Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông như công cụ dạy học

Với tính chất là công cụ dạy học, công nghệ thông tin và truyền thông được sử dụng dưới những hình thức:  Giáo viên trình bày bài dạy dưới sự hỗ trợ của công nghệ thông tin: Máy tính đi[r]

LỜI NểI ĐẦU

Đổi mới phương pháp dạy và học đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu ở các nhà trường hiện nay Lờy người học làm trung tâm, phát huy tối đa tính chủ

động sáng tạo của người học trong học tập là vấn đề mà mọi giáo viên đề băn khoăn, trăn trở

Cùng với quá trình hội nhập của đất nước, giáo dục cũng đồi hỏi phải có những bước tiến, bước phát triển vượt bậc Công nghệ thông tin là một trong hai lĩnh vực đi đầu trong nền kinh tế tri thức trong thời kỳ hội nhập Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào tất cả các ngành nghề đang được phát triển một cách mạnh mẽ Giáo dục cũng không nằm ngoài trào lưu đó của xã hội

Nhận thức được những ưu việt mà giáo án điện tử mang lại tôi đã chọn đề

tài: “ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông như công cụ dạy học” Tôi sử

dụng một số phần mềm như Powerpoint, Word, lập trình Passcal, bảng tính điện

tử Exce, … đặc biệt là phần mềm Powerpoint Đay là một phần mềm rất thông dụng trong bộ phần mềm Microsoft office, phần mềm này dễ sử dụng với nhiều hiệu ứng phong phú và có khả năng liên kết với nhiều phần mềm khác tạo nên tính phong phú, trực quan cho giáo án

Tôi xin chân thành cảm ơn khoa Công nghệ thông tin - Trường Đại học sư phạm Hà Nội, đặc biệt là thầy giáo, tiến sĩ khoa học Trần Doãn Vinh giảng viên khoa Công nghệ thông tin đã giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này

Lạng Sơn, ngày 20 tháng 1 năm 2010

Người thực hiện

Nguyễn Quang Tuấn

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Công nghệ thông tin có vai trò chủ đạo trong việc đổi mới phương pháp dạy và học Công nghệ thông tin tạo dựng một môi trường tốt cho cả việc dạy học và kiểm tra đánh giá, đồng thời giúp tiết kiệm thời gian Công nghệ thông tin và truyền thông phát triển mạnh mẽ với nhiều thiết bị hiện đại và tiện dụng,

… Các lĩnh vực trong xã hội đều có thể sử dụng các thiết bị này trong việc báo cáo, trình diễn một vấn đề nào đó một cách rõ ràng, sinh động giúp người nghe, người học dễ hiểu, dễ nhớ

Dạy học bằng giáo án điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học đã làm thay đổi căn bản cách dạy của người dạy, cách học của người học Đòi hỏi người dạy không chỉ có những kiến thức chuyên ngành, mà còn phải có những kiến thức nhất định về công nghệ thông tin, biết sử dụng các phương tiện hiện đại, vừa phải có nghiệp vụ sư phạm và hiểu biết về tâm lí học, vừa có khả năng trình bày giáo án một cách khoa học, cũng như khả năng tổ chức lớp học, giờ giảng khoa học, hấp dẫn và hiệu quả Người học được quan sát bài học dưới nhiều hình ảnh trực quan, từ đó kiểu học thụ động nghe và chờ ghi chép không còn nữa

Việc sử dụng máy tính điẹn tử với các thiết bị hỗ trợ và các phận mêm tiện ích của nó trong dạy học, giáo viên có thể: Trình bày bài giảng linh hoạt, sinh động hấp dẫn hơn; Minh hoạ các vấn đề khi cần thiết bằng cách kết nối với các thiết

bị hoặc các phần mềm khác (soạn thảo văn bản trên Word, lập trình Passcal, bảng tính đọên tử Exce, …)

II Mục đích nghiên cứu

1 Mục đích

Sử dụng công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp dạy học nói chung,

sử dụng các phần mềm dạy học nói riêng Đặc biệt là phần mềm Powerpiont xây dựng giáo án điện tử trong giảng dạy để có hiệu quả

2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Dựa vào chương trình SGK giảng dạy Tin học lớp 11 để xây dựng một giáo án cụ thể

- Khai thác phần mềm Powerpiont để thiết kế các Slide trình chiếu Liên kết các Slide và các phần mềm cần thiết nhằm xây dựng kịch bản cho bài giảng

cụ thể

III Phương pháp nghiên cứu

+ Nghiên cứu lí luận dạy học

+ Soạn 1 giáo án lớp 11

Nghiên cứu chương trình, SGK giảng dạy Tin học lớp 11 để nắm được nội dung tiết dạy, biết được tiết đó nằm ở vị trí nào trong chương trình, kiến thức cũ cần phải có, cần truyền thụ những nội dung nào và truyền thụ đến đâu?

