Hai cây phong nhắc người dân làng Ku-ku-rêu nói riêng và tất cả chóng ta nãi chung kh«ng ®îc quªn qu¸ khø tuæi th¬, kh«ng ®îc quªn c«ng ¬n vµ t×nh cảm của người thầy đầu tiên đã dạy dỗ[r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày dạy:
Tuần 9 – Bài 9, tiết 33,34
Văn bản
Hai cây phong
Kết quả cần đạt:
1 Hiểu được đặc sắc nghệ thuật của văn bản Hai cây phong Tính chất trữ tình sâu
đậm được biểu hiện trong sự kết hợp khéo léo giữa hồi ức, miêu tả, biểu cảm và kể chuyện, trong cách lồng xen hai ngôi kể: tôi, chúng tôi, trong giọng văn chậm buồn, chứa chan tình yêu mến và thương nhớ quê hương
2 Tích hợp với phần Tiếng Việt bài Tiếng địa phương, với phần TLV bài viết số 2, hiệu quả kết hợp miêu tả, biể cảm trong văn tự sự, với thực tế cuộc sống ở việc liên tưởng
đến vai trò, vị trí của những cây đa, cây bàng đối với làng quê và tuổi thơ của con người Việt Nam
3 Rèn luyện các kỹ năng đọc văn xuôi trữ tình – tự sự, phân tích tác dụng của sự thay đổi ngôi kể, của miêu tả và biểu cảm trong tự sự
4 Chuản bị: Tìm hiểu thêm về Ai-ma-tốp và Người thầy đầu tiên trong tập truyện ngắn Gia-mi-lia – Truyện núi đồi và thảo nguyên…
Tiến trình thực hiện các bước lên lớp:
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:
1 Kể lại một sự viẹc trong truyện: Chiếc lá cuối cùng mà em cảm thấy xúc động nhất Theo em, lý do nào đã khién Giôn-xi khỏi bệnh?
2 Hãy nói lên những cảm nhận của em về nhân vật Bơ-men Theo em, vì sao lại gọi bức vẽ cuối cùng của cụ là một kiệt tác?
…
Hoạt động 2: Dẫn vào bài:
Đối với mỗi con người, ký ức tuổi thơ thường gắn liền với những làng quê mờ xa trong không gian và thời gian thăm thẳm Đó là một tình cảm tự nhiên, hồn nhiên và đậm tính nhân văn Theo thời gian và sự trưởng thành, tình cảm ấy càng trở nên mãnh liệt và sâu sắc Trong thế giới những kỷ niệm yêu thương và đằm sâu ấy, có bao giờ lại thiếu vắng hình ảnh của một con suối, bóng cây, bãi cỏ… cái không gian thiên nhiên khoáng
đạt và trìu mến Cũng trong mạch cảm xúc ấy, dòng hồi ức da diết và cảm động của nhân
vật tôi trong văn bản hôm nay chúng ta học sẽ đưa các em đến với một vùng quê của
những núi đồi và thảo nguyên mênh mông, vùng quê với chúng ta vừa xa lạ và cũng rất gần gũi…
Hoạt động 3: Hướng dẫn đọc – Chú thích:
Qua việc chuẩn bị ở nhà em hãy
cho biết cần đọc văn bản này với
ngữ điệu như thế nào?
Gv cùng Học sinh đọc văn bản theo
các phần Nhận xét, góp ý về cách
đọc…
1 Đọc
HS nhận thấy:
Giọng chậm rãi, hơi buồn, gợi nhớ nhung và nghĩ suy của người kể chuyện
GV bổ sung: với giọng kể của tôi và chúng tôi
cũng nên có sự phân biệt để thấy được sự khác biệt trong điểm nhìn nghệ thuật
? Tác giả của văn bản này là ai?
GV treo bản đồ châu á, bổ sung:
Đó là nhà văn của núi đồi và thảo
nguyên vùng Trung á xanh tươi
mênh mông hùng vỹ, là quê hương
2 Chú thích:
a Tác giả: Ai-ma tôp: quê vùng thung lũng Ta-lax, làng Sê-ke-rơ, huyện Ki-rôp thuộc Kiêc-ghi-dia (một nước cộng hoà nằm trong Liên xô cũ) Là nhà văn được bạn đọc yêu thích bởi các truỵen ngắn và
Trang 2của những người dân chất phác
mộc mạc đến nhiều khi thô kệch
mà nhà văn yêu thương tới xót xa
Đó cũng là mảnh đất đề tài vô tận
cho các sáng tác của Ai-ma-tôp,
làm nên chất thơ trữ tình man mác
cho những Cây phong non trùm
khăn đỏ, Mắt lạc đà, Cánh buồm
màu trắng, Người thầy đầu tiên và
biết bao truyện ngắn, tiểu thuyết
khác của nhà văn.
truyện vừa…
? Văn bản chúng ta học hôm nay
nằm trong tác phẩm nào của
Ai-ma-tôp?
