ấy lại càng
có sức cuốn hút đến lạ kì “Thiên Trường vãn vọng” và “Côn Sơn ca”…
Bài 1 : Thiên Trường vãn vọng
- Trần Nhân
Gọi hs đọc chú thích sgk/6
? Nêu hiểu biết của em về tác giả Trần Nhân
Tông ?
GV: Ông là ông vua yêu nước, anh hùng, nổi
tiếng khoan hoà, nhân ái Cùng vua cha lãnh
I Giới thiệu tác giả, tác phẩm
(3 phút)
1 Tác giả: 1258-1308
- Là ông vua yêu nước có đức,
có tài
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Trang 2đạo hai cuộc kháng chiến chống Mông -
Nguyên xâm lược
Ông theo đạo Phật 1299, ông về tu ở chùa
Yên Tử - (Quảng Ninh) Sau trở thành vị tổ thứ
nhất của dòng thiền sư Trúc Lâm - Yên Tử
? Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
Viết theo thể thơ nào ?
Gv: Thiên Trường là một trong 12 lộ (12 khu
vực hành chính tương đương với tỉnh) thời
Mông- Nguyên xâm lược (thời Trần) thuộc Sơn
Nam nay là ngoại thành Nam Định
- Thiên Trường vốn là thái ấp của vua chúa
nhà Trần, xưa có nhiều cung điện nguy nga
tráng lệ
- Trong số thơ chữ Hán của Trần Nhân Tông
có hai bài viết về Thiên Trường là hạnh Thiên
Trường và Thiên Trường vãn vọng
- Gv nêu yêu cầu đọc: giọng chậm tha thiết,
đúng nhịp 1 /3
2 / 2/3
- Gv đọc cả 3 bản: phiên âm, dịch nghĩa, dịch
thơ
Gọi Hs đọc - Nhận xét sửa
Hs đọc phần giải nghĩa từ phiên âm
Dịch nghĩa từng câu, đối chiếu với phần dịch
nghĩa, nhận xét từ nào dịch chưa thật sát nghĩa,
nếu dịch, em phải dịch như thế nào?
Học sinh đọc phiên âm, dịch nghĩa 2 câu thơ
đầu
? Cho biết 2 câu thơ đầu miêu tả cảnh gì?
? Trong buổi chiều tà làng quê Thiên Trường
hiện ra qua hình ảnh nào?
- Thôn hậu thôn tiền đạm tự yên
? Những từ ngữ “đạm tự yên” gợi cho ta biết gì
về cảnh vật lúc này?
- Cảnh xóm thôn đang mờ dần trong làn sương
bạc
? Điều đó khiến tác giả cảm tưởng như thế nào
về hình ảnh làng quê?
Bán vô bán hữu tịch đương biên
(Làn sương bạc ấy vấn vương, nhẹ bay, như
có, như không, bình lặng, lâng lâng bao bọc và
lan toả khắp xung quanh khiến người ngắm
cảnh cảm nhận thêm mãi cái êm đềm, man mác
- Là nhà văn hoá, nhà thơ tiêu biểu thời Trần
2. Tác phẩm:
- Sáng tác nhân dip ông về thăm quê cũ ở Thiên Trường (Nam
Định)
- Là bài thơ chữ Hán
- Thể thơ Thất Ngôn tứ tuyệt
Đường Luật
II Đọc và tìm hiểu chú thích
(3phút)
III Tìm hiểu chi tiết văn bản
1 Hai câu thơ đầu: (8 phút)
Miêu tả cảnh làng quê vùng Thiên Trường trong buổi chiều tà
Trang 3của cảnh quê đã gắn bó tự bao đời)
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật sử dụng
ngôn từ của nhà thơ trong 2câu thơ trên?
- Dùng những cụm từ sóng đôi, đối xứng tạo
ra sự cân xứng hài hoà giữa các câu thơ
? Tác giả dùng những biện pháp nghệ thuật
ấy nhằm mục đích gì?
- Gợi nên cảnh làng xóm trù phú đông đúc
? Những biện pháp nghệ thuật ấy giúp em hiểu
gì về tình cảm tâm trạng của nhà thơ ?
