- Thông qua các bài tập củng cố kỹ năng phân biệt, nhận biết các đặc điểm của văn bản trữ tình, học sinh biết cách cảm nhận, biết các đặc điểm của văn bản trữ tình và hình thức thể hiện [r]
Trang 1Tuần 17 Tiết 65
Luyện tập sử dụng từ
I Mục tiêu
- Ôn tập cho học sinh cách sử dụng từ đúng chuẩn mực qua hệ thống bài tập thực hành Rèn luyện cho các em kỹ năng sử dụng từ góp phần nâng chất $./ bài văn biểu cảm
- Bồi .5 năng lực hứng thú học tiếng Việt nói riêng và ngôn ngữ học tiếng Việt nói chung
II Chuẩn bị.
Gv: Ra bài tập
Hs: Ôn tập lại chuẩn mực sử dụng từ
III Lên lớp.
1 ổn định tổ chức lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (xen trong giờ)
3 Bài mới:
Giới thiệu bài:
là chuẩn mực trong khi nói và viết Để củng cố thêm kỹ năng dùng từ hôm nay chúng
ta cùng đi vào tiết luyện tập
? Hãy nhắc lại 5 chuẩn mực về sử dụng từ?
- Sử dụng từ đúng âm, đúng chính tả
- Sử dụng từ đúng nghĩa
- Sử dụng từ đúng chức năng ngữ pháp
- Sử dụng từ đúng sắc thái biểu cảm
? Trong năm tiêu chí này tiêu chí nào là quan trọng
nhất?
- Tiêu chí nào cũng quan trọng Nếu khi dùng từ vi
phạm 1 trong 5 nguyên tắc trên thì chúng ta đều sai
? Hãy đọc và xác định yêu cầu của bài tập này?
- Đọc lại hai bài tập làm văn cô giáo đã trả phát hiện ra
chỗ sai và cách sửa
stt Tên học
sinh Câu viết sai Nguyên nhân đúngSửa
- Trong khi nói hoặc viết chúng ta phải dùng từ
đúng chuẩn mực thì câu văn mới trong sáng rõ ràng
Gv: Trong quá trình tạo lập văn bản chúng ta phải sử
I Lý thuyết (5’)
II Luyện tập sử dụng từ cho đúng (10’)
1 Bài tập1.
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Giáo án chi tiết
Trang 2dụng từ đúng chuẩn mực tránh và không ./ sử dụng từ
sai bất kể một từ chuẩn mực nào Phát hiện ra ./ lỗi
sai của mình trong khi nói và viết để sửa lại cho đúng là
cả một quá trình rèn luyện rất là dài có khi là phải rèn
luyện suốt đời
Chúng ta chuyển sang bài tập 2
Gv: ở trò chơi này cô yêu cầu cả lớp tìm cho cô giáo
các từ mà cô yêu cầu: ở mỗi từ cô giáo sẽ . ra ba câu
hỏi Nếu trả lời ở câu 1 sẽ ./ ba Q ở câu hỏi 2 ./ 2
.Q ở câu hỏi 3 ./ 1 !
Trò chơi bắt đầu
1? Nghĩa của nó là chuyển vật sở hữu từ .F này
sang .F khác mà không đổi lại thứ gì?
2? Từ này gồm 4 chữ cái
3? Từ này thể hiện sự kính trọng của .F .G đối với
.F trên
?1 Từ này chỉ cái chết của con .F có 6 chữ cái?
?2 Chỉ cái chết vì lý .g cao cả?
?3 Có chữ đầu tiên là H?
? Hãy đặt câu với hai từ vừa tìm ./ K
- Quả cam này, em dành để biếu ông em.
- Các chiến sĩ đã hi sinh anh dũng để bảo vệ nền độc
lập của dân tộc
? Qua bài tập này em thấy cần $. ý điều gì?