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VIỆC SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN

THÔNG ĐỂ XÂY DỰNG GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ

1 Ưu điểm kỹ thuật của công nghệ thông tin và truyền thông

Công nghệ thông tin và truyền thông có nhiều điểm mạnh về kỹ thuật để phục vụ cho những hoạt động trên những lĩnh vực khác nhau của con người Những điểm mạnh này cũng đang được khai thác để hỗ trợ quá trình dạy học ngay cả trong nhà trường phổ thông Sau đây là một số ưu điểm kỹ thuật nổi bật

có thể được khai thác trong giáo dục:

- Kỹ thuậ đồ hoạ được nâng cao tạo điều kiện mô phỏng nhiều quá trình hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và trong con người mà không thể hoặc không nên để xảy ra trong điều kiện nhà trường, không thể hoặc khó có thể thực hiện nhờ những phương tiện khác, chẳng hạn mô phỏng sự chuyển động của một tinh tú trong hệ mặt trời, của một điện tử xoay xung quanh hạt nhân (trong Vật lý), sự phát triển của một cái cây từ lúc reo hạt tới lúc ra hoa, kết trái, vận hành của hệ tuần hoàn, hệ bài tiết (trong Sinh học); Trong Tin học: Dạy học về Tin học văn phòng ta có thề kết nối đến những ví dụ minh hoạ cụ thể cho bài giảng Việc mô phỏng như thế có thể giúp nhà trường tránh được những thí nghiệm nguy hiểm vượt quá những hạn chế về thời gian, không gian hoặc kinh phí

- Sự hoà nhập giữa công nghệ thông tin và truyền thông dẫn tới sự hình thành những mạng máy tính, mạng Internet cung cấp những kho tàng thông tin và tri thức khổng lồ, tạo điều kiện để mọi người có thể giao lưu với nhau không bị hạn chế bởi thời gian và không gian Khi soạn bài, giáo viên có thể vào mạng để tải những hình ảnh, thông tin cần thiết phục vụ bài giảng, các bài giảng của giáo viên có thể đưa lên mạng giúp học sinh tham khảo khi cần thiết

- Công nghệ Multimedia kết hợp với các hình ảnh từ phim, băng video, camera với âm thanh, văn bản, biểu đồ … được trình bày qua máy tính

theo một kịch bản dàn dựng sẵn giúp người học đạt hiệu quả tối đa trong quá trình học tập đa giác quan

Công nghệ tri thức đạt đến mức làm cho máy tính điện tử - thành phần chủ chốt của công nghệ thông tin và truyền thông có thể tiếp nối trí thông minh của con người, thực hiện những công việc manng tính chất trí tuệ cao như suy luân, chứng minh …

Giao tiếp người – máy ngày càng được hoàn thiện làm cho công nghệ thông tin

và truyền thông ngày càng thân thiện với người sử dụng Trong quá trình chế tạo máy tính điện tử người ta đã phát triển những phương tiện, ngôn ngữ giao tiếp người – máy, chọn ngôn ngữ máy đến những ngôn ngữ bậc cao rồi tới bảng chọn, cao hơn nữa là những mẫu hình tượng và cao nhất là ngôn ngữ tự nhiên như sự trò chuyện giữa hai người Sự đối thoại giữa người và máy ngày càng linh hoạt đến mức người bình thường được đào tạo rất ngắn cũng có thể sử dụng công nghệ thông tin và truyền thôn

- Đặc biệ là những phần mềm chuyên dụng phát triển ngày càng thuận tiện cho người sử dụng mà điển hình là những hệ soạn thảo văn bản, những hệ quản trị cơ sở dữ liệu, những bảng tính điện tử và phần mềm trình diễn Những phần mềm chuyên dụng này giúp chúng ta khai thác chỗ mạnh của công nghệ thông tin và truyền thông để hỗ trợ cho quá trình dạy học

- Một hệ soạn thảo văn bản được cài đặt vào máy tính trước hết có tác dụng như một chiếc máy chữ, nhưng ưu việt hơn bất kỳ một máy chữ thông thường nào, bởi vì ta có thể điều chỉnh sửa chữa những chỗ viết sai có thể thay đổi thứ tự các đoạn văn, có thể thay đổi phông chữ, kiểu chữ, cỡ chữ và khoảng cách giữa các dòng, các đoạn, có thể phân công mỗi người viết một phần rồi ghép lại thành một trình tự như ý muốn … Chức năng soạn thảo văn bản có thể khai thác để dạy học tiếng mẹ đẻ hoặc tiếng nước ngoài Ngày nay những hệ soạn thảo văn bản như Winword có tác dụng không chỉ như chiếc máy chữ mà còn như một máy in tiện lợi, giúp giáo in bài soạn, đề kiểm tra, phát những phiếu in khuyết để phhục vụ trong quá trình dạy học