- Nhạy cảm trước thiên nhiên và có tình yêu
quê thắm thiêt
Gv: Trong bóng chiều nhạt nhoà, dưới con
mắt của vị vua trẻ tuổi anh hùng (TkIII) khi về
thăm quê, qua 3 nét vẽ rất chọn lọc, lối tả ít gợi
nhiều, thi sĩ đã làm hiện lên một không gian
nghệ thuật về cảnh sắc làng quê yên bình êm ả
Ngoại cảnh, tâm cảnh đồng hiện khiến ta tưởng
như thi sĩ đang thả hồn vào cảnh vật lặng ngắm
thôn xóm gần xa với một tình quê tha thiết
? Như vậy qua 2 câu thơ đầu, em cảm nhận
được điều gì về cảnh vật và tâm trạng của nhà
thơ?
Gọi hs đọc phiên âm và dịch nghĩa 2 câu thơ
cuối
? Hai câu thơ trên tả cảnh gì?
? Hãy hình dung và miêu tả cảnh đó?
- Trên những nẻo đường quê, từng đàn trâu nối
đuôi nhau về thôn trong tiéng sáo mục đồng cất
lên hồn nhiên réo rắt Từng đôi cò trắng bay
liệng nối tiếp nhau hạ cánh xuống đồng
? Em có nhận xét gì về cách miêu tả của tác
giả?
- Sử dụng cách điểm nhãn, lấy động để tả
tĩnh, ngôn ngữ thơ đầy màu sắc và âm thanh
? Những hình ảnh đó gợi cho em biết gì về
cảnh đồng quê?
- Cảnh hiện lên đầy sức sống
GV Đặt vào vị trí của tác giả, một vị vua trẻ
tuổi, sống ở nơi cung điện nguy nga tráng lệ mà
vẫn có những giây phút rung động trước cảnh
sắc thiên nhiên cảnh vật dân dã, bình dị của
đồng quê như thế quả là đáng trân trọng biết
- Cảnh thôn xóm hiện ra yên bình êm ả và rất đỗi nên thơ Thi sĩ thả hồn lặng ngắm quê hương với một tình quê đậm đà sâu sắc
2 Hai câu thơ cuối : (7 phút)
Tả những cảnh quen thuộc khi chiều xuống của làng quê ở Việt Nam
Bức tranh đồng quê hiện ra thanh bình yên ấm, bình dị dân dã mà thật đáng yêu
Trang 4chừng nào Tính bình dị dân dã, hồn nhiên ấy
cũng chính là cốt cách của vị vua anh hùng - thi
sĩ Trần Nhân Tông
Đọc cho hs nghe bài thơ Ngự chơi hành cung
Thiên Trường
? Qua bài thơ, em hiểu thêm điều gì về thời đại
nhà Trần?
- Ta nhận ra bóng dáng đất nước Đại Việt
những năm cuối thế kỉ XIII, đầu thế kỉ XIV là
đất nước thanh bình, yên ổn sau 3 lần thắng
quân Mông - Nguyên hung bạo
? Qua bài thơ em hiểu gì về tình cảm của vị
vua Trần Nhân Tông đối với quê hương ?
GV Một con người như thế, không có gì khó
hiểu là vì sao mới ngoài 40 tuổi đã nhường ngôi
cho con để lên núi Yên Tử xuất gia đầu Phật trở
thành vị tổ thứ nhất của thiền phái Trúc Lâm
? Thông qua bài thơ em ghi nhớ được điều gì
sâu sắc nhất?
- Tóm lại: Thiên Trường vãn vọng là một
bức tranh quê đậm nhạt mờ sáng rất đẹp và tràn
đầy sức sống Bài thơ vừa thể hiện một bút pháp
cổ điển tài hoa, vừa thể hiện sâu sắc đậm đà một
tâm hồn thanh cao, yêu đời, yêu thiên nhiên,
yêu đồng quê xứ sở đậm đà ấm áp qua những
nét vẽ tinh tế gợi hình, gợi cảm
GV Kì diệu thay, đã trên bảy trăm năm, bài thơ
vẫn còn cho ta nhièu thú vị Tình yêu thiên
nhiên, yêu đồng quê đã thể hiện thật đậm đà,
ấm áp qua những nét vẽ tinh tế, gợi hình, gợi
cảm thật đáng trân trọng
GV hướng dẫn hs tìm hiểu chú thích
* Có thể cho xem ảnh Nguyễn Trãi và cảnh
Côn Sơn
? Nêu những nét hiểu biết chính về thi hào
Nguyễn Trãi ?