- Sử dụng từ phải đúng sắc thái biểu cảm
Gv: Sử dụng từ luôn phải tuân theo 5 chuẩn mực đặc
biệt ở bài tập 2 yêu cầu chúng ta phải sử dụng từ đúng
chuẩn mực Nếu dùng từ mà không đúng sắc thái biểu
cảm thì câu văn của chúng ta có khi bị hiểu sai hoặc
không thể hiện đúng tình cảm của chúng ta
Thầy giáo chia làm hai nhóm thi nhóm nào tìm ./
nhiều từ nhất trong thời gian cả lớp hát xong bài hát Lớp
chúng mình (mỗi nhóm cử 3 bạn tham gia) mỗi bạn mỗi
$./ chỉ ./ viết một từ
Trò chơi bắt đầu
Đoạn văn.
tỉnh sau một mùa đông rét .G! Những cơn . phùn
giăng giăng ngoài cửa vuốt nhẹ lên thảm cỏ non Nắng
tim tôi rộn ràng theo hơi thở mùa xuân Ôi! Mùa xuân!
Mùa xuân, sứ xở cổ tích mà vạn vật lạc vào mãi sống
trong bình yên và hạnh phúc
tôi Chao ôi cảnh vật đẹp biết bao Cây cối đã đâm trồi
2 Bài tập 2: Trò chơi.
(Tìm từ) (7’)
Đáp án: Biếu
Đáp án: Hi sinh
Bài tập 3 Trò chơi tiếp
sức (3’)
- Tìm các từ có chủ đề mùa xuân
- Hãy viết đoạn văn từ 3
đến 8 câu có sử dụng từ mà
em tìm ./ !
Trang 3đính trên bộ váy áo mới đó là hàng nghìn, hàng vạn hạt
quà tặng của mẹ thiên nhiên cho muôn loài Bạn có biết
không? Mùa xuân là mùa của hạnh phúc, là mùa của
niềm vui và hy vọng cho mọi .F!
? Chúng ta đã dùng từ để viết đoạn văn Vậy qua bài
tập này em cần $. ý điều gì?
- Dùng từ phải đúng ngữ cảnh
ở ngữ cảnh khác nó lại đúng Vì vậy chúng ta phải lựa
chọn từ sao cho phù hợp với từng ngữ cảnh
Cho hs quan sát lại đoạn văn (1) của nhóm 1 vừa đọc
? Tìm những từ bạn sử dụng mà em cho là hay?
- Hơi thở (mùa xuân)
- Xứ cổ tích (Hình ảnh so sánh)
? Tìm xem ở đoạn 2 bạn sử dụng từ nào đặc sắc?
- Mẹ thiên nhiên (Tạo sự gần gũi với con .FD
- Bộ váy áo lộng lẫy
dụng từ hay hơn?
GV: I. bảng phụ bài thơ Bạn đến chơi nhà
? Chú ý từ chửa, em có nhận xét gì về cách dùng từ?
gợi cảm
III Luyện tập sử dụng
từ cho hay (10’)
D Củng cố : (2’)
? Qua các bài tập vừa luyện, nhắc lại những điểm cần $. ý khi sử dụng từ?
- Sử dụng đúng 5 chuẩn mực
E Hướng dẫn về nhà (2’)
- Tìm lỗi sai trong bài viết của mình, tìm cách sửa
- Ôn tập những tác phẩm trữ tình đã học
Tiết 66
Ôn tập các tác phẩm trữ tình
I Mục tiêu.
Giúp học sinh .G đầu nắm ./ khái niệm trữ tình và một số đặc điểm nghệ thuật phổ biến của ca dao, thơ trữ tình
phẩm trữ tình, ca dao trữ tình
II Chuẩn bị.
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Trang 4Gv: Soạn giáo án.
Hs: Ôn tập các văn bản đã học
III Tiến trình lên lớp.
1 ổn định tổ chức lớp (1’).
2 Kiểm tra bài cũ (kết hợp trong giờ).
3 Ôn tập.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
? V9.G khi đi vào bài tập hôm nay bạn nào nhắc lại cho
thầy giáo biết thế nào là văn biểu cảm?
- Văn biểu cảm là văn viết ra nhằm để thể hiện tình cảm
cảm xúc, sự đánh giá của con .F đối với thế giới xung
quanh để khơi gợi sự đồng cảm nơi .F đọc
? Văn biểu cảm gồm những thể loại nào?
- Văn xuôi biểu cảm, thơ trữ tình, ca dao trữ tình
? Vậy em hãy kể tên các văn bản trữ tình mà em đã học?