GV gọi HS đọc phần tóm tắt nội
dung truyện: Người thầy đầu tiên
? Nhan đề văn bản do người soạn
sách đặt Vậy, phong là loại cây thế
nào?
GV có thể bổ sung thêm các chú
thích quan trọng:cao nguyên, nông
trang, người vô danh…
b Văn bản:
- Phần đầu truyện Người thầy đầu tiên
- Tóm tắt: SGK
? Phần văn bản đã học có sử dụng
các phương thức biểu đạt nào?
? Trong văn bản có hai loại hình ảnh
nghệ thuật, đó là thiên nhiên và con
người Hãy chỉ rõ các hình ảnh đó?
? Quan hệ giữa hai hình ảnh này thế
nào?
- Biểu cảm, tự sự và miêu tả
- Thiên nhiên: hai cây phong và thảo nguyên
- Con người: tôi và chúng tôi
- Gắn bó và thân thiết
? Quan hệ ấy đã được kể lại bằng
ngôi kể nào?
? Ngôi kể ấy vì sao lại có thay đổi:
khi là tôi, khi là chúng tôi?
? Cách xưng hô nào là chính? Tại
sao?
? Cách kể chuyện bằng cả hai vai kể
này có tác dụng gì?
- Tôi và chúng tôi- ngôi kể thứ nhất
- Xưng Tôi: khi kể những xúc cảm riêng cuả tâm hồn về hai cây phong
- Xưng Chúng tôi: thể hiện cảm xúc tập thể về hai cây phong và thảo nguyên
Ngôi nhân xưng tôi là chính vì toàn bộ truyện được
kể lại bằng cảm xúc trong hiện tại và hồi tưởng của nhân vật tôi khi đứng dưới bóng cây phong
- Mở rộng cảm xúc, vừa chung vừa riêng từ đó cho thấy tình yêu thiên nhiên và làng quê là tình yêu không chỉ cá nhân mà là cả một thế hệ, của tất cả mọi người
- Tạo mối đan xen hai thời điểm: quá khứ và hiện
Trang 3? Theo mạch kể của nhân vật: Tôi-
chúng tôi, văn bản có thể chia mấy
phần?
tại, niên thiếu và trưởng thành làm câu chuyện trở nên sống động, chân thật đối với người đọc
3 đoạn:
+ Làng Ku-ku-rêu…phía tây: Giới thiệu chung vị trí vùng quê
+ Phía trên làng: Nhớ về hình ảnh hai cây phong
và tâm trạng mỗi khi về làng … + Vào năm học cuối… biêng biếc kia: Nhớ về cảm xúc và tâm trạng của nhân vật tôi hồi thơ ấu cùng
bè bạn
+ Còn lại: nhớ đến người trồng cây …
Gv bình chuyển: Câu chuyện được kể không phải theo trình tự thời gian truyền thống
mà là theo mạch diễn biến cảm xúc, theo dòng hồi tưởng da diết và yêu thương của nhân vật tôi, cũng là chúng tôi, người không kể chuyện người mà là kể chuyện mình,
về những gì mình bấy lâu nâng niu, đau đáu Đan cài giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người trưởng thành và tuổi thơ hồn nhiên trong trẻo, cách kể ấy không chỉ khiến câu chuyện chân thật mà còn tạo mối đồng cảm sâu xa đối với người đọc Đến với những hồi ức sâu đằm và ngọt ngào ấy, chúng ta sẽ cảm nhận được những gì về tâm hồn của con người xa quê mà luôn khắc khoải hình bóng quê nhà…
Hoạt động 4: Hướng dẫn đọc – hiểu văn bản:
1 Hai cây phong trong tình cảm của nhân vật Tôi
? Đoạn văn mở đầu đã dẫn dắt người đọc
đến với hình ảnh hai cây phong bởi lý do
gì?