GV: Ông là vị anh hùng dân tộc văn võ song
toàn, có công lớn với dân với nước trong cuộc
kháng chiến chống quân Minh xâm lược nhưng
cuộc đời ông lại kết thúc thảm khốc trong vụ án
Lệ Chi Viên
Ông để lại cho đời nhiều tác phẩm Hán Nôm
bất hủ: Bình Ngô đại cáo, Quân Trung từ mệnh
tập , ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập
? Văn bản Côn Sơn ca được sáng tác trong
*Bài thơ hé mở cho ta hiểu phần nào tâm hồn cao quý của vị hoàng đế, nghệ sĩ Trần Nhân Tông: Đó là tình yêu quê hương, yêu thiên nhiên tha thiết
Ghi nhớ : sgk
Bài 2: Đoạn trích Côn Sơn Ca
* Giới trhiệu văn bản: (3phút)
1 Tác giả : Nguyễn Trãi
(1380-1442)
- Hiệu ức Trai - Quê Hải Dương
- Là vị anh hùng vĩ đại của dân tộc
- Là đại thi hào của văn học VIệt Nam
2 Tác phẩm:
Sáng tác trong thời gian ông
Trang 5hoàn cảnh nào?
Gv: Ông viết bài thơ trong những năm cuối
đời khi đã về Côn Sơn ở ẩn
- Bài thơ viết theo điệu ca khúc cổ điển Cả bài
gồm 36 câu chữ Hán Câu ngắn nhất có 4 chữ,
câu dài nhất 10 chữ còn phần lớn là câu ngũ
ngôn (5 tiếng), thất ngôn 7 tiếng Dịch giả đã
chuyển điệu bài thơ thành 26 câu thơ lục bát
Một bản dịch khá hay về bài thơ Côn Sơn ca
? Nêu nội dung chính của đoạn trích?
GV nêu yêu cầu đọc: Giọng êm ái ung dung,
chậm rãi
? Nêu đặc điểm của thể thơ lục bát qua bản
dịch thơ?
GV: Đây là thể thơ ra đời từ rất sớm, có mặt
trong văn học dân gian qua những bài ca dao
dân ca, là thể thơ cổ truyền của dân tộc
- Đọc một số từ khó sgk
GV: Trong các văn bản trữ tình thường xuất
hiện đan xen nhân vât trữ tình (người trực tiếp
bộc lộ cảm xúc) với đối tượng trữ tình (cảnh vật
được nói tới)
? Từ cách hiểu đó ,hãy xác định nhân vật trữ
tình và đối tượng trữ tình trong đoạn thơ?
- Nhân vật trữ tình: ta
- Đối tượng trữ tình: cảnh vật Côn Sơn
? Cảnh vật Côn Sơn được tác giả giới thiệu qua
những chi tiết nào?
- Côn Sơn: Suối chảy rì rầm
Có đấ rêu phơi
Thông mọc như nêm
Có bóng trúc râm
? Cách miêu tả của nhà thơ có gì độc đáo?
- Tả suối chảy bằng một loại âm thanh có thể
nghe được, đồng thời so sánh với đàn cầm
- Tả đá bằng màu rêu phơi sánh với chiếu êm
? Cách tả đó giúp em hiểu gì về cảnh thiên
nhiên?
Cùng với tả suối đá, tác giả miêu tả rừng
thông, rừng trúc như thế nào nữa?
chiếc lọng xanh che cho con người nghỉ ngơi,
thư giãn
- Trúc điệp trùng trải dài một màu xanh mát
rượi toả mát hồn người
? Trong quan niệm xưa, thông trúc thường gợi
phải về ẩn dật ở Côn Sơn- quê ngoại
- Rút từ tập ức Trai thi tập
- Đoạn trích gồm 12 câu thơ
đầu của bài thơ, được dịch thành 8câu thơ lục bát
* Nội dung: Miêu tả vẻ đẹp hữu
tình của thiên nhiên ở Côn Sơn
và tình cảm của ức Trai trước cảnh thiên nhiên đó
II Đọc và tìm hiểu chú thích
III Tìm hiểu chi tiết văn bản
1 Cảnh vật Côn Sơn (8 phút)
- Cảnh thiên nhiên hiện lên cổ kính, cuốn hút lòng người
Trang 6lên sự thanh cao trong sáng vậy trong đoạn thơ,
hình ảnh thông và trúc gợi cho ta cảnm giác gì ?
GV: Cả đoạn thơ có thể coi là cấu trúc tứ bình
đặc sắc Với suối, đá, tùng, trúc, nhà thơ đã làm
hiện lên vẻ đẹp hài hoà, tĩnh lặng nhưng trong
sáng thanh khiết như chốn thần tiên của cảnh
vật Côn Sơn Một bức tranh đầy thi vị
Gv: Hoà trong cảnh vật Côn Sơn ta thấy rõ
bóng dáng một con người, đó là nhân vật trữ
tình
? Từ ngữ nào giúp ta nhận ra nhân vật trữ tình
đó ?