- Ca dao trữ tình, Sông núi nước Nam, phò giá về kinh,
Bánh trôi nước …
? Theo em nguồn gốc của hai chữ trữ tình ./ bắt
nguồn từ đâu?
? Hãy cho biết tên tác giả của các tác phấm sau: Cảm
nghĩ trong đêm thanh tĩnh, Phò giá về kinh, Tiếng gà trưa,
Cảnh khuya, Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê, Bạn
đến chơi nhà, Bài ca nhà tranh bị gió thu phá?
- Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh: Lí Bạch
- Phò giá về kinh: Trần Quang Khải
- Tiếng gà 9. > Xuân Quỳnh
- Cảnh khuya: Hồ Chí Minh
- Bạn đên chơi nhà: Nguyễn Khuyến
- Bài ca nhà tranh bị gió thu phá: Đỗ Phủ
Gọi học sinh lên bảng làm
? Qua hai bài tập này em thấy tác phẩm trữ tình ./
sáng tác ra với mục đích gì?
- Các tác phẩm trữ tình ./ sáng tác với mục đích thể
hiện tình yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc, tình yêu thiên nhiên
sâu lắng, tinh thần nhân đạo cao cả của các nhà thơ
? Qua đây em thấy tác phẩm trữ tình là gì?
? Quan sát vào bảng thống kê trên bảng em thấy thể loại
nào chiêm đa số?
- Các tác phẩm thơ chiếm đa số
Gv: Trong thơ trữ tình còn có cả các tác phẩm của tác giả
dân gian Đó chính là ca dao trữ tình và các tác phẩm thơ
của các thi nhân
I Tác phẩm trữ tình
(10’)
1 Bài tập 1.
Bài tập 2.
- Tác phẩm trữ tình la những tác phẩm viết ra nhằm biểu đạt những tình cảm, cảm xúc trong lòng .F viết
II Những thể loại cơ
bản (15’).
1 Thơ trữ tình.
Trang 5- Tác giả dân gian là tập thể quần chúng nhân dân
? Hãy đọc một bài ca dao và nêu nội dung bài ca dao mà
em vừa đọc?
? Bài ca dao em vừa đọc thuộc chủ đề nào?
? Hãy đọc một bài ca dao thuộc chủ đề khác? Vì sao em
thích bài ca dao đó?
? Các em ./ học những chùm bài ca dao nào? Nêu nội
dung của từng chùm bài ca dao đó?
- Ca dao nói về tình cảm gia đình
- Ca dao than thân trách phận
- Ca dao châm biếm
? Vậy các tác giả dân gian muốn bày tỏ tình cảm gì trong
ca dao?
? Hãy đọc và xác định yêu cầu của bài tập 5?
? Em thấy trong ca dao chủ yếu sử dụng thể thơ gì?
- Chủ yếu sử dụng thể thơ lục bát
? Tại sao tác giả dân gian lại sử dụng thể thơ lục bát
trong ca dao?
âm điệu của các bài hát làm cho .F đọc dễ hiểu và dễ
nhớ
? Trong các bài ca dao đã học em thấy những biện pháp
dụng nhiều trong ca dao
? Vì sao những biện pháp nghệ thuật này lại ./ sử
dụng nhiều trong ca dao?
vật gần gũi với con .F để nói lên thân phận của mình
hoặc để nói lên tình cảm của mình
? Em hiểu gì về các tác giả của các tác phẩm thơ?
- Đều là .F học rộng tài cao
Gv: Nhà thơ Nguyễn Khuyến từng ./ mệnh danh là
Tam Nguyên Yên Đổ vì đã ba lần ông đỗ giải nguyên (đầu
bảng) hay nhà thơ Hạ Tri V9.X ở Trung Quốc ông cũng
là .F đỗ đạt cao và làm quan cho triều đình 150 năm
khẳng định vị trí của mình trong xa hội Bà đã từng ./
a) Ca dao trữ tình.
Thể hiện tình cảm, nguyện vọng tha thiết chính đáng ./ $. truyền trong dân gian
Bài tập 5.
b) Thơ của các thi nhân.
