Phân tích nhân vật Lão Hạc Trong các nhà văn hiện thực Việt Nam .Nam Cao là một trong những cây bút sáng giá đã để lại cho đời những tác phẩm xuất sắc sống mãi với thời gian ,với bạn đọc[r]
Trang 1Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM1
Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8 Bài 1 khái quát về v.h.v.n từ đầu thế kỷ xx đến 1945
A: Yêu cầu:
- Giúp học sinh có cái nhìn tổng quan về giai đoạn văn học Việt Nam từ thế kỷ XX đến 1945
- Rèn kỹ năng tổng hợp, khái quát vấn đề VH
B: nội dung cơ bản
1 Khái quát về tình hình xã hội và văn hoá Việt Nam những năm đầu thế kỷ
2 Quá trình phát triển của dòng văn học Việt Nam đầu thế kỷ
a) Chặng thứ nhất: Hai thập niên đầu thế kỷ XX
b) Chặng thứ hai: Những năm hai mơi của thế kỷ XX
c) Chặng thứ ba: Từ đầu những năm 30 đến CMT8- 1945
3 Những đặc điểm chung của văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến CMT8 – 1945
a) Văn học đổi mới theo hớng hiện đại hoá
b) Văn học hình thành hai khu vực (hợp pháp và bất hợp pháp) với nhiều trào lu cùng phát triển
c) Văn học phát triển với nhịp độ đặc biệt khẩn trơng, đạt đợc thành tựu phong phú
4 Giới thiệu một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu cho từng trào lu văn học:
- Trào lu lãng mạn, nói lên tiếng nói của cá nhân giàu cảm xúc và khát vọng, bất hoà với thực tại ngột ngạt, muốn thoát khỏi thực tại đó bằng mộng tởng và bằng việc đi sâu vào thế giới nội tâm Văn học lãng mạn thờng ca ngợi tình yêu say đắm, vẻ
đẹp của thiên nhiên, của “ngày xa” và thờng đợm buồn Tuy văn học lãng mạn còn những hạn chế rõ rệt về t tởng, nhng nhìn chung vẫn đậm đà tính dân tộc và có nhiều yếu tố lành mạnh, tiến bộ đáng quý Văn học lãng mạn có đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới để hiện đại hoá văn học, đặc biệt là về thơ ca
Tiêu biểu cho trào lu lãng mạn trớc 1930 là thơ Tản Đà, tiểu thuyết Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách; sau 1930 là Thơ mới của Thế Lữ, Lu Trọng L, Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Nguyễn Bính…và văn xuôi của Nhất Linh , Khái Hng, Thạch Lam, Thanh Tịnh, Nguyễn Tuân…
- Trào lu hiện thực gồm các nhà văn hớng ngòi bút vào việc phơi bày thực trạng bất công, thối nát của xã hội và đi sâu phản
ánh thực trạng thống khổ của các tầng lớp quần chúng bị áp bức bóc lột đơng thời Nói chung các sáng tác của trào lu văn học này có tính chân thực cao và thấm đợm tinh thần nhân đạo Văn học hiện thực có nhiều thành tựu đặc sắc ở các thể loại văn xuôi (truyện ngắn của Phạm Duy Tốn, Nguyễn Bá Học, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Nguyên Hồng, Tô Hoài, Bùi Hiển; tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng, Nam Cao; phóng sự của Tam Lang, Vũ Trọng Phụng …), nhng cũng có những sáng tác giá trị ở thể thơ trào phúng (thơ Tú Mỡ, Đồ Phồn)
Hai trào lu lãng mạn và hiện thực cùng tồn tại song song, vừa đấu tranh với nhau lại vừa ảnh hởng, chuyển hoá nhau Trên thực tế, hai trào lu đó đều không thuần nhất và không biệt lập với nhau, càng không đối lập nhau về giá trị ở trào lu nào cũng
có những cây bút tài năng và tâm huyết
Văn học khu vực bất hợp pháp gồm thơ văn cách mạng bí mật, đặc biệt là sáng tác thơ ca của các chiến sĩ trong nhà tù Thơ văn cách mạng cũng có lúc, có bộ phận đợc lu hành nửa hợp pháp, nhng chủ yếu là bất hợp pháp, bị đặt ra ngoài pháp luật và ngoài đời sống văn học bình thờng Ra đời và phát triển trong hoàn cảnh luôn bị đàn áp, khủng bố, thiếu cả những điều kiện vật chất tối thiểu, nhng văn học cách mạng vẫn phát triển mạnh mẽ, ngày càng phong phú và có chất lợng nghệ thuật cao, nhịp với sự phát triển của phong trào cách mạng Thơ văn cách mạng đã nói lên một cách thống thiết, xúc động tấm lòng yêu nớc, đã toát lên khí phách hào hùng của các chiến sĩ cách mạng thuộc nhiều thế hệ nửa đầu thế kỷ
C: Phơng pháp N.C
1.Tài liệu tham khảo:
- Bài khái quát về văn học Việt Nam: +) SGK NV8 trang 3-11
+) Giáo trình VHVN tập 1 trang1-73 2.bài tập củng cố:
1) Văn học thời kỳ từ XX đến 1945 phát triển với nhịp độ khẩn trơng, mau lẹ nh thế nào?
2)Vì sao nói văn học nửa đầu TK XX đến 1945 phát triển phong phú rực rỡ và khá hoàn chỉnh ( về thể loại)
3)Lập bảng thống kê các tác giả, tác phẩm văn học đầu TK đến 1945
*****************************************
Bài 2 thanh tịnh và tôi đi học a.nội dung
1 Khái quát kiến thức tác giả (tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp)
2 Củng cố lại vẻ đẹp về nội dung và nghệ thuật của áng văn giàu chất thơ “Tôi đi học”
3 Luyện đề
GV hớng dẫn cho HS lập dàn ý cho các đề sau
Đề 1 :
Trang 2Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM41
Hãy phân tích để làm sáng tỏ chất thơ của truyện “Tôi đi học” (Nâng cao ngữ văn trang 10)
Đề 2: Cảm nghĩ về truyện ngắn “Tôi đi học” (Nâng cao NV trang 13)
Đề 3: Tìm những nét tơng đồng trong cảm xúc của nhà thơ Huy Cận trong bài “Tựu trờng” và nhà văn Thanh Tịnh trong “Tôi
đi học”
B phơng pháp
1 Tài liệu tham khảo: Nâng cao NV8
- Các bài viết về đoạn trích “Tôi đi học”
2 Đề văn nghị luận, chứng minh, tự sự, cảm nhận về 1 đoạn văn
" Không biết bao nhiêu thế hệ học trò đã từng đọc, từng học và từng nhầm lẫn một cách rất đáng yêu rằng truyện ngắn “tôi đi học” của nhà văn Thanh Tịnh chính là bài tâp đọc đầu tiên của mình.Sự nhầm lẫn vô lí mà lại hết sức có lí.Vô lí vì bài tập đọc đầu tiên hẳn phải là các câu văn, đoạn văn hay bài thơ chứ khó có thể là cả một truyện ngắn Còn có lí bởi học trò các thế hệ có thể quên đi nhiều bài tập đọc khác, nhng hình nh ít ai hoàn toàn quên đợc những cảm xúc trong trẻo nguyên sơ mà từng dòng từng chữ của “Tôi đi học” gợi lên trong miền kí ức tuổi thơ của mình Liệu có phải Thanh tịnh cũng cảm thấy điều này không khi ông đã viết cả một truyện ngắn nhan đề “Tôi đi học” để rồi lại kết truyện bằng một câu nh thế này:
“Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc: Bài viết tập: Tôi đi học”?
Bài tập đọc đầu tiên, buổi tựu trờng đầu tiên, lần đầu tiên con đờng “đã quen đi lại lắm lần” bỗng tự nhiên thấy lạ, lần đầu tiên đứng trớc ngôi trờng đã từng vào chơi bỗng cảm thấy vừa thân quen vừa lạ lẫm, cũng là lần đầu tiên chỉ rời mẹ một lát mà cảm thấy xa mẹ hơn cả những lần đi chơi xa mẹ cả ngày…Trong cuộc đời, có những cảm xúc đầu tiên mà mỗi
ng-ời đều phải trải qua Với “Tôi đi học”, Thanh Tịnh đã làm ngân lên một trong những cảm xúc đó trong lòng mỗi ngng-ời đang là học trò hay đã từng là học trò: cảm xúc về ngày tựu trờng đầu tiên Tính chất đầu tiên của cảm xúc ấyđã đợc Thanh Tịnh diễn tả một cách giản dị mà lại hết sức tinh tế nh chính tâm hồn trẻ thơ vậy Đâu phải lần đầu tiên nhân vật “tôi” đi trên con đờng làng, nhng đây là lần đầu tiên “tôi” thấy “cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học” Thanh Tịnh không miêu tả những cảnh tợng lạ, những âm thanh lạ hay những con ngời lạ lần đầu tiên nhân vật nhìn thấy, nghe thấy hay cảm thấy, mà ông miêu tả một cái cách “tôi” lần đầu khám phá ra trong những điều tởng chừng nh quá quen thuộc những cảm nhận lạ lùng Cảnh vật, con ngời và từng sự kiện, từng chi tiết của ngày tựu trờng đợc thuật lại một cách khá cặn kẽ tỉ mỉ, phần nào chứng tỏ chúng ta đã đợc soi chiếu qua cặp mắt háo hức tò mò của một cậu bé lần đầu tham dự ngày tựu trờng Cái ý thức về một ngày đặc biệt trong cuộc đời đã tạo lên tâm trạng vừa bỡ ngỡ vừa hồi hộp
và không phải không pha chút tự hào của một cậu bé bỗng cảm thấy mình đang là một ngời lớn Chính vì thế mà cậu bé con mới ngày hôm qua thôi chắc hẳn còn bé bỏng, nghịch ngợm và vô tâm xiết bao, ngày hôm nay đã biết để ý vẻ đẹp của thiên nhiên- “một buổi mai đầy sơng thu và gió lạnh”, đã cảm nhận đợc một cách thật sâu sắc vẻ “âu yếm” trong bàn tay ngời mẹ,
vẻ hiền từ và cảm động” trong cái nhìn của ông đốc trờng Mĩ Lí hay thái độ nhẹ nhàng của các thầy giáo, của các phụ huynh
đối với mình và những cậu bé nh mình… Dờng nh đây chính là lần đầu tiên cậu khám phá ra những điều đó vậy! Ngoài ra, cũng cần phải nói rằng “tôi đi học” vốn là những dòng hồi tởng, cái hiện lên qua truyện ngắn không đơn thuần là một ngày tựu trờng mà là những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trờng Bên cạnh cái nhìn của nhân vật “tôi” trong quá khứ – cậu bé con lần đầu tiên đi học, còn có cái nhìn của nhân vật “tôi” trong hiện tại – ngời đang ngồi ghi lại những ký ức về buổi tựu tr-ờng đầu tiên của mình, đang dõi theo từng bớc chân của “tôi’ trong quá khứ một cách bao dung (vì thế nên trong truyện ngắn mới có thể xuất hiện những chi tiết nh: “Tôi muốn thử sức mình nên nhìn mẹ tôi: - Mẹ đa bút thớc cho con cầm mẹ tôi cúi
đầu nhìn tôi với cặp mắt thật âu yếm: - Thôi để mẹ cầm cũng đợc Tôi có ngay cái ý nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ này: chắc chỉ ngời thạo mới cầm nổi bút thớc” Chi tiết trên mặc dù đợc nhìn bằng cặp mắt của “tôi”- cậu bé trong quá khứ nhng rõ
ràng những nhận xét nh “cái ý nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ” chỉ có thể là của tôi trong hiện tại) Sự đan xen hai cái nhìn này thật hoà hợp với phong cách của truyện ngắn, từ cách lựa chọn từ ngữ, cách so sánh ví von cho đến giọng văn đều toát lên
vẻ trong trẻo mà lại hiền hoà Đây phải chăng là một trong những lí do làm cho ngời đọc dù thuộc thế hệ nào, lứa tuổi nào cũng tìm thấy chính mình trong nhân vật “tôi” của truyện?