? Hình ảnh so sánh đã gợi cho cảm nhận ra
sao về hai cây phong?
? Nhân vật Tôi đã giải thích như thế nào về
tình cảm của mình đối với hai cây phong?
? Cách giải thích ấy bước đầu cho ta cảm
nhận được điều gì về tâm hồn nhân vật và
giá trị của hai cây phong đối với ông?
- Vì vị trí của chúng: làng nằm trên cao nguyên rộng, hai cây phong lại hiện diện giữa ngọn đồi phía trên làng, chúng hiện ra trước mắt hệt như những ngọn hải đăng đặt trên núi
- Hai cây phong như tín hiệu chỉ đường, tín hiệu thân thiết không thể thiếu của chúng
đối với những người con xa quê
- Đó cùng là hình ảnh quê hương bởi chúng không chỉ là dấu hiệu nhận biết mà còn là niềm tự hào của người dân làng Ku-ku-rêu
- Đặc biệt trân trọng nâng niu những ấn tượng thời thơ ấu cũng vì do có liên quan
đến nghề hoạ sỹ
+ Đó là con người có tâm hồn nhạy cảm, trân trọng nâng niu những ký ức ấu thơ, đặc biệt hé mở một tấm lòng tha thiết đối với quê hương, một trái tim nghệ sỹ sẵn sàng rung động trước bất kỳ một vẻ đẹp nào của
sự sống
+ Hai cây phong là hình ảnh của quê hương
và gắn liền với thời kỳ đẹp đẽ nhất, trong
Trang 4sáng nhất của mỗi người: tuổi thơ.
? Trong cái nhìn yêu thương, trìu mến và
tinh tế của người nghệ sỹ, vẻ đẹp hai cây
phong đã hiện ra cụ thể như thế nào?
? Qua sự thống kê, em thấy biện pháp nghệ
thuật nào được sử dụng triệt để và tác dụng
của nó ra sao?
? Phương thức biểu đạt nào đã phát huy thế
mạnh trong đoạn văn?
? Vì sao khi khôn lớn, đã lý giải được điều
bí ẩn của hai cây phong, nhân vật tôi vẫn
không bỏ mất cách cảm thụ của tuổi thơ,
không vỡ mộng xưa?
Khác hẳn với nhiều loài cây khác trong làng: có tiếng nói riêng và tâm hồn riêng + Nghiêng ngả thân cây, lay động lá cành, không ngớt tiếng rì rào, lời ca êm dịu, như nước thuỷ triều, như tiếng thì thầm thiết tha, như đốm lửa vô tình, như tiếng thở dài thương tiếc, reo vù vù như ngọn lửa cháy rừng rực trong bão dông…
- Nghệ thuật so sánh và nhân hoá kết hợp
=> hai cây phong hệt như hai anh em sinh
đôi, hai con người dẻo dai và cường tráng, mơ mộng và mạnh mẽ, có tâm hồn và ngôn ngữ riêng
Miêu tả kết hợp biểu cảm khiến những hình
ảnh sống động tuôn trào dưới ngòi bút theo
sự vận động cuả cảm xúc Hình ảnh nào cũng dung dị và tự nhiên, nên thơ và tươi tắn, là kết quả của tình yêu nồng nàn tha thiết dành cho thiên nhiên quê hương
Hs thảo luận, rút ra nhận xét:
Vì nhân vật là một nghệ sỹ, có tâm hồn giàu cảm xúc, yêu thiên nhiên và nhất là yêu mến quê hương, trân trọng quá khứ tuổi thơ
Vì cách cảm thụ tuổi thơ bộc lộ một vẻ đẹp hồn nhiên, trong trẻo đến thuần khiết, là sản phẩm của trí tưởng tượng bay bổng, kỳ diệu và lãng mạn không dễ có khi đã khôn lớn và từng trải
Vì hai cây phong đã chứng kiến một thời
đẹp đẽ không trở lại: tuổi trẻ của tôi đã để lại nơi ấy …như một mảnh vỡ của chiếc gương thần xanh…
Gv bình, chuyển: Đến đây ta hiểu được sức mạnh của cảm xúc trong mỗi con người:
nó có khả năng đánh thức hồi ức, dẫn dắt tâm hồn con người trở về với những kỷ niệm đẹp nhất của thời ấu thơ một đi không trở lại, và hồi ức đến lượt mình cũng làm cho cảm xúc của con người thêm sâu sắc, đằm thắm, thêm da diết mãnh liệt Nó làm tình yêu quê hương thêm chín đằm trong trái tim mỗi con người Như vậy, trang văn
đầy chất thơ của Ai-ma-tốp đã làm sáng lên một triết lý sống: thiên nhiên không chỉ là môi trường sống mà đối với con người, đó còn là cái đẹp góp phần làm phong phú và giàu có hơn tâm hồn con người, là chứng nhân trung thành của những gì thân thương nhất, gắn bó nhất: Tuổi thơ, bè bạn, quê hương, mái trường Vậy, trong lời thì thầm của hai cây phong, hình ảnh tuổi thơ - Mảnh vỡ của chiếc gương thần xanh - đã được hiện ra như thế nào trong tâm tưởng nhân vật tôi, chúng ta cùng đến…