Trang 6giao giữ chức: Trung cung giáo tập (dậy học cho các nữ
cung trong cung vua)
? Nhìn vào bảng thống kê trên bảng em thấy nội dung
xuyên suốt các tác phẩm là gì?
? Về hình thức các tác phẩm thơ trữ tình có điểm gì nổi
bật?
- Sử dụng nhiều thể thơ I.F!
? Em có nhận xét gì về tình cảm ./ thể hiện trong các
văn bản biểu cảm?
- Tình cảm thể hiện trong văn biểu cảm là tình cảm trong
sáng, đẹp đẽ và đáng trân trọng
? Cách thể hiện tình cảm, cảm xúc của các tác giả có
điểm gì khác nhau?
- Có bài cảm xúc ./ bộc lộ trực tiếp
- Có bài cảm xúc ./ bộc lộ gián tiếp
? Những bài tuỳ bút nào đã học ./ coi là một bản văn
xuôi trữ tình? Vì sao?
- Mùa xuân của tôi: Thể hiện nỗi nhớ của tác giả về mùa
- Cốm: Một thứ quà của lúa non: Thể hiện cảm xúc của
tác giả 1 món ăn truyền thống mang đậm nét văn hoá cổ
truyền của Việt Nam
- Sài Gòn tôi yêu: Thể hiện tình cảm yêu mến gắn bó của
tác giả với Sài Gòn
? Hãy nhắc lại cho thầy giáo biết thế nào văn bản tuỳ
bút?
? Cách làm một bài văn biểu cảm phải đảm bảo điều kiện
gì?
- Chúng ta phải hiểu tác phẩm
? Hiểu tác phẩm em phải hiểu tác phẩm đó ở những khía
cạnh nào?
- Tác giả
- Hoàn cảnh sáng tác
- Ngôn ngữ hình ảnh của tác phẩm
- Đặc 9. thể loại
Gv: Đây là những vấn đề cơ bản nhất, vấn đề mấu chốt
trong khi làm văn biểu cảm về tác phẩm văn học Nhớ ./
các khía cạnh này sẽ giúp em làm tố hơn các bài văn biểu
cảm
? Muốn làm ./ bài tập này chúng ta phải làm gì?
- Phải hiểu tác phẩm này
? Em hãy trình bày ngắn gọn những hiểu biết của em về
bài thơ này?
- Tác giả là nhà thơ Xuân Quỳnh là một nữ sỹ nổi tiếng
trong nền thơ ca hiện đại Việt Nam
- Bài thơ này ./ sáng tác trong một chuyến đi thực tế
trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ
Biểu hiện tình cảm cá nhân, có tính chất đại diện cho những tình cảm tiến bộ, giàu chất chữ tình Đó là tình yêu quê
cảm gia đình tình yêu
đôi lứa, tình bạn bè
2 Tùy bút.
Tùy bút là thể văn xuôi trữ tình
III Cảm nhận tác phẩm trữ tình (10’).
IV Luyện tập (4’)
1 Bài tập 1: Lập dàn ý
cho đề văn sau
Cảm nhận của em về
bài thơ Tiếng gà trưa
Trang 7xâm $./ !
- Ngôn ngữ bài thơ bình dị, trong sáng gần gũi Hình ảnh
giản dị, gần gũi với đời sống hàng ngày của con .F!
- Điệp từ điệp ngữ ./ sử dụng nhiều lần để nhấn mạnh
cảm xúc của tác giả, kết nối các đoạn với nhau
D củng cố: (2’)
? Kể tên những tác phẩn trữ tình đã học?
? Em thích nhất tác phẩm nào ? Nêu cảm nnghĩ của em về văn bản ấy?
E Hướng dẫn về nhà (1’)
- Làm hoàn chỉnh đề bài này vào vở
Tiết 67
Ôn tập tác phẩm trữ tình (tiếp)
I Mục tiêu.