Bớc vào khu vờn kí ức có cái tên “Tôi đi học”, ta dờng nh đợc một bàn tay tin cậy và êm ái dẫn dắt đi từ dòng đầu
đến dòng cuối Tôi đi học giống nh một nốt lặng, một mảnh nhỏ, một góc khuất trong cuộc sống rộng lớn Truyện ngắn không viết về những cái mới, cái lạ (có mới lạ gì đâu một ngày đầu tiên đi học mà học trò nào cũng phải trải qua?), nhng nó
đem lại cho ngời ta cái cảm giác đây là lần đầu tiên mình khám phá ra những điều nh vậy Và có khó tin quá không khi có những ngời nói rằng giữa bao bộn bề lo toan thờng nhật, họ đã dần quên mất ngày tựu trờng đầu tiên của mình, nhng khi đọc
“Tôi đi học”, những kỷ niệm tởng đã ngủ yên trong ký ức lại hồi sinh, và họ bỗng nhớ lại ngày đó thậy rõ ràng sống động d-ờng nh nó cha bao giờ bi lãng quên cả, để rồi họ lại có thể bất giác ngâm nga một cách rất chân thành: “Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đờng rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trờng…”
Phõn tớch nghệ thuật đặc sắc của truyện Tụi đi học (Thanh Tịnh)
Tụi đi học là một truyện ngắn đầy chất thơ.Chất thơ tỏa ra từ tõm hồn mơ mộng giàu cảm xỳc của nhà văn xứ Huế-Thanh Tịnh.Truyện tuy ngắn nhưng hàm sỳc và cụ đọng.í tứ của truyện tinh tế,khơi gợi sõu xa vào những kỉ niệm trong tõm hồn của mỗi người
Truyện ngắn Tụi đi học xõy dựng dựa trờn dũng cảm xỳc của nhõn vật trữ tỡnh-hoài niệm về ngày đầu tiờn cắp sỏch tới trường.Dũng hoài niệm đầy chất thơ ấy được mở đầu bằng những làn giú thu mỏt rượi,những đỏm lỏ vàng rơi và những đỏm mõy “bàng bạc”.Thỏng chớn mựa thu đó đến và những kỉ niệm về ngày khai trường đầu tiờn cứ thế ựa về
Trang 3Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM11
Ngày khai trường hụm ấy,cậu con trai được mẹ õu yếm dẫn đi vẫn trờn con đường cũ mà hụm nay sao thấy lạ.Cảnh vật đang thay đổi hay chớnh lũng mỡnh thay đổi “Tụi đó lớn” và “hụm nay tụi đi học”.Cỏch dẫn dắt giản dị mà hợp lý.Cú thể lắm chứa.Vỡ ngày đầu tiờn đến trường mấy ai khụng cú những kỉ niệm khú quờn.Cậu bộ thấy mỡnh “trang trọng và đứng đắn”.Hai quyển vở mới trờn tay cậu “đó bất đầu thấy nặng”,khiến cậu nảy ra một ý nghĩ vừa non nớt vừa ngõy thơ “chắc chỉ người thành thạo mới cầm nổi bỳt thước”.Thanh Tịnh thật là tinh tế.Đoạn văn tưởng tượng và hoài niệm nhưng sự việc cứ ngỡ như đang xảy ra trước mắt,gần gũi quỏ,thõn thuộc quỏ với tất cả mọi người
Dũng cảm xỳc cũng như chất thơ của truyện lại tiếp tục được lan tỏa khi cậu học trũ nhỏ tay trong tay mẹ bước qua cổng trường Mĩ Lý.Nghệ thuật miờu tả tõm lý nhõn vật phỏt huy sức mạnh khi tỏc giả tỡm đến những biến thỏi tinh vi trong tõm hồn cõu học trũ.Cậu đứng nộp mỡnh như “con chim đang đứng bờn bờ tổ,nhỡn quóng trời rộng muốn bay,nhưng cũn ngập ngừng e sợ”.Rồi tiếng trống vang lờn,những cậu trũ mới “vụng về lỳng tỳng”.Cảm giỏc của nhõn vật “tụi” dường như đang mơn man trở lại trong lũng độc giả
Nhưng cú lẽ đến bõy giờ,cỏi màn chớnh của buổi tựu trường mới đến.Oõng Đốc đọc những cỏi tờn lần lượt khiến tụi học trũ tim như ngừng đập vỡ xỳc động cú,vỡ ngơ ngỏc cú.Và đến rồi sau tiếng vỡ ũa của bao cụ cậu,buổi học đầu tiờn cũng được bắt đầu.Oõi!Cỏi cảm giỏc khúc ũa khụng chịu bước vào cỏi ngụi nhà mà cỏi gỡ cũng mới và lạ lẫm hẳn chẳng cú gỡ xa lạ đối với chỳng ta.Vậy mà đọc đến đõy hẳn ai cũng bựi ngựi rung động về những cõu văn tự nhiờn mà sắc sảo
Nhõn vật “tụi” lắng lại,quan sỏt và cảm nhận.Thầy đún tụi học trũ nhỏ tuổi,tươi cười gợi cỏi gỡ đú vừa quen vừa lạ,vừa thõn thuộc gần gũi nhưng cũng vừa cao quý.Cũn lớp thỡ hỡnh như “cú một mựi hương lạ”.Chỗ ngồi này từ nay sẽ là của riờng tụi.Và tại sao những bạn kia “tụi” chưa nhỡn thấy bao mà chẳng hề xa lạ thầm chớ cũn “quyến luyến tự nhiờn”nữa chứ.Cỏi cảm giỏc gần gũi vụ cựng
Cõu chuyện của Thanh Tịnh khụng cú nhiều nhõn vật,khụng cú những đối thoại ồn ào,khụng cú những tỡnh huống cam go quyết liệt.Nhưng chớnh sự tĩnh lặng,nhẹ nhàng được xõy dựng trờn cơ sở những hoài niệm rất thực và tinh tế đó làm
nú trở nờn thật là hấp dẫn.Nhưng biến thỏi tõm lý tinh vi,những dũng văn giản dị giàu cảm xỳc,lối cảm nhận nghệ thuật đặc sắc của truyện ngắn này
*****************************************
Bài 3:
nguyên hồng và hồi ký “những ngày thơ ấu”
a.mục tiêu: Củng cố lại những kiến thức cơ bản về nhà văn Nguyên Hồng và đoạn trích “Trong lòng mẹ”
Mở rộng, luyện đề củng cố kiến thức chuyên đề
B Nội dung:
1 Giới thiệu về tác giả Nguyên Hồng
Đọc “Từ cuộc đời và tác phẩm” trang 251 đến256
Giáo trình VHVN 30 – 45
- Anh bình dị đến nh là lập dị
áo quần ? Rách vá có sao đâu?