2 Hình ảnh hai cây phong và ký ức tuổi thơ.
Trang 5GV gọi HS đọc đoạn văn C.
? Kỷ niệm tuổi thơ đã được khơi dậy sống
động nhất trong tâm tưởng người nghệ sỹ là
gì?
HS đọc, phát hiện:
Đó là những ngày hè của năm học cuối cùng, bọn con trai chạy ào lên đồi có hai cây phong để phá tổ chim
? Hai cây phong đã có thái độ ra sao trước
đám trẻ hiếu động, tinh nghịch?
? Hình ảnh ấy gợi cho ta cảm xúc ra sao về
hai cây phong?
- Hai cây phong nghiêng ngả đung đưa như muốn chào mời chúng tôi đến với bóng râm mát rượi và tiếng lá xào xạc dịu hiền
- Cây như người mẹ hiền bao dung độ lượng trước trò nghịch đùa tinh quái của
đám trẻ, cây lại như một người bạn hiền cởi
mở và hào phóng với đám học trò, đem lại niềm vui cho đám trẻ
? Khi ở trên tầng cao của bóng cây râm mát
xoà rộng và cao ngất, tưởng cao ngang tầm
cánh chim bay, những đứa trẻ có cảm giác
ra sao?
? Tức là hai cây phong còn đem đến cho
đám trẻ món quà nào nữa? Tác động ra sao
đến đám trẻ hiếu động và ưa thích khám
phá?
- Như có một phép thần thông nào vụt mở
ra trước mắt chúng tôi cả một thế giới đẹp
đẽ vô ngần của không gian bao la và ánh sáng
Sự khám phá bất ngờ về một thế giới mới lạ mênh mông và đầy bí ẩn, đẹp đẽ…
Sửng sốt: Ngạc nhiên lớn vì quá bất ngờ,
không tin là sự thật
Nín thở ngồi lặng đi trên một cành cây và quên mất cả chim lẫn tổ chim
? Trong con mắt đám trẻ, mặt đất đã hiện ra
như thế nào?
? Những phát hiện ấy có ý nghĩa gì đối với
đám trẻ?
? Những phát hiện thú vị và mới mẻ ấy còn
có tác dụng khơi dậy điều gì trong tâm hồn
đám trẻ làng Ku-ku-rêu?
+ đất rộng bao la + Chuồng ngựa vốn coi là toà nhà rộng lớn nhất thế gian nay chỉ như căn xép bình thường
+ Dải thảo nguyên hoang vu mất hút sau làn sương mờ đục
+ Nhìn vào tận nơi xa thẳm của thảo nguyên và thấy không biết bao nhiêu vùng
đất chưa từng biết, bao nhiêu con sông trước đây chưa từng nghe nói… Những dòng sông lấp lánh tận chân trời như những sợi chỉ bạc
Hai cây phong đã góp phần mở ra một hình ảnh mới mẻ về cuộc sống mà bọn trẻ bấy nay không hề hay biết, tức là mở mang tầm mắt và đem vào trong hiểu biết của
đám trẻ những hình ảnh vừa quen thuộc vừa
kỳ diệu của thế giới bên ngoài ngôi làng bé nhỏ quen thuộc
- Nép mình trên các cành cây suy nghĩ: đã phải đấy là nơi tận cùng thế giới chưa hay phía sau vẫn còn những bầu trời…những
đám mây, những đồng cỏ và sông ngòi…
- lắng nghe tiếng gió ảo huyền, tiếng lá cây
Trang 6? Như vậy, hai cây phong không chỉ mở
mang tầm nhìn cho đám trẻ mà còn có ý
nghĩa gì nữa?