- Qua tiết học giúp học sinh tiếp tục thực hiện yêu cầu ôn tập tác phẩm trữ tình
qua một số bài tập tác phẩm trữ tình
- Thông qua các bài tập củng cố kỹ năng phân biệt, nhận biết các đặc điểm của
văn bản trữ tình, học sinh biết cách cảm nhận, biết các đặc điểm của văn bản trữ tình
và hình thức thể hiện trong mỗi tác phẩm đó
-phẩm trữ tình
- Tích hợp với Tập làm văn kiểu làm văn biểu cảm và tiếng Việt ở bài Chuẩn mực
sử dụng từ.
II Chuẩn bị.
1 Gv: Viết bảng phụ và soạn giáo án.
2 Hs: Học thuộc các tác phẩm trữ tình Nắm ./ các đặcđiểm của văn trữ tình.
III Tiến trình lên lớp.
1 ổn định tổ chức lớp (1’).
2 Kiểm tra bài cũ (4’)
? Hãy đọc diễn cảm một đoạn văn, đoạn thơ hay một tác phẩm trữ tình mà em thích?
Vì sao?
3 Luyện tập
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
a) Suốt ngày ôm nỗi ưu tư mãi
Đêm lạnh quàng chăn chẳng ngủ yên
(Đêm đậu thuyền ở cửa biển có cảm xúc – Nguyễn
Trãi)
Bụi một tấc lòng ưu ái cũ.
Đêm ngày cuồn cuộn nước triều dâng
III Luyện tập.(35’)
1 Bài tập 1:
Em hãy nói rõ nội dung trữ
tình và hình thức thể hiện của những câu thơ đoạn thơ
sau
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Trang 8(Thuật hứng – Nguyễn Trãi).
? Bài tập này gồm mấy yêu cầu?
- Bài tập này gồm hai yêu cầu
+ Nêu nội dung trữ tình
+ Nêu hình thức thể hiện
? Hãy nhắc lại nội dung trữ tình là gì?
- Nội dung trữ tình là tình cảm, cảm xúc .g mà
tác giả gửi gắm trong tác phẩm
hiện hai khía cạnh của nội dung
+ Nội dung thông báo
+ Nội dung trữ tình
? Vậy em hãy tìm nội dung trữ tình trong hai câu thơ
đầu của Nguyễn Trãi?
- Hai câu thơ đầu thể hiện tâm trạng lo lắng cho dân
cho .G của tác giả
sắc cao cả trong con .F tác giả
? Vậy tình cảm lo cho dân cho .G ấy đó là tình cảm
tác giả
lòng tác giả?
- Vì tâm trạng này ./ thể hiện qua cụm từ chỉ thời
gian, qua từ bộc lộ cảm xúc trực tiếp, ôm nỗi .!
Gv: Khiến cho Nguyễn Trãi trằn trọc không ngủ
./ !
? Tình cảm ấy ./ thể hiện bằng cách nào?
Hs:Thể hiện trực tiếp
Gv: Không chỉ lo lắng khi ông .X chức mà ngay
trạng ông
? Hãy tìm nội dung trữ tình trong câu thơ thứ 2?
Gv đọc hai câu thơ: ở đây có hai từ cổ mà ngày nay ít
dùng: đó là từ bui: nghĩa là chỉ có, duy có Và từ ái:
- Nội dung trữ tình: Vẫn là tấm lòng yêu .G và lo
lắng cho cuộc sống của muôn dân
? Tình cảm này ./ thể hiện qua những từ ngữ nào?
- Bui, ái (giáo viên gạch chân)
Nguyễn Trãi ./ tác giả ngầm so sánh với hình ảnh
nào?
- So sánh với .G thuỷ triều cuồn cuộn trào dâng
? ở hai câu thơ này tác giả thể hiện lòng yêu .G
Trang 9bằng cách nào?
- Dòng 1: Bày tỏ tình cảm một cách trực tiếp
- Dòng 2: Bày tỏ tình cảm một cách gián tiếp qua
hình ảnh ẩn dụ
…
trong đoạn văn còn lại?
- Đoạn văn thể hiện tình cảm, tình yêu cháy bỏng da
diết của tác giả Minh ?.X đối với thành phố Sài Gòn
? Nội dung trữ tình này ./ thể hiện bằng cách nào?
- Trực tiếp
? Vì sao em biết ./ điều đó?
- Thông qua hàng loạt các từ yêu.