Dễ xúc động, anh thờng hay dễ khóc Trải đau nhiều nên thơng cảm nhiều hơn
(Đào Cảng)
- Nguyễn Tuân: “Tôi là một thằng thích phá đình phá chùa mà anh đúng là một ngời thích tô tợng đúc chuông”
- Nguyễn Đăng Mạnh: Văn Nguyên Hồng bao giờ cũng lấp lánh sự sống Những dòng chữ đầy chi tiết….thống thiết mãnh liệt
2 Giới thiệu khái quát về “Những ngày thơ ấu”
a)Thể loại: Hồi ký là thể loại văn học mà ngời viết trung thành ghi lại những gì đã diễn ra trong cuộc sống của mình, tôn trọng sự thật Đặc điểm của hồi ký là không thể h cấu vì nếu thế tác phẩm sẽ không hay, sẽ tẻ nhạt nếu những gì diễn ra
trong cuộc đời nhà văn không có gì đặc sắc Những ngày thơ ấu là một tập hồi ký ghi lại những gì đã diễn ra thời thơ ấu của
chính nhà văn Ta có thể cảm nhận đợc tất cả những tình tiết, chi tiết trong câu chuyện đều có thật Có nớc mắt của Nguyên Hồng thấm qua từng câu chữ
b) Tóm tắt hồi ký:
Chú bé Hồng – nhân vật chính – lớn lên trong một gia đình sa sút Ngời cha sống u uất thầm lặng, rồi chết trong nghèo túng, nghiện ngập Ngời mẹ có trái tim khao khát yêu đơng đành chôn vùi tuổi thanh xuân trong cuộc hôn nhân không hạnh phúc Sau khi chồng chết, ngời phụ nữ đáng thơng ấy vì quá cùng quẫn đã phải bỏ con đi kiếm ăn phơng xa Chú bé Hồng đã
mồ côi cha lại vắng mẹ, sống thui thủi cô đơn giữa sự ghẻ lạnh, cay nghiệt của những ngời họ hàng giàu có, trở thành đứa bé
đói rách, lêu lổng, luôn thèm khát tình thơng yêu mà không có Từ cảnh ngộ và tâm sự của đứa bé “côi cút cùng khổ”, tác phẩm còn cho thấy bộ mặt lạnh lùng của xã hội đồng tiền, cái xã hội mà cánh cửa nhà thờ đêm Nô-en cũng chỉ mở rộng đón những ngời giàu sang “khệnh khạng bệ vệ” và khép chặt trớc những kẻ nghèo khổ “trơ trọi hèn hạ”; cái xã hội của đám thị dân tiểu t sản sống nhỏ nhen, giả dối, độc ác, khiến cho tình máu mủ ruột thịt cũng thành khô héo ; cái xã hội đầy những thành kiến cổ hủ bóp nghẹt quyền sống của ngời phụ nữ…
c)Giá trị nội dung và nghệ thuật
3.Đoạn trích “Trong lòng mẹ”
Trang 4Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM11
Xây dựng dàn ý cho đề bài sau
Đề 1: Một trong những điểm sáng làm nên sức hấp dẫn của chơng IV (trích hồi ký “Những ngày thơ ấu” – Nguyên Hồng) là nhà văn đã miêu tả thành công những rung động cực điểm của một tâm hồn trẻ dại Hãy chứng minh
Đề 2: Có nhà nghiên cứu nhận định: “Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng” Hãy chứng minh
Đề 3: Chất trữ tình thấm đợm “Trong lòng mẹ”
Đề 4: Qua nhân vật trẻ em trong đoạn trích “Trong lòng mẹ”của Nguyên Hồng hãy phân tích để làm sáng tỏ:
“Công dụng của văn chơng là giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha” (Hoài Thanh)
Yêu cầu đề 4:
- Phơng pháp: Biết cách làm bài văn nghị luận, chứng minh thể hiện trong các thao tác: tìm ý, chọn ý, dựng đoạn, liên kết
đoạn bố cục văn bản đặc biệt là cách lựa chọn phân tích dẫn chứng
- Nội dung: Trên cơ sở hiểu biết về đoạn trích “Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng phân tích làm sáng tỏ ý liến của Hoài Thanh về công dụng của văn chơng: “Giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha” Học sinh có thể trình bày bố cục nhiều cách khác nhng cần tập trung vào các vấn đề sau:
+ Tình yêu thơng con ngời: Bé Hồng có tình yêu mãnh liệt với ngời mẹ đáng thơng
+ Giàu lòng vị tha: Bé Hồng bỏ qua những lời rèm pha thâm độc của bà cô lúc nào cũng nghĩ tới mẹ với niềm thông cảm sâu sắc, mong muốn đợc đón nhận tình yêu thơng của mẹ
+ Bồi đắp thêm về tâm hồn tình cảm
c.Phơng pháp:
1.HS và GV tìm đọc các t liệu tham khảo sau: GV poto tài liệu cho HS
- Bài đọc thêm “Tôi viết bỉ vỏ” của Nguyên Hồng: Trang 27 – 31 sổ tay văn học
- Bài đọc thêm trích “Nguyên Hồng, một tuổi thơ văn”: Trang 16 – 18 t liệu ngữ văn
- Hồi ký “Những ngày thơ ấu”
- Các bài viết bàn về đoạn trích “Trong lòng mẹ”
2.Đề văn nghị luận, chứng minh, tự sự, cảm nhận về một đoạn văn
Bài tập về nhà: GV tuỳ chọn các đề bài ra bài về nhà cho HS làm, đầu giờ tiết sau chữa bài cho HS
VD: Luyện viết đoạn văn chứng minh:
Niềm hạnh phúc vô bờ khi ở trong lòng mẹ theo cách: Diễn dịch và quy nạp
- Bắt buộc HS ghi nhớ một đoạn văn hay trong đoạn trích
Gợi ý đề 1
- Lòng yêu thơng mẹ tha thiết của bé Hồng: Xa mẹ, vắng tình thơng, thiếu sự chăm sóc, lại phải nghe những lời rèm pha
xúc xiểm của ngời cô độc ác nhng tình cảm của bé Hồng hớng về mẹ vẫn mãnh liệt duy nhất một phơng, không bị “những rắp tâm tanh bẩn xúc phạm đến” Chính tình yêu thơng mẹ tha thiết đã khiến cho bé Hồng có một thái độ kiên quyết, dứt
khoát
- Sự căm thù những cổ tục đã đầy đoạ mẹ: Lòng căm ghét của bé Hồmg đợc diễn đạt bằng những câu văn có
nhiều hình ảnh cụ thể, gợi cảm và có nhịp điệu dồn dập tựa nh sự uất ức của bé ngày một tăng tiến: “Cô tôi nói cha dứt câu,
cổ họng tôi đã nghẹn ứ không ra tiếng Giá những cổ tục đã đầy đoạ mẹ tôi là một vật nh hòn đá, cục thuỷ tinh, đầu mẩu
gỗ, tôi quyết vồ ngay lại mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kỳ nát vụn mới thôi”.
- Khát khao gặp mẹ cháy bỏng: Ngòi bút của nhà văn đã thể hiện thành công đặc sắc khi miêu tả với phơng pháp
so sánh nh khát khao của ngời bộ hành đi giữa sa mạc nghĩ về bóng râm và dòng nớc mát Hình ảnh chú bé phải xa mẹ lâu ngày, hơn nữa phải sống trong sự ghẻ lạnh của những ngời xung quanh
- Sự cảm động, sung sớng, bối rối khi gặp mẹ Niềm hạnh phúc vô bờ khi ở trong lòng mẹ: Để tô đậm niềm sung sớng tột độ của em bé mất cha, xa mẹ lâu ngày, nay đợc ngòi bên mẹ, lúc thì nhà văn miêu tả những cảm giác cụ thể:
“Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp vào đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ … mơn man khắp da thịt”, lúc thì chen những lời bình luận thấm đẫm chất trữ tình: “Phải bé lại…”, khi thì nghĩ đến câu nói độc ác, đay nghiến của bà cô và “Khômg mảy may nghĩ ngợi gì nữa.” bởi vì bé Hồng đợc gặp mẹ rất bất ngờ, niềm vui quá lớn Nêu chính mình cha phải trải qua nỗi đau
xa mẹ, cha có niềm sung sớng tột độ khi đợc gặp mẹ, chắc Nguyên Hồng khó có đợc những đoạn văn gây ấn tợng mạnh mẽ cho ngời đọc nh vậy
Những điều cần lu ý
Hồi ký là một thể loại văn học mà ngời viết trung thành ghi lại những gì đã diễn ra trong cuộc sống của mình, tôn trọng sự thật Đặc điểm của hồi ký là không thể h cấu vì thế tác phẩm sẽ không hay, sẽ tẻ nhạt nếu những gì diễn ra trong cuộc đời của nhà văn không có gì đặc sắc “Những ngày thơ ấu" của Nguyên Hồng là một tập hồi ký ghi lại những gì đã diễn
ra thời thơ ấu của chính nhà văn Nguyên Hồng Ta có thể cảm nhận đợc tất cả những tình tiết, chi tiết trong câu chuyện đều rất thật Có nớc mắt của Nguyên Hồng thấm qua từng câu chữ
ở chơng IV của tác phẩm, Nguyên Hồng đã thể hiện rất thành công nghệ thuật xây dựng tâm lý nhân vật Cùng một lúc ở bé Hồng diễn ra những tình cảm rất trái ngợc nhau Có sự nhất quán về tính cách và thái độ Khi bà cô thể hiện nghệ thuật xúc xiểm và nói xấu về ngời mẹ của bé Hồng ở một mức độ cao mà một đứa bé bình thờng rất dễ dàng tin theo thì con ngời độc
ác này đã thất bại Bé Hồng không những không tin lời bà cô mà càng thơng mẹ hơn
Trong điều kiện lúc bấy giờ, một ngời phụ nữ cha đoạn tang chồng đã mang thai với ngời khác, là một điều tuyệt đối cấm kỵ
Ai cũng có thể xa lánh thậm chí phỉ nhổ, khinh thờng Hơn ai hết bé Hồng hiểu rất rõ điều này Vì thế tình thơng của bé Hồng đối với mẹ không chỉ là tình cảm của đứa con xa mẹ, thiếu vắng tình cảm của mẹ mà còn là thơng ngời mẹ bị xã hội coi thờng khinh rẻ Bé Hồng lớn khôn hơn rất nhiều so với tuổi của mình Điều đặc biệt là dù có suy nghĩ chín chắn, từng trải