? Cảnh được kể lại bằng dòng hồi tưởng,
em thấy đó là cảnh như thế nào?
? Có thể nhận xét gì về thái độ, về tâm hồn
của người nghệ sỹ- Tôi- đối với ký ức tuổi
thơ?
đáp lời của gió, thì thầm to nhỏ về những miền đất bí ẩn đầy sức quyến rũ lẩn sau chân trời xa thẳm biếng biếc kia
- Khơi dậy, đánh thức khát vọng khám phá thế giới, khát vọng mãnh liệt và nguyên thuỷ của con người
Sinh động, tự nhiên dường như cảnh đang diễn ra trong hiện tại chứ không phải là cảnh trong quá khứ ấu thơ
Trân trọng, nâng niu, yêu mến…
=> Tâm hồn giàu tình cảm, gắn bó với quê hương bằng tất cả trái tim mình…
GV bình: Lựa chọn điểm nhìn từ trên cao, người kể chuyện đã đặt nhân vật đám trẻ ở
một vị trí có khả năng cảm nhận được tất cả sự mênh mông và kỳ diệu của đất trời, của quê hương đất nước Vẻ đẹp của cảnh vật càng trở nên quyến rũ hơn khi nó hiện
ra trong tiếng gió reo miên man và tiếng thì thầm của lá phong bất tận Tuổi thơ ham hiểu biết và khám phá, lần đầu tiên được ngắm nhìn toàn cảnh quê hương trong tư thế trên cao đầy thú vị mà hai cây phong chính là điểm tựa, là bệ phóng cho những ước mơ và khát vọng đến với thế giới rộng lớn bên ngoài lần đầu nảy nở, được thức tỉnh trong tâm hồn những đứa trẻ làng Ku-ku-rêu Đó cũng là một lý do hé mở với chúng
ta một điều, vì sao cậu bé làng quê tinh nghịch sau này lại trở thành hoạ sỹ, lại đặt bàn chân của mình trên biết bao nẻo đường đất nước để thoả lòng khao khát khám phá thế giới bên ngoài cái ngôi làng quen thuộc nhỏ bé của mình Phải chăng, đó cũng chính là một lý do quan trọng khiến hai cây phong chiếm vị trí đặc biệt trong tâm hồn người hoạ sỹ sau này?
Hoạt động 5: Tổng kết và hướng dẫn luyện tập.
? Khi đã khôn lớn trưởng thành, điều gì
khiến tâm trí nhân vật Tôi, mỗi lần đứng
dưới bóng cây phong lại cảm thấy day dứt,
trăn trở? Em hiểu thế nào về những nghĩ
suy ấy?
? Điều suy nghĩ ấy còn có tác dụng ra sao
Ai là người đã trồng hai cây phong trên đồi này? Người vô danh ấy đã ước mơ gì, đã nói những gì khi vùi hai gốc cây xuống đất, người ấy đã ấp ủ những niềm hy vọng gì khi vun xới chúng nơi đây, trên đỉnh đồi này…Không biết vì sao làng tôi mọi người gọi là Trường Đuy sen
=> Tâm hồn nhân vật tôi không phải là người vô cảm hay hời hợt mà rất sâu sắc và tinh tế khi hiểu ra một điều, hai cây phong không tự nhiên mà có, bóng mát không tự nhiên mà xuất hiện Tất cả những gì đẹp đẽ trong cuộc sống này đều gắn liền với một con người, một cuộc đời, đều mang trong
nó một câu chuyện, một huyền thoại hoặc hào hùng, hoặc bi thương hoặc cảm động nào đó
- Tạo đà cho cảm xúc để mở ra câu chuyện
đầy xúc động về người thầy giáo đầu tiên,
Trang 7trong mạch diễn biến của câu chuyện? người đã dũng cảm và kiên trì mang ánh
sáng văn hoá đến cho lũ trẻ làng Ku-ku-rêu trong những năm đầu thế kỷ XX
? Vậy, đoạn văn bản chúng ta học có vai trò
gì trong toàn bộ truyện ngắn? - Mở đầu truyện ngắn, cách tạo tâm thế cho người đọc, dẫn dắt người đọc vào câu
chuyện được kể sau đó…
? Việc kết hợp nhiều phương thức biểu đạt
trong đó biểu cảm là chủ yếu có tác dụng gì
cho việc kể chuyện?