- Một bảng tính điện tử (Chẳng hạn như Excel) có khả năng lưu trữ một lượng dữ liệu rất lớn và tái sản xuất chúng dưới những dạng khác nhau trong gian hạn chế, ưu điểm này có thể khai thác phục vụ việc dạy học các môn: Hoá học, Thể dục, Địa lý

- Đặc biệt phần mềm trình diễn (Chăng hạn Powerpoint) là một trong những phần mềm Tin học văn phòng rất thông dụng hiện nay có thể giúp ta xây dựng kịch bản trình chiếu để báo cáo, trình bày các nội dung khoa học, văn hoá

xã hội … một cách rõ ràng, sáng sủa có sử dụng những văn bản và siêu văn bản cùng hình ảnh màu sắc theo ý muốn Với người giáo viên đây là công cụ để ta

dễ ràng xây dựng một giáo án điện tử từ giảng một bài mới, tiết bài tập đến bài kiểm tra

2 Những hình thức sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông như công

cụ dạy học.

Với tính chất là công cụ dạy học, công nghệ thông tin và truyền thông được sử dụng dưới những hình thức:

 Giáo viên trình bày bài dạy dưới sự hỗ trợ của công nghệ thông tin: Máy tính điện tử, máy chiếu và phần mềm trình diễn Powerpoint

Hình thức: Giáo viên dùng MTĐT để trình chiếu bài giảng

* Học sinh làm việc trực tiếp với công nghệ thông tin và truyền thông dưới sự hướng dẫn và kiểm soát chặt chẽ của thầy giáo

Học sinh

Hình thức: Thầy và trò cùng với một phòng máy có nối mạng cục bộ

* Học sinh độc lập nhờ công nghệ thông tin và truyền thông

Hình thức: Mỗi học sinh có một máy nối mạng Internet tại một vị trí bất kỳ

* Học sinh tra cứu tài liệu và học tập độc lập hoặc giao lưu trên mạng cục bộ hay trên mạng Internet

Học sinh

GV

Học sinh Học sinh Học sinh

Internet

Học sinh

3 Phân loại phần mềm

3.1 Góc độ chức năg của công cụ trong quá trình dạy học.

Tuỳ theo chức năng công cụ trong quá trình dạy học, người ta nói tới những dạng phần mềm khác sau:

- Dạy học có sự hỗ trợ của máy tính điện tử (Computer Assited Intruction – CAI), trong đó máy tính điện tử làm chức năng công cụ dạy học một nội dung

Sự phát triển nhanh chóng của ngành trí tuệ nhân tạo đã làm nảy sinh một hướng đặc biệt quan trọng là dạy học thông minh có sự hỗ trợ của máy tính điện tử nhằm nâng cao hiệu quả của CAI

- Học tập nhờ máy tính điện tử trong đó máy tính điện tử làm chức năng công cụ học tập một nội dung

- Trình bày bài dạy nhờ máy tính điện tử (phần mềm trình diễn Powerpoint)

- Học tập do máy tính điện tử quản lí, trong đó mỗi máy tính điện tử làm chức năng công cụ quản lí học, chẳng hạn quản lí kết quả của từng học sinh dưới dạng một cơ sở dữ liệu tin học hoá

3.2 Góc độ chức năng điều hành quá trònh dạy học.

Trong quá trình dạy học người ta phân biệt các chức năng điều hành sau:

- Đảm bảo trình độ xuất phát

- Gợi động cơ và hướng đích

- Làm việc với nội dung mới

- Củng cố (ôn tập, đáo sâu, luyện tập, ứng dụng và hệ thống hoá)

- Kiểm tra đánh giá

- Hướng dẫn công việc ở nhà

- Về nguyên tắc có thể sáng tạo những phần mềm dạy học thực hiện tất cả các chức năng nói trên Hiện nay cùng với những phần mềm phối hợp nhiều chức năng trong đó thường thất xuất hiện những phần mềm dạy học đi xâu vào một trong các chức năng sau:

+ Phần mềm làm việc với nội dung mới

+ Phần mềm ôn tập, luyện tập

+ Phần mềm kiểm tra đánh giá

3.3 Góc độ khả năng can thiệp của người sử dụng.

Tuỳ theo khả năng can thiệp của người sử dụng người ta phân biệt các phần mềm đóng và phần mềm mở

- Phần mềm đóng: Người sử dụng làm việc hoà toàn theo ý đồ của người thiết

kế, không thể hiện được những lí do riêng của bản thân mình

- Phần mềm mở: Người sử dụng (giáo viên, học sinh) có thể thể hiện được ý đồ

sư phạm, hoặc ý đồ riêng của bản thân mình Có khi phần mềm này chỉ là phần mềm rỗng cón nội dung cụ thể là do người sử dụng đưa vào Chẳng hạn một phần mềm kiểm tra có thể là cấu trúc rỗng tuỳ theo giáo viên nạp vào câu hỏi, nội dung môn học nào đó sẽ trở thành một phần mềm kiểm tra về môn học đó