Trang 5Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM11
nhng bé Hồng vẫn là một đứa trẻ, vẫn có sự ngây thơ
Vì thế, làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm, điều đầu tiên phải nói tới cảm xúc chân thành:
- Những tình tiết, chi tiết trong chơng IV của tác phẩm “Những ngày thơ ấu” diễn ra hết sức chân thật và cảm động Có thể nói ở bé Hồng nỗi đau xót, niềm bất hạnh đợc đẩy lên đến đỉnh cao Niềm khát khao đợc sống trong vòng tay yêu thơng của ngời mẹ cũng ở mức độ cao nhất không gì so sánh bằng Cuối cùng thì hạnh phúc bất ngờ đến cũng vô cùng lớn, đợc diễn tả thật xúc động Có thể biểu diễn những cung bậc của tình cảm của bé Hồng bằng sơ đồ nh sau:
+ Nỗi bất hạnh (cha chết, mẹ phải đi kiếm ăn ở nơi xa, bị mọi ngời khinh rẻ)
+ Nỗi căm tức những cổ tục, niềm khát khao gặp mẹ
+ Hạnh phúc vô bờ bến khi sống trong vòng tay yêu thơng của mẹ
Chữ “tâm” và chữ “tài” của Nguyên Hồng:
Nguyên Hồng là một cây bút nhân đạo thống thiết ở chơng IV của tác phẩm, nhà văn không những thể hiện sâu sắc niềm đồng cảm với ngời mẹ Hồng mà còn khẳng định những phẩm chất tốt đẹp cao quý của mẹ, khi mẹ lâm vào những tình cảnh nghiệt ngã nhất Đằng sau câu chữ, ta đọc đợc tấm lòng trăn trở yêu thơng con ngời chân thành, thấm thía, đặc biệt là tình yêu thơng phụ nữ và trẻ em – những ngời vốn chịu nhiều thiệt thòi, đau khổ nhất
CHỨNG MINH NGUYấN HỒNG LÀ NHÀ VĂN CỦA PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM QUA ĐOẠN TRÍCH TRONG LềNG MẸ
Văn của Nguyờn hồng giàu cảm xỳc,ngọt ngào và nhuần nhị rất hợp với những kỉ niệm về mẹ và về tuổi thơ.Phải chăng vỡ lẽ đú mà cú ý kiến đó cho rằng “Nguyờn hồng là nhà văn của phụ nhữ và nhi đồng”.Lời nhận định khỏi quỏt gần trọn sự nghiệp sỏng tỏc của Nguyờn hồng và đặc biệt đỳng ở đoạn trớch Trong lũng mẹ
Nguyờn hồng đến với phụ nữ và trẻ em khụng phải như là một sự ngẫu nhiờn.Ngay từ hai tập sỏch đầu tay,tiểu thuyết
Bỉ vỏ và hồi ký Những ngày thơ ấu,nhà văn đó dụng cụng viết về những gian truõn của họ.Từng cú lỳc nếm trải cuộc sống cựng cực ở xúm Cấm,Hải Phũng,Nguyờn hồng hiểu những nỗi đắng cay kia như chớnh cuộc đời mỡnh.Cú thể núi những trang hồi ký về “ngày thơ ấu”là những trang văn đậm sõu kỷ niệm về tỡnh mẫu tử,ở đú,tỏc giả đó để cho tỡnh thương yờu vượt lờn bao định kiến hằn học mà tỏa sỏng
Trong lũng mẹ là một đoạn trớch ngắn gọn gồm ba nhõn vật:hai người phụ nữ và một cậu bộ trai.Ba nhõn vật khỏc nhau về tớnh cỏch nhưng đều đó hiện lờn sinh động và đầy ấn tượng dưới ngũi bỳt của Nguyờn hồng.Đoạn trớch chứng tỏ sự
am hiểu sắc của nhà văn về phụ nữ và trẻ em.Đặc biệt là sự nắm bắt cỏ tớnh và tõm lý
Nhõn vật người cụ được nhà văn xõy dựng qua đối thoại.Nhõn vật khụng được đặc tả nhưng tớnh cỏch cứ lộ dần qua lời đối thoại.Đú là một hỡnh mẫu điển hỡnh cho sự tàn nhẫn và lũng đố kỵ.Sự nhỏ nhoi của người cụ làm bộ Hồng đau nhúi.Những lời núi lạnh lựng mà quỏi ỏc của người cụ như được chắt ra từ bao cảnh đời ngang trỏi mà Nguyờn hồng đó gặp.Cỏi ỏc cú nhiều loại nhưng sự tàn nhẫn giả dối và đố kỵ thỡ ở đõu chẳng cú những nột mặt giống nhõn vật của Nguyờn hồng
Hiểu sõu sắc về nhõn vật phản diện nhưng tỏc giả cũn tỏ ra tinh tế hơn nhiều khi lật mở những vẻ đẹp của tỡnh yờu thương trong tõm hồn non nớt của bộ Hồng.Tỡnh yờu mẹ của bộ Hồng vượt qua tất cả những dốm pha nanh nọc của bà cụ.Ở trong em,kỷ niệm về mẹ,hỡnh ảnh của mẹ bao giờ cũng tươi đẹp và trong sỏng vụ cựng.Dự cú những lỳc boăn khoăn nhưng cậu bộ Hồng vẫn kiờn trỡ một suy nghĩ đầy yờu thương về mẹ.Thế mới biết Nguyờn Hồng hiểu và rất hiểu tuổi thơ.Ở đú,cú thể núi trong tất cả chỳng ta,cỏi anh sỏng chiếu rọi lung linh và duy nhất đú là sự hiền hũa,yờu thương của lũng mẹ.Với hỡnh ảnh bộ Hồng,nhà văn dường như đó làm cho tỡnh mẫu tử trờn thế gian này thiờng liờng và ý nghĩa hơn gấp nhiều lần
Nhõn vật kiệm lời nhất nhưng lại để lại cho chỳng ta nhiều day dứt nhất chớnh là mẹ bộ Hồng.Một người phụ nữ hẳn phải hiền hậu vụ cựng.Chỉ cần xem cỏi nhỡn nhõn vật đún bộ Hồng,ụm trọn cỏi sinh linh bộ nhỏ vào lũng mà ta cảm thấy cỏi tỡnh mẫu tử sõu nặng và cao quý biết bao.Khụng thể diễn tả hiết nỗi đau của người mẹ khi phải xa con và cũng khụng thể diễn tả hết niềm hạnh phỳc trong ngày gặp lại con,nhà văn để cho người mẹ đỏng thương im lặng.Ngày gặp lại con khụng biết cú bao nhiờu cảm giỏc trong lũng người mẹ đang được ngõn lờn:vui cú,buồn cú,lo lắng,tủi hờn cũng cú.Vậy sự im lặng
đó trở thành sự diễn đạt tỡnh tế nhất
Viết về phụ nữ,nhi đồng,viết về những kỷ niệm tuổi thơ khụng khú nhưng viết cho hay thỡ khụng dễ chỳt nào.Văn của Nguyờn Hồng cú nguồn mạch tự nhiờn về đề tài người phụ nữ,về tuổi thơ.Cỏi nguồn mạch ấy chớnh là sự chắt lọc từ lũng yờu thương của Nguyờn Hồng,từ những kỷ niệm tuổi thơ đẹp đẽ và sõu sắc về người mẹ kớnh yờu
Phõn tớch đoạn trớch Trong lũng mẹ để làm nổi bật cảm hứng nhõn đạo và ký ức tuổi thơ gắn tỡnh mẹ của nhà văn Nguyờn Hồng
Đề ra: Phõn tớch đoạn trớch Trong lũng mẹ để làm nổi bật cảm hứng nhõn đạo và ký ức tuổi thơ gắn tỡnh mẹ của nhà văn
Nguyờn Hồng
Tuổi thơ trong ký ức của mỗi con người bao giờ cũng chất chứa biết bao điều kỳ diệu: nhiều khi là cỏnh diều chao giữa tầng khụng với muụn ngàn sắc màu rực rỡ; lắm lỳc lại là cỏnh cũ trắng chập chờn bay vào những giấc mơ; và thỉnh thoảng là chị Hằng Nga sống trờn cung trăng bờn chỳ Cuội… Nhưng hỡnh ảnh ta đều bắt gặp trong mọi ký ức tuổi thơ lại
chớnh là Mẹ – quen thuộc và gần gũi nhất Trong lũng mẹ trớch Những ngày thơ ấu của Nguyờn Hồng là đoạn trớch đó gõy
nhiều xỳc động mạnh mẽ cho người đọc khi thể hiện gần như trọn vẹn những tỡnh cảm sõu sắc của tỡnh mẫu tử thiờng liờng
Trang 6Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM11
chất chứa trong từng cõu chữ
Đến với tỏc phẩm của Nguyờn Hồng, người ta khụng phải là thưởng thức những cõu chuyện được dựng xõy bằng tưởng tượng mà Nguyờn Hồng đó “lụi kộo” con người cựng sống chung với cuộc đời số phận của nhà văn – chứ khụng cũn là nhõn vật Bởi lẽ Những ngày thơ ấu là một phần kỷ niệm được rứt ra trong tuổi thơ cay cực của chớnh nhà văn Nú là những trang hồi ký chứa đầy nước mắt, thổn thức xút xa của một trỏi tim sớm phải nếm vị đắng cuộc đời, thiếu vắng tỡnh thương và luụn khỏt khao tỡnh yờu của mẹ Niềm khỏt khao ấy chỏy bỏng, mónh liệt như muốn phỏ tung tất cả để tỡm đến tỡnh thương, tỡm đến người mẹ Và cũng chớnh từ tỡnh cảm ấy, người đọc nhận ra ý nghĩa thiờng liờng của tỡnh mẫu tử Đú là động lực để giỳp những đứa trẻ vượt lờn khú khăn, vượt lờn hoàn cảnh bất hạnh để tỡm đến một tương lai rạng ngời Đú cũng là nguồn sức mạnh vụ hỡnh an ủi và chở che cho những trỏi tim run rẩy
Đoạn trớch Trong lũng mẹ là cõu chuyện chõn thực và cảm động về một người mẹ đỏng thương phải chạy trốn
những hủ tục khắt khe của xó hội, những định kiến nghiệt ngó của người đời trúi buộc, đọa đày người phụ nữ Cũng như đú
là một tõm hồn nhạy cảm , trong trắng, thơ ngõy của một trỏi tim luụn tụn thờ người mẹ – bộ Hồng Hoà chung những giọt nước mắt núng hổi của cậu bộ là giọt nước mắt cảm thương trước những kỷ niệm sõu sắc tuổi thơ cũn buốt nhúi trong lũng người đọc để người đọc nhận ra : đú là một phần hỡnh thành nờn hồn văn nhõn ỏi Nguyờn Hồng