- Ta được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong
suốt đoạn thơ
? Cách nhắc đi nhăc lại nhiều lần điệp từ ta đó
có tác dụng gì?
- Làm nổi bật sự có mặt của nhân vật ta, trước
mọi vẻ đẹp của Côn Sơn
? Cùng với việc sử dụng điệp từ ta, tác giả còn
sử dụng từ ngữ như thế nào để giúp ta nhận ra
hình ảnh của nhân vật trữ tình?
- Sử dụng một loạt những từ ngữ chỉ hành
động, cử chỉ: Nghe, ngồi, ta lên ta nằm, tìm, ta
ngâm
? Sử dụng những từ ngữ ấy, tác giả giúp ta
cảm nhận gì về trạng thái tâm trạng của nhà
thơ?
GV: Vốn là người có tấm lòng yêu nước, trong
lòng luôn canh cánh việc nước việc dân, song vì
hoàn cảnh phải lui về ở ẩn, nhà thơ vẫn tìm thấy
ở nơi đây sự thảnh thơi thanh khiết Suối đá,
thông trúc là nơi nâng đỡ tâm hồn, là nơi để thi
nhân giao hoà giao cảm, gửi gắ tâm tư lối sống
và tình yêu thiên nhiên
? Qua đoạn thơ, em hiểu gì về nhà thơ Nguyễn
Trãi?
GV: Lối sống bình dị mà cao khiết của
Nguyễn Trãi rất đáng được nể trọng
Gọi hs đọc ghi nhớ sgk
GV: Đoạn thơ là văn bản trữ tình mang phong
cách của văn bản biểu cảm
? Qua bài thơ em hiểu như thế nào về đặc điểm
của văn bản biểu cảm?
- Cảnh vật trong sáng thanh khiết đẹp như chốn thần tiên
2 Nhân vật trữ tình trước
cảnh Côn Sơn (6’)
- Nhà thơ cảm thấy sảng khoái ung dung, tự tại, thả sức hoà nhập với thiên nhiên, thưởng ngoạn vẻ đẹp của thiên nhiên bằng một tình cảm thiết tha, đằm thắm
* Đoạn thơ thể hiện một tâm hồn cao khiết, một nhân cách thanh cao, một tình yêu thiên nhiên tha thiết của nhà thơ Nguyễn Trãi
*Tóm lại : Đoạn thơ cho thấy sự
giao hoà trọn vẹn giữa con người
và thiên nhiên bắt nguồn từ tâm
Trang 7- Văn biểu cảm là phương thức bộc lộ tâm hồn
tình cảm của con người trước cuộc sống
- Văn biểu cảm cho ta cảm nhận được tâm
hồn và phần nào nhân cách của người sáng tác
- Văn biểu cảm có thể viết bằng văn xuôi,
cũng có thể viết bằng thơ
? Em có nhận xét gì về giọng điệu bài thơ?
- Giọng chậm rãi ,nhẹ nhàng êm ái
? Đoạn trích có những thành công gì về nghệ
thuật?
- Sử dụng hàng loạt hình ảnh ẩn dụ, so sánh,
điệp từ, những từ gợi tả, biểu cảm tạo nên
những hình tượng mĩ lệ
- Cách viết trùng điệp tài hoa, âm hưởng, nhạc
điệu du dương trầm bổng, tình cảm thiết tha
đằm thắm
? Bài thơ giúp em cảm rnhận được điều gì sâu
sắc nhất?
hôn thi sĩ, nhân cách thanh cao
và tình yêu quê hương, yêu thiên nhiên đậm đà sâu nặng của Nguyễn Trãi
D Củng cố: (2 Phút)
? Hãy đọc thuộc lòng văn bản mà em thích? Vì sao?
? Qua 2 bài thơ, em hãy chỉ ra điểm gặp gỡ tâm hồn của hai nhà thơ?
- Tuy là những bậc vĩ nhân xưa, nói bằng từ ngữ cổ xưa, nhưng cả hai nhà thơ đều
tỏ ra rất gần gũi với chúng ta ngày nay Đọc hai bài thơ ta như được về thăm lại những miền quê thanh bình yên ả ở nơi ấy, cảnh vật con người như hoà nhập Tâm hồn người xưa cùng với hai bức tranh quê thanh bình ấy trĩu nặng một tình yêu quê hương
đất nước thật nhẹ nhàng mà thấm thía
E Hướng dẫn về nhà: (1phút)
- Học thuộc hai bài thơ?