Gv: Đây là điệp ngữ ./ tác giả nhắc đi nhắc lại
nhiều lần để bày tỏ tình cảm của mình đối với thành phố
từng ./ mệnh danh là: Hòn Ngọc Viễn Đông
Qua bài tập này chúng ta thấy nội dung trữ tình ./
thể hiện rất phong phú đa dạng Có khi là tấm lòng yêu
Những tình cảm này có khi ./ bộc lộ trực tiếp có khi
./ bộc lộ gián tiếp
? Qua bài tập này chúng ta cần chú ý điều gì?
Gv: Giáo viên gọi học sinh đọc bài tập 2 và nêu yêu
cầu của bài tập Giáo viên gạch chân .G các từ quan
trọng
? Để làm ./ bài tập này chúng ta căn cứ vào đâu?
- Phải căn cứ vào nội dung các câu thơ, ca dao đã
học
Chia lớp làm hai nhóm Tiến hành trò chơi thời gian
Lớp hát 4 lần bài hát Lớp chúng mình
- Sau khi các nhóm đã làm xong bài tập giáo viên
nhận xét:
+ Số $./!
+ Hình thức
+ Nội dung trữ tình
? Vì sao em cho rằng những câu thơ này có nội dung
trữ tình?
- Học sinh căn cứ vào nội dung các câu ca dao, câu
thơ để trả lời
? Để làm ./ bài tập này các em hãy nhớ lại các
sáng tác và đọc lại các sáng tác này?
? Hãy nhắc lại nội dung của các bài thơ trên?
- Hs: Bài 1: Bài thơ thể hiện một cách nhẹ nhàng mà
sâu sắc tình cảm của một con .F sau nhiều năm đi xa
* Ghi nhớ số1.
2 Bài tập 2.
Tìm những câu thơ, ca dao
có nội dung trữ tình mà em
./ học
3 Bài tập3.
So sánh tình huống thể hiện
Trang 10- B2:
? Hãy chỉ ra điểm giống nhau giữa hai nội dung trữ
tình của hai bai thơ này?
? Hai bài thơ này có điểm gì khác nhau?
- Hoàn cảnh sáng tác
Gv: Nói về cuộc đời của mỗi tác giả
- Đối với Lý Bạch
Gv: Chia lớp thành hai nhóm
Hãy làm bài tập này theo mẫu sau
Tên tác phẩm Cảm nghĩ
trong đêm thanh
tĩnh
Ngẫu nhiên viết…
Tình huống
thể hiện trong
tác phẩm
Cách thể hiện
tác phẩm
Gv: Gọi học sinh nhóm 2 nhận xét bài làm nhóm 1
? Vì sao em lại cho rằng ở bài Cảm nghĩ … tình cảm
của tác giả ./ thể hiện trực tiếp?
- Vì tác giả đã sử dụng từ ngữ biểu cảm trực tiếp Nhớ
trực trong lòng nhà thơ
? Vì sao em lại cho rằng Ngẫu nhiên viết … tác giả lại
Thông qua việc .F thuật một cách khách quan
thơ đã phải ngậm ngùi 9.G thái độ của mọi .F!
Gv: Qua đây ta thấy rằng: cùng một nội dung trữ tình
cũng khác nhau Chính sự khác nhau này đã tạo nên
phong cách riêng ở mỗi .F!
Gv: Gọi học sinh đọc bài tập 4
? Hôm 9.G thầy đã yêu cầu các em về nhà đọc kỹ ba
bài tuỳ bút
? Hãy nêu yêu cầu của bài tập?
? Hãy nhắc lại đặc điểm cơ bản của thể loại tuỳ bút?
Gv: Đã là tuỳ bút là ./ viết bằng văn xuôi
? Hãy lên bảng làm bài tập này?
? Hãy nhận xét bài làm của bạn?
Gv: Những câu các em đánh dấu (*) đúng ở đây chính
là đặc điểm cơ bản của tuỳ bút mà các em cần phải nắm
thể loại lại có một đặc 9. riêng
và cách thể hiện tình cảm
qua hai bài thơ Cảm nghĩ
trong đêm thanh tĩnh và Ngẫu nhiên …
4 Bài tập 4.