Sinh ra trong gia đỡnh bất hạnh, bộ Hồng là kết quả của cuộc hụn nhõn khụng cú tỡnh yờu, lại càng gỏnh bất hạnh nhiều hơn nữa Một ụng bố nghiện ngập rồi chết mũn chết rục bờn bàn đốn thuốc phiện để lại cho người mẹ tất cả những cựng tỳng của gia đỡnh, cuối cựng phải ly hương kiếm sống Thế là chỉ cũn một mỡnh bộ Hồng phải sống với gia đỡnh họ nội, hứng chịu tất cả sự hắt hủi ghẻ lạnh đến cay nghiệt, lắng nghe tất cả những giốm pha về người mẹ đi tha phương cầu thực Trong những cõu chuyện được thờu dệt bởi “bà cụ bờn chồng”, người mẹ luụn bị khinh khi, chửi mắng thậm tệ nhưng nào ai hiểu rằng nỗi khổ tõm lớn nhất là cảnh xa con? Chỉ mỗi bộ Hồng hiểu mẹ và yờu mẹ hơn tất cả Những dấu ấn thành kiến của
xó hội cay nghiệt ghi đậm dấu ấn trong tõm hồn non nớt của bộ Hồng, tạo nờn những suy nghĩ già trước tuổi nhưng khụng thể nào xoỏ được những tỡnh cảm kớnh yờu tụn thờ người mẹ Số phận trớ trờu đó diễn ra ngay trong những mối quan hệ gia đỡnh là nỗi bất hạnh của đứa trẻ khụng được sống trong vũng tay yờu thương chăm súc của mẹ Bộ Hồng đặt ngay giữa ranh giới của thành kiến và tỡnh thương Nếu bà cụ là hiện thõn của một xó hội đầy cổ tục để phờ phỏn, đem đến những định kiến cho chị dõu goỏ bụa trẻ trung thỡ bộ Hồng lại hiện lờn với tất cả tỡnh thương, sự bao dung tha thứ Thiếu sự nhõn ỏi, độ lượng
đó đành, bà cụ lại càng ớch kỷ nhẫn tõm hơn khi cố tỡnh làm tổn thương tõm hồn thơ trẻ của chớnh đứa chỏu ruột của mỡnh bằng cỏh “gieo rắc vào đầu úc tụi những hoài nghi để tụi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tụi, một người đàn bà bị cỏi tội goỏ chồng, nợ nần cựng tỳng quỏ phải bỏ con cỏi đi tha phương cầu thực” Với bộ Hồng, trong ký ức hói hựng kinh khiếp của tuổi thơ , ấn tượng của giọng núi và nụ cười rất kịch là hỡnh ảnh khụng thể xoỏ mờ
Ta nhận ra, đàng sau lời núi nhẹ nhàng thản nhiờn như khụng kia là cả một “tõm xà” mự quỏng và thự hận Nhưng dự hàng ngày phải đối mặt với con người độc địa ấy, chỳ bộ Hồng vẫn khụng “đời nào lũng thương yờu và lũng kớnh mến mẹ tụi lại bị những rắp tõm tanh bẩn xõm phạm đến” Chỉ một cõu núi thụi nhưng chứa đựng một lời khẳng định chắc nịch cho một điều tưởng chừng thật giản dị, tỡnh cảm mẹ con đó là một mối dõy bền chặt mà khụng gỡ cú thề chia cắt được
Mặc dự được sống trong một hoàn cảnh vật chất cú phần sung sướng hơn những đứa trẻ lang thang khụng cú mỏi nhà nhưng đối với bộ Hồng cú lẽ hoàn cảnh ấy lại càng đỏng thương hơn Vốn dĩ đó khụng nhận đuợc một chỳt tỡnh thương từ họ hàng, ấy vậy mà tỡnh thương dành cho mẹ lại đang bị người khỏc tước đoạt mất Bộ Hồng bị bao bọc bởi lũng ganh ghột đố
kị, một cuộc sống căng thẳng võy lấy tõm hồn vỡ luụn phải chịu đựng ỏp lực từ chớnh người thõn Nỗi đau đú lại càng đau hơn gấp ngàn lần so với sự thiếu thốn về vật chất Nhưng dự sống trong hoàn cảnh như vậy, tỡnh cảm bộ Hồng đối với mẹ vẫn khụng hề mai một Tõm hồn trẻ thơ thỏnh thiện ấy đỏng quớ biết dường nào! Vẫn là một đứa trẻ vụ tư, nhưng bộ Hồng đó già trước tuổi khi biết căm tức thành kiến tàn ỏc, quyết tõm bảo vệ mẹ đến cựng, cố chống lại sự xạm nhập của những tư tưởng xấu xa Nhưng trong những hành động ấy là cả một tõm hồn hiếu thảo cú sự đứng đắn của người đàn ụng thực thụ muốn che chở cho người mỡnh yờu thương và cả sự dễ thương của tõm hồn thơ trẻ khụng muốn cho ai bắt nạt mẹ mỡnh Tuy vậy, dưới sự tra tấn về mặt tinh thần quỏ nặng nề, những lời núi độc ỏc vẫn tuụn ra khụng ngớt, sức chịu đựng của một đứa trẻ cũng chỉ cú hạn mà thụi nờn bà cụ đó đạt được mục đớch của mỡnh khi xoỏy sõu vào lũng đứa chỏu trai những vết thương lũng Giọt nước mắt tủi buồn “rũng rũng rớt xuống hai bờn mộp rồi chan hoà đầm đỡa ở cằm và cổ” là giọt nước mắt mang đầy mặc cả m thõn phận của tõm hồn tinh tế, dễ tủi thõn và giàu xỳc động Lời văn mụ tả vào diễn biến tõm trạng bộ Hồng một cỏch cụ thể từ một nụ cười tin tưởng thơ ngõy cho đến cười dài trong tiếng khúc Khoảnh khắc hứng chịu lời xỉa xúi của bà cụ thay cho mẹ đau đớn đến quặn lũng: “Tụi lại im lặng cỳi đầu xuống đất, lũng tụi thắt lại, khoộ mắt tụi đó cay cay” Giọt nước mắt núng hổi trờn gương mặt kia đó đỏnh động lũng trắc ẩn trong tõm tư người đọc Rồi tiếng cười dài bật ra trong tiếng khúc nức nở đó vỡ bung những xỳc cảm đố nộn bấy lõu để sau đú lại “nghẹn ứ khúc khụng ra tiếng” Đõy
là đỉnh cao trong tõm trạng, sự phẫn nộ lờn đến tột bậc để hiện ra nguyờn vẹn là tỡnh cảm chõn thực dành cho mẹ khụng hề giấu giếm
“Mợ ơi… mợ ơi… mợ ơi!”, tiếng gọi thống thiết của bộ Hồng đó khuấy động cả khụng gian Tiếng kờu vội vó, kộo dài
mà mơ hồ cú một sự sợ hói đó diễn giải đầy đủ những khỏt khao trong tõm hồn đứa trẻ thiếu thốn tỡnh thương Thật xỳc động biết bao trước giõy phỳt lo lắng hồi hộp khi sợ nhận nhầm người mà mỡnh gọi là “mợ” Điều đú lại càng khẳng định cho niềm mong mỏi được gặp mẹ của bộ Hồng Bởi khụng phải những xỳc cảm mónh liệt thụi thỳc thỡ tiếng núi cất lờn sẽ rất e dố ,thận trọng, thậm chớ khụng dỏm cất lờn khi chưa chắc chắn Nhưng dẫu cho cú sự mơ hồ, tỡnh mẫu tử thiờng liờng, nỗi nhớ nhung khắc khoải trong bao năm xa cỏch, tiếng gọi đó vang lờn đến độ đó nớu kộo được chõn người, xộ toạc khụng gian Nhưng sự “ngờ ngợ” ấy đó khụng cũn mơ hồ nữa, khi người thiếu phụ dừng xe lại và bộ Hồng nhận ra đớch thị là mẹ Người
mẹ trở về trong niềm vui, hõn hoan và hạnh phỳc của đứa con trai bộ bỏng Lần nữa, bộ Hồng lại cất tiếng khúc khi được đún
Trang 7Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM11
nhận sự chở che, thương yờu, bảo bọc: “Mẹ tụi vừa kộo tay tụi, xoa đầu tụi hỏi thỡ tụi oà lờn khúc rồi cứ thế nức nở” Nếu những lần trước là tiếng khúc kỡm nộn, những giừt nước mắt rưng rưng khụng tràn ra được thỡ giờ đõy lại là những tiếng nức
nở làm vơi đi nỗi uất ức, tủi cực trong lũng Tiếng khúc vang vọng hơn khụng cũn chất chứa nỗi niềm xút xa mà tràn trề niềm hạnh phỳc Giọt nước mắt hụm nay hoà chung giữa hai con người, là sự oà vỡ của cả hai tõm hồn mẹ – con làm nờn tỡnh mẫu tử
Hỡnh ảnh người mẹ được diễn tả bằng những nột tươi tắn sinh động trong đụi mắt nhỡn của đứa con, mẹ vẫn đẹp một cỏch lạ lựng Vẻ đẹp ấy khụng cần rực rỡ mà nú chỉ giản dị và vụ cựng thõn thương Bởi trong cỏi nhỡn của bộ Hồng bằng tất
cả sự xỳc động và tỡnh thương vụ bờ bến thỡ mẹ bao giờ chẳng là người đẹp nhất! Từ đú, gợi đến niềm ước mơ mà bất kỳ đứa con nào cũng khỏt khao khi đứng trước mẹ “Phải bộ lại và lăn vào lũng một người mẹ, ỏp mặt vào bầu sữa núng của người mẹ, để người mẹ vuốt ve từ trỏn xuống cằm và gói rụm ở sống lưng cho, mới thấy mẹ cú một ờm dịu vụ cựng”Dường như ,đoạn văn đó ắp đầy những cảm xỳc ờm ỏi lan toả toàn bộ khụng gian và thời gian Phỳt giõy gặp gỡ ấy như ngưng đọng
mói niềm hạnh phỳc trong trỏi tim nhõn vật cũng như người đọc.Khụng giống như Mợ Du hay Huệ Chi trước lễ cưới kết
thỳc là một cỏi chết khiến người đọc đau đớn đến sửng sốt, mặc dự vẫn là những cảm xỳc về mẹ nhưng ở đõy lại là một kết cục cú hậu như là sự bự đắp cho tõm hồn thỏnh thiện của người con hiếu thảo
Cảnh đời thực của những số phận con người, đặc biệt là người phụ nữ vẫn cũn bị ràng buộc bởi hủ tục phong kiến khắt khe đó được ghi lại đầy đủ đậm nột bằng những trang hồi ký núng hổi niềm thương cảm của chớnh tỏc giả Nhằm phản ỏnh một xó hội bất cụng, dồng thời lờn tiếng bảo vệ cho con người bất hạnh, tỏc phẩm đó thể hiện một tinh thần nhõn đạo cao
cả Gắn với tỡnh cảm chõn thành của nhà văn là sự chuyển tải nỗi xỳc động trong từng cõu chữ hỡnh ảnh đó khắc hoạ sõu sắc giỏ trị tỡnh cảm thiờng liờng trong gia đỡnh: tỡnh mẫu tử Trong lũng mẹ cũng là tiờu biểu cho phong cỏch “văn núng” của Nguyờn Hồng
Cú những tỡnh cảm dễ dàng đổ vỡ trước chụng gai nhưng tỡnh mẫu tử thiờng liờng của bộ Hồng đó khụng hề suy xuyển Đú cũng là sự nhắc nhở cho mỗi con người phải biết thương yờu kớnh trọng mẹ với tất cả tỡnh cảm của mỡnh Cú
những tỏc phẩm đó mau chúng bị lóng quờn nhưng giỏ trị Trong lũng mẹcũng như Những ngày thơ ấu sẽ mói mói trường