3.4 Góc độ các kiểu dạy học.

Liên quan tới phần mềm dạy học hiện nay đang xuất hiện nhiều kiểu dạy học mà phổ biến là các kiểu dạy học sau đây:

- Mô phỏng

- Dạy học chương trình hoá

Trong cách dạy học này, nội dung học tập được chia thành từng liều kiến thức,

kỹ năng, người học tích cực hoạt động độc lập để chiếm lĩnh từng liều kiến thức này và nhận được phản hồi về kết quả học tập mỗi liều, trên cơ sỏ đó tiến hành những bước tiếp theo

- Sử dụng vi thế giới:

Vi thế giới là một môi trường gồm nhiều đối tượng, những thao tác và những quan hệ cho phép người học tạo ra những đối tượng mới, những thao tác mới, thông qua đó người học có thể học tập trong hoạt động, học tập bằng thích nghi Những môi trường nào có chất lượng càng cao về tương tác trực tiếp, tức là thao tác càng gần với thao tác trong thế giới thực thì càng thuận lợi cho việc học tập trong môi trường đó, nhất là đối với trẻ nhỏ

- Sử dụng môi trường đa phương tiện:

Môi trường đa phương tiện nhằm kết hợp những hình ảnh từ phim, đèn chiếu, băng video với âm thanh, văn bản, biể đồ, … được trình bày qua máy tính theo

một kịch bản vạch sẵn nhằm dạt hiệu quả tối đa qua một quá trình học tập đa giác quan

Môi trường như vậy có thể khai thác phục vụ quá trình dạy học với nhiều ưu điểm, chẳng hạn như: Có thể phục vụ những môn học khác nhau như Toán học, Vật lý, Tin học, Hoá học, Sinh học, Lịch sử, Địa lý, Ngữ văn, … hoặc những phần khác nhau của cùng một môn học

Giáo viên có thể cài đặt lên mạng những bài dạy mẫu, có thể dạy cho cả lớp hoặc có thể chia nhiều nhóm hội thoại với nhau Thông qua mạng, giáo viên có thể hướng dẫn, kiểm tra từng nhóm hoặc từng người học, mạng cho phép hội thoại giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với nhau

Từng người học có thể tự học, tự kiểm tra trước máy, có thể xem, nghe, làm việc với những nội dung khác nhau của một chương trình, người này không phục thuộc vào người kia Mỗi người học có thể ghi lại bài giảng, những đoạn hội thoại, tiếng nói của mình hoặc của giáo viên và có thể nghe lại theo nhiều cách khác nhau với tốc đọ truy cập nhanh và chất lượng âm thanh tốt …

Giáo viên và người học có thể sử dụng cơ sở dữ liệu ở ngân hàng dữ liệu trung tâm, trích đọc, trích in những phần cần thiết một cách nhanh chónh và thuận tiện

Hệ thống được chuẩn hoá, mở, dễ thay thế, mở rộng và phát triển khi có nhu cầu Mặt khác, nhiều thiết bị trong hệ thống Multimedia trên như: Video, camera, máy chiếu, … vẫn có thể tác riêng để phục vụ những nhiệm vụ đơn lẻ Khai thác những ưu điểm đó, có thể tổ chức cho học sinh học tập trong hoạt động và giao lưu, có thể sử dụng những hình thức học tập khác nhau: Từ tự học các nhân đến học theo nhóm hoặc đồng loạt cả lớp, có hoặc không có thầy dạy

có thể truy cập Internet …

- Trò chơi: Trò chơi công nghệ thông tin chủ yếu là trên máy tính điện tử giúp học sinh chơi mà học, học thông qua chơi

CHƯƠNG II øng dông c«ng nghÖ th«ng tin vµ truyÒn th«ng nh­ c«ng cô d¹y häc

Cụ thể: Lớp 11 - Tiết 27 Bài 15: KIỂU DỮ LIỆU XÂU

1 Kiến thức

- Biết xâu là một dãy kí tự

- Biết cách khai báo xâu, truy cập phần tử của xâu

- Nắm vững cú pháp và ý nghĩa của các thủ tục và hàm với xâu

2 Kỹ năng

- Cài đặt được một số chương trình đơn giản có sử dụng xâu

- Ứng dụng các thao tác, thủ tục và hàm vào các ví dụ đơn giản

3 Thái độ

- Nghiêm túc, chú ý nghe giảng

- Rèn luyện tư duy khoa học đúng đắn, chính xác, lôgic

- Nâng cao lòng say mê học tập bộ môn

Bµi 12

Gi¸o ¸n ®iÖn tö tin häc líp 11