? Trong quá trình kể và tả, tác giả còn dùng
những biện pháp nghệ thuật gì?
Cách kể chuyện trở nên sống động và giàu cảm xúc…
- Nhân hoá, so sánh, ẩn dụ…có tác dụng diễn tả cảnh vật thêm sinh động và làm dòng cảm xúc trở nên sâu lắng…
? Từ những nét nghệ thuật đặc sắc đó, văn
bản Hai cây phong đã đem đến cho em
những cảm nhận và suy nghĩ gì?
HS trình bày cảm nhận, Gv hướng đến mục Ghi nhớ trong SGK
GV bổ sung thêm và kết bài:
Hai cây phong gắn bó với tâm hồn con người như một người bạn tâm giao và chung thuỷ không chỉ bởi vẻ đẹp của nó, không chỉ bởi nó lưu giữ những kỷ niệm thương mến thời thơ dại mà bên cạnh đó, nó còn gắn với tên tuổi của người thầy đầu tiên- thầy Đuy sen – người đã có công xây dựng mái trường đầu tiên, xoá mù chữ để khai thông trí tuệ và tâm hồn, thắp lên mơ ước và khát vọng cho đám trẻ làng Ku- ku- rêu Thầy là người đã mang hai cây phong non về làng, giao cho cô học trò An-tư-nai tội nghiệp và trao cho em những lời khích lệ yêu thương: “Hai cây phong này thầy mang về cho em đấy Chúng ta
sẽ cùng trồng Và trong khi chúng lớn lên, ngày một thêm sức sống, em cũng sẽ trưởng thành, em sẽ là một người tốt Em bây giờ trẻ măng như một thân cây non, như hai cây phong nhỏ này…và mong sao em sẽ tìm được hạnh phúc trong học tập, ngôi sao nhỏ trong sáng của thầy Hai cây phong sẽ đứng trên đỉnh đồi này Và người làng sẽ thấy lòng vui lên khi nhìn thấy chúng đến khi ấy, cuộc sống sẽ khác trước Tất cả những gì tốt đẹp hãy còn ở phía trước…” NHư vậy, hai cây phong còn là nhân chứng cho câu chuyện cảm
động về tình thầy trò Hai cây phong nhắc người dân làng Ku-ku-rêu nói riêng và tất cả chúng ta nói chung không được quên quá khứ tuổi thơ, không được quên công ơn và tình cảm của người thầy đầu tiên đã dạy dỗ mình…Bài học được chắt lọc từ dòng cảm xúc mênh mang và thuần khiết đối với mỗi chúng ta thật thấm thía, như những hạt phù sa lắng lại trong tâm hồn ta, bồi đắp thêm tình yêu quê hương, xứ sở, tình yêu thiên nhiên và nhất
là lòng yêu mến quý trọng con người
Bài tập về nhà:
- Chuẩn bị bài ôn tập truyện ký Việt Nam hiện đại
- Soạn bài văn bản nhật dụng: Thông tin về Ngày Trái đất năm 2000 Nhớ lại khái niệm văn bản nhật dụng
Trang 8Tiết 35, 36 – Tập làm văn
Viết bài tập làm văn số 2
A Kết quả cần đạt:
- Giúp học sinh biết vận dụng những kiến thức đã học để thực hành viết một bài văn tự sự kết hợp biểu cảm và miêu tả
- Rèn luyện kỹ năng diễn đạt, trình bày, sử dụng đan xen các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm
B Chuẩn bị:
I Yêu cầu:
Viết một văn bản tự sự có kết hợp kiêu tả và biểu cảm
II Chọn một đề tham khảo:
1 Hãy kể một kỷ niệm đáng nhớ đối với một con vật nuôi mà em yêu thích
2 Kể một lần mắc lỗi khiến người khác phải buồn
3 Kể lại một kỷ niệm đáng nhơ thời ấu thơ
III Gợi ý chung:
Trang 9Ngày soạn: Ngày dạy:
Tuần 10 – Bài 9, 10; Tiết 37
Tiếng Việt
Nói quá
Kết quả cần đạt:
1 Kiến thức: HS hiểu được khái niệm và giá trị biểu cảm của Nói quá trong văn bản nghệ thuật cũng như giao tiếp hàng ngày
2 Tích hợp với văn bản hai cây phong, với tập làm văn qua bài viết văn số 2
3 Rèn luyện kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nói quá trong viết văn và giao tiếp Tiến trình thực hiện các hoạt động dạy - học:
A Kiểm tra bài cũ:
B Bài mới:
Hoạt động 1: Nói quá và tác dụng của nói quá:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
GV yêu cầu HS tìm hiểu ví dụ trong SGK,
tả lời:
? Cách nói của các câu ca dao, tục ngữ có
đung sự thật không? Thực chất cách nói ấy
nhằm mục đích gì?