tồn bởi nú khụng những chứa đựng một tỡnh cảm nhõn đạo sõu sắc mà cũn là một triết lớ về giỏ trị tỡnh cảm gia đỡnh, thấm đượm chất thơ giữa cuộc đời nhiều cay cực
Tỡnh mẫu tử trong "trong lũng mẹ" của Nguyờn Hồng
Núi đến Nguyờn Hồng, người ta nhớ ngay một giọng văn như trỳt cả bao xỳc động đắng đút vào trong những cõu chuyện của ụng Hồi ký “Những ngày thơ ấu” là kỷ niệm xút xa của cậu bộ Hồng, mang theo cỏi dư vị đắng chỏt của tuổi thơ khỏt khao tỡnh mẹ Cho đến tận bõy giờ, khi đọc lại những trang viết này, người đọc vẫn lõy lan cảm giỏc của cậu bộ sớm phải chịu thiếu thốn tỡnh cảm, để rồi chợt nhận ra: tỡnh mẫu tử là nguồn sức mạnh thiờng liờng và diệu kỳ, là nguồn an ủi và chở che giỳp cho đứa trẻ cú thể vượt lờn bao đắng cay tủi nhục và bất hạnh
Đoạn trớch Trong lũng mẹ là hồi ức đan xen cay đắng và ngọt ngào của chớnh nhà văn - cậu bộ sinh ra trong một gia đỡnh bất hạnh: người cha nghiện ngập rồi chết mũn, chết rục bờn bàn đốn thuốc phiện, người mẹ cựng tỳng phải đi tha phương cầu thực, cậu bộ Hồng đó phải sống trong cảnh hắt hủi ghẻ lạnh đến cay nghiệt của chớnh những người trong họ hàng Cậu bộ phải đối mặt với bà cụ cay nghiệt, luụn luụn “tươi cười” – khiến hỡnh dung đến loại người “bề ngoài thơn thớt núi cười – mà trong nham hiểm giết người khụng dao” Đỏng sợ hơn, sự tàn nhẫn ấy lại dành cho đứa chỏu ruột vụ tội của mỡnh Những diễn biến tõm trạng của bộ Hồng trong cõu chuyện đó được thuật lại bằng tất cả nỗi niềm đau thắt vỡ những ký
ức hói hựng kinh khiếp của tuổi thơ Kỳ diệu thay, những trang viết ấy lại giỳp chỳng ta hiểu ra một điều thật tự nhiờn giản dị: Mẹ là người chỉ cú một trờn đời, tỡnh mẹ con là mối dõy bền chặt khụng gỡ chia cắt được
Trước khi gặp mẹ: Núi một cỏch cụng bằng, nếu chỉ nhỡn vào bề ngoài cuộc sống của cậu bộ Hồng, cú thể núi cậu
bộ ấy vẫn cũn may mắn hơn bao đứa trẻ lang thang vỡ cũn cú một mỏi nhà và những người ruột thịt để nương tựa sau khi cha mất và mẹ bỏ đi Nhưng liệu cú thể gọi là gia đỡnh khụng khi chớnh những người thõn – mà đại diện là bà cụ ruột lại đúng vai trũ người giỏm hộ cay nghiệt Tấm lũng trẻ thơ ấy thật đỏng quớ Đối với bộ Hồng, bao giờ mẹ cũng là người tốt nhất, đẹp nhất Tỡnh cảm của đứa con đó giỳp bộ vượt qua những thành kiến mà người cụ đó gieo rắc vào lũng cậu.“Vỡ tụi biết rừ, nhắc đến mẹ tụi, cụ chỉ cú ý gieo rắc vào đầu úc tụi những hoài nghi để tụi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tụi, một người đàn bà đó bị cỏi tội là goỏ chồng, nợ nần cựng tỳng quỏ, phải bỏ con cỏi đi tha phương cầu thực Nhưng đời nào lũng thương yờu và lũng kớnh mến mẹ tụi lại bị những rắp tõm tanh bẩn xõm phạm đến…”
Nhưng ta cũng nhận ra những vết thương lũng đau nhúi mà bộ Hồng đó sớm phải gỏnh chịu Sự tra tấn tinh thần thật ghờ gớm Sức chịu đựng của một cậu bộ cũng cú chừng mực Ta chứng kiến và cảm thương cho từng khoảnh khắc đớn đau, cậu đó trở thành tấm bia hứng chịu thay cho mẹ những ghẻ lạnh, thành kiến của người đời: “Tụi lại im lặng cỳi đầu xuống đất: lũng tụi thắt lại, khoộ mắt tụi đó cay cay”
Dự đó kỡm nộn hết mức nhưng những lời độc ỏc kia vẫn đạt được mục đớch khi đó lấy được những giọt nước mắt tủi nhục của một đứa trẻ khụng đủ sức tự vệ Ta chợt ghờ sợ trước loại người như bà cụ – họ vẫn lẩn quất đõu đú quanh ta, với trũ tra tấn gặm nhấm dần niềm tin con trẻ Liệu ta cú hoà chung giọt nước mắt này chăng: “Nước mắt tụi rũng rũng rớt xuống hai bờn mộp rồi chan hoà đầm đỡa ở cằm và cổ”
Càng thương cho cậu bộ Hồng, ta lại càng căm uất sự ghẻ lạnh của người đời trước những số phận bất hạnh Từ nhận thức non nớt, cậu bộ ấy cũng đó kiờn quyết bảo vệ mẹ mỡnh, bất chấp những thành kiến ỏc độc: “Chỉ vỡ tụi thương mẹ tụi và căm tức sao mẹ tụi lại vỡ sợ hói những thành kiến tàn ỏc mà xa lỡa anh em tụi, để sinh nở một cỏch giấu giếm… Tụi cười dài trong tiếng khúc” Dường như khoảnh khắc cười dài trong tiếng khúc kia chứa chất sự phẫn nộ và khinh bỉ khụng cần giấu
Trang 8Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM11
giếm Trong thõm tõm, liệu rằng cậu bộ ấy cú khi nào oỏn trỏch mẹ mỡnh đó nhẫn tõm bỏ con khụng? Cú lẽ khụng bao giờ, bởi lẽ niềm khao khỏt được gặp lại mẹ lỳc nào cũng thường trực trong lũng cậu bộ
Ta xỳc động biết bao nhiờu trước khoảnh khắc hồi hộp lo lắng của cậu bộ khi sợ mỡnh nhận nhầm mẹ Linh cảm và tỡnh yờu dành cho mẹ đó khụng đỏnh lừa cậu, để đền đỏp lại là cảm giỏc của đứa con trong lũng mẹ - cảm giỏc được chở che, bảo bọc, được thương yờu, an ủi Hỡnh ảnh mẹ qua những trang viết của nhà văn thật tươi tắn sinh động, là sự diệu kỳ giỳp cậu bộ vượt lờn nỗi cay đắng của những ngày xa mẹ Mỗi khi đứng trước mẹ, cú lẽ mỗi một người trong chỳng ta cũng sẽ cảm nhận được tỡnh me giống như cậu bộ Hồng: “Mẹ tụi vừa kộo tay tụi, xoa đầu tụi hỏi thỡ tụi oà lờn khúc rồi cứ thế nức nở” Khụng khúc sao được, khi những uất ức nộn nhịn cú dịp bựng phỏt, khi cậu bộ cú được cảm giỏc an toàn và được chở che trong vũng tay mẹ Thật đẹp khi chỳng ta đọc những cõu văn, tràn trề cảm giỏc hạnh phỳc:“Phải bộ lại và lăn vào lũng một người mẹ, ỏp mặt vào bầu sữa núng của người mẹ, để người mẹ vuốt ve từ trỏn xuống cằm, và gói rụm ở sống lưng cho, mới thấy mẹ cú một ờm dịu vụ cựng” Mẹ đó trở về cựng đứa con thõn yờu, để cậu bộ được thoả lũng mong nhớ và khỏt khao bộ nhỏ của mỡnh Cú lẽ khụng cần phải bỡnh luận thờm nhiều
Phõn tớch đoạn trớch Trong lũng mẹ để làm nổi bật cảm hứng nhõn đạo và ký ức tuổi thơ gắn tỡnh mẹ của nhà văn Nguyờn Hồng
Đề ra: Phõn tớch đoạn trớch Trong lũng mẹ để làm nổi bật cảm hứng nhõn đạo và ký ức tuổi thơ gắn tỡnh mẹ của nhà văn
Nguyờn Hồng
Tuổi thơ trong ký ức của mỗi con người bao giờ cũng chất chứa biết bao điều kỳ diệu: nhiều khi là cỏnh diều chao giữa tầng khụng với muụn ngàn sắc màu rực rỡ; lắm lỳc lại là cỏnh cũ trắng chập chờn bay vào những giấc mơ; và thỉnh thoảng là chị Hằng Nga sống trờn cung trăng bờn chỳ Cuội… Nhưng hỡnh ảnh ta đều bắt gặp trong mọi ký ức tuổi thơ lại
chớnh là Mẹ – quen thuộc và gần gũi nhất Trong lũng mẹ trớch Những ngày thơ ấu của Nguyờn Hồng là đoạn trớch đó gõy
nhiều xỳc động mạnh mẽ cho người đọc khi thể hiện gần như trọn vẹn những tỡnh cảm sõu sắc của tỡnh mẫu tử thiờng liờng chất chứa trong từng cõu chữ
Đến với tỏc phẩm của Nguyờn Hồng, người ta khụng phải là thưởng thức những cõu chuyện được dựng xõy bằng tưởng tượng mà Nguyờn Hồng đó “lụi kộo” con người cựng sống chung với cuộc đời số phận của nhà văn – chứ khụng cũn là nhõn vật Bởi lẽ Những ngày thơ ấu là một phần kỷ niệm được rứt ra trong tuổi thơ cay cực của chớnh nhà văn Nú là những trang hồi ký chứa đầy nước mắt, thổn thức xút xa của một trỏi tim sớm phải nếm vị đắng cuộc đời, thiếu vắng tỡnh thương và luụn khỏt khao tỡnh yờu của mẹ Niềm khỏt khao ấy chỏy bỏng, mónh liệt như muốn phỏ tung tất cả để tỡm đến tỡnh thương, tỡm đến người mẹ Và cũng chớnh từ tỡnh cảm ấy, người đọc nhận ra ý nghĩa thiờng liờng của tỡnh mẫu tử Đú là động lực để giỳp những đứa trẻ vượt lờn khú khăn, vượt lờn hoàn cảnh bất hạnh để tỡm đến một tương lai rạng ngời Đú cũng là nguồn sức mạnh vụ hỡnh an ủi và chở che cho những trỏi tim run rẩy
Đoạn trớch Trong lũng mẹ là cõu chuyện chõn thực và cảm động về một người mẹ đỏng thương phải chạy trốn những
hủ tục khắt khe của xó hội, những định kiến nghiệt ngó của người đời trúi buộc, đọa đày người phụ nữ Cũng như đú là một tõm hồn nhạy cảm , trong trắng, thơ ngõy của một trỏi tim luụn tụn thờ người mẹ – bộ Hồng Hoà chung những giọt nước mắt núng hổi của cậu bộ là giọt nước mắt cảm thương trước những kỷ niệm sõu sắc tuổi thơ cũn buốt nhúi trong lũng người đọc