- Trình bày cảm nhận của em về mỗi bài?
- Dựa vào đoạn trích Côn Sơn ca, viết một đoạn văn nói lên ấn tượng của em về
cảnh vật Côn Sơn?
Tiết 22
Từ Hán Việt (Tiếp)
I Mục tiêu :
- Giỳp học sinh hiểu được những sắc thỏi biểu cảm của từ Hỏn Việt trong văn thơ, trong núi và viết Trong giao tiếp biết sử dụng từ Hỏn Việt một cỏch hợp lý
- Giỏo dục học sinh sử dụng từ Hỏn Việt đỳng nghĩa, đỳng sắc thỏi biểu cảm, phự hợp với hoàn cảnh giao tiếp, trỏnh lạm dụng
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Trang 8- Rốn kỹ năng sử dụng từ Hỏn Việt trong khi núi và viết nhằm làm tăng sức biểu cảm
II Chuẩn bị
Thày: Nghiờn cứu sgk, sgv, soạn giỏo ỏn
- Bảng phụ ghi vớ dụ ,bài tập
Trũ: Tỡm hiểu trước bài học
III Tiến trình lên lớp
A ổn định tổ chức (1’)
? Hóy đọc thuộc bài thơ Thiờn trường vón vọng v à Cụn Sơn ca
? Nờu những nội dung chớnh của hai bài thơ?
? Qua mỗi bài thơ ta hiểu gỡ về tỡnh cảm của mỗi nhà thơ đối với cảnh vật thiờn nhiờn của quờ hương đỏt nước?
C Bài mới
Gv treo bảng phụ ghi vớ dụ
Cho cỏc từ thuần việt sau đõy, hóy tỡm những
từ Hỏn Việt đồng nghĩa với nú?
- Đàn bà - phụ nữ
- Trẻ em - nhi đồng
- Vợ - phu nhõn
- Chết - từ trần, tử biệt
- Vựng trời - khụng phận
Gọi hs đọc, cho tỡm những từ Hỏn Việt đồng
nghĩa với từ thuần việt?
Gọi hs đọc Vd a tr 81 đó ghi trờn bảng phụ
? Vỡ sao tỏc giả lại dựng phụ nữ mà khụng
dựng đàn bà?
Trong văn cảnh núi về người anh hựng, phải
dựng phụ nữ thỡ mới đảm bảo tớnh trang trọng,
trỏnh được sự thụ thiển
? Vỡ sao trong cõu văn thứ 2 dựng từ trần, mà
khụng dựng chết, chụn?
? Vỡ sao ở cõu văn thứ 3 lại dựng tử thi mà,
khụng dựng xỏc chết ?
- Dựng như vậy là để cõu văn cú sắc thỏi biểu
cảm, bộc lộ thỏi độ trang trọng, trỏnh khụ khan
thụ thiển trong văn cảnh núi
Cho HS đọc vd 1b trang 82 đó ghi trờn bảng
phụ
? Cỏc từ Hỏn Việt đó gạch chõn tạo dược sắc
thỏi gỡ cho đoạn trớch dưới đõy?
- Cỏc từ: kinh đụ, yết kiến, trẫm, bệ hạ, hạ
thần là những từ cổ chỉ dựng trong xó hội phong
kiến, nếu trong văn chương những từ này xuất
I Sử dụng từ Hỏn Việt (20’)
1 Sử dụng từ Hỏn Việt để tạo sắc thỏi biểu cảm
- Tạo sắc thỏi trang trọng, thể hiờn thỏi độ tụn kính
- Tạo sắc thỏi tao nhó, trỏnh gõy cảm giỏc thụ tục ghờ sợ
- Tạo sắc thỏi cổ phự hợp với bầu khụng khớ XH xưa
Trang 9hiện sễ tạo cho văn bản có sắc thái cổ xưa (cái cổ
kính của lịch sử)
GV: Như vậy trong những văn cảnh này việc sử
dụng từ Hán Việt đã góp phần tạo những sắc thái
biểu cảm nhằm làm cho lời văn phù hợp với nội
dung diễn đạt
? Vậy theo em sử dụng từ Hán Việt có thể tạo
ra những sắc thái biểu cảm nào?