? Cách nói như vậy là nói quá Vậy, ta hiểu
thế nào là nói quá?
? Vậy, khi nhằm gây ấn tượng và tỏ thái độ
nhận xét, đánh giá, biện pháp nói quá có
tác dụng gì?
Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
HS đọc thầm, trả lời câu hỏi:
Đó là cách nói không đúng với sự thật nhưng có tác dụng nhấn mạnh quy mô, kích thước, tính chất của sự vật, hiện tượng nhằm gây ấn tượng cho người đọc
Cách nói phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, sự việc…
- Tính chất biểu cảm của nói quá: nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm cho lời nói
HS đọc ghi nhớ
Bài tập nhanh:
Cho biết tác dụng biểu cảm của nói quá
trong các ví dụ sau:
_ Gánh cực mà đổ lên non
Còng lưng mà chạy, cực còn theo sau
- Bao giờ trạch đẻ ngọn đa…
Gỗ lim thay ghém thì mình lấy ta
Hs cùng thảo luận để thực hành các bài tập nhanh:
VD1: Nhấn mạnh nỗi cơ cực trong cuộc sống của người nông dân xưa, không thể tránh được số phận cay cực, khốn khổ… VD2: Diễn tả tế nhị mà rất cương quyết thái độ của mình: Không bao giờ muốn lấy
ta, chuyện duyên tình giữa ta và mình không bao giờ là hiện thực
…
Hoạt động 2: Hướng dẫn luyện tập:
Bài tập 1:Tìm biện pháp nói quá và thử giải thích tác dụng của chúng:
HS có thể thực hành miệng trước lớp:
a Có sức người sỏi đá cũng thành cơm: Nhấn mạnh giá trị to lớn cuả lao động
b …Em có thể đi lên đến tận trời: Nhấn mạnh về sức khoẻ, vết thương không
đáng kể để anh lính lái xe được yên lòng
Trang 10c Cái cụ bá thét ra lửa: nhấn mạnh và mỉa mai uy danh của Bá Kiến đối với người dân làng Vũ Đại
Bài tập 2: Điền các thành ngữ vào chỗ trống để tạo biện pháp tu từ nói quá:
Có thể cho thi đua giữa các nhóm:
a chó ăn đá, gà ăn sỏi
b bầm gan tím ruột
c ruột để ngoài da
d nở từng khúc ruột
e vắt chăn lên cổ
Bài tập 3: đặt câu với các thành ngữ dùng biện pháp nói quá sau:
HS thực hành ra vở, GV chấm tại lớp Nhận xét
Bài tập 6: Thảo luận tại tổ trên lớp:
Nói quá và nói khoác có gì giống và khác nhau:
- Giống: bề ngoài: đều là nói khác với thực tế
- Khác; về bản chất: nói khoác là hoàn toàn không quan tâm đến hiện thực, nói chỉ
để thoả mãn sự tò mò nhất thời của người khác, thậm chí nhiều khi không quan tâm đến hậu quả để lại
Trái lại, nói quá là dẫu nói phóng đại về sự thậ nhưng vẫn tôn trọng sự thật ở một mức độ nhất định, không nhằm nói vô trách nhiệm mà nhằm nhấn mạnh tính chất, gây án tượng và đồng thời thể hiện khéo léo thái độ đánh giá nhìn nhận của mình đối với hiện thực
Bài tập 4+5: HS về nhà thực hành
Hoạt động 3: Dặn dò:
- Nắm được khái niệm về nói quá và tác dụng của nó
- Thực hành các bài tập còn lại
- Chuẩn bị bài mới
Gợi ý bài tập tìm thành ngữ:
Nhanh như chớp, nhỏ như mắt muỗi, ngón tay chuối mắn, đen như chấy, đen như cột nhà cháy, chân to như cột đình…