để người đọc nhận ra : đú là một phần hỡnh thành nờn hồn văn nhõn ỏi Nguyờn Hồng
Sinh ra trong gia đỡnh bất hạnh, bộ Hồng là kết quả của cuộc hụn nhõn khụng cú tỡnh yờu, lại càng gỏnh bất hạnh nhiều hơn nữa Một ụng bố nghiện ngập rồi chết mũn chết rục bờn bàn đốn thuốc phiện để lại cho người mẹ tất cả những cựng tỳng của gia đỡnh, cuối cựng phải ly hương kiếm sống Thế là chỉ cũn một mỡnh bộ Hồng phải sống với gia đỡnh họ nội, hứng chịu tất cả sự hắt hủi ghẻ lạnh đến cay nghiệt, lắng nghe tất cả những giốm pha về người mẹ đi tha phương cầu thực Trong những cõu chuyện được thờu dệt bởi “bà cụ bờn chồng”, người mẹ luụn bị khinh khi, chửi mắng thậm tệ nhưng nào ai hiểu rằng nỗi khổ tõm lớn nhất là cảnh xa con? Chỉ mỗi bộ Hồng hiểu mẹ và yờu mẹ hơn tất cả Những dấu ấn thành kiến của xó hội cay nghiệt ghi đậm dấu ấn trong tõm hồn non nớt của bộ Hồng, tạo nờn những suy nghĩ già trước tuổi nhưng khụng thể nào xoỏ được những tỡnh cảm kớnh yờu tụn thờ người mẹ Số phận trớ trờu đó diễn ra ngay trong những mối quan hệ gia đỡnh là nỗi bất hạnh của đứa trẻ khụng được sống trong vũng tay yờu thương chăm súc của mẹ Bộ Hồng đặt ngay giữa ranh giới của thành kiến và tỡnh thương Nếu bà cụ là hiện thõn của một xó hội đầy cổ tục để phờ phỏn, đem đến những định kiến cho chị dõu goỏ bụa trẻ trung thỡ bộ Hồng lại hiện lờn với tất cả tỡnh thương, sự bao dung tha thứ Thiếu sự nhõn ỏi, độ lượng đó đành, bà cụ lại càng ớch kỷ nhẫn tõm hơn khi cố tỡnh làm tổn thương tõm hồn thơ trẻ của chớnh đứa chỏu ruột của mỡnh bằng cỏh “gieo rắc vào đầu úc tụi những hoài nghi để tụi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tụi, một người đàn bà bị cỏi tội goỏ chồng,
nợ nần cựng tỳng quỏ phải bỏ con cỏi đi tha phương cầu thực” Với bộ Hồng, trong ký ức hói hựng kinh khiếp của tuổi thơ ,
ấn tượng của giọng núi và nụ cười rất kịch là hỡnh ảnh khụng thể xoỏ mờ
Ta nhận ra, đàng sau lời núi nhẹ nhàng thản nhiờn như khụng kia là cả một “tõm xà” mự quỏng và thự hận Nhưng
dự hàng ngày phải đối mặt với con người độc địa ấy, chỳ bộ Hồng vẫn khụng “đời nào lũng thương yờu và lũng kớnh mến mẹ tụi lại bị những rắp tõm tanh bẩn xõm phạm đến” Chỉ một cõu núi thụi nhưng chứa đựng một lời khẳng định chắc nịch cho một điều tưởng chừng thật giản dị, tỡnh cảm mẹ con đó là một mối dõy bền chặt mà khụng gỡ cú thề chia cắt được
Mặc dự được sống trong một hoàn cảnh vật chất cú phần sung sướng hơn những đứa trẻ lang thang khụng cú mỏi nhà nhưng đối với bộ Hồng cú lẽ hoàn cảnh ấy lại càng đỏng thương hơn Vốn dĩ đó khụng nhận đuợc một chỳt tỡnh thương từ họ hàng, ấy vậy mà tỡnh thương dành cho mẹ lại đang bị người khỏc tước đoạt mất Bộ Hồng bị bao bọc bởi lũng ganh ghột đố
kị, một cuộc sống căng thẳng võy lấy tõm hồn vỡ luụn phải chịu đựng ỏp lực từ chớnh người thõn Nỗi đau đú lại càng đau hơn gấp ngàn lần so với sự thiếu thốn về vật chất Nhưng dự sống trong hoàn cảnh như vậy, tỡnh cảm bộ Hồng đối với mẹ vẫn khụng hề mai một Tõm hồn trẻ thơ thỏnh thiện ấy đỏng quớ biết dường nào! Vẫn là một đứa trẻ vụ tư, nhưng bộ Hồng đó
Trang 9Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM11
già trước tuổi khi biết căm tức thành kiến tàn ỏc, quyết tõm bảo vệ mẹ đến cựng, cố chống lại sự xạm nhập của những tư tưởng xấu xa Nhưng trong những hành động ấy là cả một tõm hồn hiếu thảo cú sự đứng đắn của người đàn ụng thực thụ muốn che chở cho người mỡnh yờu thương và cả sự dễ thương của tõm hồn thơ trẻ khụng muốn cho ai bắt nạt mẹ mỡnh Tuy vậy, dưới sự tra tấn về mặt tinh thần quỏ nặng nề, những lời núi độc ỏc vẫn tuụn ra khụng ngớt, sức chịu đựng của một đứa trẻ cũng chỉ cú hạn mà thụi nờn bà cụ đó đạt được mục đớch của mỡnh khi xoỏy sõu vào lũng đứa chỏu trai những vết thương lũng Giọt nước mắt tủi buồn “rũng rũng rớt xuống hai bờn mộp rồi chan hoà đầm đỡa ở cằm và cổ” là giọt nước mắt mang đầy mặc cả m thõn phận của tõm hồn tinh tế, dễ tủi thõn và giàu xỳc động Lời văn mụ tả vào diễn biến tõm trạng bộ Hồng một cỏch cụ thể từ một nụ cười tin tưởng thơ ngõy cho đến cười dài trong tiếng khúc Khoảnh khắc hứng chịu lời xỉa xúi của bà cụ thay cho mẹ đau đớn đến quặn lũng: “Tụi lại im lặng cỳi đầu xuống đất, lũng tụi thắt lại, khoộ mắt tụi đó cay cay” Giọt nước mắt núng hổi trờn gương mặt kia đó đỏnh động lũng trắc ẩn trong tõm tư người đọc Rồi tiếng cười dài bật ra trong tiếng khúc nức nở đó vỡ bung những xỳc cảm đố nộn bấy lõu để sau đú lại “nghẹn ứ khúc khụng ra tiếng” Đõy
là đỉnh cao trong tõm trạng, sự phẫn nộ lờn đến tột bậc để hiện ra nguyờn vẹn là tỡnh cảm chõn thực dành cho mẹ khụng hề giấu giếm
“Mợ ơi… mợ ơi… mợ ơi!”, tiếng gọi thống thiết của bộ Hồng đó khuấy động cả khụng gian Tiếng kờu vội vó, kộo dài mà
mơ hồ cú một sự sợ hói đó diễn giải đầy đủ những khỏt khao trong tõm hồn đứa trẻ thiếu thốn tỡnh thương Thật xỳc động biết bao trước giõy phỳt lo lắng hồi hộp khi sợ nhận nhầm người mà mỡnh gọi là “mợ” Điều đú lại càng khẳng định cho niềm mong mỏi được gặp mẹ của bộ Hồng Bởi khụng phải những xỳc cảm mónh liệt thụi thỳc thỡ tiếng núi cất lờn sẽ rất e dố ,thận trọng, thậm chớ khụng dỏm cất lờn khi chưa chắc chắn Nhưng dẫu cho cú sự mơ hồ, tỡnh mẫu tử thiờng liờng, nỗi nhớ nhung khắc khoải trong bao năm xa cỏch, tiếng gọi đó vang lờn đến độ đó nớu kộo được chõn người, xộ toạc khụng gian Nhưng sự “ngờ ngợ” ấy đó khụng cũn mơ hồ nữa, khi người thiếu phụ dừng xe lại và bộ Hồng nhận ra đớch thị là mẹ Người
mẹ trở về trong niềm vui, hõn hoan và hạnh phỳc của đứa con trai bộ bỏng Lần nữa, bộ Hồng lại cất tiếng khúc khi được đún nhận sự chở che, thương yờu, bảo bọc: “Mẹ tụi vừa kộo tay tụi, xoa đầu tụi hỏi thỡ tụi oà lờn khúc rồi cứ thế nức nở” Nếu những lần trước là tiếng khúc kỡm nộn, những giừt nước mắt rưng rưng khụng tràn ra được thỡ giờ đõy lại là những tiếng nức
nở làm vơi đi nỗi uất ức, tủi cực trong lũng Tiếng khúc vang vọng hơn khụng cũn chất chứa nỗi niềm xút xa mà tràn trề niềm hạnh phỳc Giọt nước mắt hụm nay hoà chung giữa hai con người, là sự oà vỡ của cả hai tõm hồn mẹ – con làm nờn tỡnh mẫu tử
Hỡnh ảnh người mẹ được diễn tả bằng những nột tươi tắn sinh động trong đụi mắt nhỡn của đứa con, mẹ vẫn đẹp một cỏch lạ lựng Vẻ đẹp ấy khụng cần rực rỡ mà nú chỉ giản dị và vụ cựng thõn thương Bởi trong cỏi nhỡn của bộ Hồng bằng tất
cả sự xỳc động và tỡnh thương vụ bờ bến thỡ mẹ bao giờ chẳng là người đẹp nhất! Từ đú, gợi đến niềm ước mơ mà bất kỳ đứa con nào cũng khỏt khao khi đứng trước mẹ “Phải bộ lại và lăn vào lũng một người mẹ, ỏp mặt vào bầu sữa núng của người mẹ, để người mẹ vuốt ve từ trỏn xuống cằm và gói rụm ở sống lưng cho, mới thấy mẹ cú một ờm dịu vụ cựng”
Dường như ,đoạn văn đó ắp đầy những cảm xỳc ờm ỏi lan toả toàn bộ khụng gian và thời gian Phỳt giõy gặp gỡ ấy
như ngưng đọng mói niềm hạnh phỳc trong trỏi tim nhõn vật cũng như người đọc.Khụng giống như Mợ Du hay Huệ Chi trước lễ cưới kết thỳc là một cỏi chết khiến người đọc đau đớn đến sửng sốt, mặc dự vẫn là những cảm xỳc về mẹ nhưng ở
đõy lại là một kết cục cú hậu như là sự bự đắp cho tõm hồn thỏnh thiện của người con hiếu thảo.Cảnh đời thực của những số phận con người, đặc biệt là người phụ nữ vẫn cũn bị ràng buộc bởi hủ tục phong kiến khắt khe đó được ghi lại đầy đủ đậm nột bằng những trang hồi ký núng hổi niềm thương cảm của chớnh tỏc giả Nhằm phản ỏnh một xó hội bất cụng, dồng thời lờn tiếng bảo vệ cho con người bất hạnh, tỏc phẩm đó thể hiện một tinh thần nhõn đạo cao cả Gắn với tỡnh cảm chõn thành của nhà văn là sự chuyển tải nỗi xỳc động trong từng cõu chữ hỡnh ảnh đó khắc hoạ sõu sắc giỏ trị tỡnh cảm thiờng liờng trong gia đỡnh: tỡnh mẫu tử Trong lũng mẹ cũng là tiờu biểu cho phong cỏch “văn núng” của Nguyờn Hồng
Cú những tỡnh cảm dễ dàng đổ vỡ trước chụng gai nhưng tỡnh mẫu tử thiờng liờng của bộ Hồng đó khụng hề suy xuyển Đú cũng là sự nhắc nhở cho mỗi con người phải biết thương yờu kớnh trọng mẹ với tất cả tỡnh cảm của mỡnh Cú
những tỏc phẩm đó mau chúng bị lóng quờn nhưng giỏ trị Trong lũng mẹcũng như Những ngày thơ ấu sẽ mói mói trường
tồn bởi nú khụng những chứa đựng một tỡnh cảm nhõn đạo sõu sắc mà cũn là một triết lớ về giỏ trị tỡnh cảm gia đỡnh, thấm đượm chất thơ giữa cuộc đời nhiều cay cực
Tỡnh mẫu tử trong "trong lũng mẹ" của Nguyờn Hồng
Núi đến Nguyờn Hồng, người ta nhớ ngay một giọng văn như trỳt cả bao xỳc động đắng đút vào trong những cõu chuyện của ụng Hồi ký “Những ngày thơ ấu” là kỷ niệm xút xa của cậu bộ Hồng, mang theo cỏi dư vị đắng chỏt của tuổi thơ khỏt khao tỡnh mẹ Cho đến tận bõy giờ, khi đọc lại những trang viết này, người đọc vẫn lõy lan cảm giỏc của cậu bộ sớm phải chịu thiếu thốn tỡnh cảm, để rồi chợt nhận ra: tỡnh mẫu tử là nguồn sức mạnh thiờng liờng và diệu kỳ, là nguồn an ủi và chở che giỳp cho đứa trẻ cú thể vượt lờn bao đắng cay tủi nhục và bất hạnh
Đoạn trớch Trong lũng mẹ là hồi ức đan xen cay đắng và ngọt ngào của chớnh nhà văn - cậu bộ sinh ra trong một gia đỡnh bất hạnh: người cha nghiện ngập rồi chết mũn, chết rục bờn bàn đốn thuốc phiện, người mẹ cựng tỳng phải đi tha phương cầu thực, cậu bộ Hồng đó phải sống trong cảnh hắt hủi ghẻ lạnh đến cay nghiệt của chớnh những người trong họ hàng Cậu bộ phải đối mặt với bà cụ cay nghiệt, luụn luụn “tươi cười” – khiến hỡnh dung đến loại người “bề ngoài thơn thớt núi cười – mà trong nham hiểm giết người khụng dao” Đỏng sợ hơn, sự tàn nhẫn ấy lại dành cho đứa chỏu ruột vụ tội của mỡnh Những diễn biến tõm trạng của bộ Hồng trong cõu chuyện đó được thuật lại bằng tất cả nỗi niềm đau thắt vỡ những ký
ức hói hựng kinh khiếp của tuổi thơ Kỳ diệu thay, những trang viết ấy lại giỳp chỳng ta hiểu ra một điều thật tự nhiờn giản dị: Mẹ là người chỉ cú một trờn đời, tỡnh mẹ con là mối dõy bền chặt khụng gỡ chia cắt được
Trang 10Tài liệu bồi dưỡng H.S.G môn ngữ văn 8
GV : VŨ NGỌC QUANG T.H.C.S HOÀNG HOA THÁM11
Trước khi gặp mẹ: Núi một cỏch cụng bằng, nếu chỉ nhỡn vào bề ngoài cuộc sống của cậu bộ Hồng, cú thể núi cậu bộ
ấy vẫn cũn may mắn hơn bao đứa trẻ lang thang vỡ cũn cú một mỏi nhà và những người ruột thịt để nương tựa sau khi cha mất và mẹ bỏ đi Nhưng liệu cú thể gọi là gia đỡnh khụng khi chớnh những người thõn – mà đại diện là bà cụ ruột lại đúng vai trũ người giỏm hộ cay nghiệt Tấm lũng trẻ thơ ấy thật đỏng quớ Đối với bộ Hồng, bao giờ mẹ cũng là người tốt nhất, đẹp nhất Tỡnh cảm của đứa con đó giỳp bộ vượt qua những thành kiến mà người cụ đó gieo rắc vào lũng cậu.“Vỡ tụi biết rừ, nhắc đến mẹ tụi, cụ chỉ cú ý gieo rắc vào đầu úc tụi những hoài nghi để tụi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tụi, một người đàn bà đó bị cỏi tội là goỏ chồng, nợ nần cựng tỳng quỏ, phải bỏ con cỏi đi tha phương cầu thực Nhưng đời nào lũng thương yờu và lũng kớnh mến mẹ tụi lại bị những rắp tõm tanh bẩn xõm phạm đến…”
Nhưng ta cũng nhận ra những vết thương lũng đau nhúi mà bộ Hồng đó sớm phải gỏnh chịu Sự tra tấn tinh thần thật ghờ gớm Sức chịu đựng của một cậu bộ cũng cú chừng mực Ta chứng kiến và cảm thương cho từng khoảnh khắc đớn đau, cậu
đó trở thành tấm bia hứng chịu thay cho mẹ những ghẻ lạnh, thành kiến của người đời: “Tụi lại im lặng cỳi đầu xuống đất: lũng tụi thắt lại, khoộ mắt tụi đó cay cay”Dự đó kỡm nộn hết mức nhưng những lời độc ỏc kia vẫn đạt được mục đớch khi đó lấy được những giọt nước mắt tủi nhục của một đứa trẻ khụng đủ sức tự vệ Ta chợt ghờ sợ trước loại người như bà cụ – họ vẫn lẩn quất đõu đú quanh ta, với trũ tra tấn gặm nhấm dần niềm tin con trẻ Liệu ta cú hoà chung giọt nước mắt này chăng:
“Nước mắt tụi rũng rũng rớt xuống hai bờn mộp rồi chan hoà đầm đỡa ở cằm và cổ”
Càng thương cho cậu bộ Hồng, ta lại càng căm uất sự ghẻ lạnh của người đời trước những số phận bất hạnh Từ nhận thức non nớt, cậu bộ ấy cũng đó kiờn quyết bảo vệ mẹ mỡnh, bất chấp những thành kiến ỏc độc: “Chỉ vỡ tụi thương mẹ tụi và căm tức sao mẹ tụi lại vỡ sợ hói những thành kiến tàn ỏc mà xa lỡa anh em tụi, để sinh nở một cỏch giấu giếm… Tụi cười dài trong tiếng khúc” Dường như khoảnh khắc cười dài trong tiếng khúc kia chứa chất sự phẫn nộ và khinh bỉ khụng cần giấu giếm Trong thõm tõm, liệu rằng cậu bộ ấy cú khi nào oỏn trỏch mẹ mỡnh đó nhẫn tõm bỏ con khụng? Cú lẽ khụng bao giờ, bởi lẽ niềm khao khỏt được gặp lại mẹ lỳc nào cũng thường trực trong lũng cậu bộ
Ta xỳc động biết bao nhiờu trước khoảnh khắc hồi hộp lo lắng của cậu bộ khi sợ mỡnh nhận nhầm mẹ Linh cảm và tỡnh yờu dành cho mẹ đó khụng đỏnh lừa cậu, để đền đỏp lại là cảm giỏc của đứa con trong lũng mẹ - cảm giỏc được chở che, bảo bọc, được thương yờu, an ủi Hỡnh ảnh mẹ qua những trang viết của nhà văn thật tươi tắn sinh động, là sự diệu kỳ giỳp cậu bộ vượt lờn nỗi cay đắng của những ngày xa mẹ Mỗi khi đứng trước mẹ, cú lẽ mỗi một người trong chỳng ta cũng sẽ cảm nhận được tỡnh me giống như cậu bộ Hồng: “Mẹ tụi vừa kộo tay tụi, xoa đầu tụi hỏi thỡ tụi oà lờn khúc rồi cứ thế nức nở” Khụng khúc sao được, khi những uất ức nộn nhịn cú dịp bựng phỏt, khi cậu bộ cú được cảm giỏc an toàn và được chở che trong vũng tay mẹ Thật đẹp khi chỳng ta đọc những cõu văn, tràn trề cảm giỏc hạnh phỳc:“Phải bộ lại và lăn vào lũng một người mẹ, ỏp mặt vào bầu sữa núng của người mẹ, để người mẹ vuốt ve từ trỏn xuống cằm, và gói rụm ở sống lưng cho, mới thấy mẹ cú một ờm dịu vụ cựng” Mẹ đó trở về cựng đứa con thõn yờu, để cậu bộ được thoả lũng mong nhớ và khỏt khao
bộ nhỏ của mỡnh Cú lẽ khụng cần phải bỡnh luận thờm nhiều
-Bài 4:
Ngô Tất Tố và tiểu thuyết “Tắt đèn”
A.YÊU CầU:
- Củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức về tác giả, tác phẩm
- Rèn kỹ năng xây dựng đoạn văn bằng phép diễn dịch, quy nạp, song hành, tổng hợp
B.NộI dung:
1.Khái quát về tác giả Ngô Tất Tố:
Là cây bút xuất sắc nhất của dòng văn học hiện thực trớc cách mạng và là một trong những tác giả lớn có vị trí quan trọng trong nền văn học Việt Nam hiện đại Chỉ với ba thập kỷ cầm bút, ông đã để lại một sự nghiệp văn học đồ sộ, độc đáo bao gồm nhiều thể loại: Tiểu thuyết, phóng sự, truyện ký lịch sử, khảo cứu, dịch thuật…và ở thể loại nào cũng để lại dấu ấn
đặc sắc riêng Suốt 6 thập kỷ qua, thân thế và văn nghiệp của Ngô Tất Tố đã thực sự thu hút đợc sự quan tâm, yêu mến của các nhà nghiên cứu, phê bình, giảng dậy văn học và đông đảo công chúng
Tham khảo “Ngô Tất Tố về tác giả và tác phẩm”- NXBGD
+ Một nhà nho yêu nớc, thức thời, một cây bút sắc bén
+ Sức sống của một văn nghiệp lớn đa dạng: Nhà tiểu thuyết phóng sự đặc sắc, nhà văn của dân quê
+ Một nhà báo có biệt tài
2 Giới thiệu khái quát về “Tắt đèn”
- Tóm tắt tiểu thuyết “Tắt đèn”
- Thể loại, nhan đề, giá trị nội dung và nghệ thuật: SGV trang 25, 26; Sổ tay văn học 8 trang 34,35
- Giới thiệu các ý kiến đánh giá về “Tắt đèn”, về nhân vật chị Dậu: Lời giới thiệu truyện “Tất đèn” – Nguyễn Tuân trang 213
+) Tắt đèn của Ngô Tất Tố- (Vũ Trọng Phụng) “Một thiên tiểu thuyết có luận đề xã hội …hoàn toàn phụng sự dân quê, một
áng văn có thể gọi là kiệt tác cha từng thấy”
3 Củng cố, nâng cao về đoạn trích “Tức nớc vỡ bờ”