Bài tập nhanh
1: Hãy chọn từ thích hợp trong ngoặc đơn để
điền vào chỗ trống (phu nhân, vợ)
A Tham dự buổi chiêu đãi có ngài tổng đại
sứ và phu nhân B Thuận vợ thuận
chồng, tát bể đông cũng cạn
Cho HS lên bảng điền vào chỗ trống theo lựa
chọn của mình Vì sao em lại chọn cách điền từ
như vậy?
Ở câu A văn cảnh cần tạo ra sự trang trọng
phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp nên chọn từ phu
nhân
Ở câu B văn cảnh chỉ cần tạo ra sự bình dị
dân dã, gần gũi để tương xứng vói cách dùng từ
chồng trong cùng một câu văn cho nên có thể
dùng vợ là đủ
2 Cho câu văn: Vua cùng hoàng tử, công
chúa di du ngoạn Vì sao trong câu văn không
dùng con trai thay cho hoàng tử, công chúa, con
gái?
- Để tạo sắc thái cố xưa
3 Vì sao trong câu ca dao sau đây dùng từ mẹ
mà không dùng từ mẫu
Chiều chiều ra đứng ngõ sau Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều
Gợi ý: Dùng tư mẫu dễ tạo sắc thái xa lạ, không
hợp lý
Dùng từ mẹ với quê mẹ sẽ tạo được tình cảm
gần gũi đằm thắm mà bình dị, phù hợp với
những người lao động xưa
? Như vậy dùng từ Hán Việt sẽ có tác dụng gì
trong quá trình nóí và viết?
Gọi HS đọc ví dụ 2tr82 sgk
? Theo em ở mỗi cặp câu có câu nào diễn đạt
hay hơn? Vì sao?
HS: Phần a câu thứ 2 vì nó phù hợp với hoàn
cảnh giao tiếp thông thường, gần gũi
*Ghi nhớ SGk
2 Không lạm dụng từ Hán Việt (5’)
Trang 10Phần b: Câu thứ 2 vì như câu a
GV: Cả 2 trường hợp này sử dụng từ Hán ViÖt
là không cần thiết vì nó làm cho câu văn kém
trong sáng và không phù hợp hoàn cảnh giao tiếp
? Trong khi nói, viết, khi gặp một cặp từ đồng
nghĩa: thuần Việt, Hán Việt thì ta sẽ giải quyết
như thế nào?
- Khi cần taosắc thái biểu cảm thì ta dùng từ
Hán Việt
- Khi muốn thể hiện sự gần gũi, thân mật thì
ta dùng từ thuần Việt, tránh lạm dụng
? Có người cho rằng chỉ nên dùng từ thuần
Việt, tuyệt đối không cần dùng từ Hán Việt?
Theo em đúng hay sai? Tại sao?
- ý kiến đó không đúng vì tuỳ từng hoàn cảnh
giao tiếp mà chọn cách sử dụng từ cho phù hợp
Nếu ta chỉ dùng từ thuần Việt sẽ làm cho lời văn
thô thiển, thiếu trong sáng, dễ khiến cho người
đọc người nghe hiểu lầm dụng ý của người nói,
người viết
? Như vậy khi sử dụng từ Hán Việt cần lưu ý
điều gì?
GV: Khi không cần thiết mà vẫn dùng từ Hán
Việt hoặc dùng không đúng sắc thái biểu cảm,
không phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp tức là ta
đã lạm dụng từ Hán Việt Khi đó hiệu quả giao
tiếp sẽ không đạt được như ý muốn
Cho hs đọc ghi nhớ sgk
Gv ghi bài tập 1sgk trên bảng phụ - gọi HS đọc
? Nêu yêu cầu của bài tập? (chọn từ ngữ thích
hợp điền vào chỗ trống cho mỗi trường hợp)
? Muốn chọn được từ thích hợp em làm thế
nào?
- Căn cứ vào hoàn cảnh sử dụng, sắc thái biểu
cảm cần thiêt cần sử dụng cho mỗi câu
- Cho học sinh lên bảng điền nhanh vào chỗ
trống
Gọi HS nhận xét, sửa chỗ sai
Gv nêu đáp án đúng
GV Nêu bài tập: Vì sao người Việt Nam thích
dùng từ Hán Việt để đặt tên người, tên địa lý?
Cho HS thảo luận nhóm, cử đại diện nhóm trình
bày ý kiến
gv nhận xét, lý giải :
- Vì từ Hán Việt có sắc thái trang trọng, biểu
- Khi nói hoặc viết, không nên lạm dụng từ Hán Việt khiến lời
ăn tiếng nói thiếu tự nhiên, thiếu trong sáng không phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp